Giáo Trình Bảo Dưỡng và Sửa Chữa Hệ Thống Điều Hòa Không Khí Trên Ô Tô

Giáo trình kỹ thuật về bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống điều hòa không khí trên ô tô nghề công nghệ ôtô, biên soạn theo chương trình đào tạo chuẩn, hệ thống hóa kiến thức từ cơ bản

• Trường học: Trường Cao Đẳng Hàng Hải II
• Chuyên ngành: Công Nghệ Ô Tô
• Đề tài: Hướng Dẫn Bảo Dưỡng và Sửa Chữa Hệ Thống Điều Hòa Không Khí Ô Tô
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: TP.HCM

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. BÀI 1: SƠ ĐỒ CẤU TẠO VÀ NGUYÊN LÝ LÀM VIỆC CỦA HỆ THỐNG ĐIỀU HÒA KHÔNG KHÍ TRÊN Ô TÔ
• 1.1. NHIỆM VỤ, YÊU CẦU CỦA HỆ THỐNG ĐIỀU HÒA KHÔNG KHÍ TRÊN Ô TÔ
• 1.2. Phân loại hệ thống điều hòa không khí trên ô tô
• 1.3. SƠ ĐỒ CẤU TẠO VÀ NGUYÊN LÝ LÀM VIỆC CỦA HỆ THỐNG ĐIỀU HÒA KHÔNG KHÍ TRÊN Ô TÔ
• 1.3.1. Nguyên lý hoạt động
• 1.3.2. Hệ thống sưởi ấm
• 1.3.3. Hệ thống làm lạnh
• 1.3.4. Bộ thông gió
• 1.4. CẤU TẠO CỦA CÁC BỘ PHẬN TRONG HỆ THỐNG ĐIỀU HÒA KHÔNG KHÍ
• 1.4.1. Thiết bị trao đổi nhiệt
• 1.4.2. Các bộ phận khác
• 2. BÀI 2: KỸ THUẬT THÁO LẮP HỆ THỐNG ĐIỀU HÒA KHÔNG KHÍ TRÊN Ô TÔ
• 2.1. QUY TRÌNH THÁO VÀ LẮP HỆ THỐNG ĐIỀU HÒA KHÔNG KHÍ TRÊN Ô TÔ
• 2.1.1. Quy trình tháo
• 2.1.2. Quy trình lắp
• 2.2. THỰC HÀNH THÁO HỆ THỐNG ĐIỀU HÒA KHÔNG KHÍ TRÊN Ô TÔ
• 2.3. THỰC HÀNH LẮP HỆ THỐNG ĐIỀU HÒA KHÔNG KHÍ TRÊN Ô TÔ
• 3. BÀI 3: KỸ THUẬT KIỂM TRA VÀ CHẨN ĐOÁN HỆ THỐNG ĐIỀU HÒA KHÔNG KHÍ TRÊN Ô TÔ
• 3.1. ĐẶC ĐIỂM SAI HỎNG VÀ NGUYÊN NHÂN
• 3.2. DỤNG CỤ VÀ THIẾT BỊ KIỂM TRA
• 3.2.1. Dụng cụ kiểm tra
• 3.2.2. Thiết bị kiểm tra
• 3.3. THỰC HÀNH KIỂM TRA CHẨN ĐOÁN
• 3.3.1. Áp suất cả hai phía bình thường
• 3.3.2. Áp suất của cả hai phía bình thường
• 3.3.3. Áp suất cả hai phía bình thường
• 3.3.4. Áp suất của cả hai phía đều thấp
• 3.3.5. Cả hai phía áp suất đều thấp
• 3.3.6. Áp suất cả hai phía đều thấp
• 3.3.7. Áp suất cả hai phía đều thấp
• 3.3.8. Phía thấp áp có áp suất cao, bên phía cao áp có áp suất lại thấp
• 3.3.9. Áp suất của cả hai phía đều cao
• 4. BÀI 4: KỸ THUẬT BẢO DƯỠNG VÀ SỬA CHỮA HỆ THỐNG ĐIỀU HÒA KHÔNG KHÍ TRÊN Ô TÔ
• 4.1. Quy trình bảo dưỡng
• 4.2. Bảo dưỡng thường xuyên
• 4.3. Bảo dưỡng định kỳ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Hướng Dẫn Bảo Dưỡng Hệ Thống Điều Hòa Không Khí Ô Tô Đúng Cách

Hệ thống điều hòa không khí ô tô là một phần quan trọng giúp duy trì sự thoải mái cho hành khách. Việc bảo dưỡng định kỳ không chỉ giúp kéo dài tuổi thọ của hệ thống mà còn đảm bảo hiệu suất làm việc tối ưu. Bài viết này sẽ cung cấp hướng dẫn chi tiết về cách bảo dưỡng hệ thống điều hòa không khí ô tô, từ việc kiểm tra các bộ phận đến việc thay thế các linh kiện cần thiết.

