Giáo Trình Bảo Dưỡng và Sửa Chữa Cơ Cấu Trục Khuỷu Thanh Truyền Nghề Công Nghệ Ô Tô

Giáo trình mô đun bảo dưỡng và sửa chữa cơ cấu trục khuỷu thanh truyền trong nghề công nghệ ô tô, cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết.

• Tác giả: KS. Phan Hưng Long
• Trường học: Trường Cao Đẳng Nghề Hà Nam
• Chuyên ngành: Công Nghệ Ô Tô
• Đề tài: Bảo Dưỡng và Sửa Chữa Cơ Cấu Trục Khuỷu Thanh Truyền
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nam

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. Bài 1: Tháo lắp, nhận dạng bộ phận cố định và cơ cấu trục khuỷu thanh truyền
• 1.1. Nhiệm vụ, yêu cầu và phân loại
• 1.2. Đặc điểm cấu tạo
• 1.3. Quy trình và yêu cầu kỹ thuật tháo, lắp bộ phận cố định và cơ cấu trục khuỷu thanh truyền
• 2. Bài 2: Bảo dưỡng bộ phận cố định và cơ cấu trục khuỷu thanh truyền
• 2.1. Bảo dưỡng thường xuyên
• 2.2. Bảo dưỡng định kỳ
• 3. Bài 3: Sửa chữa bộ phận cố định của động cơ
• 3.1. Hiện tượng, nguyên nhân sai hỏng của bộ phận cố định động cơ
• 3.2. Phương pháp kiểm tra xác định sai hỏng của bộ phận cố định động cơ
• 3.3. Quy trình sửa chữa, sai hỏng của bộ phận cố định động cơ
• 4. Bài 4: Sửa chữa xy lanh
• 4.1. Hiện tượng, nguyên nhân sai hỏng của xy lanh động cơ
• 4.2. Phương pháp kiểm tra xác định sai hỏng của xy lanh động cơ
• 4.3. Quy trình sửa chữa sai hỏng của xy lanh động cơ
• 5. Bài 5: Sửa chữa nhóm piston
• 5.1. Hiện tượng, nguyên nhân sai hỏng của nhóm piston
• 5.2. Phương pháp kiểm tra xác định sai hỏng
• 5.3. Quy trình sửa chữa sai hỏng
• 6. Bài 6: Sửa chữa nhóm thanh truyền
• 6.1. Hiện tượng, nguyên nhân sai hỏng của nhóm thanh truyền
• 6.2. Phương pháp kiểm tra xác định sai hỏng
• 6.3. Quy trình sửa chữa sai hỏng
• 7. Bài 7: Sửa chữa nhóm trục khuỷu
• 7.1. Hiện tượng, nguyên nhân sai hỏng của nhóm trục khuỷu
• 7.2. Phương pháp kiểm tra xác định sai hỏng
• 7.3. Quy trình sửa chữa sai hỏng
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Hướng Dẫn Tổng Quan Về Bảo Dưỡng Cơ Cấu Trục Khuỷu Thanh Truyền Ô Tô

Bảo dưỡng cơ cấu trục khuỷu thanh truyền ô tô là một phần quan trọng trong việc duy trì hiệu suất và tuổi thọ của động cơ. Cơ cấu này chịu trách nhiệm chuyển đổi chuyển động thẳng của piston thành chuyển động quay của trục khuỷu. Việc bảo dưỡng định kỳ giúp phát hiện sớm các vấn đề tiềm ẩn, từ đó giảm thiểu chi phí sửa chữa và đảm bảo an toàn khi vận hành. Các kỹ thuật viên cần nắm vững quy trình bảo dưỡng để thực hiện hiệu quả.

1.1. Tại Sao Cần Bảo Dưỡng Cơ Cấu Trục Khuỷu Thanh Truyền

Bảo dưỡng cơ cấu trục khuỷu thanh truyền giúp phát hiện và khắc phục kịp thời các hư hỏng, từ đó nâng cao hiệu suất động cơ. Việc này cũng giúp kéo dài tuổi thọ của các bộ phận trong hệ thống động cơ, giảm thiểu rủi ro hỏng hóc đột ngột.

1.2. Các Bước Cơ Bản Trong Quy Trình Bảo Dưỡng

Quy trình bảo dưỡng cơ cấu trục khuỷu thanh truyền bao gồm kiểm tra, làm sạch, bôi trơn và thay thế các bộ phận hư hỏng. Các bước này cần được thực hiện theo đúng quy trình kỹ thuật để đảm bảo hiệu quả.

II. Những Vấn Đề Thường Gặp Khi Sửa Chữa Cơ Cấu Trục Khuỷu Thanh Truyền

Trong quá trình sửa chữa cơ cấu trục khuỷu thanh truyền, nhiều vấn đề có thể phát sinh, từ hư hỏng cơ học đến lỗi kỹ thuật. Việc nhận diện sớm các vấn đề này là rất quan trọng để tránh những thiệt hại lớn hơn. Các kỹ thuật viên cần có kiến thức vững vàng về cấu tạo và nguyên lý hoạt động của cơ cấu này.

2.1. Các Hiện Tượng Sai Hỏng Thường Gặp

Các hiện tượng sai hỏng như tiếng kêu lạ, rung lắc mạnh hoặc giảm công suất động cơ thường là dấu hiệu cho thấy cơ cấu trục khuỷu thanh truyền đang gặp vấn đề. Việc nhận diện sớm giúp tiết kiệm thời gian và chi phí sửa chữa.

