CHƯƠNG 1 NHỮNG VAN DE LÝ LUẬN VE QUAN LÝ NHÀ NƯỚC VE HỢP TAC QUOC TE TRONG GIÁO DỤC ĐẠI HỌC 1. Khai quát về hợp tác quốc tế trong giáo dục đại học 1. Khai niệm hop tác quốc té trong giáo duc đại hoc Hợp tac quốc té trong giáo duc dai học không phải là một hiện tượng mới. Hợp tác quốc tế trong giáo dục đại học đã xuất hiện từ thời Trung cổ vào cuối thế kỷ 17!.
Việc sử dụng ngôn ngữ phô thông, chương trình học và hệ thống thi quốc gia thống nhất để tạo điều kiện thuận lợi cho việc dịch chuyền của sinh viên, giảng viên và trao đổi tài liệu đã có từ thời Trung cổ vào cuối thế kỷ 17. Ké từ đó, các trường đại học đã liên kết xuyên biên giới theo nhiều cách khác nhau và dựa trên nhiều lý do - kinh tế, chính trị, văn hoá cũng như tri thức. Toàn cầu hóa và sự phát triển của nền kinh tế tri thức đã và đang thúc đây giáo dục đại học của mỗi quốc gia đổi mới không ngừng, hợp tác quốc tế diễn ra như một tất yêu khách quan và ngày càng khang định vai trò quan trọng của mình trong quá trình phát triển của các trường đại học trên thế giới nói chung và tại Việt Nam nói riêng và trở thành phương tiện giúp cho giáo dục đại học chủ động đáp ứng các yêu cầu của bối cảnh hiện tại và tương lai. Hợp tác quốc tế để tận dụng cơ hội và những tác động tích cực của toàn cầu hóa dé phát triển là con đường phát triển không thé nào khác đối với các nước trong thời đại toàn cầu hóa trên toàn thế giới.
Ngày nay, hợp tác quốc tế trong các trường đại học không chỉ giải quyết việc dịch chuyển của cán bộ, giảng viên, sinh viên và thực hiện các thỏa thuận quốc tế mà hợp tác quốc tế trong các trường đại học hiện nay nhăm đáp ứng các nhu câu chiên lược đê quôc tê hóa ! DE WIT, Hans (2011), Globalisation and Internationalisation of Higher Education. Higher Education in Turmoil. The Changing World of Internationalization. 10 chương trình giảng dạy, tạo ra không gian toàn cầu và cung cấp cho sinh viên những quan điểm toàn cầu phù hợp về ngành học của họ và yêu cầu của xã hội.
Hợp tác quốc tế là một phần quan trọng trong chiến lược xây dựng và phát triển của các cơ sở giáo dục đại học trên thế ĐIỚI. Hợp tác quốc tế, toàn cầu hóa, quốc tế hóa và đại chúng hóa giáo dục đại học có quan hệ chặt chẽ với nhau. Đề hiểu rõ hơn khái niệm hợp tác quốc tế trong giáo dục đại học, cần phải xác định rõ các khái niệm toàn cầu hoá, quốc tế hoá, đại chúng hóa và thị trường hoá giáo dục đại học. Toàn cầu hóa là khái niệm để chỉ một hệ thống những thay đổi có liên quan đến nhau bao gồm những thay đổi trong xã hội và nền kinh tế thế giới do sự phát triển vượt bậc của lực lượng sản xuất và các mối liên kết ngày càng chặt chẽ và trao đổi ngày càng mở rộng giữa các quốc gia, các tô chức và cá nhân trên quy mô toàn cầu.) Trong giáo dục đại học, toàn cầu hóa là sự thay đổi vượt ra ngoài phạm vi của các cơ sở giáo dục và biên giới của quốc gia, đã dẫn đến “một quá trình hội tụ, đặc biệt là trong việc hình thành hệ thống tri thức thé giới .”?, Sự hội tu của toàn cầu hóa đã tạo ra một hệ thống giáo dục đại học toàn cầu với các đặc trưng nhất định.
Quốc tế hóa giáo dục đại học thực chat là một biểu hiện của toàn cầu hóa trong lĩnh vực giáo dục đại học. Khái niệm quốc tế hoá giáo dục giúp chúng ta hiểu được khả năng hội nhập giáo dục của mỗi quốc gia vào tiến trình toàn cầu. Đó là quá trình tích hợp và thé chế hóa các yếu tố quốc tế vào chức năng, nhiệm vụ và tiến trình tổ chức thực hiện giáo dục đại học. Dù theo định nghĩa nao thì hợp tác quốc tế cũng là một bộ phận cấu thành của quốc tế hóa trong bôi cảnh toàn câu hóa giáo dục đại học.
Do đó, quôc tê hóa cũng có thê được 3 Hồ Thanh Phong, Toàn cầu hoá và giáo dục đại học, Hội thảo khoa học Héi nhập quốc tế trong quá trình đổi mới giáo dục đại học Việt Nam do Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh tô chức (2014). Globalisation and its impact on internationaluniversity cooperation. Paper presented at the Organization for EconomicCooperation and Development—Programme on Institutional Management in Higher Education Conference, Paris. lãi coi là nỗ lực của một trường đại học nhằm vươn ra xa hơn nữa để tăng sự ảnh hưởng, khả năng cạnh tranh trên trường quốc tế băng cách đổi mới chương trình giáo dục, phương pháp dạy - học, hoạt động nghiên cứu và hợp tác trong phạm vi của một nước nhằm hướng tới tính quốc tế và liên thông văn hóa trong giáo dục và đảo tạo.
