CO GIAÄT SÔ SINH I. ÑÒNH NGHÓA: Co giaät sô sinh bieåu hieän raát ña daïng, ñoâi khi kín ñaùo deã boû soùt, goàm: Cöû ñoäng baát thöôøng hoaëc thay ñoåi tröông löïc cô cuûa thaân vaø chi: co giaät toaøn thaân hoaëc khu truù, goàng cöùng kieåu maát voû hoaëc maát naõo, hoaëc giaûm tröông löïc cô toaøn thaân. Cöû ñoäng baát thöôøng ôû maët, mieäng, löôõi: muùt, chu mieäng, nhai,. Cöû ñoäng baát thöôøng ôû maét: nhìn moät choã, giaät nhaõn caàu kieåu nystamus,.
Heä thaàn kinh thöïc vaät: côn ngöng thôû, thôû kieåu taêng thoâng khí, thay ñoåi nhòp tim, huyeát aùp, phaûn xaï ñoàng töû Khaùc vôùi treû lôùn, co giaät ôû treû sô sinh thöôøng coù nguyeân nhaân roõ raøng, do ñoù tìm vaø ñieàu trò nguyeân nhaân laø raát quan troïng khi xöû trí co giaät ôû treû sô sinh. Coâng vieäc chaån ñoaùn: a) Hoûi: beänh söû / tieàn caên saûn khoa: Sanh ngaït Sanh huùt, sanh forceps Buù keùm, boû buù Soát Meï coù duøng Pyridoxine trong thai kyø b) Khaùm laâm saøng: Co giaät toaøn thaân hay khu truù Ñoàng töû, phaûn xaï aùnh saùng Côn ngöng thôû Tìm böôùu huyeát thanh hoaëc böôùu huyeát xöông soï Sôø thoùp tìm daáu thoùp phoàng Tìm daáu hieäu thieáu maùu: maøu saéc da, nieâm OÅ nhieåm truøng Dò taät baåm sinh: naõo c) Ñeà nghò xeùt nghieäm: Dextrostix Haï ñöôøng huyeát. Ion ñoà : Na, Ca, Mg Roái loaïn ñieän giaûi: haï Na, haï Ca, haï Mg maùu. Xeùt nghieäm tìm nguyeân nhaân nhieåm truøng: pheát maùu, CRP, caáy maùu.
Sieâu aâm naõo xuyeân thoùp Xuaát huyeát naõo, hình aûnh toån thöông naõo do thieáu Oxy do sanh ngaït Dòch naõo tuûy Vieâm maøng naõo. Ñieän naõo ñoà giuùp chaån ñoaùn co giaät do leä thuoäc Pyridoxin (soùng ñieän naõo baát thöôøng bieán maát khi tieâm Pyridoxin) khoâng coù chæ ñònh thöôøng qui, chæ thöïc hieän khi caùc nguyeân nhaân co giaät khaùc ñaõ ñöôïc loaïi tröø vaø tieàn söû meï coù duøng Pyridoxin. Chaån ñoaùn: Vôùi caùc xeùt nghieäm treân thöôøng ñuû chaån ñoaùn nguyeân nhaân co giaät ôû treû sô sinh. Co giaät ôû treû sô sinh cuõng coù theå do phoái hôïp nhieàu nguyeân nhaân: giöõa roái loaïn chuyeån hoaù-ñieän giaûi + caùc beänh lyù thaàn kinh trung öông.
Ví duï: haï ñöôøng huyeát + sanh ngaït; haï Natri/Canxi/Magne + xuaát huyeát naõo/sanh ngaït/vieâm maøng naõo III. Nguyeân taéc ñieàu trò: Choáng co giaät, hoã trôï hoâ haáp Ñieàu trò ñaëc hieäu theo nguyeân nhaân 2. Choáng co giaät: Thoâng ñöôøng thôû: huùt ñaøm nhôùt Thôû oxy, hoaëc ñaët noäi khí quaûn giuùp thôû tuøy thuoäc möùc ñoä thieáu Oxy maùu. Thuoác choáng co giaät: - Phenobarbital: 15 - 20mg/kg TM 15 phuùt.