2.2. Nguyên Nhân Gây Ra Hư Hỏng

Nguyên nhân gây ra hư hỏng có thể do thiếu dầu bôi trơn, sử dụng vật liệu kém chất lượng hoặc lắp ráp không đúng quy trình. Việc hiểu rõ nguyên nhân sẽ giúp kỹ thuật viên có biện pháp khắc phục hiệu quả.

III. Phương Pháp Bảo Dưỡng Cơ Cấu Trục Khuỷu Thanh Truyền Ô Tô

Có nhiều phương pháp bảo dưỡng cơ cấu trục khuỷu thanh truyền, từ bảo dưỡng thường xuyên đến bảo dưỡng định kỳ. Mỗi phương pháp có những yêu cầu và quy trình riêng, giúp đảm bảo hiệu suất hoạt động của động cơ. Việc áp dụng đúng phương pháp sẽ giúp kéo dài tuổi thọ của các bộ phận trong hệ thống.

3.1. Bảo Dưỡng Thường Xuyên

Bảo dưỡng thường xuyên bao gồm việc kiểm tra mức dầu, làm sạch bộ phận và bôi trơn định kỳ. Điều này giúp phát hiện sớm các dấu hiệu hư hỏng và duy trì hiệu suất động cơ.

3.2. Bảo Dưỡng Định Kỳ

Bảo dưỡng định kỳ thường được thực hiện theo lịch trình cụ thể, bao gồm kiểm tra và thay thế các bộ phận hư hỏng. Việc này giúp đảm bảo rằng cơ cấu trục khuỷu thanh truyền luôn hoạt động trong điều kiện tốt nhất.

IV. Quy Trình Sửa Chữa Cơ Cấu Trục Khuỷu Thanh Truyền Ô Tô

Quy trình sửa chữa cơ cấu trục khuỷu thanh truyền bao gồm nhiều bước từ tháo lắp, kiểm tra đến lắp ráp lại. Mỗi bước cần được thực hiện cẩn thận để đảm bảo rằng các bộ phận được lắp ráp chính xác và hoạt động hiệu quả. Việc tuân thủ quy trình sẽ giúp giảm thiểu rủi ro và đảm bảo an toàn khi vận hành.

4.1. Tháo Lắp Cơ Cấu Trục Khuỷu

Tháo lắp cơ cấu trục khuỷu cần thực hiện theo đúng quy trình kỹ thuật, bao gồm việc sử dụng các dụng cụ chuyên dụng và đảm bảo an toàn. Việc này giúp tránh hư hỏng cho các bộ phận khác trong động cơ.

4.2. Kiểm Tra Các Bộ Phận

Sau khi tháo lắp, cần kiểm tra kỹ lưỡng các bộ phận của cơ cấu trục khuỷu để phát hiện các dấu hiệu hư hỏng. Việc này giúp đảm bảo rằng tất cả các bộ phận đều hoạt động tốt trước khi lắp ráp lại.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Bảo Dưỡng Cơ Cấu Trục Khuỷu Thanh Truyền

Bảo dưỡng cơ cấu trục khuỷu thanh truyền không chỉ giúp nâng cao hiệu suất động cơ mà còn giảm thiểu chi phí sửa chữa và bảo trì. Việc áp dụng các phương pháp bảo dưỡng hiệu quả sẽ giúp các kỹ thuật viên tiết kiệm thời gian và công sức, đồng thời đảm bảo an toàn cho người sử dụng.

5.1. Lợi Ích Của Bảo Dưỡng Định Kỳ

Bảo dưỡng định kỳ giúp phát hiện sớm các vấn đề, từ đó giảm thiểu rủi ro hỏng hóc đột ngột. Điều này không chỉ tiết kiệm chi phí mà còn đảm bảo an toàn cho người lái.

5.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Bảo Dưỡng

Nghiên cứu cho thấy rằng việc bảo dưỡng định kỳ có thể kéo dài tuổi thọ của động cơ lên đến 30%. Điều này chứng tỏ tầm quan trọng của việc bảo dưỡng cơ cấu trục khuỷu thanh truyền.

VI. Kết Luận Về Bảo Dưỡng Cơ Cấu Trục Khuỷu Thanh Truyền Ô Tô

Bảo dưỡng và sửa chữa cơ cấu trục khuỷu thanh truyền ô tô là một nhiệm vụ quan trọng trong ngành công nghệ ô tô. Việc thực hiện đúng quy trình bảo dưỡng không chỉ giúp nâng cao hiệu suất động cơ mà còn đảm bảo an toàn cho người sử dụng. Tương lai của ngành công nghệ ô tô sẽ ngày càng chú trọng đến việc bảo trì và bảo dưỡng định kỳ để tối ưu hóa hiệu suất và tuổi thọ của động cơ.

6.1. Tương Lai Của Bảo Dưỡng Ô Tô

Tương lai của bảo dưỡng ô tô sẽ ngày càng phát triển với sự xuất hiện của công nghệ mới. Các kỹ thuật viên cần cập nhật kiến thức và kỹ năng để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của ngành.

6.2. Tầm Quan Trọng Của Đào Tạo Nghề

Đào tạo nghề trong lĩnh vực bảo dưỡng ô tô là rất cần thiết. Việc trang bị kiến thức và kỹ năng cho các kỹ thuật viên sẽ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ và đảm bảo an toàn cho người sử dụng.

