Luận văn quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại thành phố Bắc Ninh 2015-2017

Luận văn thạc sĩ phân tích hoàn thiện công tác quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại thành phố bắc ninh, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi

• Tác giả: Trần Thị Thùy Dung
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thu Hà
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Hoàn thiện công tác quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại thành phố Bắc Ninh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG, BIỂU
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, HÌNH
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
• Những đóng góp của luận văn
• Bố cục luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
• 1.1. Cơ sở lý luận về quản lý chi thường xuyên ngân sách Nhà nước
• 1.1.1. Ngân sách Nhà nước
• 1.1.2. Chi thường xuyên ngân sách Nhà nước
• 1.1.3. Quản lý chi thường xuyên ngân sách Nhà nước
• 1.2. Vai trò của chi thường xuyên và quản lý chi thường xuyên từ ngân sách nhà nước đối với sự phát triển kinh tế - xã hội
• 1.2.1. Vai trò của chi thường xuyên
• 1.2.2. Vai trò của quản lý chi thường xuyên và tăng cường quản lý chi thường xuyên
• 1.3. Nội dung, quy trình quản lý chi thường xuyên ngân sách Nhà nước cấp huyện/ thành phố
• 1.3.1. Căn cứ lập dự toán
• 1.3.2. Phương pháp lập dự toán
• 1.3.3. Trình tự lập dự toán
• 1.3.4. Định mức lập dự toán
• 1.3.5. Trình tự quyết toán chi thường xuyên NSNN
• 1.3.6. Tổ chức thực hiện chi thường xuyên NSNN
• 1.4. Kinh nghiệm quản lý chi thường xuyên ngân sách Nhà nước của một số địa phương
• 1.4.1. Kinh nghiệm của một số địa phương
• 1.4.2. Bài học kinh nghiệm cho quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước thành phố Bắc Ninh
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Các câu hỏi nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.2.2. Phương pháp chuyên gia
• 2.2.3. Phương pháp tổng hợp và xử lý thông tin
• 2.2.4. Phương pháp phân tích
• 2.3. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.3.1. Nhóm các chỉ tiêu phản ánh đặc điểm bộ máy quản lý chi thường xuyên ngân sách tại thành phố Bắc Ninh
• 2.3.2. Chỉ tiêu đánh giá công tác lập dự toán
• 2.3.3. Chỉ tiêu đánh giá khâu chấp hành dự toán chi thường xuyên ngân sách nhà nước
• 2.3.4. Chỉ tiêu đánh giá khâu thanh tra, kiểm tra, kiểm soát, kế toán quyết toán chi thường xuyên ngân sách
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI THÀNH PHỐ BẮC NINH
• 3.1. Đặc điểm Thành phố Bắc Ninh
• 3.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 3.1.2. Đặc điểm kinh tế - văn hóa - xã hội
• 3.2. Khái quát bộ máy quản lý chi thường xuyên ngân sách Nhà nước tại thành phố Bắc Ninh
• 3.2.1. Cơ cấu bộ máy Bộ máy quản lý NSNN về chi thường xuyên ngân sách thành phố
• 3.2.2. Đặc điểm bộ máy quản lý
• 3.3. Quy trình công tác quản lý chi thường xuyên ngân sách Nhà nước tại thành phố Bắc Ninh
• 3.4. Tình hình công tác quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại thành phố Bắc Ninh trong giai đoạn 2015-2017
• 3.4.1. Khâu lập dự toán chi thường xuyên ngân sách thành phố
• 3.4.2. Khâu chấp hành dự toán chi thường xuyên ngân sách nhà nước
• 3.4.3. Khâu thanh tra, kiểm tra, kiểm soát chi thường xuyên ngân sách
• 3.4.4. Khâu kế toán, quyết toán chi thường xuyên ngân sách thành phố
• 3.5. Các yếu tố ảnh hưởng tới chi thường xuyên và quản lý chi thường xuyên NSNN ở thành phố Bắc Ninh
• 3.6. Đánh giá công tác quản lý chi thường xuyên ngân sách Nhà nước tại thành phố Bắc Ninh
• 3.6.1. Kết quả đạt được
• 3.6.2. Những hạn chế và nguyên nhân
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CHO THÀNH PHỐ BẮC NINH
• 4.1. Phương hướng phát triển công tác quản lý chi thường xuyên ngân sách Nhà nước tại thành phố Bắc Ninh
• 4.2. Giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý chi thường xuyên ngân sách Nhà nước tại thành phố Bắc Ninh
• 4.2.1. Giải pháp hoàn thiện quản lý việc lập, phân bổ, giao và chấp hành dự toán chi thường xuyên ngân sách nhà nước thành phố
• 4.2.2. Giải pháp hoàn thiện chế độ quản lý kiểm soát, thanh toán các khoản chi thường xuyên ngân sách thành phố
• 4.2.3. Giải pháp liên quan đến tăng cường kiểm soát về tài chính đối với các đơn vị sự nghiệp công lập
• 4.2.4. Giải pháp hoàn thiện tổ chức bộ máy và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước
• 4.2.5. Một số giải pháp khác
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Quản Lý Chi Thường Xuyên Ngân Sách Nhà Nước

Quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước (NSNN) đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo hoạt động hiệu quả của bộ máy nhà nước và thực hiện các chức năng kinh tế - xã hội. Theo Luật Ngân sách số 83/2015/QH13, NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định. Chi thường xuyên NSNN bao gồm các khoản chi để duy trì hoạt động của bộ máy nhà nước, các đơn vị sự nghiệp công lập, và thực hiện các chính sách an sinh xã hội. Việc quản lý hiệu quả chi ngân sách từ trung ương đến địa phương có ý nghĩa quyết định đến sự ổn định kinh tế, an ninh, và toàn vẹn lãnh thổ. Do đó, việc hoàn thiện quản lý ngân sách là vô cùng quan trọng.

Ngân sách nhà nước vừa là nguồn lực để nuôi dưỡng bộ máy Nhà nước vừa là công cụ hữu ích để Nhà nước quản lý, điều tiết nền kinh tế quốc dân và giải quyết các vấn đề xã hội. Ngân sách nhà nước có 5 đặc điểm: gắn liền với quyền lực kinh tế - chính trị của Nhà nước, gắn chặt với sở hữu Nhà nước và luôn chứa đựng lợi ích chung, lợi ích công cộng, là một bản dự toán thu chi, là một bộ phận chủ yếu của hệ thống tài chính quốc gia, luôn gắn liền với tính giai cấp.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của Ngân sách Nhà nước

Theo Luật Ngân sách Nhà nước, ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định. Đặc điểm của NSNN bao gồm tính gắn liền với quyền lực kinh tế - chính trị, sở hữu nhà nước, lợi ích công cộng, là một bản dự toán thu chi, và là một bộ phận chủ yếu của hệ thống tài chính quốc gia. Các đặc điểm này làm nổi bật vai trò của NSNN trong việc điều hành và phát triển kinh tế - xã hội. Ngân sách nhà nước có hai nội dung cơ bản là thu NSNN và chi NSNN. Thu NSNN bao gồm các khoản thu từ thuế, phí, lệ phí; các khoản thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nước; các khoản đóng góp của các tổ chức và cá nhân; các khoản viện trợ; các khoản thu khác theo quy định của pháp luật. Chi NSNN bao gồm các khoản chi phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng an ninh, bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước; chi trả nợ của nhà nước; chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật.

1.2. Vai trò của Ngân sách Nhà nước trong nền kinh tế

NSNN đóng vai trò chủ đạo trong hệ thống tài chính quốc gia, là công cụ quan trọng để Nhà nước điều hành vĩ mô nền kinh tế - xã hội. NSNN huy động nguồn tài chính để đảm bảo nhu cầu chi tiêu của Nhà nước, đồng thời thực hiện cân đối giữa các khoản thu và chi. NSNN điều tiết vĩ mô nền kinh tế - xã hội thông qua các công cụ như thuế và chi tiêu công. NSNN điều chỉnh cơ cấu kinh tế thông qua các hoạt động thu, chi, khuyến khích hoặc hạn chế sản xuất kinh doanh. Trong thời kỳ kinh tế thị trường thì sản xuất hàng hóa mang tính phổ biến và là nền kinh tế mà mọi quan hệ kinh tế - xã hội cơ bản được giải quyết thông qua thị trường. Tuy nhiên, kinh tế thị trường với mặt trái là những khuyết tật cần được khắc phục. Chính vì vậy, sự can thiệp của Nhà nước vào nền kinh tế thị trường là tất yếu khách quan.

