Quy Định Pháp Luật Về Kê Khai, Nộp và Quyết Toán Thuế Tiêu Thụ Đặc Biệt

Tìm hiểu quy định pháp luật về kê khai, nộp và quyết toán thuế tiêu thụ đặc biệt, giúp doanh nghiệp tuân thủ đúng quy định hiện hành.

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngọc Anh
• Người hướng dẫn: Nguyễn Thị Hoài Thu
• Trường học: Trường Đại Học Luật TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Thương Mại
• Đề tài: Quy Định Pháp Luật Về Kê Khai, Nộp Và Quyết Toán Thuế Tiêu Thụ Đặc Biệt
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VÀ QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ KÊ KHAI, NỘP, QUYẾT TOÁN THUẾ TIÊU THỤ ĐẶC BIỆT
• 1.1. Một số vấn đề lý luận về chế độ kê khai, nộp và quyết toán thuế Tiêu thụ đặc biệt
• 1.1.1. Khái niệm kê khai, nộp và quyết toán thuế Tiêu thụ đặc biệt
• 1.1.2. Đặc trưng của kê khai, nộp và quyết toán thuế Tiêu thụ đặc biệt
• 1.1.3. Yêu cầu điều chỉnh bằng pháp luật với hoạt động kê khai, nộp và quyết toán thuế Tiêu thụ đặc biệt
• 1.2. Quy định pháp luật về kê khai, nộp và quyết toán thuế Tiêu thụ đặc biệt
• 1.2.1. Chủ thể tham gia quan hệ pháp luật kê khai, nộp và quyết toán thuế Tiêu thụ đặc biệt
• 1.2.2. Thời điểm thực hiện nghĩa vụ kê khai, nộp và quyết toán thuế Tiêu thụ đặc biệt
• 1.2.3. Quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong quan hệ pháp luật kê khai, nộp và quyết toán thuế Tiêu thụ đặc biệt
• 1.2.4. Xử lý vi phạm pháp luật trong kê khai, nộp và quyết toán thuế Tiêu thụ đặc biệt
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ KÊ KHAI, NỘP, QUYẾT TOÁN THUẾ TIÊU THỤ ĐẶC BIỆT VÀ HƯỚNG HOÀN THIỆN
• 2.1. Thực trạng áp dụng pháp luật trong kê khai, nộp và quyết toán thuế Tiêu thụ đặc biệt
• 2.1.1. Thành tựu của việc áp dụng quy định pháp luật về kê khai, nộp và quyết toán thuế Tiêu thụ đặc biệt
• 2.1.2. Hạn chế của việc áp dụng quy định pháp luật về kê khai, nộp và quyết toán thuế Tiêu thụ đặc biệt
• 2.1.3. Nguyên nhân của những bất cập trong việc kê khai, nộp và quyết toán thuế Tiêu thụ đặc biệt
• 2.2. Giải pháp hoàn thiện hoạt động kê khai, nộp và quyết toán thuế Tiêu thụ đặc biệt
• 2.2.1. Hoàn thiện pháp luật về kê khai, nộp và quyết toán thuế Tiêu thụ đặc biệt
• 2.2.2. Cải cách hệ thống quản lý thuế
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Hướng Dẫn Kê Khai Nộp và Quyết Toán Thuế Tiêu Thụ Đặc Biệt

Thuế Tiêu thụ đặc biệt là một trong những loại thuế quan trọng trong hệ thống thuế của Việt Nam. Việc kê khai, nộp và quyết toán thuế này không chỉ giúp đảm bảo nguồn thu cho ngân sách nhà nước mà còn góp phần điều tiết sản xuất và tiêu dùng. Bài viết này sẽ cung cấp hướng dẫn chi tiết về quy trình kê khai, nộp và quyết toán thuế Tiêu thụ đặc biệt, giúp người nộp thuế thực hiện đúng quy định pháp luật.

1.1. Khái Niệm và Đặc Điểm Kê Khai Thuế Tiêu Thụ Đặc Biệt

Kê khai thuế Tiêu thụ đặc biệt là việc người nộp thuế phải kê khai đầy đủ thông tin vào tờ khai thuế theo mẫu quy định. Đặc điểm của kê khai thuế này là nó diễn ra theo từng kỳ tính thuế, có thể là tháng, quý hoặc năm.

1.2. Quy Trình Nộp Thuế Tiêu Thụ Đặc Biệt

Nộp thuế Tiêu thụ đặc biệt là nghĩa vụ của người nộp thuế khi thực hiện các hoạt động sản xuất, nhập khẩu hàng hóa. Số tiền thuế phải nộp được xác định dựa trên số thuế đã kê khai trước đó.

II. Thời Hạn Kê Khai và Nộp Thuế Tiêu Thụ Đặc Biệt

Thời hạn kê khai và nộp thuế Tiêu thụ đặc biệt là một trong những vấn đề quan trọng mà người nộp thuế cần nắm rõ. Việc tuân thủ thời hạn này không chỉ giúp tránh các khoản phạt mà còn đảm bảo quyền lợi cho người nộp thuế.

2.1. Thời Hạn Kê Khai Thuế Tiêu Thụ Đặc Biệt

Người nộp thuế phải thực hiện kê khai thuế Tiêu thụ đặc biệt trong thời hạn quy định, thường là vào cuối tháng hoặc quý. Việc kê khai đúng hạn giúp đảm bảo tính chính xác trong việc xác định nghĩa vụ thuế.

2.2. Thời Hạn Nộp Thuế Tiêu Thụ Đặc Biệt

Thời hạn nộp thuế Tiêu thụ đặc biệt thường được quy định cụ thể trong các văn bản pháp luật. Người nộp thuế cần nắm rõ để thực hiện nghĩa vụ nộp thuế đúng thời hạn, tránh bị phạt.

III. Quyết Toán Thuế Tiêu Thụ Đặc Biệt Quy Trình và Yêu Cầu

Quyết toán thuế Tiêu thụ đặc biệt là bước cuối cùng trong quy trình quản lý thuế. Đây là giai đoạn mà người nộp thuế phải tổng hợp và báo cáo số thuế đã nộp, số thuế phải nộp và số thuế thừa hoặc thiếu.