Nội dung chính

TỔNG QUAN HỌC THUẬT VÀ NỘI DUNG GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN: BẢO DƯỠNG VÀ SỬA CHỮA CƠ CẤU TRỤC KHUỶU THANH TRUYỀN (MĐ 16)

---

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình mô đun "Bảo dưỡng và sửa chữa cơ cấu trục khuỷu thanh truyền" (Mã số: MĐ 16) là tài liệu đào tạo chuyên môn nghề thuộc chương trình đào tạo trình độ Cao đẳng nghề Công nghệ ô tô, được ban hành kèm theo Quyết định số 285/QĐ-CĐN ngày 21 tháng 07 năm 2020 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Hà Nam. Ban biên soạn tài liệu gồm các tác giả: KS. Phan Hưng Long (Chủ biên), ThS. Nguyễn Đình Hoàng (Đồng chủ biên), ThS. Nguyễn Thanh Tùng, KS. Ninh Văn Hào và KS. Trần Văn Thịnh.

Trong khung chương trình đào tạo, mô đun MĐ 16 giữ vị trí môn học chuyên môn nghề bắt buộc. Học viên theo học mô đun này sau khi đã hoàn thành các môn học và mô đun kỹ thuật cơ sở bao gồm: MH 07, MH 08, MH 09, MH 10, MH 11, MH 12 cùng các mô đun MĐ 13, MĐ 14, MĐ 15. Thời lượng đào tạo của mô đun là 90 giờ, bao gồm 30 giờ lý thuyết, 56 giờ thực hành và 4 giờ kiểm tra đánh giá.

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác định rõ:

• Cung cấp cho người học hệ thống kiến thức lý thuyết về nhiệm vụ, đặc điểm cấu tạo, nguyên lý hoạt động của các bộ phận cố định (mặt máy, thân máy, đáy máy, đệm nắp máy, xy lanh) và cơ cấu trục khuỷu thanh truyền (piston, chốt piston, xéc măng, thanh truyền, trục khuỷu, bạc lót).
• Trang bị phương pháp nhận dạng, phân tích hiện tượng và nguyên nhân sai hỏng cơ học, nhiệt học và hóa học.
• Hình thành kỹ năng thực hành chuẩn xác trong quy trình tháo lắp, kiểm tra, đo đạc, bảo dưỡng và sửa chữa các cụm chi tiết theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật của nhà sản xuất, đảm bảo an toàn lao động và vệ sinh công nghiệp.

Giáo trình tiếp cận kiến thức theo cấu trúc logic tuyến tính kết hợp thực hành công nghệ: từ cấu tạo chi tiết, phương pháp tháo lắp, các cấp độ bảo dưỡng (thường xuyên, định kỳ) đến kỹ thuật sửa chữa phục hồi từng nhóm chi tiết chuyên biệt. Tỷ trọng thực hành chiếm hơn 62% thời lượng, gắn liền với các thông số kỹ thuật thực tế trên các dòng động cơ phổ biến như Toyota (1NZ, 5S-FE, 3A, 1FZ-FE, 2RZ-E, 2L, 3L), UAZ, KAMAZ-740, ZIL-130, Mazda 626, và các dòng động cơ máy kéo D-50, D-240, CMD-14.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình được chia thành 7 bài học tương ứng với 7 chủ đề chuyên môn trọng tâm:

1. Bài 1: Tháo lắp, nhận dạng bộ phận cố định và cơ cấu trục khuỷu thanh truyền (Mã bài: MĐ 16-01): Giới thiệu nhiệm vụ, yêu cầu, phân loại và kết cấu của nắp máy, thân máy, đáy các-te, đệm nắp máy, xy lanh (loại ướt, loại khô, xy lanh liền), piston (các dạng đỉnh bằng, đỉnh lồi, đỉnh lõm), chốt piston (các kiểu lắp cố định, lắp bơi), xéc măng khí, xéc măng dầu, thanh truyền, trục khuỷu và bạc lót. Cung cấp quy trình công nghệ tháo lắp, thứ tự xiết bu lông nắp máy, quy định chia miệng xéc măng và dung sai lắp ghép.
2. Bài 2: Bảo dưỡng bộ phận cố định và cơ cấu trục khuỷu thanh truyền (Mã bài: MĐ 16-02): Trình bày kỹ thuật bảo dưỡng thường xuyên (kiểm tra rò rỉ dầu mỡ, nước làm mát, áp suất mạch dầu chính, tiếng gõ bất thường) và bảo dưỡng định kỳ (xúc rửa hệ thống bôi trơn, súc rửa áo nước làm mát, quy trình hóa chất và cơ học để làm sạch muội than buồng cháy, quy định thay thế dầu bôi trơn theo cấp phẩm chất API và cấp độ nhớt SAE).
3. Bài 3: Sửa chữa bộ phận cố định của động cơ (Mã bài: MĐ 16-03): Phân tích các dạng hư hỏng của nắp máy, thân máy, gu-gông, bu lông và đáy máy; phương pháp kiểm tra độ phẳng, vết nứt, hiện tượng ăn mòn hóa học áo nước và kỹ thuật phục hồi ren, khắc phục nứt vỡ.
4. Bài 4: Sửa chữa xy lanh: Nhận dạng hiện tượng mòn côn, mòn ô van, cào xước mặt gương xy lanh; phương pháp đo đạc bằng đồng hồ so đo lỗ; quy trình doa xy lanh lên cốt sửa chữa hoặc ép thay ống lót mới.
5. Bài 5: Sửa chữa nhóm piston: Phương pháp kiểm tra khe hở giữa piston và xy lanh, độ mòn rãnh xéc măng, độ mòn lỗ chốt piston; phân loại piston theo nhóm kích thước và khối lượng; quy trình thay thế xéc măng, chốt piston.
6. Bài 6: Sửa chữa nhóm thanh truyền: Kiểm tra độ cong, xoắn của thân thanh truyền bằng thiết bị chuyên dùng; kiểm tra độ mòn bạc đầu to, bạc đầu nhỏ; quy trình nắn thanh truyền và thay thế bạc lót, bu lông thanh truyền.
7. Bài 7: Sửa chữa nhóm trục khuỷu: Đánh giá độ mòn côn, mòn ô van của cổ trục chính và chốt khuỷu; kiểm tra độ đảo, độ dịch dọc trục khuỷu; quy trình mài cổ trục theo kích thước sửa chữa, căn chỉnh khe hở dọc trục và thay thế bạc lót.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập hệ thống lý thuyết kỹ thuật dựa trên các nguyên lý cơ bản:

• Nguyên lý biến đổi chuyển động cơ học: Chuyển đổi chuyển động tịnh tiến qua lại của piston dưới áp lực khí cháy giãn nở thành chuyển động quay tròn của trục khuỷu và truyền công suất ra ngoài.
• Khoa học vật liệu cơ khí động cơ:
  • Thân máy và nắp máy bằng gang đúc hoặc hợp kim nhôm (tản nhiệt nhanh, giảm kích nổ).
  • Piston bằng hợp kim nhôm hoặc gang (động cơ tốc độ thấp); xéc măng bằng gang, xéc măng lửa mạ Crôm chống mài mòn.
  • Thanh truyền và trục khuỷu chế tạo từ thép cacbon (thép 45) hoặc thép hợp kim chịu lực kéo, nén, uốn, xoắn chu kỳ cao.
  • Bạc lót ba lớp với các lớp hợp kim chống ma sát: hợp kim Babít (thành phần ~80% Sn kèm Cu, Pb, Sb), hợp kim đồng - chì (~70% Cu) và hợp kim nhôm (ACM).
• Nguyên lý bôi trơn thủy động và làm kín buồng đốt: Cơ chế hình thành màng dầu bôi trơn tại các ổ trượt; nguyên lý phân bố áp suất dầu bôi trơn qua các van điều hòa áp suất và van an toàn; nguyên lý làm kín buồng đốt thông qua khe hở miệng xéc măng và đệm nắp máy làm bằng amiăng bọc đồng lá.

Kỹ năng phát triển

Thông qua mô đun MĐ 16, người học hình thành các nhóm năng lực kỹ thuật:

• Kỹ năng kỹ thuật chuyên môn: Thao tác sử dụng dụng cụ đo chính xác (panme, đồng hồ so đo lỗ, thước lá), dụng cụ chuyên dùng (vam tháo xy lanh, kìm tháo lắp xéc măng, thiết bị ép chốt piston, clê lực).
• Kỹ năng phân tích và chẩn đoán: Xác định chính xác các sai lệch hình học (độ côn, độ ô van, độ cong xoắn thanh truyền, độ đảo trục khuỷu); nhận dạng tiếng gõ cơ khí (gõ chốt piston, gõ bạc thanh truyền, gõ xéc măng); phân tích nguyên nhân tụt áp suất dầu bôi trơn (khi khe hở bạc tăng 0,10 mm, áp suất mạch dầu chính giảm 1,0 kG/cm²).
• Kỹ năng thực hành quy trình: Thực hiện tháo và xiết bu lông nắp máy, gối đỡ trục khuỷu đúng thứ tự đối xứng từ trong ra ngoài theo xoắn ốc; kiểm tra độ nhô xy lanh ướt (tiêu chuẩn đạt 0,07 – 0,08 mm); kiểm tra khe hở dọc trục khuỷu ($\le 0,3\text{ mm}$); kiểm tra độ lệch khối lượng cụm thanh truyền ($< 15\text{ g}$).

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng mô hình sư phạm tích hợp công nghệ (Vocational Integrated Pedagogy), kết hợp giữa việc giảng giải lý thuyết nguyên lý tại phòng học chuyên dùng và hướng dẫn rèn luyện kỹ năng trực tiếp trên mô hình, động cơ tĩnh và xe thực hành.

