Chương 1: Tổng quan về biến đổi khí hậu Chương này đưa ra cái nhìn tổng quan về biến đổi khí hậu, định nghĩa, nguyên nhân của biến đổi khí hậu cũng như những tác động của nó trên bình diện toàn cầu nói chung và tại Đông Nam Á nói riêng. - Chương 2: Quá trình hợp tác đối phó với biến đổi khí hậu trong ASEAN đầu thế kỷ 21 Nội dung: Chương này phân t ch quá trình đi từ nhận thức chung trong ASEAN về biến đổi khí hậu tới các hành động hợp tác cụ thể ở trong và ngoài khu vực. - Chương 3: Triển vọng hợp tác ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời gian tới Nội dung: Chương này phân tích các thách thức và thuận lợi trong quá trình hợp tác ứng phó với biến đổi khí hậu trong ASEAN, từ đó đưa ra một số khuyến nghị nhằm tăng cường hiệu quả hợp tác ASEAN trong vấn đề này. Chương này cũng nêu ra thách thức của biến đổi khí hậu đối với Việt Nam, và đề ra một số giải pháp tăng cường hợp tác của Việt Nam trong ASEAN ứng phó với biến đổi khí hậu.
16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: CƠ SỞ HỢP TÁC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 1.1 Tổng quan về biến đổi khí hậu 1.1 Khái niệm biến đổi khí hậu Trong những năm gần đây, khái niệm về Biến đổi khí hậu thường được sử dụng tương tự với khái niệm ấm lên toàn cầu. Theo cách hiểu thông thường, ấm lên toàn cầu chỉ việc tăng nhiệt độ trung bình của bầu khí quyển gần bề mặt trái đất và trên tầng đối lưu, tầng khí hậu có thể thể ảnh hưởng đến điều kiện khí hậu toàn cầu. Trái đất ấm lên do sự gia tăng kh thải gây hiệu ứng nhà kính với các hoạt động của con người. Theo công ước khung của Liên Hiệp Quốc về biến đổi khí hậu (United Nations Framework Convention on Climate Change), biến đổi khí hậu "là sự thay đổi của khí hậu do các hoạt động trực tiếp hoặc gián tiếp của con người dẫn đến thay đổi thành phần khí quyển toàn cầu và đóng góp thêm vào những biến động tự nhiên của khí hậu được quan sát trên những thời kỳ có thể so sánh được‖.1 Theo Uỷ ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC), ―biến đổi khí hậu là sự thay đổi trong trạng thái của khí hậu có thể được xác định được (ví dụ như sử dụng các phương pháp thống kê) diễn ra trong một thời gian dài, thường là thập kỷ hoặc lâu hơn.
Biến đổi khí hậu có thể là do các quá trình tự nhiên bên trong hoặc các tác động bên ngoài, hoặc do hoạt động của con người làm thay đổi thành phần của khí quyển hay trong khai thác sử dụng đất‖ 2. Như vậy, IPCC có một cái tổng quát hơn về biến đổi khí hậu khi cho rằng biến đổi khí hậu xảy ra như là kết quả của cả những sự biến đổi của tự 1 United Nations, UN framework convention on climate change – Article 1: definition, http://unfccc.int/resource/docs/convkp/conveng.pdf, 21 Mar 1994 2 Intergovernmental Panel on Climate Change (2001), Third Assessment Report: Climate Change 2001, http://www.ch/ipccreports/tar/index. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhiên trong một thời gian dài do cả biến đổi bên trong hoặc do các hoạt động của con người. Trong khi đó, UNFCCC mặc định nguyên nhân của biến đổi khí hậu là chỉ do các hoạt động của con người gây nên.2 Nguyên nhân dẫn đến biến đổi khí hậu Nguyên nhân dẫn đến biến đổi khí hậu có thể là do các quá trình tự nhiên bên trong, bao gồm cả các quy trình động năng của bản thân Trái Đất, cả các lực bên ngoài bao gồm các biến đổi trong cường độ ánh sáng Mặt Trời, và các tác động bên ngoài, tức là các hoạt động của con người tác động tới tự nhiên làm thay đổi thành phần của khí quyển.1 Nguyên nhân khách quan * Sự thay đổi mang tính chu kì trong khí hậu Trái Đất Hiện tượng nhiệt độ bề mặt Trái đất nóng lên và lạnh đi vốn là hiện tượng tự nhiên xảy ra có tính chu kỳ trong lịch sử hình thành và phát triển của Trái đất.