3.1. Quy Trình Quyết Toán Thuế Tiêu Thụ Đặc Biệt

Quy trình quyết toán thuế bao gồm việc kê khai thông tin về số thuế đã nộp và số thuế phải nộp. Người nộp thuế cần thực hiện đúng theo mẫu quy định để đảm bảo tính hợp lệ.

3.2. Yêu Cầu Đối Với Quyết Toán Thuế

Yêu cầu đối với quyết toán thuế Tiêu thụ đặc biệt là phải chính xác và đầy đủ. Nếu có sai sót, người nộp thuế có thể bị truy thu hoặc phạt theo quy định của pháp luật.

IV. Thực Trạng Áp Dụng Pháp Luật Về Kê Khai Nộp và Quyết Toán Thuế Tiêu Thụ Đặc Biệt

Thực trạng áp dụng pháp luật về kê khai, nộp và quyết toán thuế Tiêu thụ đặc biệt hiện nay cho thấy nhiều vấn đề cần được cải thiện. Việc thực thi pháp luật còn gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý thuế.

4.1. Thành Tựu Trong Quản Lý Thuế Tiêu Thụ Đặc Biệt

Mặc dù còn nhiều khó khăn, nhưng đã có những thành tựu nhất định trong việc quản lý thuế Tiêu thụ đặc biệt. Các quy định pháp luật đã được cải thiện, tạo điều kiện thuận lợi cho người nộp thuế.

4.2. Hạn Chế và Nguyên Nhân Của Những Bất Cập

Hạn chế trong việc kê khai, nộp và quyết toán thuế Tiêu thụ đặc biệt chủ yếu do nhận thức pháp luật của người nộp thuế còn hạn chế. Cần có các biện pháp nâng cao nhận thức và hỗ trợ người nộp thuế.

V. Giải Pháp Hoàn Thiện Kê Khai Nộp và Quyết Toán Thuế Tiêu Thụ Đặc Biệt

Để cải thiện tình hình kê khai, nộp và quyết toán thuế Tiêu thụ đặc biệt, cần có các giải pháp đồng bộ từ phía cơ quan nhà nước và người nộp thuế. Việc hoàn thiện quy trình và nâng cao nhận thức là rất cần thiết.

5.1. Hoàn Thiện Quy Định Pháp Luật Về Thuế

Cần hoàn thiện các quy định pháp luật về kê khai, nộp và quyết toán thuế Tiêu thụ đặc biệt để tạo điều kiện thuận lợi cho người nộp thuế. Các quy định cần rõ ràng và dễ hiểu.

5.2. Tăng Cường Đào Tạo và Hỗ Trợ Người Nộp Thuế

Tăng cường các chương trình đào tạo và hỗ trợ người nộp thuế về quy trình kê khai, nộp và quyết toán thuế Tiêu thụ đặc biệt. Điều này sẽ giúp nâng cao nhận thức và trách nhiệm của người nộp thuế.

VI. Kết Luận Tương Lai Của Kê Khai Nộp và Quyết Toán Thuế Tiêu Thụ Đặc Biệt

Kê khai, nộp và quyết toán thuế Tiêu thụ đặc biệt là một phần quan trọng trong hệ thống thuế của Việt Nam. Việc cải thiện quy trình này không chỉ giúp tăng cường hiệu quả quản lý thuế mà còn đảm bảo công bằng và minh bạch trong việc thực thi pháp luật.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Kê Khai Nộp và Quyết Toán Thuế

Kê khai, nộp và quyết toán thuế Tiêu thụ đặc biệt đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo nguồn thu cho ngân sách nhà nước. Điều này cần được nhận thức đầy đủ bởi tất cả các chủ thể liên quan.

6.2. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Trong tương lai, cần có các chính sách và biện pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả của việc kê khai, nộp và quyết toán thuế Tiêu thụ đặc biệt, góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong hệ thống chính sách tài chính công của Việt Nam, thuế Tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) đóng vai trò là sắc thuế gián thu quan trọng nhằm tạo nguồn thu ổn định cho Ngân sách Nhà nước (NSNN), đồng thời thực hiện chức năng định hướng tiêu dùng, điều tiết thu nhập và bảo vệ sản xuất trong nước đối với các nhóm hàng hóa, dịch vụ đặc thù (xa xỉ, không thiết yếu hoặc gây tác hại xã hội, môi trường). Sau các giai đoạn cải cách thuế, khung pháp lý về thuế TTĐB từng bước được kiện toàn với Luật Thuế Tiêu thụ đặc biệt năm 2008 (sửa đổi, bổ sung các năm 2012 và 2014) cùng Luật Quản lý Thuế năm 2006 (sửa đổi, bổ sung các năm 2012 và 2014). Tuy nhiên, trên thực tế, công tác quản lý thông qua ba khâu cốt lõi gồm kê khai, nộp và quyết toán thuế TTĐB vẫn bộc lộ nhiều hạn chế nghiêm trọng. Tình trạng trốn thuế, tránh thuế diễn biến phức tạp; quy trình quyết toán thuế thường xuyên chậm trễ; các chỉ số đánh giá quản trị thuế của Việt Nam còn ở mức thấp so với khu vực và thế giới. Xuất phát từ yêu cầu xây dựng quy trình hành thu đơn giản, minh bạch và nâng cao tính tuân thủ pháp luật thuế, tác giả Nguyễn Thị Ngọc Anh đã lựa chọn đề tài nghiên cứu này cho khóa luận tốt nghiệp cử nhân luật.

Khóa luận xác định mục đích nghiên cứu tổng quát là hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý thuế TTĐB, phân tích thực trạng các quy định pháp luật điều chỉnh chuỗi quy trình kê khai - nộp - quyết toán thuế, từ đó nhận diện những bất cập phát sinh trong thực tiễn áp dụng và đề xuất giải pháp hoàn thiện. Để hiện thực hóa mục đích trên, tác giả đặt ra bốn nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Nghiên cứu những vấn đề lý luận chung và nhận thức cơ bản về khái niệm, đặc trưng của hoạt động kê khai, nộp và quyết toán thuế TTĐB;
2. Phân tích, làm rõ hệ thống quy định pháp luật quản lý thuế cùng các văn bản hướng dẫn thi hành đang trực tiếp điều chỉnh chế độ quản lý sắc thuế này;
3. Khảo sát, đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật quản lý thuế TTĐB trong giai đoạn thực thi các luật sửa đổi, chỉ ra những kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân cốt lõi;
4. Xây dựng và đề xuất các giải pháp mang tính định hướng lập pháp và cải cách tổ chức bộ máy quản lý thuế tại Việt Nam.

