Giáo Trình Bảo Dưỡng và Sửa Chữa Hệ Thống Phân Phối Khí Nghề Công Nghệ Ô Tô Trung Cấp

Giáo trình bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống phân phối khí trong công nghệ ô tô trung cấp, cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết cho học viên.

• Trường học: Bộ Lao Động Thương Binh Và Xã Hội
• Chuyên ngành: Công Nghệ Ô Tô
• Đề tài: Hướng Dẫn Bảo Dưỡng và Sửa Chữa Hệ Thống Phân Phối Khí Trong Công Nghệ Ô Tô
• Loại tài liệu: Giáo Trình

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. BÀI 1. NHẬN DẠNG, THÁO LẮP HỆ THỐNG PHÂN PHỐI KHÍ
• 1.1. NHIỆM VỤ, YÊU CẦU
• 1.1.1. Nhiệm vụ
• 1.1.2. Yêu cầu
• 1.2. Hệ thống phân phối khí dùng xu páp
• 1.2.1. Hệ thống phân phối khí loại xu páp đặt bên
• 1.2.2. Hệ thống phân phối khí loại xu páp treo
• 1.2.3. Hệ thống phân phối khí loại trục cam đặt trên nắp máy
• 1.2.3.1. Cơ cấu SOHC
• 1.2.3.2. Cơ cấu DOHC
• 1.3. Hệ thống phân phối khí dùng van trượt
• 1.4. Hệ thống phân phối khí hỗn hợp
• 1.5. Nhận dạng các chi tiết của hệ thống phân phối khí
• 1.6. THÁO, LẮP HỆ THỐNG PHÂN PHỐI KHÍ
• 1.6.1. Quy trình và yêu cầu kỹ thuật tháo hệ thống phân phối khí
• 1.6.1.1. Quy trình tháo
• 1.6.1.2. Yêu cầu kỹ thuật tháo hệ thống phân phối khí
• 1.6.2. Quy trình và yêu cầu kỹ thuật lắp hệ thống phân phối khí
• 1.6.2.1. Quy trình lắp
• 1.6.2.2. Yêu cầu kỹ thuật lắp hệ thống phân phối khí
• 1.7. BIỂU ĐỒ PHÂN PHỐI KHÍ
• 1.7.1. Góc mở sớm, đóng muộn
• 1.7.2. Góc mở sớm, đóng muộn của một số động cơ
• 1.7.3. Biểu đồ phân phối khí (sơ đồ định thời xu páp)
• 1.8. NỘI DUNG, YÊU CẦU VỀ ĐÁNH GIÁ
• 2. BÀI 2. BẢO DƯỠNG HỆ THỐNG PHÂN PHỐI KHÍ
• 2.1. MỤC ĐÍCH, NỘI DUNG CỦA BẢO DƯỠNG
• 2.1.1. Mục đích
• 2.1.2. Nội dung của bảo dưỡng
• 2.1.2.1. Điều chỉnh khe hở nhiệt xu páp
• 2.1.2.1.1. Khái niệm khe hở nhiệt
• 2.1.2.1.2. Mục đích điều chỉnh khe hở nhiệt
• 2.1.2.1.3. Các loại điều chỉnh khe hở nhiệt xu páp
• 2.1.2.1.4. Nguyên tắc để điều chỉnh khe hở nhiệt

Tóm tắt

I. Hướng Dẫn Tổng Quan Về Bảo Dưỡng Hệ Thống Phân Phối Khí Ô Tô

Hệ thống phân phối khí trong công nghệ ô tô đóng vai trò quan trọng trong việc điều khiển quá trình nạp và xả khí. Việc bảo dưỡng định kỳ giúp đảm bảo hiệu suất hoạt động của động cơ. Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về các phương pháp bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống phân phối khí, từ đó giúp người đọc hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của công tác này.

1.1. Ý Nghĩa Của Hệ Thống Phân Phối Khí Trong Ô Tô

Hệ thống phân phối khí có nhiệm vụ điều khiển quá trình nạp và xả khí trong động cơ. Việc bảo trì hệ thống này không chỉ giúp động cơ hoạt động hiệu quả mà còn kéo dài tuổi thọ của xe.

1.2. Các Thành Phần Chính Của Hệ Thống Phân Phối Khí

Hệ thống phân phối khí bao gồm các bộ phận như xu páp, trục cam, và con đội. Mỗi bộ phận đều có vai trò riêng trong việc đảm bảo quá trình hoạt động của động cơ.