Không phải chỉ trong thời điểm hiện tại mà lịch sử Trái đất hàng triệu triệu năm đã trải qua nhiều lần nóng lên rồi lại lạnh đi kéo theo những biến động to lớn trong đời sống sinh vật trên Trái đất, làm thay đổi cả diện mạo địa hình lục địa và đại dương. T nh từ 1,6 triệu năm trước đến nay đã có từ 5 đến 6 chu kỳ biến động lớn. Đó là các thời kỳ băng hà kéo theo mực nước biển hạ thấp (biển lùi) và các thời kỳ gian băng (băng tan) kéo theo mực nước biển dâng cao (biển tiến). Vào các thời kỳ băng hà, nhiệt độ bề mặt Trái đất khô lạnh.
Vào thời kỳ gian băng nhiệt độ bề mặt Trái đất đan xen giữa nóng ẩm và khô hạn. Vào các thời kỳ đó, biên độ dao động của nước biển (dâng, hạ) lên đến hàng chục, hàng trăm mét. Mỗi chu kỳ kéo dài hàng vạn, chục vạn năm. Mỗi chu kỳ như vậy còn được chia ra các chu kỳ ngắn hơn với thời gian kéo dài nhiều trăm năm đến nghìn năm với biên độ dao động mực nước biển 2-3 m hoặc hơn.
* Sự biến đổi trong quỹ đạo Trái Đất 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong các yếu tố tác động đến khí hậuthuộc nhóm các nguyên nhân khách quan, sự thay đổi trong quỹ đạo của Trái Đất là yếu tố có ý nghĩa quan trọng làm thay đổi năng lượng Mặt Trời, bởi vì dù chỉ có sự thay đổi rất nhỏ trong quỹ đạo Trái Đất cũng đã dẫn tới những sự thay đổi trong sự phân phối của ánh sáng Mặt Trời khi tiến tới bề mặt Trái Đất. Trong quá trình quay xung quanh mặt trời, trục của Trái Đất nghiêng và quaytheo vòng tròn ngược hướng với hướng quay của chính nó. Hiện tượngnày được gọi là tuế sai. Trục của Trái Đất chịu hiện tượng này vì hành tinh này không phải là hình cầu hoàn hảo (nó là một hình cầu bẹt, lồi hơn ở khu vực gần x ch đạo) khiến cho các lực hấp dẫn của Mặt Trăng, Mặt Trời và các thiên thể khác tạo ra mômen lực lên nó (lực thủy triều).
Học thuyết Milankovitch về sự ảnh hưởng của quỹ đạo và vận hành của địa cầu quanh mặt trời đối với khí hậu và nhiệt độ trên trái đất ra đời năm 1920 theo tên nhà toán học, thiên văn học, địa vật lý và khí hậu học người Serbia là Milutin Milankovitch (1879 –1958), đã chỉ ra rằng cùng với độ lệch tâm và độ nghiêng của trục, tuế sai là 3 chu kì chi phối tạo ra sự thay đổi trong quỹ đạo Trái Đất. Học thuyết này đã chứng minh ảnh hưởng trực tiếp đến việc tăng hay giảm bức xạ Mặt trời mà Trái đất nhận được, từ đó sẽ ảnh hưởng đến hoàn lưu kh quyển, đồng thời cũng ảnh hưởng tới hoạt động của hệ thống băng hà trên Trái Đất. Phát hiện của Milankovitch cũng chỉ ra rằng một khi thay đổi khí hậu qua cường độ bức xạ ở một bán cầu cũng sẽ thay đổi đồng bộ khí hậu trên toàn Trái đất. * Hoạt động của núi lửa Núi lửa cũng là một phần làm gia tăng lượng khí Cacbon có trong khí quyển.