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là hệ thống quan điểm lý luận và các quy định pháp luật thực định của Việt Nam về chế độ quản lý thuế TTĐB, gắn với thực tiễn thi hành của cơ quan quản lý thu và người nộp thuế. Phạm vi nghiên cứu giới hạn vào ba khâu kế tiếp nhau gồm kê khai, nộp và quyết toán thuế TTĐB; tập trung làm rõ chủ thể tham gia, thời điểm phát sinh nghĩa vụ, quyền và nghĩa vụ pháp lý cùng chế tài xử lý vi phạm pháp luật thuế trong bối cảnh thi hành Luật Quản lý Thuế 2006 (sửa đổi năm 2012, 2014) tại Việt Nam tính đến năm 2015.

Cơ sở lý luận, pháp lý và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận được xây dựng trên nền tảng phương pháp luận duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác - Lênin, bám sát các đường lối, chủ trương của Đảng về cải cách hệ thống thuế giai đoạn 2010 – 2020 theo Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI. Về mặt lý thuyết chuyên ngành, tác giả tiếp cận các khái niệm học thuật từ Giáo trình Luật Thuế của Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh (2012), xác định quản lý thuế là hoạt động của cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhằm thu đúng, thu đủ nghĩa vụ tài chính vào NSNN; đồng thời phân định bản chất trực tiếp của hành vi thu nộp thuế TTĐB so với phương pháp khấu trừ tại nguồn của thuế Thu nhập cá nhân hay phương pháp khấu trừ thuế Giá trị gia tăng (GTGT).

Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật được khai thác và phân tích trực tiếp trong công trình bao gồm:

• Luật Quản lý Thuế năm 2006, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 21/2012/QH13 và Luật số 71/2014/QH13;
• Luật Thuế Tiêu thụ đặc biệt năm 2008, sửa đổi, bổ sung năm 2012 và năm 2014;
• Luật Thuế Xuất khẩu, thuế nhập khẩu năm 2005;
• Luật Thuế Giá trị gia tăng năm 2008;
• Nghị định số 83/2013/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Quản lý thuế và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý thuế;
• Nghị định số 26/2009/NĐ-CP và Nghị định số 113/2011/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Thuế Tiêu thụ đặc biệt 2008;
• Thông tư số 05/2012/TT-BTC của Bộ Tài chính hướng dẫn thi hành các nghị định về thuế TTĐB.

Về phương pháp nghiên cứu cụ thể, tác giả sử dụng phương pháp phân tích luật học để làm rõ nội hàm các quy phạm; phương pháp logic nhằm luận giải mối quan hệ nhân - quả giữa các khâu đăng ký, kê khai, nộp và quyết toán; phương pháp so sánh luật học để đối chiếu chế định thuế TTĐB với thuế GTGT, thuế nhập khẩu và kinh nghiệm tổ chức Tòa án Thuế của Hoa Kỳ (IRS, U.S. Tax Court, U.S. District Court, U.S. Court of Federal Claims); cùng phương pháp thống kê xã hội học dựa trên nguồn tư liệu thực tế từ báo cáo đánh giá của Ngân hàng Thế giới (2011) và các tạp chí chuyên ngành kinh tế - luật học.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Lý luận chung và quy định pháp luật về kê khai, nộp, quyết toán thuế Tiêu thụ đặc biệt

Chương này tập trung xây dựng cơ sở lý thuyết và rà soát hệ thống quy phạm pháp luật thực định. Tác giả phân tích chuỗi quy trình quản lý thuế gồm 4 bước nối tiếp: đăng ký thuế $\rightarrow$ kê khai thuế $\rightarrow$ nộp thuế $\rightarrow$ quyết toán thuế. Trong đó, đăng ký là điều kiện khởi đầu; kê khai xác lập căn cứ nghĩa vụ; nộp thuế là hành vi thực hiện nghĩa vụ vào NSNN; quyết toán là khâu đối soát cuối năm tài chính hoặc khi chấm dứt hoạt động nhằm hoàn thuế hoặc truy thu khoản thuế chênh lệch.

Về đặc trưng chủ thể, người nộp thuế TTĐB có phạm vi hẹp hơn nhiều so với thuế GTGT hay thuế nhập khẩu, đòi hỏi phải thỏa mãn đồng thời hai điều kiện: là tổ chức, cá nhân theo quy định pháp luật và có hành vi tác động vào đối tượng chịu thuế TTĐB (sản xuất, nhập khẩu hàng hóa hoặc kinh doanh dịch vụ thuộc diện chịu thuế theo Điều 2 Luật Thuế TTĐB 2008). Một điểm pháp lý quan trọng được tác giả làm rõ: đối với doanh nghiệp mua hàng hóa chịu thuế TTĐB để xuất khẩu nhưng không xuất khẩu mà tiêu thụ nội địa, thì chính cơ sở kinh doanh xuất khẩu này trở thành chủ thể có nghĩa vụ kê khai, nộp thuế TTĐB theo quy định tại Thông tư 05/2012/TT-BTC.

Về thời điểm phát sinh nghĩa vụ và thời hạn thực hiện:

• Nghĩa vụ kê khai theo tháng áp dụng với cơ sở sản xuất, kinh doanh dịch vụ nội địa: nộp hồ sơ chậm nhất vào ngày thứ 20 của tháng tiếp theo tháng phát sinh nghĩa vụ;
• Nghĩa vụ kê khai theo từng lần phát sinh áp dụng với hoạt động nhập khẩu (tại cơ quan hải quan trước ngày hàng đến hoặc trong 30 ngày kể từ ngày đến cửa khẩu; tờ khai hải quan có giá trị làm thủ tục thuế trong 15 ngày kể từ ngày đăng ký) và trường hợp tiêu thụ nội địa hàng mua để xuất khẩu (chậm nhất ngày thứ 10 kể từ ngày phát sinh nghĩa vụ);
• Nghĩa vụ nộp thuế: theo thời hạn nộp hồ sơ khai thuế nếu tự tính; theo thông báo của cơ quan thuế nếu bị ấn định; đối với nguyên liệu, vật tư nhập khẩu để sản xuất hàng xuất khẩu, thời hạn nộp thuế tối đa 275 ngày kể từ ngày đăng ký tờ khai hải quan nếu đáp ứng 4 điều kiện luật định (có cơ sở sản xuất, có thâm niên xuất nhập khẩu 2 năm không vi phạm, tuân thủ kế toán, thanh toán qua ngân hàng) hoặc có tổ chức tín dụng bảo lãnh; hàng tạm nhập tái xuất phải nộp thuế trước khi hoàn thành thủ tục tạm nhập; các trường hợp khác phải nộp trước khi thông quan hoặc giải phóng hàng hóa.