Sau 30 phuùt, neáu coøn co giaät: laëp laïi lieàu thöù hai 10mg/kg TM 15 phuùt, toång lieàu toái ña khoâng quaù 30 - 40mg/kg. Tuøy nguyeân nhaân, sau ñoù coù theå duy trì Phenobarbital: 3 - 5 mg/kg/ngaøy (tieâm baép/uoáng) - Neáu khoâng ñaùp öùng sau khi duøng lieàu cao Phenobarbital: Phenytoin 15 - 25mg/kg TTM 20 phuùt, sau ñoù duy trì: 4 -8mg/kg/ngaøy. Neáu khoâng coù Phenytoin: Diazepam: 0,1 - 0,3mg/kg TM 5 phuùt, duy trì: 0,1 - 0,5 mg/kg/giôø, caàn theo doõi saùt hoâ haáp trong khi tieâm Diazepam (gaây ngöng thôû) 3. Ñieàu trò ñaëc hieäu: Ngay sau khi phaùt hieän nguyeân nhaân, caàn xöû trí ngay theo nguyeân nhaân cuûa co giaät: 3.
Haï ñöôøng huyeát (Glucose/maùu < 40 mg%) Dextrose 10%: 2 ml/kg, tieâm maïch chaäm trong 2 - 3 phuùt. Duy trì: 6-8 mg/kg/phuùt (Dextrose 10% 3-5ml/kg/giôø). Theo doõi Dextrostix moãi 2 - 4 giôø ñeán khi ñöôøng huyeát oån ñònh. Haï Canxi maùu (Ca ion < 4 mg% (1 mmol/l) hoaëc Ca toaøn phaàn < 7 mg%) Calcium gluconate 10% 1 - 2 ml/kg, tieâm maïch chaäm trong 5 phuùt.
Theo doõi saùt nhòp tim vaø vò trí tieâm tónh maïch trong khi tieâm. Neáu khoâng ñaùp öùng: laëp laïi lieàu treân sau 10 phuùt. Duy trì: 5 ml Calcium gluconate 10% /kg/ngaøy truyeàn tónh maïch hoaëc daïng uoáng vôùi lieàu töông öùng 3. Haï Mg maùu (Mg/maùu 1,2 mg%) Magnesium sulfate 50%: 0,1 - 0,2 ml/kg, tieâm maïch chaäm trong 5 phuùt,theo doõi saùt nhòp tim trong khi tieâm.
Coù theå laëp laïi lieàu treân moãi 6 - 12 giôø, neáu Mg/maùu vaãn thaáp. Duy trì: Magnesium sulfate 50%, uoáng 0,2 mg/kg/ngaøy. Leä thuoäc Pyridoxine: Pyridoxine: 50 mg tieâm maïch. Neáu coù ñieàu kieän, theo doõi ñieän naõo trong luùc tieâm thuoác: soùng baát thöôøng bieán maát ngay sau khi tieâm Pyridoxine.
Duy trì: 10 - 100 mg, uoáng chia 4 laàn/ngaøy. Caùc nguyeân nhaân khaùc: haï Natri maùu, vieâm maøng naõo, xuaát huyeát naõo- maøng naõo (xem caùc phaùc ñoà töông öùng). Vaán ñeà Möùc ñoä chöùng côù Chöa ñuû döõ kieän chöùng minh tính an toaøn khi söû I duïng Midazolam cho treû sô sinh Cochrane 2000 Phenobarbital lieàu cao 40mg/kg coù theå khoáng cheá II côn co giaät naëng ôû treû sô sinh 1 caùch an toaøn Cochrane 2000 DINH DÖÔÕNG QUA THOÂNG DAÏ DAØY ÔÛ TREÛ SÔ SINH I. CHÆ ÑÒNH: Dinh döôõng qua thoâng daï daøy ñöôïc chæ ñònh trong tröôøng hôïp treû coù ñöôøng tieâu hoaù bình thöôøng nhöng khoâng theå buù hoaëc buù khoâng ñuû löôïng.