Phun trào núi lửa là một quá trình vận chuyển vật liệu từ dưới sâu lòng đất lên bề mặt, như là một phần của tiến trình mà Trái Đất loại bỏ sự quá dư thừa về nhiệt độ và áp suất bên trong lòng nó. Sự phun trào núi lửa là sự giải 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phóng ở các mức độ khác nhau những vật liệu đặc biệt vào trong bầu khí quyển. Trong một thế kỉ mà xảy ra vài vụ nổ núi lửa sẽ có tác động ít nhiều đến khí hậu toàn cầu, điển hình là chúng có thể gây ra hiện tượng ―mát‖ cho một giai đoạn kéo dài khoảng một năm hoặc nhiều hơn thế. Các vụ phun trào núi lửa có thể là tác nhân làm biến đổi khí hậu diễn ra nhanh và lâu dài hơn.
Sự hoạt động của núi lửa Pinatubo năm 1991 – hoạt động phun trào núi lửa lớn thứ hai trên Trái Đất trong thế kỉ XX (chỉ sau hoạt động của núi lửa Novarupta xảy ra vào năm 1912), là một ví dụ, làm cho khí hậu bị ảnh hưởng đáng kể, nhiệt độ toàn cầu giảm đi 0,5oC, và làm cho tầng ozone bị suy yếu đi đáng kể.2 Nguyên nhân chủ quan Những giả thuyết cho rằng con người đã gây ra sự biến đổi khí hậu đã được tranh luận trong nhiều năm qua. Cho đến nay, cuộc tranh luận khoa học này đã chuyển từ ―chủ nghĩa hoài nghi‖ thành ―khoa học đồng lòng‖, theo đó hoạt động của con người được khẳng định là nguyên nhân chính gây ra sự biến đổi nhanh chóng của khí hậu toàn cầu trong một vài thập kỉ gần đây. Khảo sát của các đoàn địa chất Hoa Kỳ đã ước tính rằng các hoạt động của con người còn tạo ra một khối lượng khí cacbon nhiều gấp 130 lần lượng khí được tạo ra do hoạt động núi lửa tạo ra3. Nhóm các nguyên nhân chủ quan bao gồm các nguyên nhân chính sau: * Tăng lượng phát thải khí nhà kính và hiệu ứng nhà kính Trái Đất nhận năng lượng từ Mặt trời dưới dạng các bức xạ sóng ngắn.
Bức xạ sóng ngắn dễ dàng xuyên qua các lớp khí CO2 và lớp ozone để xuống mặt đất. Khi xuống mặt đất, một phần của năng lượng này được phản xạ vào không khí, một phần bị các chất trên mặt đất hấp thu, làm cho bề mặt trái đất nóng lên. Khi bề mặt Trái Đất nóng lên lại bức xạ năng lượng vào khí quyển 3 Ths Bùi Thu Vân,BĐKH và tác động của nó đến Việt Nam, Khoa Việt Nam học, Đại học sư phạm Hà Nội, http://vns.vn/?page=service_detail&TID=209 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dưới dạng các bức xạ bước sóng dài, chủ yếu là các bức xạ nhiệt. Các bức xạ sóng dài không có khả năng xuyên qua ―kh nhà k nh‖, gồm kh CO2, hơi nước, CH4, các hợp chất chloroflorocacbon (CFC’s) và NO2.
Kh nhà k nh có mặt trong khí quyển sẽ hấp thụ những bứcxạ sóng dài, được sưởi nóng và lại phản xạ ra mọi ph a trong đó có ph a lên bề mặt của Trái Đất. Kết quả là bề mặt Trái Đất bị ấm lên, nhiệt độ bề mặt Trái Đất cũng bị nóng lên.