1.1. Kiểm Tra Các Bộ Phận Của Hệ Thống Điều Hòa

Kiểm tra các bộ phận như giàn lạnh, giàn nóng và quạt gió là rất quan trọng. Đảm bảo rằng không có rò rỉ gas lạnh và các bộ phận hoạt động trơn tru. Việc kiểm tra này giúp phát hiện sớm các vấn đề có thể xảy ra.

1.2. Thay Thế Linh Kiện Khi Cần Thiết

Khi phát hiện các bộ phận hư hỏng, cần thay thế ngay lập tức để tránh làm hỏng toàn bộ hệ thống. Các linh kiện như bộ lọc khí và van tiết lưu thường cần được thay thế định kỳ.

II. Phương Pháp Sửa Chữa Hệ Thống Điều Hòa Không Khí Ô Tô Hiệu Quả

Sửa chữa hệ thống điều hòa không khí ô tô đòi hỏi kiến thức chuyên môn và kỹ năng thực hành. Việc xác định đúng nguyên nhân hư hỏng là rất quan trọng để có phương pháp sửa chữa hiệu quả. Bài viết này sẽ trình bày các phương pháp sửa chữa phổ biến.

2.1. Chẩn Đoán Nguyên Nhân Hư Hỏng

Chẩn đoán chính xác nguyên nhân hư hỏng là bước đầu tiên trong quá trình sửa chữa. Sử dụng các thiết bị kiểm tra áp suất và nhiệt độ để xác định vấn đề cụ thể trong hệ thống.

2.2. Quy Trình Sửa Chữa Cụ Thể

Sau khi xác định được nguyên nhân, tiến hành sửa chữa theo quy trình cụ thể. Điều này bao gồm việc tháo lắp các bộ phận, thay thế linh kiện và kiểm tra lại toàn bộ hệ thống để đảm bảo hoạt động bình thường.

III. Các Vấn Đề Thường Gặp Khi Sử Dụng Hệ Thống Điều Hòa Ô Tô

Trong quá trình sử dụng, hệ thống điều hòa không khí ô tô có thể gặp phải nhiều vấn đề khác nhau. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu hư hỏng sẽ giúp người sử dụng có biện pháp khắc phục kịp thời. Bài viết này sẽ liệt kê một số vấn đề thường gặp.

3.1. Hệ Thống Không Làm Lạnh

Một trong những vấn đề phổ biến nhất là hệ thống không làm lạnh. Nguyên nhân có thể do thiếu gas lạnh hoặc hỏng hóc ở máy nén. Cần kiểm tra và bổ sung gas hoặc thay thế máy nén nếu cần.

3.2. Mùi Hôi Trong Cabin Ô Tô

Mùi hôi trong cabin có thể do bộ lọc không khí bẩn hoặc nấm mốc trong hệ thống. Cần thay thế bộ lọc và vệ sinh hệ thống để loại bỏ mùi hôi.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Bảo Dưỡng Hệ Thống Điều Hòa Ô Tô

Bảo dưỡng hệ thống điều hòa không khí ô tô không chỉ giúp duy trì hiệu suất mà còn tiết kiệm chi phí sửa chữa trong tương lai. Việc bảo dưỡng định kỳ giúp phát hiện sớm các vấn đề và đảm bảo an toàn cho người sử dụng. Bài viết này sẽ trình bày các ứng dụng thực tiễn của việc bảo dưỡng.

4.1. Tiết Kiệm Chi Phí Sửa Chữa

Bảo dưỡng định kỳ giúp phát hiện sớm các vấn đề, từ đó tiết kiệm chi phí sửa chữa lớn trong tương lai. Việc này cũng giúp kéo dài tuổi thọ của hệ thống.

4.2. Đảm Bảo An Toàn Cho Người Sử Dụng

Hệ thống điều hòa không khí hoạt động hiệu quả giúp đảm bảo sự thoải mái và an toàn cho hành khách. Việc bảo dưỡng thường xuyên giúp tránh các sự cố không mong muốn.

V. Kết Luận Về Bảo Dưỡng và Sửa Chữa Hệ Thống Điều Hòa Ô Tô

Bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống điều hòa không khí ô tô là một phần quan trọng trong việc duy trì hiệu suất và an toàn cho xe. Việc thực hiện đúng quy trình bảo dưỡng sẽ giúp kéo dài tuổi thọ của hệ thống và tiết kiệm chi phí. Bài viết này đã cung cấp cái nhìn tổng quan về các phương pháp và ứng dụng thực tiễn.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Bảo Dưỡng Định Kỳ

Bảo dưỡng định kỳ là rất cần thiết để đảm bảo hệ thống hoạt động hiệu quả. Việc này giúp phát hiện sớm các vấn đề và tránh hư hỏng nghiêm trọng.

5.2. Hướng Tới Tương Lai Của Hệ Thống Điều Hòa Ô Tô

Với sự phát triển của công nghệ, hệ thống điều hòa không khí ô tô sẽ ngày càng được cải tiến. Việc áp dụng công nghệ mới sẽ giúp nâng cao hiệu suất và tiết kiệm năng lượng.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống điều hòa không khí trên ô tô (mã mô đun: MĐ 38) là tài liệu đào tạo chuyên môn nghề tự chọn thuộc chương trình đào tạo nghề Công nghệ Ô tô. Tài liệu được ban hành theo Quyết định số 820/QĐ-CĐHHII ngày 22 tháng 12 năm 2020 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Hàng Hải II, do Khoa Cơ khí biên soạn phục vụ đào tạo nội bộ.