• Hệ thống phiếu hướng dẫn công nghệ (Job sheets): Mỗi bài học được mô đun hóa thành các bảng quy trình chi tiết gồm 3 cột chuẩn mực: Thứ tự thực hiện (TT), Nội dung các bước thao tác và Yêu cầu kỹ thuật tương ứng.
• Bài tập và tình huống thực hành: Các tình huống kỹ thuật được xây dựng bám sát thực tế sửa chữa xưởng:
  • Xử lý sự cố rò rỉ nước làm mát qua gioăng mặt máy xuống đáy các-te.
  • Tẩy sạch muội than buồng cháy bằng phương pháp ngâm hóa chất: đối với chi tiết gang ngâm dầu hỏa; đối với chi tiết hợp kim nhôm sử dụng dung dịch gồm $200\text{ g Ca(OH)}_2 + 100\text{ g dầu loãng} + 100\text{ g Na}_2\text{SiO}_2 + 10\text{ lít nước}$.
  • Quy trình chọn nhóm kích thước lắp ghép giữa piston và xy lanh theo độ dôi ($0,005 - 0,010\text{ mm}$) và màu sơn đánh dấu chốt piston (sơn đen: $\varnothing 38 - 0,01\text{ mm}$; sơn vàng: $\varnothing 38 - 0,016\text{ mm}$ trên động cơ D-240).
• Phương pháp đánh giá:
  • Đánh giá quá trình: Kiểm tra việc chấp hành quy trình, tính cẩn thận, an toàn vệ sinh công nghiệp và kỹ năng sử dụng dụng cụ trong 56 giờ thực hành.
  • Đánh giá định kỳ/kết thúc: Bố trí 4 giờ kiểm tra thực hành trực tiếp thao tác tháo lắp, đo đạc thông số kỹ thuật và bài kiểm tra lý thuyết tổng hợp 16 câu hỏi ôn tập cuối bài.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Tính quy chuẩn hóa theo khung chương trình Tổng cục Dạy nghề: Nội dung bám sát tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia đối với nghề Công nghệ ô tô trình độ Cao đẳng, đảm bảo tính liên thông và thống nhất kỹ thuật.
• Tính đa dạng và thực tiễn của dữ liệu kỹ thuật: Giáo trình cung cấp thông số vận hành của nhiều hệ thống động lực khác nhau:
  • Áp suất mạch dầu bôi trơn: Động cơ D-50 ($2,0 - 3,5\text{ kG/cm}^2$), động cơ D-240 ($2,0 - 3,0\text{ kG/cm}^2$), động cơ ZIL-130 ($\le 3,0\text{ kG/cm}^2$), động cơ KAMAZ-740 ($4,0 - 5,5\text{ kG/cm}^2$ ở 2600 vòng/phút), động cơ Toyota ($4,0\text{ kG/cm}^2$ tương đương $57\text{ psi}$).
  • Thông số hệ thống bôi trơn xe Mazda 626: Áp suất mở van an toàn bơm dầu ($4,5 - 5,5\text{ kG/cm}^2$), độ sụt áp qua lọc dầu ($0,8 - 1,2\text{ kG/cm}^2$), dung tích dầu động cơ khô ($3,7\text{ lít}$).
• Cập nhật tiêu chuẩn dầu nhờn và lịch trình bảo dưỡng quốc tế: Tích hợp bảng phân cấp dầu động cơ theo tiêu chuẩn API (từ phẩm cấp SE, SF, SG cho máy xăng đến CC, CD cho máy Diesel) và cấp độ nhớt SAE (10W-30, 10W-40, 20W-40). Lịch trình bảo dưỡng định kỳ chi tiết từ $20.000\text{ km}$ ($12.500\text{ dặm}$) đến $200.000\text{ km}$ ($125.000\text{ dặm}$), bao gồm chu kỳ kiểm tra khe hở van, thay bugi và kiểm tra bộ căng dây đai curoa tự động.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên ngành Công nghệ ô tô: Tài liệu học tập chính khóa cho sinh viên hệ Cao đẳng nghề (thường bố trí vào năm thứ 2 của khóa đào tạo).
• Yêu cầu kiến thức tiên quyết: Người học cần có kiến thức nền tảng từ các môn học/mô đun trước đó:
  • Vẽ kỹ thuật, Dung sai lắp ghép và Đo lường kỹ thuật (MH 07, MH 08).
  • Cơ kỹ thuật, Vật liệu học, Nhiệt kỹ thuật (MH 09, MH 10, MH 11).
  • Điện kỹ thuật cơ bản và An toàn lao động (MH 12, MĐ 13).
  • Các mô đun nhập môn kỹ thuật sửa chữa ô tô (MĐ 14, MĐ 15).
• Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chuẩn, làm căn cứ xây dựng giáo án tích hợp, thiết kế phiếu hướng dẫn thực hành và bảng kiểm đánh giá kỹ năng (Checklist).
• Kỹ thuật viên, thợ sửa chữa tại các xưởng dịch vụ: Tài liệu tra cứu nhanh các thông số hình học, lực xiết tiêu chuẩn, quy trình công nghệ tháo lắp và phương pháp xử lý các sự cố cơ cấu trục khuỷu thanh truyền.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Giáo trình này phù hợp cho đối tượng nào?

Tài liệu được biên soạn chính thức cho học viên, sinh viên hệ Cao đẳng nghề ngành Công nghệ ô tô. Đồng thời, giáo trình là tài liệu tham khảo kỹ thuật cho giáo viên dạy nghề và thợ sửa chữa ô tô tại các garage, trạm bảo hành xe.

2. Cần kiến thức nền tảng nào trước khi học mô đun MĐ 16?

Người học bắt buộc phải hoàn thành các môn học cơ sở từ MH 07 đến MH 12 (vẽ kỹ thuật, cơ kỹ thuật, dung sai đo lường, nhiệt kỹ thuật) và các mô đun thực hành cơ bản MĐ 13, MĐ 14, MĐ 15 nhằm nắm vững kỹ năng sử dụng dụng cụ cơ khí và nguyên lý làm việc chung của ô tô.