II. Những Vấn Đề Thường Gặp Khi Bảo Dưỡng Hệ Thống Phân Phối Khí

Trong quá trình sử dụng, hệ thống phân phối khí có thể gặp phải nhiều vấn đề như mòn xu páp, hỏng lò xo, hoặc sai lệch thời gian mở đóng. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu suất động cơ mà còn có thể gây hư hỏng nghiêm trọng nếu không được xử lý kịp thời.

2.1. Hiện Tượng Mòn Xu Páp Và Nguyên Nhân

Mòn xu páp là hiện tượng phổ biến do ma sát trong quá trình hoạt động. Nguyên nhân chủ yếu là do chất lượng dầu nhớt kém hoặc không thay dầu định kỳ.

2.2. Hỏng Lò Xo Xu Páp Và Cách Nhận Biết

Lò xo xu páp hỏng có thể dẫn đến việc xu páp không đóng kín. Dấu hiệu nhận biết bao gồm tiếng kêu lạ từ động cơ và giảm hiệu suất.

III. Phương Pháp Bảo Dưỡng Hệ Thống Phân Phối Khí Hiệu Quả

Bảo dưỡng hệ thống phân phối khí cần được thực hiện theo quy trình nghiêm ngặt. Việc kiểm tra định kỳ và điều chỉnh khe hở nhiệt xu páp là rất quan trọng để đảm bảo hệ thống hoạt động ổn định.

3.1. Quy Trình Kiểm Tra Khe Hở Nhiệt Xu Páp

Kiểm tra khe hở nhiệt xu páp cần được thực hiện sau mỗi 10.000 km hoặc khi có dấu hiệu bất thường. Việc này giúp đảm bảo xu páp hoạt động hiệu quả và tránh hư hỏng.

3.2. Các Dụng Cụ Cần Thiết Để Bảo Dưỡng

Các dụng cụ như panme, thước cặp và bộ điều chỉnh khe hở là cần thiết để thực hiện bảo dưỡng hệ thống phân phối khí một cách chính xác.

IV. Sửa Chữa Hệ Thống Phân Phối Khí Các Bước Cần Thiết

Khi phát hiện hư hỏng, việc sửa chữa hệ thống phân phối khí cần được thực hiện ngay lập tức. Các bước sửa chữa bao gồm tháo lắp, kiểm tra và thay thế các bộ phận hư hỏng.

4.1. Quy Trình Tháo Lắp Hệ Thống Phân Phối Khí

Quy trình tháo lắp cần được thực hiện theo đúng trình tự để tránh làm hư hỏng các bộ phận khác. Cần chú ý đến việc đánh dấu vị trí các bộ phận để lắp lại chính xác.

4.2. Các Lưu Ý Khi Sửa Chữa Xu Páp

Khi sửa chữa xu páp, cần kiểm tra độ mòn và tình trạng của lò xo. Việc thay thế các bộ phận này cần được thực hiện bằng các linh kiện chính hãng để đảm bảo chất lượng.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Bảo Dưỡng Hệ Thống Phân Phối Khí

Việc bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống phân phối khí không chỉ giúp động cơ hoạt động hiệu quả mà còn tiết kiệm chi phí sửa chữa lớn trong tương lai. Nghiên cứu cho thấy, xe được bảo dưỡng định kỳ có tuổi thọ cao hơn và ít gặp sự cố hơn.

5.1. Lợi Ích Của Việc Bảo Dưỡng Định Kỳ

Bảo dưỡng định kỳ giúp phát hiện sớm các vấn đề tiềm ẩn, từ đó giảm thiểu rủi ro hư hỏng lớn và tiết kiệm chi phí sửa chữa.

5.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Bảo Dưỡng Hệ Thống Phân Phối Khí

Nghiên cứu cho thấy, các xe được bảo dưỡng thường xuyên có hiệu suất động cơ cao hơn và tiêu thụ nhiên liệu ít hơn so với các xe không được bảo dưỡng.

VI. Kết Luận Về Bảo Dưỡng Hệ Thống Phân Phối Khí Ô Tô

Bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống phân phối khí là một phần không thể thiếu trong việc duy trì hiệu suất hoạt động của động cơ ô tô. Việc thực hiện đúng quy trình bảo dưỡng sẽ giúp kéo dài tuổi thọ của xe và đảm bảo an toàn cho người sử dụng.