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác định rõ trên ba phương diện chuẩn đầu ra:

• Về kiến thức: Trang bị khả năng trình bày yêu cầu, nhiệm vụ, sơ đồ cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của hệ thống điều hòa không khí ô tô; nhận diện hiện tượng và giải thích nguyên nhân các sai hỏng thông thường; nắm vững phương pháp kiểm tra, chẩn đoán, bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống.
• Về kỹ năng: Cung cấp năng lực lựa chọn thiết bị, dụng cụ chuyên dụng và thực hiện thành thạo công việc bảo dưỡng, sửa chữa hệ thống điều hòa không khí theo đúng quy trình kỹ thuật.
• Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Rèn luyện tính kỷ luật, cẩn thận, tỉ mỉ, khả năng tự nghiên cứu tài liệu chuyên ngành và chấp hành quy trình, quy phạm an toàn trong nghề công nghệ ô tô.

Giáo trình có dung lượng 102 trang, được kết cấu thành 4 bài học chính, tiếp cận theo tiến trình từ nguyên lý lý thuyết nhiệt - lạnh cơ bản, phân tích cấu tạo chi tiết, đến các quy trình thực hành tháo lắp, kiểm tra chẩn đoán và kỹ thuật bảo dưỡng sửa chữa. Điểm đặc sắc của giáo trình là sự kết hợp giữa lý thuyết chu trình môi chất lạnh, các mạch điều khiển tự động qua ECU (Electronic Control Unit) và bảng dữ liệu chẩn đoán sự cố dựa trên thông số áp suất thực tế.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình được triển khai qua 4 bài học cụ thể:

• Bài 1: Sơ đồ cấu tạo và nguyên lý làm việc của hệ thống điều hòa không khí trên ô tô (Trang 6 - 51):

  • Nhiệm vụ, yêu cầu kỹ thuật và phân loại hệ thống (theo vị trí lắp đặt: kiểu phía trước, kiểu kép, kiểu kép treo trần; theo phương pháp điều khiển: bằng tay, tự động dựa trên cảm biến nhiệt độ và bức xạ mặt trời; theo chức năng: loại đơn, loại 4 mùa).
  • Nguyên lý hoạt động của hệ thống sưởi ấm (kiểu trộn khí, kiểu điều khiển lưu lượng nước qua van nước két sưởi) và hệ thống làm lạnh dựa trên chu trình nhiệt động ngược chiều.
  • Phân tích chi tiết môi chất làm lạnh R-12 ($CCl_2F_2$) và R-134a ($CF_3-CH_2F$), bảng so sánh đặc tính vật lý, nhiệt dung riêng, điểm sôi và dầu bôi trơn tương thích.
  • Cấu tạo chi tiết các cụm chi tiết: Máy nén (loại piston tịnh tiến trục khuỷu, đĩa chéo 6 hoặc 10 xylanh, cánh gạt xuyên tâm), khớp nối điện từ (cực từ tĩnh, cực từ quay), van an toàn xả áp (35 ÷ 42,4 $kg/cm^2$), giàn nóng, giàn lạnh (cánh phẳng, gấp khúc), van giãn nở cảm biến nhiệt, phin sấy lọc (chất hút ẩm Silicagel hoặc Zeolite), mắt gas theo dõi dòng lỏng và độ ẩm.
  • Hệ thống bảo vệ và điều khiển điện: Công tắc áp suất kép (ngắt ở 32 $kg/cm^2$ hoặc dưới 2,0 $kg/cm^2$), công tắc áp suất trung bình điều khiển quạt giàn nóng (12,5 ÷ 15,5 $kg/cm^2$), công tắc áp suất ba cấp, van bù không tải chân không VSV (Vacuum Switching Valve) cho bộ chế hòa khí và động cơ phun xăng điện tử EFI, rơle nhiệt, công tắc quá nhiệt, cầu chì nhiệt, thermostat cơ cấu lồng xếp ngắt lạnh dưới 0°C, hệ thống bảo vệ đai dẫn động, hệ thống điều khiển máy nén 2 giai đoạn (chế độ thường 3°C - 4°C, chế độ ECON 10°C - 11°C), điều khiển điều hòa kép bằng van điện từ và điều khiển tốc độ quạt làm mát qua rơle/ECU.
  • Quy chuẩn dầu nhờn lạnh: Dầu khoáng (ND-OIL 6, ND-OIL 7 cho R-12) và dầu tổng hợp PAG, POE (ND-OIL 8, ND-OIL 9 cho R-134a).

• Bài 2: Kỹ thuật tháo lắp hệ thống điều hòa không khí trên ô tô (Trang 52 - 73): Quy trình công nghệ, các bước chuẩn bị dụng cụ và thực hành tháo, lắp từng cụm chi tiết trong hệ thống theo trình tự an toàn.