3. Giáo trình này có điểm gì khác biệt so với các giáo trình lý thuyết động cơ đốt trong thuần túy?

Giáo trình MĐ 16 tập trung chuyên sâu vào quy trình công nghệ và kỹ năng sửa chữa thực hành (chiếm 56/90 giờ). Nội dung bài học được trình bày dưới dạng bảng quy trình công nghệ từng bước thao tác, quy định dung sai lắp ghép cụ thể và hướng dẫn sử dụng thiết bị đo kiểm chuyên dùng, thay vì chỉ phân tích lý thuyết chu trình nhiệt động học.

4. Làm sao để tự học và thực hành hiệu quả theo giáo trình?

Người học cần kết hợp nghiên cứu lý thuyết cấu tạo trong Bài 1 và trả lời hệ thống câu hỏi cuối mỗi bài học; khi thực hành cần bám sát bảng hướng dẫn quy trình, tuân thủ nghiêm ngặt thứ tự tháo/lắp bu lông, quy định an toàn vệ sinh xưởng và thường xuyên đối chiếu các số đo thực tế với bảng tiêu chuẩn kích thước sửa chữa.

5. Có những bảng tra cứu thông số kỹ thuật nào được cung cấp trong tài liệu?

Giáo trình tích hợp nhiều bảng dữ liệu quan trọng:

• Bảng dung tích và phân loại dầu bôi trơn theo chuẩn API/SAE cho các dòng xe Toyota Hiace, Land Cruiser, xe UAZ, máy kéo D-50, D-240, CMD-14.
• Bảng thông số hệ thống bôi trơn động cơ Mazda 626.
• Bảng phân nhóm kích thước lỗ chốt piston động cơ D-240.
• Bảng lịch trình các hạng mục bảo dưỡng định kỳ theo số km/dặm vận hành.

---

Kết luận

Giáo trình Mô đun 16: Bảo dưỡng và sửa chữa cơ cấu trục khuỷu thanh truyền do Trường Cao đẳng nghề Hà Nam biên soạn là tài liệu đào tạo nghề có tính ứng dụng thực hành cao, cấu trúc logic và chuẩn hóa theo quy định giáo dục nghề nghiệp. Tài liệu xây dựng cầu nối trực tiếp giữa lý thuyết động cơ đốt trong và năng lực thực hành sửa chữa xưởng.

Lộ trình học tập đề xuất: Sau khi hoàn thành MĐ 16, người học tiếp tục phát triển khối năng lực chuyên môn thông qua các mô đun sửa chữa cơ cấu phân phối khí, hệ thống bôi trơn, hệ thống làm mát, hệ thống nhiên liệu và hệ thống điện động cơ trong khung chương trình Cao đẳng Công nghệ ô tô. Người đọc nên kết hợp tham khảo thêm sổ tay hướng dẫn bảo trì chính hãng (Shop Manuals) của các dòng xe Toyota, Mazda, UAZ để bổ sung thông số lực xiết và khe hở nhiệt chuyên sâu cho từng đời động cơ cụ thể.

Trích đoạn nội dung tài liệu

SỞ LAO ĐỘNG TB& XH TỈNH HÀ NAM TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ HÀ NAM GIÁO TRÌNH Mô đun: Bảo dưỡng và sửa chữa cơ cấu trục khuỷu thanh truyền NGHỀ: CÔNG NGHỆ Ô TÔ TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG (Ban hành kèm theo Quyết định số: 285 /QĐ-CDN ngày21 tháng 07 năm 2020 của trường Cao đẳng nghề Hà Nam Hà Nam, 2020 1 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN: Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo nghề và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. LỜI GIỚI THIỆU 2 Tôi là người may mắn được phục vụ dạy học trong nghề sửa chữa ô tô nhiều năm, tôi hiểu nguyện vọng đa số của học sinh và người sử dụng ô tô, muốn có bộ sách giáo trình tốt đáp ứng yêu cầu tìm hiểu về kỹ thuật sửa chữa ô tô. Bộ giáo trình này có thể đáp ứng phần nào cho học sinh và bạn đọc đầy đủ những điều muốn biết về kỹ thuật sửa chữa ô tô.

Để phục vụ cho học viên học nghề và thợ sửa chữa ô tô những kiến thức cơ bản cả về lý thuyết và thực hành bảo dưỡng, sửa chữa cơ cấu trục khuỷu thanh truyền. Với mong muốn đó giáo trình được biên soạn, nội dung giáo trình bao gồm bảy bài: Bài 1. Tháo lắp, nhận dạng bộ phận cố định và cơ cấu trục khuỷu thanh truyền Bài 2. Bảo dưỡng bộ phận cố định và cơ cấu trục khuỷu thanh truyền Bài 3.

Sửa chữa bộ phận cố định của động cơ Bài 4. Sửa chữa xy lanh Bài 5. Sửa chữa nhóm piston Bài 6. Sửa chữa nhóm thanh truyền Bài 7.

Sửa chữa nhóm trục khuỷu Kiến thức trong giáo trình được biên soạn theo chương trình dạy nghề được Tổng cục Dạy nghề phê duyệt, sắp xếp logic từ nhiệm vụ, cấu tạo, nguyên lý hoạt động của bộ phận cố định và cơ cấu trục khuỷu thanh truyền đến cách phân tích các hư hỏng, phương pháp kiểm tra và quy trình thực hành sửa chữa. Do đó người đọc có thể hiểu một cách dễ dàng. Mặc dù đã rất cố gắng nhưng chắc chắn không tránh khỏi sai sót, tác giả rất mong nhận được ý kiến đóng góp của người đọc để lần xuất bản sau giáo trình được hoàn thiện hơn. Hà Nam, ngày….

năm 2020 Tham gia biên soạn 1 KS. Phan Hưng Long Chủ biên 2 ThS. Nguyễn Đình Hoàng Đồng chủ biên 3 ThS. Nguyễn Thanh Tùng Thành viên 4 KS.