Bên cạnh nghĩa vụ, quyền của người nộp thuế được ghi nhận tại Điều 6 Luật Quản lý Thuế (yêu cầu giải thích thông tin tính thuế, giám định hải quan, khiếu nại, tố cáo, yêu cầu bồi thường thiệt hại do công chức thuế gây ra), song việc quy định còn mang tính nguyên tắc, nằm rải rác và chưa đi kèm cơ chế bảo đảm thi hành đầy đủ.

Chương 2: Thực trạng áp dụng pháp luật về kê khai, nộp, quyết toán thuế Tiêu thụ đặc biệt và hướng hoàn thiện

Chương 2 phân tích bức tranh thực tiễn áp dụng các quy định quản lý thuế TTĐB. Tác giả ghi nhận những thành tựu nổi bật: việc ban hành Luật Quản lý Thuế đã tạo lập hành lang pháp lý thống nhất; xác lập cơ chế "tự tính, tự khai, tự nộp và tự chịu trách nhiệm"; triển khai ứng dụng công nghệ thông tin (kê khai thuế điện tử, hải quan điện tử); tái cơ cấu tổ chức ngành thuế thành 13 vụ chức năng tại Tổng cục Thuế nhằm chuyên môn hóa quy trình quản lý.

Tuy nhiên, thực trạng áp dụng cũng bộc lộ những hạn chế và bất cập lớn:

1. Kẽ hở trong chính sách tạm nhập tái xuất và kiểm soát thực tế: Điển hình là việc gian lận trong kinh doanh xăng dầu, các doanh nghiệp lợi dụng quy định để đổ lẫn các loại xăng RON 92, 95 và dầu DO vào cùng bồn chứa, khiến cơ quan hải quan và lực lượng kiểm soát không thể phân biệt giữa lô hàng tái xuất hợp pháp và lô hàng tiêu thụ lậu vào nội địa trừ khi bắt quả tang.
2. Xung đột và thiếu sót trong văn bản quy phạm pháp luật:

• Khoản 3 Điều 8 Luật Quản lý Thuế quy định cơ quan thuế có trách nhiệm giải thích, cung cấp thông tin cho người nộp thuế, nhưng lại bỏ trống quy định về trách nhiệm pháp lý và nghĩa vụ bồi thường nếu cơ quan thuế hướng dẫn sai dẫn đến việc người nộp thuế bị xử phạt;
• Khoản 2 Điều 25 Luật Quản lý Thuế xác định ngày nộp hồ sơ qua đường bưu chính là ngày công chức thuế đóng dấu tiếp nhận vào sổ văn thư. Quy định này mâu thuẫn trực tiếp với nguyên tắc của Bộ luật Tố tụng dân sự và thông lệ pháp luật chuyên ngành khác (vốn căn cứ theo dấu bưu điện nơi gửi), tạo bất lợi lớn cho người nộp thuế;
• Khoản 3 Điều 49 quy định thời hạn gia hạn nộp thuế tối đa 2 năm, nhưng luật không ấn định thời hạn cơ quan thuế phải trả lời giải quyết hồ sơ đề nghị gia hạn;
• Điều 47 quy định thời hạn được quyền yêu cầu hoàn trả tiền thuế nộp thừa lên tới 10 năm, bị đánh giá là khoảng thời gian quá dài, gây tồn đọng vốn của cơ sở kinh doanh;
• Biểu mẫu kê khai thuế TTĐB chia cắt thành quá nhiều tờ khai riêng lẻ, gây khó khăn cho việc tra cứu, áp dụng;
• Thiếu các quy định cụ thể về phân công trách nhiệm giữa cơ quan thuế các cấp với Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và cơ chế phối hợp tác nghiệp liên ngành giữa cơ quan thuế và hải quan.

3. Hạn chế về năng lực quản lý và ý thức xã hội: Nền kinh tế sử dụng tỷ trọng tiền mặt lớn khiến cơ quan thuế không kiểm soát được các giao dịch thanh toán ngầm và giá trị hợp đồng thực tế; hệ thống ngân hàng chưa đáp ứng dịch vụ kiểm soát dòng tiền; công tác tuyên truyền thuế mang tính bề nổi, chưa đưa nội dung giáo dục thuế vào chương trình học phổ thông và đại học như kinh nghiệm của các nước phát triển (điển hình như bang California, Hoa Kỳ).

Dưới đây là bảng tổng hợp so sánh các khía cạnh pháp lý chủ yếu giữa thuế TTĐB, thuế GTGT và thuế nhập khẩu dựa trên phân tích của tác giả:

Tiêu chí pháp lý	Thuế Tiêu thụ đặc biệt	Thuế Giá trị gia tăng	Thuế Nhập khẩu
Phạm vi chủ thể nộp thuế	Hẹp; chỉ gồm tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu hàng hóa hoặc kinh doanh dịch vụ thuộc danh mục chịu thuế TTĐB.	Rộng; gồm tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ và nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ chịu thuế GTGT.	Gồm các tổ chức, cá nhân có hành vi nhập khẩu hàng hóa hợp pháp qua cửa khẩu, biên giới Việt Nam.
Kỳ hạn kê khai cơ bản	Khai theo tháng (với hàng hóa, dịch vụ nội địa); khai theo từng lần phát sinh (với hàng hóa nhập khẩu hoặc hàng xuất khẩu tiêu thụ nội địa).	Khai theo tháng (áp dụng cả khi không phát sinh doanh số, thuế đầu vào/đầu ra); khai theo từng lần nhập khẩu hoặc theo từng chuyến hàng.	Khai theo từng lần phát sinh hành vi nhập khẩu hàng hóa qua biên giới, cửa khẩu tại cơ quan hải quan.
Thời điểm phát sinh quyết toán	Kết thúc năm tài chính; hoặc khi chia tách, sáp nhập, hợp nhất, giải thể, phá sản, chuyển đổi sở hữu doanh nghiệp.	Kết thúc năm tài chính; hoặc khi giải thể, phá sản, chấm dứt hoạt động kinh doanh phát sinh nghĩa vụ thuế.	Quyết toán theo từng lần nhập khẩu để ấn định chính xác số lượng hàng thực tế và áp giá tính thuế cụ thể.
Phương pháp thu thuế chính	Thu trực tiếp từ người nộp thuế dựa trên hồ sơ tự kê khai hoặc cơ quan thuế ấn định.	Thu theo phương pháp khấu trừ thuế (đầu ra trừ đầu vào) hoặc thu theo phương pháp trực tiếp.	Thu trực tiếp gắn liền với quy trình thông quan, giải phóng hàng hóa tại cơ quan hải quan.

Kết quả và đóng góp

Số liệu thực trạng tổ chức và vận hành quản lý thuế

Khóa luận đã trích xuất và hệ thống hóa nhiều số liệu thực tế phản ánh quy mô và những điểm nghẽn của hệ thống quản lý thuế Việt Nam:

• Quy mô tổ chức: Bộ máy ngành thuế có khoảng 44.000 cán bộ, công chức, phân bổ thành 3 cấp quản lý gồm Tổng cục Thuế tại Hà Nội, 63 Cục Thuế cấp tỉnh/thành phố và 649 Chi cục Thuế cấp huyện;
• Chi phí hành thu: Chi phí hoạt động quản lý thuế của Việt Nam chiếm tới 2% tổng thu ngân sách từ thuế, cao hơn đáng kể so với mức trung bình của các quốc gia đang phát triển (dưới 1,5%);
• Cơ cấu nhân sự thanh tra: Đội ngũ cán bộ làm công tác thanh tra thuế chỉ chiếm 20% tổng số biên chế ngành thuế, thấp hơn rất nhiều so với mức chuẩn bình quân từ 30% đến 35% trên thế giới; phương thức lựa chọn đối tượng thanh tra vẫn nặng tính thủ công, thiếu mô hình phân tích rủi ro tự động;
• Chế tài và tài phán thuế: Tác giả chỉ ra thực trạng hàng năm phát sinh hàng ngàn vụ vi phạm pháp luật thuế nhưng hầu như không có vụ án kinh tế về thuế nào được đưa ra xét xử công khai tại tòa án do Việt Nam chưa có hệ thống Tòa án Thuế chuyên trách và cơ quan quản lý thuế không có thẩm quyền khởi tố hình sự.

Hệ thống giải pháp tác giả đề xuất

Trên cơ sở nhận diện bất cập, tác giả xây dựng nhóm giải pháp đồng bộ trên hai phương diện lập pháp và quản trị:

1. Hoàn thiện khung pháp luật quản lý thuế TTĐB:

• Sửa đổi Luật Quản lý Thuế theo hướng xác lập rõ trách nhiệm bồi thường của cơ quan thuế khi tư vấn, hướng dẫn sai chính sách;
• Điều chỉnh Khoản 2 Điều 25 Luật Quản lý Thuế để thống nhất cách tính thời điểm nộp hồ sơ qua bưu điện căn cứ vào dấu bưu điện nơi gửi;
• Bổ sung quy định về kỳ khai thuế TTĐB theo quý, theo năm nhằm hỗ trợ quyết toán cho doanh nghiệp có tỷ trọng nộp ngân sách lớn;
• Ấn định thời hạn tối đa bắt buộc cơ quan thuế phải ra quyết định giải quyết hồ sơ đề nghị gia hạn nộp thuế;
• Rút ngắn thời hạn yêu cầu hoàn trả tiền thuế nộp thừa từ 10 năm xuống mức thời gian hợp lý hơn;
• Thiết lập quy định về thời hạn và trách nhiệm bắt buộc trong lưu giữ sổ sách, chứng từ hóa đơn phục vụ đối chiếu thuế TTĐB và thuế GTGT;
• Nghiên cứu mô hình Tòa án Thuế chuyên trách độc lập với cơ quan hành thu (tham khảo cấu trúc Tòa Án Thuế Liên Bang, Tòa Án Liên Bang Quận Hạt và Tòa Khiếu Nại Liên Bang của Hoa Kỳ).

2. Cải cách hệ thống quản lý thuế:

• Tái cơ cấu nhân lực, nâng tỷ lệ cán bộ làm công tác thanh tra, kiểm tra từ 20% lên mức 30 - 35% tổng biên chế; chuyển đổi sang phương pháp thanh tra dựa trên phân tích rủi ro tuân thủ;
• Đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin dài hạn, xóa bỏ việc trao đổi dữ liệu thủ công (bằng phiếu chuyển, công văn phúc đáp) giữa cơ quan thuế và hải quan;
• Thiết lập bộ phận hỗ trợ kỹ thuật và cung cấp dịch vụ thuế chuyên biệt cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ nhằm giảm thiểu chi phí tuân thủ;
• Nâng cao tính tự nguyện tuân thủ thông qua việc đưa kiến thức pháp luật thuế vào hệ thống giáo dục chính quy và áp dụng cơ chế khen thưởng thỏa đáng cho người nộp thuế chấp hành tốt.