Sanh non < 32 tuaàn hoaëc sanh non > 32 tuaàn + buù nuoát yeáu. Suy hoâ haáp naëng: thôû qua NKQ, nhòp thôû > 75l/p, ruùt loõm ngöïc naëng, côn ngöng thôû naëng 3. Khoâng khaû naêng buù hoaëc nuoát hoaëc deã bò saëc khi buù nuoát: Beänh lyù naõo: do sanh ngaït, xuaát huyeát naõo, vaøng da nhaân, vieâm maøng naõo Beänh lyù thaàn kinh cô, suy giaùp Baát thöôøng vuøng maët haàu hoïng: söùt moâi, cheû voøm haàu, tòt muõi sau, löôõi to II. CHOÁNG CHÆ ÑÒNH: 1.
Ñang soác, suy hoâ haáp chöa oån ñònh vôùi giuùp thôû hoaëc CPAP 2. Co giaät chöa khoáng cheá ñöôïc baèng thuoác 3. Trong 6 giôø ñaàu sau thay maùu 4. Vieâm ruoät hoaïi töû sô sinh giai ñoaïn ñaàu 5.
Dò taät baåm sinh ñöôøng tieâu hoùa III. THÖÏC HAØNH DINH DÖÔÕNG QUA SONDE DAÏ DAØY 1. Loaïi söõa: Söõa meï laø lyù töôûng nhaát (0.67kcal/ml) Söõa coâng thöùc phuø hôïp vôùi tuoåi thai neáu khoâng coù söõa meï Treû non thaùng: + Cöõ aên ñaàu tieân ôû treû < 1000g, neáu khoâng coù söõa non thì cho aên nöôùc caát hoaëc söõa Pregestimil pha loaõng ½ sau ñoù pha ñaëc daàn. + Treû < 1500g hoaëc < 32 tuaàn tuoåi thai: neáu cho aên söõa meï caàn phaûi boå sung theâm Human Milk Fortifier (HMF) ñeå cung caáp theâm naêng löôïng ñeán 0.8kcal/ml vaø cung caáp theâm moät soá vitamin, calcium vaø phosphate, cho ñeán khi treû ñaït ñeán caân naëng > 1800g.
Soá laàn vaø löôïng söõa cho qua thoâng daï daøy: Caân naëng luùc N1 Löôïng söõa Löôïng söõa Soá cöõ aên / Thôøi gian sanh Löôïng söõa taêng / böõa toái ña / ngaøy ñaït löôïng (gram) / böõa aên aên / ngaøy laàn söõa toái ña (ml) (ml) (ml) (ngaøy) < 1000 2 1–2 20 10-12 10 –14 1000 -1400 3 3–5 30 8-10 7 – 10 1500 – 2000 5 5 – 10 40 8 5–7 > 2000 10 10 – 15 60 8 3–5 Toång theå tích söõa caàn ñaït ñeán 150 – 180 ml/kg/ngaøy. Naêng löôïng luùc naøy coù theå ñaït ñeán 100 – 120kcal/kg/ngaøy. Dinh döôõng caùch quaõng qua oáng thoâng daï daøy: a) Neân ñaët thoâng daï daøy qua ñöôøng mieäng ñeå traùnh caûn trôû hoâ haáp. b) Thôøi gian moãi cöõ aên: 1-2 giôø.
Neáu > 2 giôø: xem xeùt dinh döôõng lieân tuïc. c) Löu yù kyõ thuaät: kieåm tra vò trí thoâng vaø dòch dö daï daøy tröôùc moãi cöõ aên. Dòch daï daøy: naâu, maùu, vaøng, xanh reâu: daãn löu daï daøy vaø ñaùnh giaù laïi. Dòch daï daøy: dòch ñang tieâu hoùa + Treân 30% theå tích cöõ aên: bôm dòch dö trôû vaøo daï daøy ñeå traùnh roái loaïn ñieän giaûi vaø men tieâu hoùa, nhòn aên 1 cöõ, ñaùnh giaù laïi dòch daï daøy cöõ keá tieáp.