Ninh văn Hào Thành viên 5 KS. Trần Văn Thịnh Thành viên MỤC LỤC 3 ĐỀ MỤC TRANG Bài 1 Tháo lắp, nhận dạng bộ phận cố định và cơ cấu trục khuỷu thanh truyền.1 Nhiệm vụ, yêu cầu và phân loại 6 1.2 Đặc điểm cấu tạo 7 1.3 Quy trình và yêu cầu kỹ thuật tháo, lắp bộ phận cố định và cơ cấu trục khuỷu thanh truyền 23 Bài 2 Bảo dưỡng bộ phận cố định và cơ cấu trục khuỷu thanh 39 truyền 2.1 Bảo dưỡng thường xuyên 39 2.2 Bảo dưỡng định kỳ 44 Bài 3 Sửa chữa bộ phận cố định của động cơ 50 3.1 Hiện tượng, nguyên nhân sai hỏng của bộ phận cố định động cơ 50 3.2 Phương pháp kiểm tra xác định sai hỏng của bộ phận cố 51 định động cơ 3.3 Quy trình sửa chữa, sai hỏng của bộ phận cố định động cơ 54 Bài 4 Sửa chữa xy lanh 60 4. Hiện tượng, nguyên nhân sai hỏng của xy lanh động cơ 60 4. Phương pháp kiểm tra xác định sai hỏng của xy lanh 61 động cơ 4.

Quy trình sửa chữa sai hỏng của xy lanh động cơ 63 Bài 5 Sửa chữa nhóm piston 68 5.1 Hiện tượng, nguyên nhân sai hỏng của nhóm piston 68 5.2 Phương pháp kiểm tra xác định sai hỏng 70 5.3 Quy trình sửa chữa sai hỏng 75 Bài 6 Sửa chữa nhóm thanh truyền 80 6.1 Hiện tượng, nguyên nhân sai hỏng của nhóm thanh truyền 80 6.2 Phương pháp kiểm tra xác định sai hỏng 81 6.3 Quy trình sửa chữa sai hỏng 87 Bài 7 Sửa chữa nhóm trục khuỷu 92 7.1 Hiện tượng, nguyên nhân sai hỏng của nhóm trục khuỷu 92 7. Phương pháp kiểm tra xác định sai hỏng 94 7.3 Quy trình sửa chữa sai hỏng 98 Tài liệu tham khảo 105 GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN 4 BẢO DƯỠNG VÀ SỬA CHỮA CƠ CẤU TRỤC KHUỶU THANH TRUYỀN Tên mô đun: Bảo dưỡng và sửa chữa cơ cấu trục khuỷu thanh truyền Mã số mô đun: MĐ 16 Thời gian mô đun: 90 giờ;(Lý thuyết: 30 giờ; Thực hành: 56 giờ, kiểm tra: 4) I. VỊ TRÍ, TÍNH CHẤT CỦA MÔ ĐUN: - Vị trí: Mô đun được bố trí dạy sau các môn học/ mô đun sau: MH 07, MH 08, MH 09, MH 10, MH 11, MH 12, MĐ 13, MĐ 14, MĐ 15. - Tính chất: Mô đun chuyên môn nghề bắt buộc.

- Ý nghĩa, vai trò của mô đun: cung cấp cho người học các kiến thức lý thuyết liên quan đến cấu tạo nguyên lý, các phương pháp kiểm tra và sửa chuawxcacs bộ phận trong cơ cấu trục khuỷu thanh truyền. Hướng dẫn thực hiện các kỹ năng tháo lắp, kiểm tra bảo dưỡng sửa chữa các bộ phận trong cơ cấu trục khuỷu thanh truyền II. MỤC TIÊU MÔ ĐUN: + Trình bày đúng nhiệm vụ, cấu tạo cơ cấu trục khuỷu thanh truyền và các bộ phận cố định động cơ + Phân tích được hiện tượng, nguyên nhân sai hỏng và trình bày đúng các phương pháp kiểm tra, bảo dưỡng và sửa chữa cơ cấu trục khuỷu thanh truyền và các bộ phận cố định động cơ + Thực hiện được các công việc: Tháo, lắp, kiểm tra, bảo dưỡng và sửa chữa cơ cấu trục khuỷu thanh truyền và các bộ phận cố định động cơ đúng quy trình đảm bảo yêu cầu kỹ thuật và an toàn + Sử dụng đúng, hợp lý các dụng cụ và thiết bị tháo, lắp, đo kiểm tra trong quá trình bảo dưỡng và sửa chữa + Bố trí vị trí làm việc hợp lý và đảm bảo an toàn và vệ sinh công nghiệp + Chấp hành đúng quy trình, quy phạm trong nghề công nghệ ô tô + Rèn luyện tính kỷ luật, cẩn thận, tỉ mỉ của học viên III. NỘI DUNG MÔ ĐUN: BÀI 1.