6.1. Tương Lai Của Công Nghệ Bảo Dưỡng Ô Tô

Công nghệ bảo dưỡng ô tô đang ngày càng phát triển với sự xuất hiện của các thiết bị hiện đại giúp việc kiểm tra và bảo trì trở nên dễ dàng và chính xác hơn.

6.2. Khuyến Nghị Đối Với Người Sử Dụng Ô Tô

Người sử dụng ô tô nên thực hiện bảo dưỡng định kỳ và chú ý đến các dấu hiệu bất thường để đảm bảo hệ thống phân phối khí luôn hoạt động hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ LAO ĐỘNG THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI TỔNG CỤC GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP -------------- GIÁO TRÌNH Mô đun Bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống phân phối khí NGHỀ: CÔNG NGHỆ Ô TÔ TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP LƯU HÀNH NỘI BỘ 3 MỤC LỤC TT ĐỀ MỤC TRANG 1 Lời giới thiệu 2 2 Mục lục 3 3 Bài 1. Nhận dạng, tháo lắp hệ thống phân phối khí 4 4 Bài 2. Bảo dưỡng hệ thống phân phối khí 17 5 Bài 3. Sửa chữa nhóm xu páp 45 6 Bài 4.

Sửa chữa cơ cấu dẫn động xu páp 66 7 Bài 5. Sửa chữa con đội và trục cam 70 8 Bài 6. Sửa chữa bộ truyền động trục cam 86 9 Câu hỏi ôn tập 97 4 BẢO DƯỠNG VÀ SỬA CHỮA HỆ THỐNG PHÂN PHỐI KHÍ Mã mô đun: MĐ 23 I. Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của mô đun: - Mô đun được bố trí dạy sau các mô đun: MĐ 20, MĐ 21, MĐ 22 - Là mô đun chuyên môn nghề.

- Có ý nghĩa và vai trò quan trọng trong việc cung cấp một phần kiến thức, kỹ năng nghề nghề công nghệ ô tô II. Mục tiêu của mô đun: - Trình bày đúng nhiệm vụ, yêu cầu, phân loại hệ thống phân phối khí - Mô tả đúng cấu tạo và nguyên lý làm việc của hệ thống phân phối khí dùng trên động cơ - Phân tích đúng hiện tượng, nguyên nhân sai hỏng, phương pháp kiểm tra, sửa chữa sai hỏng của hệ thống phân phối khí - Tháo lắp, kiểm tra, bảo dưỡng và sửa chữa được hệ thống phân phối khí đúng quy trình, quy phạm và đúng tiêu chuẩn kỹ thuật trong bảo dưỡng, sửa chữa - Sử dụng đúng các dụng cụ tháo lắp, kiểm tra, bảo dưỡng, sửa chữa hệ thống phân phối khí bảo đảm chính xác và an toàn - Chấp hành đúng quy trình, quy phạm trong nghề công nghệ ô tô - Rèn luyện tính kỷ luật, cẩn thận, tỉ mỉ của học viên. Nội dung chính của mô đun BÀI 1 NHẬN DẠNG, THÁO LẮP HỆ THỐNG PHÂN PHỐI KHÍ Mã bài: MĐ 23- 01 Giới thiệu chung Bài học sẽ cung cấp cho học sinh những khái niệm, nguyên lý hoạt động của hệ thống phân phối khí. Ngoài ra còn cung cấp kiến thức, hình ảnh để học sinh nhận dạng cũng như trình tự tháo, lắp hệ thống phân phối khí Mục tiêu: - Phát biểu đúng nhiệm vụ, phân loại và nguyên lý làm việc của các loại hệ thống phân phối khí - Tháo, lắp hệ thống phân phối khí đúng quy trình và đúng yêu cầu kỹ thuật - Chấp hành đúng quy trình, quy phạm trong nghề công nghệ ô tô - Rèn luyện tính kỷ luật, cẩn thận, tỉ mỉ của học viên.

Nội dung chính: 5 1. NHIỆM VỤ, YÊU CẦU 1.1 Nhiệm vụ Hệ thống phân phối khí (cơ cấu phân phối khí) có nhiệm vụ đóng, mở các cửa hút (nạp), cửa xả (thải) để nạp đầy hỗn hợp (xăng + không khí) hoặc không khí vào trong xy lanh và xả sạch khí đã cháy ra ngoài theo trình tự làm việc của động cơ.2 Yêu cầu - Đảm bảo chất lượng của quá trình trao đổi khí. - Đóng, mở các xu páp đúng thời điểm. - Đảm bảo đóng kín buồng cháy.

