Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THÔNG TIN KẾ TOÁN ĐƯỢC CÔNG BỐ 1. Thông tin kế toán được công bố a. Hệ thống thông tin Hệ thống thông tin là hệ thống do con người tạo ra mà bao gồm một hệ thống được cài đặt sẵn với những thành phần dựa vào máy vi tính và những thành phần thủ công. Những thành phần này được thiết lập để thu thập, lưu trữ và xử lý dữ liệu để cung cấp thông tin đầu ra tới người sử dụng.
Hệ thống thông tin đơn giản hóa những chức năng hoạt động và hỗ trợ việc ra quyết định của Ban lãnh đạo doanh nghiệp bằng cách cung cấp thông tin mà Ban lãnh đạo có thể sử dụng lên kế hoạch và kiểm soát hoạt động của doanh nghiệp. Hệ thống thông tin có thể có những yếu tố tiến bộ như có một cơ sở dữ liệu để lưu trữ, có thể sử dụng mô hình quyết định để thể hiện những thông tin đầu ra cho việc ra quyết định. Gelinas, JR and Richard B. Hệ thống thông tin kế toán Hệ thống thông tin kế toán là một hệ thống phụ đặc biệt của hệ thống thông tin.
Mục đích của hệ thống này là thu thập, xử lý và báo cáo thông tin có liên quan đến lĩnh vực tài chính. Hệ thống thông tin kế toán sẽ xuất bảng cân đối phát sinh và báo cáo tài chính. Phạm vi của hệ thống thông tin kế toán phụ thuộc vào mười yếu tố (kỹ thuật, cơ sở dữ liệu, báo cáo, kiểm soát, hoạt động kinh doanh, xử lý hoạt động, ra quyết định, phát triển hệ thống, giao tiếp, nguyên tắc kế toán và kiểm toán). Chúng ta bao gồm những yếu tố trên là vì với tư cách một kế toán viên kỹ năng của bạn phải tốt hơn trong việc xử lý dữ liệu tài chính.
Bạn phải hiểu biết về kỹ thuật và mục tiêu hoạt động của tổ chức. Hệ thống thông tin kế toán có thể được chia ra những thành phần chức năng phụ thuộc vào chức năng hoạt động được hỗ trợ. Gelinas, JR and Richard B. Vai trò của thông tin kế toán Thông tin kế toán có vai trò quan trọng trong việc quản lý hoạt động sản xuất kinh doanh và các hoạt động khác.
Thông tin kế toán có hai loại là: thông tin kế toán tài chính và thông tin kế toán quản trị. Thông tin kế toán quản trị linh hoạt hơn và chi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 tiết hơn so với thông tin kế toán tài chính. Thông tin này chỉ được cung cấp cho các nhà quản trị của doanh nghiệp. Từ đó, các nhà quản trị có cơ sở hợp lý để đưa ra các quyết định trong quá trình kiểm soát và hoạch định hoạt động sản xuất kinh doanh.
Thông tin kế toán tài chính là thông tin được trình bày trên báo cáo tài chính. Ban lãnh đạo của doanh nghiệp dựa vào thông tin này để đưa ra chính sách đúng đắn nhằm đảm bảo doanh nghiệp vừa hoạt động hiệu quả vừa đạt được mục tiêu đã đề ra. Thông tin này chủ yếu cung cấp cho những đối tượng bên ngoài doanh nghiệp như các nhà đầu tư, các ngân hàng, các tổ chức tín dụng, các cơ quan Nhà Nước, …. Các đối tượng này sẽ nắm được tình hình tài chính, kết quả hoạt động kinh doanh và sự biến động về mặt tài chính của doanh nghiệp.
Từ đó, họ sẽ đưa ra các quyết định kinh tế phù hợp đảm bảo lợi ích của họ trong các giao dịch với doanh nghiệp. Thông tin kế toán tài chính càng minh bạch và kịp thời sẽ tác động đến các đối tượng bên ngoài đánh giá cao hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và thực hiện các giao dịch như mong muốn của doanh nghiệp. Thông tin kế toán được công bố trên thị trường chứng khoán Việt Nam Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư số 09/2010/TT-BTC (“Thông tư 09”) để hướng dẫn các công ty công bố thông tin trên thị trường chứng khoán. Thông tư này hướng dẫn cho nhiều đối tượng như: công ty đại chúng, tổ chức phát hành thực hiện chào bán trái phiếu ra công chúng, tổ chức niêm yết, … Các đối tượng này phải tuân thủ công bố nhiều loại thông tin phục vụ cho nhu cầu tham khảo của nhà đầu tư như: thông tin định kỳ, thông tin bất thường, thông tin theo yêu cầu, thông tin về giao dịch của cổ đông lớn, … Thông tư này vẫn có hiệu lực đến hết tháng 5 năm 2012 nên phù hợp với việc được sử dụng để công bố các thông tin kế toán năm 2010 và năm 2011.
Trên cơ sở Thông tư này, những thông tin kế toán được công bố trên thị trường chứng khoán Việt Nam (Bộ Tài chính, 2010): - Thông tin định kỳ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Công ty cổ phần niêm yết phải công bố thông tin kế toán định kỳ bao gồm: báo cáo tài chính năm, báo cáo tài chính bán niên, báo cáo tài chính quý, báo cáo thường niên. + Báo cáo tài chính năm Báo cáo tài chính năm của các công ty cổ phần niêm yết phải được kiểm toán bởi tổ chức kiểm toán độc lập. Tổ chức này phải đủ điều kiện hành nghề theo quy định của Bộ Tài chính. Báo cáo tài chính năm được công bố bao gồm: bảng cân đối kế toán; báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh; báo cáo lưu chuyển tiền tệ; bản thuyết minh báo cáo tài chính theo quy định của pháp luật về kế toán và báo cáo kiểm toán.