II. Chi Thường Xuyên Ngân Sách Bản Chất và Vai Trò Quan Trọng

Chi thường xuyên ngân sách là các khoản chi nhằm duy trì hoạt động thường xuyên của bộ máy nhà nước, các đơn vị sự nghiệp công lập, và thực hiện các chính sách an sinh xã hội. Chi thường xuyên có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo sự ổn định và phát triển của đất nước. Việc quản lý hiệu quả chi tiêu công giúp nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, đảm bảo các hoạt động của nhà nước được thực hiện một cách suôn sẻ, và góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội. Theo tài liệu, chi thường xuyên NSNN có vai trò quan trọng quyết định sự tồn tại của bộ máy Nhà nước, đảm bảo cho Nhà nước thực hiện chức năng cũng như vai trò của mình.

2.1. Định nghĩa và phân loại Chi Thường Xuyên Ngân Sách

Chi thường xuyên là các khoản chi để đảm bảo hoạt động của bộ máy nhà nước, các đơn vị sự nghiệp công lập, và thực hiện các chính sách an sinh xã hội. Chi thường xuyên bao gồm các khoản chi lương, chi hoạt động, chi quản lý hành chính, chi sự nghiệp giáo dục, y tế, văn hóa, xã hội, và các khoản chi khác. Việc phân loại chi thường xuyên giúp cho việc quản lý và kiểm soát chi tiêu được hiệu quả hơn. Chi thường xuyên NSNN có vai trò quan trọng quyết định sự tồn tại của bộ máy Nhà nước, đảm bảo cho Nhà nước thực hiện chức năng cũng như vai trò của mình.

2.2. Tầm quan trọng của Chi Thường Xuyên đối với xã hội

Chi thường xuyên đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo sự ổn định và phát triển của đất nước. Chi thường xuyên đảm bảo hoạt động của bộ máy nhà nước, cung cấp các dịch vụ công cho người dân, và thực hiện các chính sách an sinh xã hội. Việc quản lý hiệu quả chi thường xuyên giúp nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, đảm bảo các hoạt động của nhà nước được thực hiện một cách suôn sẻ, và góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội. Chính vì vậy, việc quản lý một cách hiệu quả chi thường xuyên từ trung ương đến địa phương là vấn đề có ý nghĩa quyết định đến sự ổn định kinh tế, đảm bảo an ninh, an toàn xã hội, đảm bảo sự toàn vẹn lãnh thổ quốc gia.

III. Quy Trình Quản Lý Chi Thường Xuyên Ngân Sách Nhà Nước

Quy trình quản lý chi thường xuyên bao gồm các bước lập dự toán, phân bổ, chấp hành, kiểm soát, và quyết toán. Việc thực hiện đúng quy trình giúp đảm bảo tính minh bạch, hiệu quả, và tiết kiệm trong sử dụng ngân sách nhà nước. Các cơ quan quản lý cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật về quản lý chi tiêu công để tránh thất thoát, lãng phí. Theo tài liệu, nội dung, quy trình quản lý chi thường xuyên ngân sách Nhà nước cấp huyện/ thành phố bao gồm căn cứ lập dự toán, phương pháp lập dự toán, trình tự lập dự toán, định mức lập dự toán, trình tự quyết toán chi thường xuyên NSNN, tổ chức thực hiện chi thường xuyên NSNN.

3.1. Lập dự toán Chi Thường Xuyên Yếu tố then chốt

Lập dự toán là bước đầu tiên và quan trọng nhất trong quy trình quản lý chi thường xuyên. Dự toán chi thường xuyên phải được lập một cách chính xác, khoa học, và phù hợp với khả năng cân đối ngân sách. Các cơ quan, đơn vị phải căn cứ vào các quy định của pháp luật, các định mức chi tiêu, và tình hình thực tế để lập dự toán. Căn cứ lập dự toán bao gồm các văn bản pháp luật, các định mức chi tiêu, và tình hình thực tế. Phương pháp lập dự toán bao gồm phương pháp thống kê, phương pháp phân tích, và phương pháp tổng hợp.