Đóng góp học thuật của công trình

Tác giả đã tự chỉ rõ khoảng trống nghiên cứu trong phần tổng quan tài liệu: các công trình trước đây (như nghiên cứu của Nguyễn Hoài Anh năm 2008 về thuế GTGT, Nguyễn Thị Diệu Linh năm 2005 về thuế thu nhập người có thu nhập cao, Nguyễn Thành Luân năm 2011 về thuế TNCN, hay các ấn phẩm tổng quát của Ngân hàng Thế giới năm 2011, Viện Nghiên cứu và Đào tạo về quản lý năm 2008) chủ yếu tiếp cận quản lý thuế nói chung hoặc dừng lại ở các sắc thuế trực thu, thuế GTGT. Khóa luận này là một trong những công trình chuyên sâu đầu tiên khảo sát trực diện và toàn diện các quy định về kê khai, nộp và quyết toán đối với sắc thuế TTĐB dưới góc độ luật học thực chứng tại Việt Nam.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận thẳng thắn ghi nhận những giới hạn nhất định trong quá trình thực hiện:

• Do sự hạn chế trong việc tiếp cận nguồn số liệu chi tiết về hoạt động sản xuất kinh doanh giữa các ngành nghề kinh tế đặc thù và sự thiếu vắng cơ sở dữ liệu quản lý thuế TTĐB toàn diện tại thời điểm nghiên cứu (năm 2015), các phân tích thực chứng về mức độ tuân thủ thuế của khu vực tư nhân trong công trình mới chỉ dừng lại ở các ước tính và đánh giá sơ bộ;
• Về hướng mở rộng tiếp theo, công trình gợi mở yêu cầu tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về mô hình liên thông dữ liệu số hóa giữa cơ quan Thuế và Hải quan đối với từng nhóm hàng hóa nhạy cảm (như xăng dầu, rượu bia, xe ô tô), cũng như xây dựng đề án lập hiến và tổ chức bộ máy để thành lập các cơ quan tài phán thuế chuyên trách tại Việt Nam khi quá trình hội nhập quốc tế đòi hỏi sự minh bạch pháp lý ở mức độ cao hơn.

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo học thuật và thực tiễn thiết thực đối với:

• Giảng viên, sinh viên các chuyên ngành Luật Thương mại, Luật Kinh tế, Luật Tài chính - Ngân sách và chuyên ngành Thuế/Hải quan tại các trường đại học, học viện;
• Chuyên viên tư vấn thuế, kế toán trưởng và luật sư hỗ trợ pháp lý cho các doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu hàng hóa, kinh doanh dịch vụ xa xỉ;
• Phần nội dung có giá trị tham khảo cao nhất gồm: hệ thống tiêu chí so sánh giữa ba sắc thuế (Chương 1); các phân tích chỉ ra sự thiếu đồng bộ giữa Luật Quản lý Thuế và Bộ luật Tố tụng dân sự; cùng bài học kinh nghiệm về hệ thống Tòa án Thuế và mô hình hỗ trợ người nộp thuế của Sở Thuế vụ Hoa Kỳ (IRS) (Chương 2).

Câu hỏi thường gặp

1. Ai là chủ thể có nghĩa vụ kê khai, nộp thuế TTĐB khi doanh nghiệp thương mại mua hàng thuộc diện chịu thuế để xuất khẩu nhưng lại chuyển sang tiêu thụ nội địa?
Theo quy định tại Thông tư số 05/2012/TT-BTC được viện dẫn trong khóa luận, khi tổ chức, cá nhân kinh doanh xuất khẩu mua hàng hóa thuộc diện chịu thuế TTĐB của cơ sở sản xuất để xuất khẩu nhưng không xuất khẩu mà mang ra tiêu thụ trong nước, thì chính tổ chức, cá nhân kinh doanh xuất khẩu đó là chủ thể có nghĩa vụ kê khai và nộp thuế TTĐB đối với số hàng hóa này.

2. Hàng hóa là nguyên liệu, vật tư nhập khẩu để sản xuất hàng xuất khẩu được áp dụng thời hạn nộp thuế TTĐB như thế nào?
Theo Điều 42 Luật Quản lý Thuế, thời hạn nộp thuế tối đa là 275 ngày kể từ ngày đăng ký tờ khai hải quan, với điều kiện doanh nghiệp phải đáp ứng đủ 4 tiêu chí: có cơ sở sản xuất trên lãnh thổ Việt Nam; có hoạt động xuất nhập khẩu ít nhất 2 năm liên tục không vi phạm gian lận, trốn thuế hay nợ đọng; tuân thủ pháp luật kế toán, thống kê; và thực hiện thanh toán qua ngân hàng. Nếu không đủ các điều kiện này nhưng có tổ chức tín dụng bảo lãnh, thời hạn nộp thuế được xác định theo thời hạn bảo lãnh nhưng không vượt quá 275 ngày.

3. Tác giả đã chỉ ra sự mâu thuẫn cụ thể nào giữa Luật Quản lý Thuế với các luật tố tụng khác về thời điểm tiếp nhận hồ sơ?
Khoản 2 Điều 25 Luật Quản lý Thuế quy định đối với hồ sơ gửi qua bưu chính, thời điểm nộp hồ sơ được tính là ngày công chức thuế đóng dấu ghi ngày nhận vào sổ văn thư của cơ quan thuế. Quy định này mâu thuẫn trực tiếp với nguyên tắc tại Bộ luật Tố tụng dân sự và các luật chuyên ngành khác, vốn xác định thời điểm gửi hồ sơ căn cứ theo dấu bưu điện nơi gửi, tạo ra sự bất lợi và rủi ro lớn cho người nộp thuế.

4. Những nguyên nhân chính nào khiến chi phí quản lý thuế của Việt Nam chiếm tới 2% tổng thu, cao hơn mức bình quân 1,5% của các nước đang phát triển?
Khóa luận chỉ ra ba nguyên nhân cốt lõi: mạng lưới hành chính phân tán với quá nhiều đầu mối (63 Cục Thuế và 649 Chi cục Thuế); việc ứng dụng công nghệ thông tin chưa hiệu quả để liên kết các chức năng vận hành chính; và các quy trình nghiệp vụ vẫn sử dụng quá nhiều lao động thủ công trong việc tiếp nhận tờ khai và quản lý tuân thủ.