Đại chúng hóa giáo dục đại học đã bắt đầu từ những năm 1960. Với sự phát triển kinh tế xã hội, đại chúng hóa giáo duc đại học là một xu thé tất yếu. Giáo duc đại học đã phát triển từ giáo dục đại học tinh hoa sang đại chúng tiễn đến phổ cập ở các khu vực khác nhau trên thế giới. Dai chúng hoá giáo dục đại học là sự tăng quy mô phát triển hệ thống giáo dục đại học của một quốc gia khi tỷ số sinh viên ở độ tuôi đại học từ 15% đến 50%.
Đại chúng hóa giáo dục đại học đã làm thay đôi mối quan hệ giữa giáo dục đại học với xã hội và kinh tế. Sự phát triển đó dẫn đến sự thay đổi về quan niệm và chính sách về giáo dục đại học nói chung và hợp tác quốc tế trong giáo dục đại học nói riêng. Các cơ sở giáo dục đại học truyền thống không còn là nhà cung cấp giáo dục độc quyền hoặc thậm chí thống trị. Các loại hình tổ chức giáo dục đại học mới đã xuất hiện để đáp ứng các giá tri và nhu cầu của xã hội.
Giáo dục đã thay đôi từ “dịch vụ công sang dịch vụ định hướng thị trường, được thúc day bởi người mua và khách hàng”, và các trường đại học ngày càng thấy mình phụ thuộc nhiều hơn về lực lượng thị trường và thu nhập từ học phí dé t6n tại. Khi giáo duc là một thị trường cạnh tranh như hiện nay, hop tác quốc tế là hoạt động cần thiết để giúp các trường đại học tại Việt Nam nâng cao khả năng cạnh tranh của mình. Toàn câu hóa đây mạnh kinh tế thị trường, tạo ra > Theo Martin Trow, Problem in the Transition from Elite to Mass Higher Education, Policies for Higher Education, từ "General Report on the Conference on Future Structures of Post-Secondary Education (Paris: Organisation for Economic Cooperation and Development, 1974). Chan (2004), International Cooperation in Higher Education: Theory and Practice, Journal of Studies in International Education.
12 nhiều cơ hội cho sự phát triển của giáo dục đại học dưới nhiều hình thức phong phú hơn và mang nhiều đổi thay sâu sắc. Ngày nay không chỉ có hình thức đào tạo công lập mà còn có sự tham gia của các thành phần tư nhân. Giáo dục vì thế trở thành một ngành dịch vụ được thương mại hóa và quốc té hoa. Qua trinh quéc tế hóa giáo dục đại học đặt các trường đại học trong nước trong tình thế không chỉ cạnh tranh với nhau mà còn phải cạnh tranh với các trường đại học ở nước ngoài.
Và hợp tác quốc tế diễn ra như một tất yếu khách quan giúp các trường đại học hoạt động theo những chuẩn mực quốc tế nhằm đạt được sự thừa nhận, đồng thời duy trì khả năng cạnh tranh của mình trong một môi trường toàn cau. Theo Từ điển Tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học xuất bản năm 2010, hợp tác là “cùng chung sức giúp đỡ lẫn nhau trong một công việc, một lĩnh vực nào đó, nhằm một mục đích chung”, còn quốc tế là “các nước trên thế giới trong quan hệ với nhau”. Như vậy, có thé hiểu hợp tác quốc tế là sự phối hợp hòa bình giữa các chủ thể quan hệ quốc tế đáp ứng lợi ích hay nguyện vọng của nhau, nhằm thực hiện các mục đích chung. Giáo dục đại học là bậc học cao nhất của hệ thống giáo dục quốc dân, đào tạo các trình độ cao đăng, đại học và sau đại học.
Mục tiêu của giáo dục đại học là đào tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ cho công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia. Trong phạm vi của luận văn này, hợp tác quốc tế trong hoạt động giáo dục đại học được quan niệm như sau: Hop tac quốc té trong giáo duc đại học là sự phối hop hoa bình giữa cơ sở giáo duc đại học cua một quốc gia với một hoặc một số cơ sở giáo đục đại học của các quốc gia khác trong các hoạt động giáo dục đại học nhằm thực hiện các mục đích chung. Tt định nghĩa trên, có thé hiéu răng, hop tác quốc tế trong hoạt động giáo dục đại học hiện nay là việc các cơ sở giáo dục đại học thuộc các quốc gia khác nhau trên thế giới liên kết, phối hợp hòa bình với nhau trong các hoạt động đào tạo, 13 nghiên cứu dé có thê cạnh tranh trong thị trường giáo dục đại học toàn cầu và đại chúng, dao tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ cho công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia. Hợp tác quốc tế trong giáo dục đại học không phải là lựa chọn mới nhưng là chìa khóa quan trọng trong sự phát triển thị trường của các trường đại học trong bối cảnh toàn cầu hoá hiện nay.
Vai trò của hop tác quốc tế trong giáo dục dai học Toàn cầu hóa và sự phát triển của nên kinh tế tri thức đã và đang thúc đây giáo dục đại học của mỗi quốc gia đổi mới không ngừng, hợp tác quốc tế diễn ra như một tất yêu khách quan và ngày càng khang định vai trò quan trọng của mình trong quá trình phát triển của các trường đại học và trở thành phương tiện giúp cho giáo dục đại học chủ động đáp ứng các yêu cầu của bối cảnh kinh tế - xã hội hiện nay. Tht nhất, hoạt động hợp tác quốc tế có vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực đào tạo và nghiên cứu của các cơ sở giáo dục đại học.