3.2. Chấp hành và Kiểm soát Chi Thường Xuyên hiệu quả

Chấp hành dự toán là việc thực hiện các khoản chi theo đúng dự toán đã được phê duyệt. Kiểm soát chi là việc kiểm tra, giám sát việc thực hiện các khoản chi để đảm bảo tính hợp pháp, hợp lệ, và hiệu quả. Các cơ quan, đơn vị phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về chấp hành và kiểm soát chi. Khâu chấp hành dự toán chi thường xuyên ngân sách nhà nước cần được thực hiện theo đúng quy định của pháp luật. Khâu thanh tra, kiểm tra, kiểm soát chi thường xuyên ngân sách cần được tăng cường để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả.

3.3. Quyết toán Chi Thường Xuyên Đảm bảo minh bạch

Quyết toán là việc tổng hợp, báo cáo tình hình thực hiện dự toán chi thường xuyên. Quyết toán phải được lập một cách chính xác, đầy đủ, và kịp thời. Các cơ quan, đơn vị phải chịu trách nhiệm về tính chính xác của số liệu quyết toán. Trình tự quyết toán chi thường xuyên NSNN cần được thực hiện theo đúng quy định của pháp luật. Công tác kế toán, quyết toán chi thường xuyên ngân sách thành phố cần được thực hiện một cách chính xác và đầy đủ.

IV. Thực Trạng Quản Lý Chi Thường Xuyên tại Bắc Ninh

Thành phố Bắc Ninh, với vai trò là đô thị loại I, đang đối mặt với nhiều thách thức trong quản lý chi thường xuyên ngân sách. Tình hình chi ngân sách địa phương có xu hướng tăng qua các năm, đòi hỏi sự quản lý chặt chẽ và hiệu quả. Việc đánh giá thực trạng quản lý chi tiêu công tại Bắc Ninh giúp xác định những điểm mạnh, điểm yếu, và đề xuất các giải pháp phù hợp. Theo thống kê của thành phố từ năm 2015 đến nay chi thường xuyên từ ngân sách nhà nước năm sau cao hơn năm trước. Nguyên nhân do là một thành phố mới lên đô thị loại một khiến nhu cầu chi đầu tư cho hoạt động chi thường xuyên phục vụ sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội rất lớn, chi con người ngày càng tăng.

4.1. Đặc điểm kinh tế xã hội ảnh hưởng đến Chi Ngân Sách

Đặc điểm kinh tế - xã hội của Bắc Ninh, bao gồm tốc độ tăng trưởng kinh tế, cơ cấu kinh tế, dân số, và trình độ phát triển xã hội, có ảnh hưởng lớn đến nhu cầu chi thường xuyên. Sự phát triển kinh tế đòi hỏi tăng chi cho đầu tư cơ sở hạ tầng, giáo dục, y tế, và các dịch vụ công khác. Đặc điểm tự nhiên của Thành phố Bắc Ninh cũng ảnh hưởng đến chi thường xuyên. Đặc điểm kinh tế - văn hóa - xã hội của Thành phố Bắc Ninh cũng ảnh hưởng đến chi thường xuyên.

4.2. Đánh giá hiệu quả Lập Dự Toán Chi Thường Xuyên

Việc lập dự toán chi thường xuyên tại Bắc Ninh cần được đánh giá về tính chính xác, khoa học, và phù hợp với khả năng cân đối ngân sách. Cần xem xét các yếu tố như căn cứ lập dự toán, phương pháp lập dự toán, và trình tự lập dự toán. Khâu lập dự toán chi thường xuyên ngân sách thành phố cần được thực hiện một cách chính xác và khoa học. Tuy nhiên thành phố Bắc Ninh vẫn chưa cân đối được ngân sách địa phương dẫn đến dự toán chi thường xuyên hàng năm không sát thực tế.

4.3. Thực trạng Chấp hành và Kiểm soát Chi Ngân Sách

Việc chấp hành và kiểm soát chi thường xuyên tại Bắc Ninh cần được đánh giá về tính tuân thủ pháp luật, tính hợp lệ, và hiệu quả. Cần xem xét các yếu tố như quy trình chấp hành chi, quy trình kiểm soát chi, và các biện pháp phòng ngừa sai phạm. Khâu chấp hành dự toán chi thường xuyên ngân sách nhà nước cần được thực hiện theo đúng quy định của pháp luật. Khâu thanh tra, kiểm tra, kiểm soát chi thường xuyên ngân sách cần được tăng cường để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả.