Neáu dòch daï daøy > 30% theå tích cöõ aên ôû 2 cöõ lieân tieáp: daãn löu daï daøy. + Döôùi 30% theå tích cöõ aên. Xöû trí: bôm dòch dö trôû vaøo daï daøy, giaûm löôïng söõa cöõ aên naøy = löôïng söõa lyù thuyeát – dòch dö daï daøy. Neáu laäp laïi 2 cöõ aên lieân tieáp: giaûm löôïng söõa moãi cöõ hoaëc keùo daøi khoaûng caùch 2 cöõ aên.
d) Thay oáng thoâng daï daøy moãi 3-5 ngaøy. Dinh döôõng lieân tuïc qua oáng thoâng daï daøy: chæ ñònh neáu treû noân oùi hoaëc chöôùng buïng khi dinh döôõng caùch quaõng qua oáng thoâng daï daøy. Duøng bôm tieâm töï ñoäng (Nutripump) bôm söõa lieân tuïc qua thoâng daï daøy vôùi toác ñoä baét ñaàu 0.5 – 1ml/giôø moãi 8 – 12 giôø cho ñeán khi ñaït ñöôïc theå tích söõa caàn thieát. Söõa môùi ñöôïc cung caáp moãi 3 - 4 giôø.
Thay oáng bôm tieâm vaø daây bôm tieâm moãi 8 – 12 giôø. Thay oáng thoâng daï daøy moãi 3-5 ngaøy. Kieåm tra dòch dö daï daøy moãi 2 – 4 giôø. Löôïng dòch dö daï daøy phaûi ít hôn löôïng söõa ñang bôm vaøo trong moät giôø.
Theo doõi thöôøng xuyeân: Tính chaát vaø löôïng dòch dö daï daøy tröôùc moãi cöõ aên. Daáu hieäu buïng chöôùng, quai ruoät noåi, noân oùi, tieâu chaûy, tieâu maùu. Toaøn thaân: trieäu chöùng nhieãm truøng, côn ngöng thôû, chaäm nhòp tim. Theo doõi moãi ngaøy: Toång dòch xuaát, nhaäp.
Theo doõi caùc bieán chöùng: Traøo ngöôïc daï daøy thöïc quaûn, vieâm thöïc quaûn: caàn ruùt ngaén thôøi gian ñaët thoâng daï daøy, taäp cho treû buù nuoát hoaëc uoáng baèng muoãng ngay khi coù theå. Oïc söõa, chöôùng buïng, tieâu chaûy: do toác ñoä aên quaù nhanh, thôøi gian giöõa 2 cöõ aên quaù ngaén. Caàn giaûm toác ñoä cho aên, keùo daøi thôøi gian giöõa hai cöõ aên. Nhieãm truøng beänh vieän: do duïng cuï cho aên khoâng saïch.
Treû maát phaûn xaï buù nuoát: do khoâng ñöôïc aên baèng ñöôøng mieäng keùo daøi. HAÏ ÑÖÔØNG HUYEÁT SÔ SINH I. ÑÒNH NGHÓA: haï ñöôøng huyeát ôû treû sô sinh khi Glucose maùu < 40 mg%. Coâng vieäc chaån ñoaùn: a) Hoûi: Buù keùm / boû buù Khoùc theùt / khoùc yeáu Co giaät Tình traïng dinh döôõng töø sau sanh ñeán luùc maéc beänh Tieàn söû sanh ngaït, non hoaëc giaø thaùng Meï coù truyeàn dung dòch Glucose öu tröông trong thôøi gian chuyeån daï Tieàn caên meï coù tieåu ñöôøng b) Khaùm: Coù theå coù hoaëc khoâng coù trieäu chöùng.
Tìm caùc trieäu chöùng: - Thaàn kinh: li bì, run giaät chi, co giaät, giaûm tröông löïc cô, phaûn xaï buù yeáu hoaëc maát.