• Bài 3: Kỹ thuật kiểm tra và chẩn đoán hệ thống điều hòa không khí trên ô tô (Trang 74 - 87): Đặc điểm sai hỏng, nguyên nhân kỹ thuật, thiết bị đo đồng hồ áp suất và phương pháp chẩn đoán thông qua 11 trường hợp áp suất đường ống cao áp và hạ áp.

• Bài 4: Kỹ thuật bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống điều hòa không khí trên ô tô (Trang 88 - 95): Quy trình kỹ thuật bảo dưỡng thường xuyên, bảo dưỡng định kỳ và các phương pháp sửa chữa hư hỏng.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng khối kiến thức nền tảng dựa trên:

• Lý thuyết nhiệt động học chu trình làm lạnh: Sự thay đổi pha của môi chất qua 4 trạng thái: nén đoạn nhiệt nâng áp suất lên 12 ÷ 20 bar, ngưng tụ đẳng áp tỏa nhiệt tại giàn nóng, tiết lưu giảm áp dạng sương mù và bay hơi đẳng áp thu nhiệt cabin tại giàn lạnh.
• Nguyên lý cân bằng nhiệt và trao đổi chất: Cơ chế sưởi ấm sử dụng nhiệt lượng từ nước làm mát động cơ và cơ chế làm khô không khí bằng cách ngưng tụ hơi ẩm trên cánh tản nhiệt giàn lạnh.
• Hóa kỹ thuật môi chất và chất bôi trơn: Quy tắc tương thích hóa học giữa dung môi làm lạnh và dầu bôi trơn máy nén, ngăn ngừa hiện tượng đóng sáp, tạo bùn axit hoặc ăn mòn vật liệu làm kín.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Thao tác tháo lắp chính xác máy nén, giàn nóng, giàn lạnh, van tiết lưu và bình sấy lọc; nhận biết chính xác dầu bôi trơn và môi chất lạnh tương thích.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Đọc trị số áp kế cao áp/hạ áp để xác định tình trạng hoạt động; nhận biết trạng thái môi chất qua mắt gas (màu xanh: khô, màu vàng: lọt ẩm nhẹ, màu nâu: lọt ẩm nặng; hiện tượng sủi bọt hoặc gợn sóng dầu khi thiếu gas).
• Kỹ năng thực hành quy trình (Practical competencies): Kiểm tra mạch bảo vệ ECU, kiểm tra cảm biến tốc độ máy nén, căn chỉnh van bù ga không tải VSV và thực hiện quy trình bảo dưỡng định kỳ theo tiêu chuẩn xưởng.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng phương pháp tiếp cận tích hợp giữa lý thuyết cơ sở và thực hành nghề nghiệp, phù hợp với đặc thù đào tạo mô đun kỹ thuật ô tô:

• Phương pháp sư phạm: Kết hợp thuyết trình sơ đồ nguyên lý với hướng dẫn thao tác trực quan trên sa bàn, mô hình cắt bổ và hệ thống điều hòa trên xe thực tế. Người học tiếp cận bài giảng theo chu trình: nhận biết cấu tạo $\rightarrow$ phân tích nguyên lý làm việc $\rightarrow$ quan sát quy trình mẫu $\rightarrow$ thực hành độc lập.
• Tình huống kỹ thuật và chẩn đoán: Sử dụng hệ thống 11 tình huống đo áp suất ở Bài 3 làm bài tập phân tích tình huống (case study). Người học dựa vào sự kết hợp giữa áp suất phía cao áp và phía hạ áp để suy ra nguyên nhân hỏng hóc cụ thể (thiếu môi chất, thừa môi chất, giàn nóng giải nhiệt kém, van tiết lưu bị nghẹt hoặc máy nén giảm hiệu suất).
• Bài tập thực hành xưởng: Các bài thực hành tháo, lắp ở Bài 2 và đo kiểm ở Bài 3 yêu cầu học viên trực tiếp thao tác với các thiết bị chuyên dùng: bộ đồng hồ đo áp suất nạp ga, máy thu hồi môi chất, van VSV, rơle và thiết bị kiểm tra rò rỉ.
• Phương pháp đánh giá: Đánh giá định kỳ kết hợp giữa lý thuyết (trả lời 6 câu hỏi ôn tập tổng hợp ở cuối Bài 1 về nhiệm vụ, phân loại, cấu tạo và nguyên lý các bộ phận) và đánh giá kỹ năng thực hành thông qua bài kiểm tra tháo lắp đúng trình tự, kỹ năng đo đạc và chẩn đoán pan bệnh trên xe.
• Hướng dẫn tự học: Học viên được định hướng tự nghiên cứu thông số kỹ thuật (điểm sôi, áp suất ngắt mạch, nhiệt độ đóng ngắt thermostat), đối chiếu sơ đồ mạch điện điều khiển ECU và bảng chẩn đoán mắt gas để nâng cao khả năng tư duy độc lập.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Nội dung giáo trình phản ánh các bước phát triển kỹ thuật trong ngành điện lạnh ô tô:

• Cập nhật chuyển đổi môi chất lạnh: Giáo trình trình bày rõ bối cảnh dừng sản xuất môi chất R-12 ($CCl_2F_2$) do chỉ số phá hủy tầng ôzôn ODP = 1,0, phân tích chi tiết môi chất thay thế R-134a ($CF_3-CH_2F$, ODP = 0). Đi kèm với đó là các thay đổi kỹ thuật bắt buộc: thiết kế áp suất nén cao hơn, tăng lưu lượng gió giải nhiệt giàn nóng, chuyển đổi chất hút ẩm từ Silicagel sang Zeolite, sử dụng dầu bôi trơn tổng hợp PAG/POE thay cho dầu khoáng.