5. Vì sao các vụ việc vi phạm pháp luật thuế TTĐB nghiêm trọng thường ít khi được xét xử tại Tòa án theo phân tích của tác giả?
Nguyên nhân chủ yếu do hệ thống pháp luật Việt Nam chưa thiết lập Tòa án Thuế chuyên trách; trong khi đó, cơ quan quản lý thuế không có thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự về kinh tế để chuyển sang cơ quan điều tra, dẫn đến việc phần lớn các hành vi vi phạm chỉ được giải quyết bằng các quyết định xử phạt vi phạm hành chính, làm giảm tính răn đe pháp lý.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Thị Ngọc Anh đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và các quy định pháp luật thực định điều chỉnh chế độ kê khai, nộp và quyết toán thuế Tiêu thụ đặc biệt tại Việt Nam. Bằng việc phân tích sâu sắc thực trạng tổ chức hành thu và những kẽ hở pháp lý, tác giả đã chỉ rõ các điểm nghẽn về mâu thuẫn văn bản, sự bất hợp lý trong chi phí quản lý và sự hạn chế của đội ngũ thanh tra. Các định hướng giải pháp được đề xuất—từ hoàn thiện quy phạm, hiện đại hóa hạ tầng thông tin đến việc nghiên cứu mô hình tài phán thuế chuyên trách—mang tính thực tiễn cao, đóng góp thiết thực cho công cuộc cải cách hệ thống thuế Việt Nam theo cam kết hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu giới thiệu về tính cấp thiết của đề tài, mục đích, phạm vi, phƣơng pháp, ý nghĩa và tình hình nghiên cứu đề tài. - Phần nội dung bao gồm 2 chƣơng:  Chƣơng 1: Lý luận chung và quy định pháp luật về kê khai, nộp, quyết toán thuế Tiêu thụ đặc biệt.  Chƣơng 2: Thực trạng áp dụng pháp luật về kê khai, nộp, quyết toán thuế Tiêu thụ đặc biệt và hƣớng hoàn thiện. - Phần kết luận: Tổng kết lại những nội dung chính của khóa luận.

LÝ LUẬN CHUNG VÀ QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ KÊ KHAI, NỘP, QUYẾT TOÁN THUẾ TIÊU THỤ ĐẶC BIỆT 1. Một số vấn đề lý luận về chế độ kê khai, nộp và quyết toán thuế Tiêu thụ đặc biệt 1. Khái niệm kê khai, nộp và quyết toán thuế Tiêu thụ đặc biệt Đăng ký, kê khai, nộp và quyết toán thuế đƣợc xem là các nội dung của hoạt động quản lý thuế. Theo “Giáo trình Luật Thuế” trƣờng Đại học Luật TP.

Hồ Chí Minh năm 2012: “Quản lý thuế là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền tiến hành các hoạt động nhằm thu đúng, thu đủ số tiền thuế mà những tổ chức, cá nhân có nghĩa vụ nộp vào Ngân sách Nhà nước (NSNN) nhằm đảm bảo cho việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”1. Nhƣ vậy, chế độ đăng ký, kê khai, nộp và quyết toán thuế TTĐB là các nội dung của hoạt động quản lý thuế nhằm mục đích thu đúng và đủ số thuế TTĐB tạo cơ sở tài chính vững chắc cho quốc gia; còn các quy định của pháp luật về trình tự đăng ký, kê khai, nộp và quyết toán thuế TTĐB là những nội dung bắt buộc phải có của một sắc thuế vì giúp xác định cụ thể trình tự, thủ tục cho các chủ thể thực hiện nghĩa vụ thuế. Cùng là nội dung của hoạt động quản lý thuế nhƣng các khâu này lại là những trình tự, thủ tục với những đặc điểm khác nhau. Ở phạm vi khóa luận sẽ tiến hành tìm hiểu cụ thể về ba quy trình gồm kê khai, nộp và quyết toán thuế TTĐB.

 Kê khai thuế: “Giáo trình Luật Thuế” trƣờng Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh năm 2012 có định nghĩa: “kê khai thuế TTĐB là việc người nộp thuế (NNT) phải kê khai đầy đủ các thông tin vào tờ khai thuế theo mẫu do cơ quan có thẩm quyền quy định để làm cơ sở cho việc xác định số thuế mà NNT có nghĩa vụ phải nộp trong kỳ tính thuế hoặc trong từng lần phát sinh nghĩa vụ thuế”, đây là khâu thứ hai của quá trình quản lý hành thu thuế TTĐB, sau thủ tục đăng ký thuế. Bản kê khai đƣợc lập theo mẫu do Bộ Tài chính quy định và NNT phải kê khai đầy đủ các thông tin quy định trong tờ khai này. Kỳ tính thuế trong khái niệm này là khoảng thời gian để xác định số tiền thuế phải nộp vào NSNN theo quy định của pháp luật về thuế.

Kỳ tính thuế này có thể là tháng, quý hoặc năm. Mỗi loại thuế khác nhau có kỳ tính thuế có thể khác nhau. Cũng trong khái niệm trên, kê khai thuế theo từng lần phát sinh nghĩa vụ thuế là việc NNT sẽ không thực hiện kê khai thuế theo kỳ tính thuế mà kê khai tại thời điểm thực hiện hành vi làm phát sinh nghĩa vụ thuế. Cần phân biệt kê khai thuế và khai quyết toán thuế.

Vì khai quyết toán thuế là việc xác định số thuế phải nộp của năm tính thuế hoặc thời gian từ đầu năm tính thuế đến khi chấm dứt hoạt động phát sinh nghĩa vụ thuế hoặc thời gian tính từ khi phát sinh đến khi chấm dứt hoạt động phát sinh nghĩa vụ thuế theo quy định của pháp luật. Khai 1 Trƣờng Đại học Luật TP HCM (2012), “Giáo trình Luật Thuế”, Nhà xuất bản Hồng Đức, tr.406 4 quyết toán thuế chỉ đƣợc tiến hành khi NNT chấm dứt hoạt động phát sinh nghĩa vụ thuế hoặc khi kết thúc năm tài chính. Còn khai thuế là hành vi có thể tiến hành hàng tháng hoặc từng lần thực hiện hành vi theo quy định từng loại thuế2.  Nộp thuế: Cũng theo “Giáo trình Luật Thuế” trƣờng Đại học Luật TP.

Hồ Chí Minh, “nộp thuế TTĐB là việc mà NNT có hoạt động sản xuất, nhập khẩu hàng hóa, kinh doanh dịch vụ thuộc diện chịu thuế TTĐB phải nộp vào NSNN một khoản tiền nhất định”. Đây là khâu thứ ba trong chuỗi các trình tự quản lý thu nộp thuế TTĐB. Việc nộp thuế xuất phát từ hoạt động của NNT, làm phát sinh nghĩa vụ thuế của họ với nhà nƣớc. Số tiền thuế mà họ nộp đƣợc xác định dựa vào số thuế đã kê khai trƣớc đó hoặc do cơ quan thuế ấn định.