THÁO LẮP, NHẬN DẠNG BỘ PHẬN CỐ ĐỊNH VÀ CƠ CẤU 5 TRỤC KHUỶU THANH TRUYỀN Mã bài: MĐ 16-01 Giới thiệu: Để có thể tháo, lắp nhận dạng bộ phận cố định và cơ cấu trục khuỷu thanh truyền, thì người học phải biết được cấu tạo và hoạt động của bộ phận, cơ cấu và nhận dạng được các bộ phận, trình tự tháo, lắp các bộ phận của bộ phận cố định và cơ cấu trục khuỷu thanh truyền. Trong bài này cho chúng ta biết về nhiệm vụ, yêu cầu, phân loại, đặc điểm cấu tạo, quy trình và yêu cầu kỹ thuật tháo, lắp bộ phận cố định và cơ cấu trục khuỷu thanh truyền Mục tiêu: - Trình bày được nhiệm vụ, cấu tạo chung, lực tác dụng lên thân máy, nắp máy và cơ cấu trục khuỷu thanh truyền. - Tháo lắp bộ phận cố định và cơ cấu trục khuỷu thanh truyền đúng quy trình, quy phạm và đúng yêu cầu kỹ thuật - Nhận dạng đúng các chi tiết của bộ phận cố định và cơ cấu trục khuỷu thanh truyền - Chấp hành đúng quy trình, quy phạm trong nghề công nghệ ô tô - Rèn luyện tính kỷ luật, cẩn thận, tỉ mỉ của học viên. Nội dung chính: 1.1 NHIỆM VỤ, YÊU CẦU VÀ PHÂN LOẠI Mục tiêu: - Trình bày được nhiệm vụ, yêu cầu của bộ phận cố định và cơ cấu trục khuỷu thanh truyền.

- Phân loại được các bộ phận cố định và cơ cấu trục khuỷu thanh truyền.1 Nhiệm vụ Là cơ cấu chính của động cơ có nhiệm vụ tạo thành buồng làm việc (buồng đốt) nhận và truyền áp lực của chất khí giãn nở do nhiên liệu cháy trong xy lanh biến chuyển động của piston thành chuyển động quay của trục truỷu và truyền công suất ra ngoài. Thân máy và mặt máy còn là bộ phận gá lắp các chi tiết của động cơ và chịu lực trong quá trình làm việc.1 Bộ phận cố định của động cơ - Mặt máy đảm bảo đủ độ cứng vững, ít biến dạng, chịu được nhiệt độ cao, dễ gia công chế tạo lắp ghép, giá thành hạ. - Thân máy đảm bảo đủ độ cứng vững, ít biến dạng, chịu được nhiệt độ cao, dễ gia công chế tạo lắp ghép, giá thành hạ. - Đáy máy ít bị nứt vỡ, thủng, chịu được dầu mỡ.

6 - Đệm mặt máy làm kín tốt, chịu được nhiệt độ cao. - Xy lanh chịu được nhiệt độ cao, ít bị mài mòn, ít bị biến dạng, có độ cứng vững cao.2 Nhóm piston - Piston có khối lượng nhẹ, chịu được nhiệt độ cao, ít bị biến dạng, có độ cứng vững cao. đảm bảo làm kín ở nhiệt độ làm việc nhưng không bị kẹt. - Chốt piston chịu được nhiệt độ cao, ít bị biến dạng, có độ cứng vững cao.3 Nhóm thanh truyền - Thanh truyền chịu được lực nén lớn mà không bị cong, bị xoắn, có độ cứng vững cao.

- Bạc lót thanh truyền ít bị hao mòn giữ được màng dầu bôi trơn tạo khe hở hợp lý cho mối lắp ghép quay trơn mà không bị kẹt. - Bu lông thanh truyền không tự tháo, không bị nới lỏng.4 Nhóm trục khuỷu - Trục khuỷu chịu được lực xoắn lớn ít bị biến dạng, có độ cứng vững cao. - Bạc cổ chính ít bị hao mòn giữ được màng dầu bôi trơn tạo khe hở hợp lý cho mối lắp ghép quay trơn mà không bị kẹt.3 Phân loại - Phân loại động cơ theo số xy lanh: động cơ 3 xy lanh; động cơ 4 xy lanh; động cơ 6 xy lanh; động cơ 8 xy lanh. - Phân loại động cơ theo loại xy lanh: loại xy lanh dời; loại xy lanh liền.

- Phân loại động cơ theo phân bố xy lanh: động cơ có các xy lanh xếp thẳng hàng; động cơ có các xy lanh xếp hàng chữ v; động cơ có các xy lanh xếp đối xứng.2 ĐẶC ĐIỂM CẤU TẠO Mục tiêu: - Trình bày được nhiệm vụ, đặc điểm cấu tạo của bộ phận cố định và cơ cấu trục khuỷu thanh truyền. - Phân loại được các bộ phận cố định và cơ cấu trục khuỷu thanh truyền.1 Bộ phận cố định của động cơ 1. Nhiệm vụ: cùng với xy lanh và đệm mặt máy tạo thành buồng đốt. Ngoài ra còn là nơi gá đặt một số chi tiết của động cơ.

Cấu tạo: mặt máy có thể làm riêng cho từng xy lanh hoặc chung cho nhiều xi lanh, mặt dưới của mặt máy phẳng để tiếp xúc với thân, mặt máy có cấu tạo nước làm mát thông với các áo nước của thân máy.