Đặc tính kỹ thuật	Môi chất R-134a	Môi chất R-12
Công thức phân tử	$CF_3-CH_2F$	$CCl_2F_2$
Trọng lượng phân tử	120,3	120,91
Điểm sôi	-26,8 °C	-29,79 °C
Nhiệt độ tới hạn	101,15 °C	111,80 °C
Áp suất tới hạn	4,065 MPa	4,125 MPa
Dầu bôi trơn tương thích	Dầu tổng hợp (PAG, POE / ND-OIL 8, 9)	Dầu khoáng (ND-OIL 6, 7)
Chất hút ẩm phin lọc	Zeolite	Thạch anh định hình (Silicagel)
Chỉ số suy kiệt ôzôn (ODP)	0	1,0
Chỉ số làm nóng toàn cầu (GWP)	0,24 ÷ 0,29	0,24 ÷ 3,4

• Tích hợp các mạch điều khiển điện tử hiện đại: Giáo trình phân tích nguyên lý hoạt động của điều hòa tự động điều khiển qua ECU dựa trên cảm biến bức xạ mặt trời, cảm biến nhiệt độ trong/ngoài xe; mạch bảo vệ đai dẫn động tự ngắt ly hợp từ khi máy nén bị kẹt; mạch điều khiển máy nén 2 giai đoạn (chế độ ECON ngắt ở 10°C, bật ở 11°C giúp tiết kiệm nhiên liệu); và cơ cấu bù không tải qua van VSV trên cả hai dòng động cơ dùng bộ chế hòa khí và động cơ phun xăng điện tử EFI.
• Tính ứng dụng thực tế cao: Đề cập giải pháp kỹ thuật cho nhiều dòng phương tiện khác nhau: hệ thống điều hòa đơn cho xe con thông thường, hệ thống điều hòa kép (Dual A/C) điều khiển bằng van điện từ cho khoang hành lý phía sau, và hệ thống giàn lạnh kép treo trần chuyên dùng trên xe khách.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên và học viên: Dành cho sinh viên theo học trình độ Cao đẳng nghề và Trung cấp nghề thuộc chuyên ngành Công nghệ Ô tô, Cơ khí Động lực khi học mô đun chuyên môn tự chọn MĐ 38.
• Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các môn học cơ sở về Nhiệt kỹ thuật, Nguyên lý động cơ đốt trong, Kỹ thuật điện - điện tử ô tô cơ bản và Thực hành nguội cơ khí.
• Giảng viên chuyên ngành: Tài liệu chuẩn để giảng viên biên soạn đề cương chi tiết, bài giảng tích hợp lý thuyết - thực hành, hướng dẫn thực tập xưởng và xây dựng tiêu chí đánh giá kỹ năng nghề.
• Kỹ thuật viên tại các xưởng sửa chữa: Tài liệu tra cứu cho thợ sửa chữa điện lạnh ô tô về các thông số áp suất chuẩn, loại dầu bôi trơn tương thích với từng đời gas, cách kiểm tra van VSV, rơle nhiệt và các trạng thái chẩn đoán hư hỏng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được biên soạn phục vụ học viên, sinh viên ngành Công nghệ Ô tô tại các trường cao đẳng, trung cấp nghề, đồng thời là tài liệu tham khảo cho giảng viên và kỹ thuật viên bảo dưỡng ô tô.

2. Cần kiến thức nền nào để học giáo trình này?

Người học cần có kiến thức cơ bản về cấu tạo động cơ ô tô, mạch điện - điện tử trên xe, nguyên lý nhiệt động lực học và kỹ năng sử dụng các dụng cụ cơ khí thông dụng.

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các tài liệu điện lạnh đại trà là gì?

Tài liệu tập trung trực tiếp vào hệ thống lạnh chuyên dụng trên ô tô, đối chiếu chi tiết giữa hệ thống gas R-12 và R-134a, tích hợp các mạch điều khiển điện tử (bù ga không tải VSV, ngắt lạnh thermostat, bảo vệ đai, ly hợp từ) và đưa ra 11 kịch bản chẩn đoán sai hỏng thông qua áp suất đường ống.

4. Làm sao để tự học giáo trình hiệu quả?

Cần nắm vững lý thuyết chu trình làm lạnh và cấu tạo chi tiết ở Bài 1, trả lời hệ thống 6 câu hỏi ôn tập cuối chương, sau đó kết hợp đối chiếu bảng thông số áp suất và quan sát thực tế mắt gas trong các bài thực hành ở Bài 2, 3 và 4.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo giáo trình?