Khi công ty cổ phần niêm yết là công ty mẹ của một tổ chức khác thì nội dung công bố thông tin về báo cáo tài chính năm bao gồm báo cáo tài chính của công ty mẹ và báo cáo tài chính hợp nhất theo quy định của pháp luật kế toán. + Báo cáo tài chính bán niên (sáu tháng đầu năm) Báo cáo tài chính bán niên (sáu tháng đầu năm) chỉ được công bố sau khi đã được soát xét bởi tổ chức kiểm toán được chấp thuận. Báo cáo tài chính bán niên bao gồm: bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, báo cáo lưu chuyển tiền tệ, bản thuyết minh báo cáo tài chính theo quy định của pháp luật về kế toán và báo cáo kết quả công tác soát xét báo cáo tài chính bán niên. Khi công ty cổ phần niêm yết là công ty mẹ phải lập báo cáo tài chính hợp nhất theo quy định của pháp luật về kế toán.
+ Báo cáo tài chính quý Báo cáo tài chính quý không cần phải được soát xét hay kiểm toán bởi tổ chức kiểm toán độc lập trước khi được công bố thông tin. Báo cáo tài chính quý bao gồm: bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, báo cáo lưu chuyển tiền tệ, bản thuyết minh báo cáo tài chính theo quy định của pháp luật về kế toán. Khi lợi nhuận sau thuế thu nhập doanh nghiệp tại báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh giữa kỳ báo cáo so với cùng kỳ báo cáo năm trước có biến động từ mười phần trăm (10%) trở lên, công ty cổ phần niêm yết phải giải trình rõ nguyên nhân dẫn đến những biến động bất thường đó trong báo cáo tài chính quý. Khi công ty cổ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 phần niêm yết có công ty con thì công ty cổ phần niêm yết đó phải nộp báo cáo tài chính quý của công ty mẹ và báo cáo tài chính hợp nhất theo quy định của pháp luật về kế toán.
+ Báo cáo thường niên Trong Báo cáo thường niên, công ty cổ phần niêm yết phải trình bày các thông tin chính về lịch sử hoạt động, báo cáo của Hội đồng quản trị, báo cáo của Ban Giám đốc, báo cáo tài chính. Ngoài ra, các thông tin về công ty con, tổ chức, nhân sự, cổ đông và quản trị công ty cũng được thể hiện trong báo cáo này. - Thông tin bất thường Bên cạnh việc công bố những thông tin kế toán định kỳ, công ty cổ phần niêm yết còn phải công bố những thông tin kế toán bất thường. Những thông tin này xảy ra bất ngờ giữa các kỳ lập các báo cáo trên nên cần được công bố kịp thời để phục vụ cho quyết định của các nhà đầu tư.
Các thông tin kế toán bất thường là hai loại sau: + Các quyết định của Đại hội đồng cổ đông theo quy định tại Điều 104 của Luật Doanh nghiệp về định hướng phát triển công ty và báo cáo tài chính hằng năm. + Quyết định của Hội đồng quản trị về chiến lược, kế hoạch phát triển trung hạn và kế hoạch kinh doanh hàng năm của công ty; quyết định thay đổi phương pháp kế toán áp dụng. Công ty cổ phần niêm yết phải nêu rõ sự kiện xảy ra, nguyên nhân, kế hoạch và các giải pháp khắc phục (nếu có). - Thông tin theo yêu cầu Trên cơ sở những thông tin kế toán được các công ty cổ phần niêm yết công bố và những thông tin khác thu thập được, UBCKNN và SGDCK TP.HCM có quyền gửi Công văn yêu cầu các công ty cổ phần niêm yết giải trình các thông tin trên.
Khi đó, các công ty cổ phần niêm yết phải công bố thông tin theo qui định tại khoản 4 Điều 101 Luật Chứng khoán kể từ khi nhận được yêu cầu của UBCKNN, bao gồm các sự kiện sau đây: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 + Có thông tin liên quan đến công ty cổ phần niêm yết ảnh hưởng nghiêm trọng đến lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư. + Có thông tin liên quan đến công ty cổ phần niêm yết có ảnh hưởng lớn đến giá chứng khoán và cần phải xác nhận thông tin đó. Nội dung công bố thông tin phải nêu rõ sự kiện được UBCKNN, SGDCK TP.HCM yêu cầu công bố; nguyên nhân và đánh giá của công ty cổ phần niêm yết về tính xác thực của sự kiện đó. Ngày 05 tháng 04 năm 2012, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư số 52/2012/TT- BTC (“Thông tư 52”) hướng dẫn về việc công bố thông tin trên thị trường chứng khoán.
Thông tư này có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 06 năm 2012 và thay thế cho Thông tư 09. Một số quy định mới của Thông tư này về thông tin kế toán được công bố (Bộ Tài chính, 2012): - Nội dung công bố thông tin + Thông tin định kỳ Đối với báo cáo tài chính năm, Thông tư 52 thêm quy định là tổ chức kiểm toán đã kiểm toán báo cáo tài chính năm bằng ngoại tệ được quy đổi có ý kiến xác nhận trên báo cáo tài chính năm quy đổi ra đồng Việt Nam về tỷ giá quy đổi và tính chính xác của việc quy đổi.