Khác với phƣơng pháp thu khấu trừ tại nguồn của thuế Thu nhập cá nhân, phƣơng pháp thu thuế TTĐB là thu trực tiếp. Theo đó NNT sẽ tự kê khai thuế theo mẫu quy định và gửi cho cơ quan quản lý thuế. Sau đó cơ quan thuế có thẩm quyền sẽ tiến hành kiểm tra, xác định số thuế phải nộp dựa trên số liệu kê khai đã có. Phƣơng pháp thu thuế này chỉ có hiệu quả cao nếu NNT hiểu rõ nghĩa vụ về thuế của mình và yêu cầu phải thực hiện kê khai đúng, đầy đủ và có trách nhiệm.

 Quyết toán thuế: Hoạt động kê khai và nộp thuế TTĐB diễn ra hàng tháng hoặc theo từng lần nhập khẩu hàng hóa thuộc diện chịu thuế TTĐB, do đó có thể dẫn đến một số trƣờng hợp số thuế mà NNT đã nộp không phản ánh đúng nghĩa vụ thuế của họ. Ví dụ nhƣ doanh nghiệp A ký kết hợp đồng bán hàng cho doanh nghiệp B, và theo hợp đồng thì A sẽ tiến hành nộp thuế TTĐB với toàn bộ lô hàng. Nhƣng trong quá trình thực hiện hợp đồng thì B không thực hiện trọn vẹn hợp đồng nhƣ mua ít hơn số hàng đã ký kết trong hợp đồng từ trƣớc, dẫn đến tiền thuế TTĐB đã nộp nhiều hơn số thuế thực tế mà A có nghĩa vụ phải nộp. Vì thế, khi kết thúc năm tài chính, khi tiến hành quyết toán thuế với cơ quan thuế, bên A sẽ kê khai toàn bộ thông tin số thuế đã nộp, số thuế phải nộp, số thuế nộp thừa hay thiếu tính cho đến thời điểm quyết toán và gửi đến cơ quan thuế.

Sau quá trình xem xét, nếu thấy doanh nghiệp chƣa nộp đủ thuế thì cơ quan thuế truy thu số thuế còn thiếu; nếu doanh nghiệp nộp dƣ sẽ đƣợc hoàn thuế hoặc đƣợc khấu trừ vào số thuế phải nộp ở kỳ tiếp theo. Nhƣ vậy, quyết toán thuế TTĐB là khâu cuối cùng của quy trình quản lý thuế TTĐB đƣợc “Giáo trình Luật Thuế” đƣa ra khái niệm: “là việc khi kết thúc năm tài chính, NNT phải kê khai toàn bộ các thông tin về số thuế đã nộp, số thuế phải nộp, số thuế thừa hay thiếu tính cho đến thời điểm quyết toán theo mẫu và gửi đến cơ quan thuế”. Sau khi xem xét, kiểm tra, nếu thấy NNT chƣa nộp đủ thì cơ quan thuế yêu cầu chủ thể có nghĩa vụ nộp số thuế còn thiếu; trƣờng hợp nộp dƣ thì số thuế dƣ sẽ đƣợc trừ vào số thuế phải nộp của kỳ tiếp theo hoặc có thể đƣợc hoàn thuế. Đặc trưng của kê khai, nộp và quyết toán thuế Tiêu thụ đặc biệt 2 Trƣờng Đại học Luật TP HCM (2012), tlđd (2), tr.

Đặc trưng về chủ thể có nghĩa vụ kê khai, nộp, quyết toán thuế Tiêu thụ đặc biệt Thuế TTĐB là thuế gián thu, ngƣời tiêu dùng là ngƣời phải trả tiền thuế nhƣng lại không phải là ngƣời có nghĩa vụ nộp thuế. Với đặc trƣng là thuế thu một lần trong quá trình lƣu thông của hàng hóa, dịch vụ, thuế TTĐB thƣờng thu tại lần đầu tiên khi đối tƣợng chịu thuế xuất hiện tại thị trƣờng Việt Nam. Thông thƣờng đó là thu vào khâu sản xuất, nhập khẩu với các loại hàng hóa và kinh doanh các dịch vụ thuộc diện chịu thuế TTĐB. Vì lẽ này, chủ thể thực hiện những hành vi đó là chủ thể có nghĩa vụ kê khai, nộp và quyết toán thuế TTĐB phát sinh do hành vi họ đã tiến hành.

Nhƣ vậy, đối tƣợng có nghĩa vụ phải thỏa mãn hai điều kiện: thứ nhất, là tổ chức, cá nhân theo quy định pháp luật; thứ hai là có hành vi làm phát sinh nghĩa vụ thuế. Với điều kiện thứ nhất, tổ chức, cá nhân có thể là các tổ chức kinh doanh đƣợc thành lập và đăng ký kinh doanh theo Luật Doanh nghiệp và Luật Hợp tác xã; các tổ chức kinh tế của tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân, tổ chức sự nghiệp; các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài và bên nƣớc ngoài tham gia hợp tác kinh doanh theo Luật Đầu tƣ; cá nhân, hộ gia đình, nhóm ngƣời kinh doanh độc lập,… 3 Nhƣng các tổ chức, cá nhân nêu trên sẽ có nghĩa vụ kê khai, nộp, quyết toán thuế TTĐB nếu thực hiện một trong các hành vi sau để đáp ứng điều kiện thứ hai: hành vi nhập khẩu các hàng hóa thuộc diện chịu thuế TTĐB; hành vi sản xuất các hàng hóa thuộc diện chịu thuế TTĐB; hành vi kinh doanh các dịch vụ thuộc diện chịu thuế TTĐB. Nếu điều kiện thứ nhất là điều kiện cần thì điều kiện thứ hai này là điều kiện đủ để một tổ chức, cá nhân thực hiện nghĩa vụ kê khai, nộp và quyết toán thuế TTĐB; vì chỉ khi thực hiện những hành vi nêu trên, các chủ thể một phần tác động và làm thay đổi tổng giá trị lƣợng hàng hóa, dịch vụ chịu thuế TTĐB lƣu thông trong thị trƣờng nội địa, từ đó mới phát sinh số tiền thuế TTĐB phải nộp.