Giáo trình có danh mục Tài liệu tham khảo chuyên ngành tại trang 102 và hệ thống sơ đồ mạch điện, bảng tra cứu thông số vật lý của môi chất R-12, R-134a cùng các hình vẽ kết cấu cụm chi tiết.

---

Kết luận

Giáo trình Bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống điều hòa không khí trên ô tô (MĐ 38) cung cấp cấu trúc kiến thức chuẩn mực về nguyên lý nhiệt động học, cấu tạo cơ khí, hệ thống điện điều khiển và quy trình kỹ thuật sửa chữa điện lạnh ô tô. Lộ trình học tập đề xuất cho người học là nghiên cứu tuần tự từ nguyên lý cơ sở và cấu tạo linh kiện (Bài 1), rèn luyện kỹ năng tháo lắp (Bài 2), thực hành đo kiểm chẩn đoán pan bệnh (Bài 3) và hoàn thiện năng lực bảo dưỡng định kỳ (Bài 4). Người học có thể tham khảo thêm các tài liệu trong mục Tài liệu tham khảo (trang 102) và thực hành trên các dòng thiết bị nạp xả, đồng hồ áp suất chuyên dụng để hoàn thiện kỹ năng nghề nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CỤC HÀNG HẢI VIỆT NAM TRƯỜNG CAO ĐẲNG HÀNG HẢI II GIÁO TRÌNH BẢO DƯỠNG VÀ SỬA CHỮA HỆ THỐNG ĐIỀU HÒA KHÔNG KHÍ TRÊN Ô TÔ NGHỀ CÔNG NGHỆ ÔTÔ (Ban hành theo quyết định số 820/QĐ-CĐHHII, ngày 22 tháng 12 năm 2020 của Hiệu trưởng Trường Cao Đẳng Hàng Hải II) ( Lưu hành nội bộ) TP.HCM, năm 2020 LỜI GIỚI THIỆU Nội dung của giáo trình Bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống điều hòa không khí đã được xây dựng trên cơ sở kế thừa những nội dung được giảng dạy ở các trường dạy nghề, kết hợp với những nội dung mới nhằm đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Giáo trình được biên soạn ngắn gọn, dễ hiểu, bổ sung nhiều kiến thức mới, đề cập những nội dung cơ bản, cốt yếu để tùy theo tính chất của các ngành nghề đào tạo mà nhà trường tự điều chỉnh cho thích hợp và không trái với quy định của chương trình khung đào tạo nghề. Với mong muốn đó giáo trình được biên soạn, nội dung giáo trình bao gồm: Bài 1: Sơ đồ cấu tạo và nguyên lý làm việc của hệ thống điều hòa không khí trên ô tô Bài 2: Kỹ thuật tháo lắp hệ thống điều hòa không khí trên ô tô Bài 3: Kỹ thuật kiểm tra và chẩn đoán hệ thống điều hòa không khí trên ô tô Bài 4: Kỹ thuật bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống điều hòa không khí trên ô tô Xin trân trọng cảm ơn Khoa Cơ khí , Trường Cao đẳng Hàng Hải II cũng như sự giúp đỡ quý báu của đồng nghiệp đã giúp tác giả hoàn thành giáo trình này. Mặc dù đã rất cố gắng nhưng chắc chắn không tránh khỏi sai sót, tác giả rất mong nhận được ý kiến đóng góp của người đọc để lần xuất bản sau giáo trình được hoàn thiện hơn., ngày tháng năm 20.

Tham gia biên soạn 3 MỤC LỤC BÀI 1: SƠ ĐỒ CẤU TẠO VÀ NGUYÊN LÝ LÀM VIỆC CỦA HỆ THỐNG ĐIỀU HÒA KHÔNG KHÍ TRÊN Ô TÔ. NHIỆM VỤ, YÊU CẦU CỦA HỆ THỐNG ĐIỀU HÒA KHÔNG KHÍ TRÊN Ô TÔ .3 Phân loại hệ thống điều hòa không khí trên ô tô. SƠ ĐỒ CẤU TẠO VÀ NGUYÊN LÝ LÀM VIỆC CỦA HỆ THỐNG ĐIỀU HÒA KHÔNG KHÍ TRÊN Ô TÔ .2 Nguyên lý hoạt động .3 Hệ thống sưởi ấm. Hệ thống làm lạnh .5 Bộ thông gió.

CẤU TẠO CỦA CÁC BỘ PHẬN TRONG HỆ THỐNG ĐIỀU HÒA KHÔNG KHÍ .2 Thiết bị trao đổi nhiệt .4 Các bộ phận khác. 34 Bài 2: KỸ THUẬT THÁO LẮP HỆ THỐNG ĐIỀU HÒA KHÔNG KHÍ TRÊN Ô TÔ. QUY TRÌNH THÁO VÀ LẮP HỆ THỐNG ĐIỀU HÒA KHÔNG KHÍ TRÊN Ô TÔ. Quy trình tháo.