- Độ mòn của chi tiết ít nhất và tiếng kêu nhỏ nhất. - Dễ điều chỉnh, sửa chữa và thay thế khi hư hỏng.1 Hệ thống phân phối khí dùng xu páp - Hệ thống phân phối khí loại xu páp đặt bên - Hệ thống phân phối khí loại xu páp treo - Hệ thống phân phối khí loại trục cam trên nắp máy 2.2 Hệ thống phân phối khí loại ngăn kéo phân phối (van trượt) 2.3 Hệ thống phân phối khí loại kết hợp (vừa ngăn kéo vừa có xu páp) a b Hình 1.1: Hệ thống phân phối khí loại xu páp đặt bên (a) và xu páp treo (b) 6 a b Hình 1.2: Hệ thống phân phối khí loại trục cam đặt trên nắp máy (a) và loại ngăn kéo phân phối (b) 3. NHẬN DẠNG HỆ THỐNG PHÂN PHỐI KHÍ 3.1 Cấu tạo và nguyên lý hoạt động các loại hệ thống phân phối khí 3.1 Hệ thống phân phối khí dùng xu páp 3.1 Hệ thống phân phối khí loại xu páp đặt bên a. Cấu tạo: 8 7 6 9 5 4 3 2 1 Hình 1.3: Sơ đồ cấu tạo hệ thống phân phối khí loại xu páp đặt bên 1- Trục cam; 4- Móng hãm 7- Xu páp 2- Con đội; 5- Lò xo xu páp; 8- Ổ đặt xu páp 3- Bu lông chỉnh khe hở nhiệt; 6- Bạc dẫn hướng; 9- Khe hở nhiệt Thông thường, hệ thống phân phối khí loại xu páp đặt bên thường chia ra các bộ phận sau: 7 - Bộ phận đóng kín: để đóng kín cửa hút và cửa xả, đóng kín gồm: ổ đặt xu páp, lò xo, đĩa tựa, móng hãm và bạc hướng dẫn.

- Bộ phận truyền lực: Truyền lực từ trục phân phối đến các xu páp: con đội. - Bộ phận trục phân phối: Điều khiển sự đóng mở của các xu páp. - Bộ phận truyền động cho trục phân phối: truyền chuyển động quay từ trục cơ đến trục phân phối, bộ phận truyền động thường dùng bánh răng, đai và xích. Nguyên lý hoạt động: Khi động cơ hoạt động, trục khuỷu quay thông qua cặp bánh răng phân phối (hình 1.3) làm quay trục cam 1.

Tới lúc đỉnh vấu cam tì và đẩy con đội đi lên, qua con đội đẩy xu páp 7 đi lên mở cho hỗn hợp nhiên liệu vào buồng đốt, lúc đó đĩa lò xo 4 cũng ép lò xo 5 ngắn lại. Khi vấu cam trượt qua đáy con đội thì lực đàn hồi của lò xo 5, thông qua đĩa 4, đẩy xu páp đi xuống đóng cửa thông đồng thời cũng đẩy con đội đi xuống tiếp xúc với mặt cam. Bu lông con đội dùng để điều chỉnh khe hở nhiệt giữa con đội và đuôi xu páp tránh làm kênh khi đóng kín xu páp. Hệ thống điều khiển mở xu páp là do vấu cam 1 thực hiện, điều khiển đóng xu páp là lực đàn hồi của lò xo xu páp 5 thông qua đĩa lò xo 4 thực hiện.

Hiện nay, chỉ dùng hệ thống phân phối khí dùng xu páp đặt bên trên các động cơ xăng 4 kì kiểu cũ, có tỉ số nén  thấp hoặc trên động cơ 4 kì chạy bằng dầu hoả.2 Hệ thống phân phối khí loại xu páp treo a. Cấu tạo: Hình 1.4: Sơ đồ cấu tạo hệ thống phân phối khí loại xu páp treo 8 1- Ổ đặt 6- Móng hãm 11- Đũa đẩy 2- Xu páp 7- Đòn gánh 12- Con đội 3- Bạc dẫn hướng 8- Trục đòn gánh 13- Trục cam 4- Lò xo 9- Vít điều chỉnh 14- BR phân phối 5- Đĩa tựa 10- Giá đỡ Thông thường, hệ thống phân phối khí loại xu páp treo cũng thường chia ra các bộ phận sau: - Bộ phận đóng kín: để đóng kín cửa hút và cửa xả, đóng kín gồm: ổ đặt xu páp, lò xo, đĩa tựa, móng hãm và bạc hướng dẫn. - Bộ phận truyền lực: Truyền lực từ trục phân phối đến các xu páp, gồm: cụm đòn gánh, thanh đẩy, con đội. - Bộ phận trục phân phối: Điều khiển sự đóng mở của các xu páp.