V. Giải Pháp Hoàn Thiện Quản Lý Chi Thường Xuyên tại Bắc Ninh

Để hoàn thiện quản lý chi thường xuyên ngân sách tại Bắc Ninh, cần có các giải pháp đồng bộ và toàn diện. Các giải pháp này bao gồm hoàn thiện quy trình lập dự toán, tăng cường kiểm soát chi, nâng cao năng lực cán bộ, và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin. Việc thực hiện các giải pháp này sẽ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước, đảm bảo sự phát triển bền vững của thành phố. Vì vậy công tác chi thường xuyên hàng năm của thành phố Bắc Ninh cần được quản lý chặt chẽ, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả các khoản chi thường xuyên nhằm đảm bảo sự phát triển các lĩnh vực xã hội, phục vụ nhu cầu hoạt động của cấp uỷ, chính quyền địa phương, đồng thời khắc phục các tồn tại hạn chế trong quản lý chi thường xuyên cũng là yêu cầu nhiệm vụ của các cơ quan quản lý và sử dụng NSNN của thành phố Bắc Ninh.

5.1. Nâng cao chất lượng Lập và Phân bổ Dự toán Chi

Cần nâng cao chất lượng lập dự toán chi thường xuyên bằng cách áp dụng các phương pháp lập dự toán tiên tiến, tăng cường sự tham gia của các bên liên quan, và đảm bảo tính minh bạch trong quá trình lập dự toán. Cần hoàn thiện quy trình phân bổ dự toán chi thường xuyên để đảm bảo tính công bằng, hợp lý, và hiệu quả. Giải pháp hoàn thiện quản lý việc lập, phân bổ, giao và chấp hành dự toán chi thường xuyên ngân sách nhà nước thành phố cần được thực hiện một cách đồng bộ.

5.2. Tăng cường Kiểm soát và Thanh tra Chi Ngân Sách

Cần tăng cường kiểm soát chi thường xuyên bằng cách áp dụng các biện pháp kiểm soát chặt chẽ, tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan kiểm soát, và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Cần tăng cường thanh tra chi thường xuyên để phát hiện và xử lý các sai phạm, đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong sử dụng ngân sách. Giải pháp hoàn thiện chế độ quản lý kiểm soát, thanh toán các khoản chi thường xuyên ngân sách thành phố cần được thực hiện một cách hiệu quả.

5.3. Phát triển nguồn nhân lực Quản lý Ngân Sách chuyên nghiệp

Cần nâng cao năng lực cán bộ quản lý chi thường xuyên bằng cách tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng, và tạo điều kiện cho cán bộ học tập, nâng cao trình độ. Cần xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý chi thường xuyên chuyên nghiệp, có phẩm chất đạo đức tốt, có trình độ chuyên môn cao, và có tinh thần trách nhiệm cao. Giải pháp hoàn thiện tổ chức bộ máy và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước cần được thực hiện một cách bài bản.

VI. Ứng Dụng và Triển Vọng Quản Lý Chi Thường Xuyên tại Bắc Ninh

Việc ứng dụng các giải pháp hoàn thiện quản lý chi thường xuyên tại Bắc Ninh sẽ mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Hiệu quả quản lý chi ngân sách sẽ được nâng cao, nguồn lực được sử dụng một cách hiệu quả hơn, và góp phần vào sự phát triển bền vững của thành phố. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các giải pháp mới để cải cách quản lý ngân sách, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước. Nếu kiểm soát tốt việc chi thường xuyên, sẽ tạo nhiều nguồn lực để đầu tư cho phát triển kinh tế - xã hội của thành phố.

6.1. Đánh giá tác động của các giải pháp Quản lý Chi

Cần đánh giá tác động của các giải pháp hoàn thiện quản lý chi thường xuyên đến hiệu quả sử dụng ngân sách, sự phát triển kinh tế - xã hội, và đời sống của người dân. Cần có các chỉ số đánh giá cụ thể, khách quan, và khoa học để đánh giá tác động của các giải pháp. Đánh giá quản lý chi thường xuyên cần được thực hiện một cách thường xuyên và liên tục.