Quy trình lắp. THỰC HÀNH THÁO HỆ THỐNG ĐIỀU HÒA KHÔNG KHÍ TRÊN Ô TÔ. THỰC HÀNH LẮP HỆ THỐNG ĐIỀU HÒA KHÔNG KHÍ TRÊN Ô TÔ. 73 BÀI 3: KỸ THUẬT KIỂM TRA VÀ CHẨN ĐOÁN HỆ THỐNG ĐIỀU HÒA KHÔNG KHÍ TRÊN Ô TÔ.

ĐẶC ĐIỂM SAI HỎNG VÀ NGUYÊN NHÂN. DỤNG CỤ VÀ THIẾT BỊ KIỂM TRA .1 Dụng cụ kiểm tra .2 Thiết bị kiểm tra. THỰC HÀNH KIỂM TRA CHẨN ĐOÁN .1 Áp suất cả hai phía bình thường .2 Áp suất của cả hai phía bình thường.3 Áp suất cả hai phía bình thường .4 Áp suất của cả hai phía đều thấp.5 Cả hai phía áp suất đều thấp.6 Áp suất cả hai phía đều thấp.7 Áp suất cả hai phía đều thấp.8 Phía thấp áp có áp suất cao, bên phía cao áp có áp suất lại thấp .9 Áp suất của cả hai phía đều cao. Áp suất cả hai phía đều cao.

Áp suất cả hai phía đều cao. 87 BÀI 4: KỸ THUẬT BẢO DƯỠNG VÀ SỬA CHỮA HỆ THỐNG ĐIỀU HÒA KHÔNG KHÍ TRÊN Ô TÔ. Quy trình bảo dưỡng. Bảo dưỡng thường xuyên:.

Bảo dưỡng định kỳ. 95 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 102 5 GIÁO TRÌNH MÔN HỌC/MÔ ĐUN Tên mô đun: BẢO DƯỠNG VÀ SỬA CHỮA HỆ THỐNG ĐIỀU HÒA KHÔNG KHÍ Mã mô đun: MĐ 38 I. Vị trí, tính chất của mô đun: 1.

Tính chất: Là mô đun chuyên môn nghề tự chọn. Mục tiêu của mô đun: 1. Về kiến thức: + Trình bày được yêu cầu, nhiêṃ vu ̣của hệ thống điều hòa không khí trên ô tô. + Trình bày được sơ đồ cấu taọ và nguyên tắc hoaṭ đông ̣ của hệ thống điều hòa không khí trên ô tô.

+ Nêu được các hiêṇ tương ̣ và giải thích được nguyên nhân các sai hỏng thông thường. + Trình bày được phương pháp kiểm tra, chẩn đoán, bảo dưỡng và sửa chữa sai hỏng của hệ thống điều hòa không khí trên ô tô. Về kỹ năng: + Lựa chọn được các thiết bi,̣dung ̣ cu ̣và thực hiện được công việc sửa chữa, bảo dưỡng hệ thống điều hòa không khí trên ô tô. Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: + Chấp hành đúng quy trình, quy phạm trong nghề công nghệ ô tô.

+ Rèn luyện tính kỷ luật, cẩn thận, tỉ mỉ của học viên. + Cókhảnăng tư ̣nghiên cứu, tư ḥ oc,̣ tham khảo tài liêụ liên quan đến môn hoc ̣ đểvâṇ dung ̣ vào hoaṭ đông ̣ hoc tâp.̣ + Vâṇ dung ̣ đươc ̣ các kiến thức tư ̣nghiên cứu, hoc ̣ tâp ̣ vàkiến thức, ky ñ ăng đa ̃ đươc ̣ hoc ̣ đểhoàn thiêṇ các ky ̃năng liên quan đến môn hoc ̣môṭcách khoa hoc,̣ đúng quy đinḥ. 6 BÀI 1: SƠ ĐỒ CẤU TẠO VÀ NGUYÊN LÝ LÀM VIỆC CỦA HỆ THỐNG ĐIỀU HÒA KHÔNG KHÍ TRÊN Ô TÔ 1. NHIỆM VỤ, YÊU CẦU CỦA HỆ THỐNG ĐIỀU HÒA KHÔNG KHÍ TRÊN Ô TÔ.

Điều hòa không khí là một hệ thống quan trọng trên xe. Nó không những điều khiển nhiệt độ trong buồng lái, tuần hoàn không khí trong xe giúp cho hành khách trên xe cảm thấy dễ chịu trong những ngày nắng nóng mà còn giúp giữ độ ẩm và lọc sạch không khí. Ngày nay, điều hòa không khí trên xe còn có thể hoạt động một cách tự động nhờ các cảm biến và các ECU điều khiển. Điều hoà không khí cũng giúp loại bỏ các chất cản trở tầm nhìn như sương mù, băng đọng trên mặt trong của kính xe.