- Bộ phận truyền động cho trục phân phối: truyền chuyển động quay từ trục cơ đến trục phân phối, bộ phận truyền động thường dùng bánh răng, đai và xích. Nguyên lý hoạt động: Khi động cơ hoạt động, trục khuỷu quay làm cho trục cam 13 quay khiến các vấu cam quay theo. Vấu cam đẩy con đội 12, đũa đẩy 11 đi lên ép cần bẩy 7 quay quanh trục 8 tì ép đuôi xu páp, qua đĩa lò xo 5 ép lò xo 4 để đẩy xu páp 2 đi xuống mở cửa thông. Khi đỉnh vấu cam trượt qua đáy con đội thì lò xo xu páp 4, thông qua đĩa lò xo 5 đẩy xu páp đi lên đóng cửa thông đồng thời qua cần bẩy 7 ép đũa đẩy 11 và con đội 12 đi xuống để đẩy con đội tiếp xúc với mặt cam.

Như vậy, lực mở xu páp là lực đẩy của vấu cam, còn lực đóng kín xu páp là lực dãn của lò xo tác dụng lên đĩa lò xo 5. Ngày nay, toàn bộ động cơ diesel và hầu hết động cơ xăng 4 kì đều dùng hệ thống phân phối khí loại xu páp treo vì có nhiều ưu điểm: - Buồng cháy gọn. - Ít cản đối với đường nạp giúp nạp nhiều môi chất mới. - Dễ kiểm tra điều chỉnh khe hở nhiệt của các xu páp.

* So sánh ưu, nhược điểm giữa hệ thống phân phối khí loại xu páp treo và hệ thống phân phối khí loại xu páp đặt bên - Dùng hệ thống phân phối khí xu páp đặt bên chiều cao động cơ giảm xuống, kết cấu nắp xy lanh đơn giản, dẫn động xu páp cũng dễ dàng hơn. - Hệ thống phân phối khí xu páp treo thì buồng cháy gọn. - Hệ thống phân phối khí xu páp treo thì việc bố trí xu páp hợp lý hơn.3 Hệ thống phân phối khí loại trục cam đặt trên nắp máy Đa số các động cơ hiện đại sử dụng trục cam trên nắp máy, tức là trục cam được đặt trên các xu páp. Các vấu cam trên trục cam tác động trực tiếp lên các xu páp hoặc thông qua một vật liên kết ngắn.

Có một số cơ cấu thông dụng như SOHC, DOHC,.5 Cơ cấu phân phối khí loại trục cam đặt trên nắp máy 1. Cơ cấu SOHC Cơ cấu SOHC (viết tắt từ tiếng Anh: Single Over Head Camshaft) dùng để chỉ cơ cấu phối khí một trục cam trên đỉnh. Trong cơ cấu này, trục cam được bố trí trong cụm đầu xy lanh (trên đỉnh piston), được dẫn động bởi xích cam và điều khiển xu páp thông qua mỏ cò. Ưu điểm của cơ cấu là do giảm nhiều chi tiết dẫn động nên nó hoạt động ổn định hơn, ngay cả ở tốc độ cao.

Tuy nhiên, cơ cấu này cũng có nhược điểm là khả năng đáp ứng của xu páp không nhanh bằng cơ cấu DOHC. Cơ cấu DOHC DOHC (viết tắt từ tiếng Anh: Double Over Head Camshaft) dùng để chỉ cơ cấu phối khí hai trục cam trên đỉnh. Trong cơ cấu này, xu páp nạp và xu páp xả được điều khiển bởi hai trục cam riêng biệt. Có 2 loại cơ cấu phối khí hai trục cam: loại có sử dụng mỏ cò và loại không sử dụng mỏ cò.

Cơ cấu DOHC cho phép thiết kế dạng buồng đốt ưu việt hơn loại SOHC. Khả năng đáp ứng và hoạt động của xu páp cũng nhanh hơn và chính xác hơn so với loại SOHC. Do vậy, cơ cấu này được áp dụng cho các loại động cơ cần tính năng cao, tốc độ cao (xe thể thao, xe hơi) 10 Hình 1.6 Phân biệt SOHC và DOHC 1.