Để làm ấm không khí đi qua, hệ thống điều hòa không khí sử dụng ngay két nước như một két sưởi ấm. Két sưởi lấy nước làm mát động cơ đã được hâm nóng bởi động cơ và dùng nhiệt này để làm nóng không khí nhờ một quạt thổi vào xe, vì vậy nhiệt độ của két sưởi là thấp cho đến khi nước làm mát nóng lên. Vì lý do này, ngay sau khi động cơ khởi động két sưởi không làm việc. Máy lạnh ôtô phải đạt những yêu cầu: tạo được cảm giác thoải mái, mát mẻ cho người ngồi trong xe.

Khi nhiệt độ trong xe đã hạ xuống mức trung bình nói trên, bloc lạnh phải tự động ngưng chạy. Sau đó, khi nhiệt độ trong xe tăng lên khoảng 2oC so với lúc tắt, bloc lạnh phải tự động chạy trở lại. Quạt gió dàn lạnh phải chạy được nhiều tốc độ khác nhau. Ở tốc độ trung bình, quạt gió dàn lạnh phải đưa luồng gió đến được băng ghế cuối.

Quạt phải được thiết kế ở 3 tốc độ: chậm, trung bình, nhanh. Luồng gió của máy lạnh phải được phân bố tương đối đều khắp không gian trong xe.3 Phân loại hệ thống điều hòa không khí trên ô tô.1 Phân loại theo vị trí lắp đặt. Kiểu phía trước. Giàn lạnh của kiểu phía trước được gắn sau bảng đồng hồ và được nối với giàn sưởi.

Quạt giàn lạnh được dẫn động bằng mô tơ quạt. Gió từ bên ngoài 7 hoặc không khí tuần hoàn bên trong được cuốn vào. Không khí đã làm lạnh (hoặc sấy) được đưa vào bên trong.1: Kiểu phía trước b. Kiểu kép là kiểu kết hợp giữa kiểu phía trước với giàn lạnh phía sau được đặt trong khoang hành lý.

Cấu trúc này không cho không khí thổi ra từ phía trước hoặc từ phía sau. Kiểu kép cho năng suất lạnh cao hơn và nhiệt độ đồng đều ở mọi nơi trong xe. Kiểu kép treo trần. Kiểu này được sử dụng trong xe khách.

Phía trước bên trong xe được bố trí hệ thống điều hòa kiểu phía trước kết hợp với giàn lạnh treo trần phía sau. Kiểu kép treo trần cho năng suất lạnh cao và nhiệt độ phân bố đều.3: Kiểu kép treo trần 1. Phân loại theo phương pháp điều khiển. Kiểu bằng tay.4: Kiểu bằng tay (khi trời nóng) 9 Kiểu này cho phép điều khiển nhiệt độ bằng tay các công tắc và nhiệt độ đầu ra bằng cần gạt.

Ngoài ra còn có cần gạt hoặc công tắc điều khiển tốc độ quạt, điều khiển lượng gió, hướng gió.5: Kiểu bằng tay (khi trời lạnh) b. Kiểu tự động. Điều hòa tự động điều khiển nhiệt độ mong muốn, bằng cách trang bị bộ điều khiển điều hòa và ECU động cơ. Điều hòa tự động điều khiển nhiệt độ không khí ra và tốc độ động cơ quạt một cách tự động dựa trên nhiệt độ bên trong xe, bên ngoài xe, và bức xạ mặt trời báo về hộp điều khiển thông qua các cảm biến tương ứng, nhằm điều khiển nhiệt độ bên trong xe theo nhiệt độ mong muốn.6: Kiểu tự động (khi trời nóng) 10 Hình 1.7: Kiểu tự động (khi trời lạnh) 1.3 Phân loại theo chức năng.

Do chức năng và tính năng cần có của hệ thống điều hòa khác nhau tùy theo môi trường tự nhiên và quốc gia sử dụng, hệ thống điều hòa không khí có thể chia thành 2 loại tùy theo tính năng của nó. Loại đơn: Loại này bao gồm một bộ thông thoáng được nối hoặc là với bộ sưởi hoặc là hệ thống làm lạnh, chỉ dùng để sưởi ấm hay làm lạnh (hình 1.8: Hệ thống điều hòa không khí kiểu đơn b. Loại dùng cho tất cả các mùa. Loại này kết hợp một bộ thông gió với một bộ sưởi ấm và hệ thống làm lạnh.

Hệ thống điều hòa này có thể sử dụng trong những ngày lạnh, ẩm để làm 11 khô không khí. Tuy nhiên, nhiệt độ trong khoang hành khách sẽ bị hạ thấp xuống, điều đó có thể gây ra cảm giác lạnh cho hành khách. Nên để tránh điều đó hệ thống này sẽ cho không khí đi qua két sưởi để sấy nóng. Điều này cho phép điều hòa không khí đảm bảo được không khí có nhiệt độ và độ ẩm thích hợp.

Đây chính là ưu điểm chính của điều hòa không khí loại 4 mùa (hình 1.9: Hệ thống điều hòa không khí loại bốn mùa Loại này cũng có thể chia thành loại điều khiển nhiệt độ thường, lái xe phải điều khiển nhiệt độ bằng tay khi cần.