6.2. Triển vọng và định hướng phát triển Quản lý Ngân Sách

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các giải pháp mới để cải cách quản lý ngân sách, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước. Cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý ngân sách, tăng cường sự tham gia của người dân vào quá trình quản lý ngân sách, và hoàn thiện hệ thống pháp luật về quản lý ngân sách. Phương hướng phát triển công tác quản lý chi thường xuyên ngân sách Nhà nước tại thành phố Bắc Ninh cần được xác định rõ ràng và cụ thể.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước là nhiệm vụ trọng tâm nhằm duy trì sự vận hành ổn định của bộ máy chính quyền và bảo đảm các mục tiêu an sinh, phát triển kinh tế xã hội tại địa phương. Theo Quyết định số 2088/QĐ-TTg ngày 26/12/2017 của Thủ tướng Chính phủ, thành phố Bắc Ninh chính thức được công nhận là đô thị loại I trực thuộc tỉnh Bắc Ninh. Với diện tích tự nhiên 82,60 km², quy mô dân số đạt 213.616 người và mật độ dân số lên tới 2.586 người/km² trên địa bàn 16 phường và 3 xã, nhu cầu chi ngân sách cho các hoạt động sự nghiệp giáo dục, y tế, văn hóa, quản lý đô thị và hành chính công gia tăng nhanh chóng qua từng năm.

Thực tiễn giai đoạn 2015-2017 cho thấy chi thường xuyên từ ngân sách nhà nước tại thành phố Bắc Ninh liên tục tăng trưởng để đáp ứng tiêu chuẩn của một đô thị phát triển năng động. Tuy nhiên, công tác quản trị tài chính công tại địa phương vẫn đối mặt với nhiều bất cập: dự toán chi ngân sách hàng năm chưa thực sự sát với nhu cầu thực tế, phân bổ nguồn lực giữa các lĩnh vực chưa tối ưu, định mức chi thực tế có sự chênh lệch so với dự toán được duyệt, gây khó khăn cho công tác kiểm soát và quyết toán kinh phí.

Mục tiêu của nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở lý luận về chi thường xuyên, phân tích thực trạng quản lý giai đoạn 2015-2017, nhận diện các yếu tố tác động và đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện công tác quản lý tài chính đến năm 2025. Kết quả nghiên cứu hướng tới mục tiêu tối ưu hóa 100% các dòng kinh phí thường xuyên, cắt giảm các khoản chi sai mục đích hoặc vượt định mức, nâng cao hiệu lực kiểm soát chi qua Kho bạc Nhà nước và tạo lập dư địa ngân sách để tái đầu tư cơ sở hạ tầng đô thị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết quản lý tài chính công hiện đại và mô hình quản trị ngân sách theo kết quả đầu ra. Theo các nguyên lý tài chính công, chi thường xuyên mang bản chất là các khoản chi tiêu dùng xã hội có tính chu kỳ ổn định nhằm duy trì hoạt động thường xuyên của bộ máy nhà nước và cung cấp dịch vụ công cho cộng đồng.

Nội dung nghiên cứu bám sát các khung pháp lý và khái niệm cốt lõi:

• Khái niệm chi thường xuyên ngân sách nhà nước theo quy định tại Khoản 2 Điều 3 Nghị định số 136/2016/NĐ-CP và Luật Ngân sách nhà nước số 83/2015/QH13, bao gồm chi sự nghiệp giáo dục, y tế, kinh tế, văn hóa xã hội, quốc phòng an ninh và quản lý hành chính.
• Khái niệm quản lý chi thường xuyên: Quá trình vận dụng tổng hợp các công cụ lập dự toán, chấp hành dự toán, kiểm soát thanh toán và quyết toán ngân sách nhằm tối đa hóa hiệu quả sử dụng nguồn lực công.
• Các nguyên tắc quản lý bắt buộc: Nguyên tắc quản lý theo dự toán được phê chuẩn, nguyên tắc tiết kiệm và hiệu quả nhằm đạt lợi ích lớn nhất với chi phí thấp nhất, nguyên tắc chi trực tiếp qua Kho bạc Nhà nước được quy định chi tiết tại Nghị định số 163/2016/NĐ-CP và Thông tư số 71/2017/TT-BTC.
• Cơ chế tự chủ tài chính: Áp dụng theo Nghị định số 16/2015/NĐ-CP cho các đơn vị sự nghiệp công lập và Nghị định số 117/2013/NĐ-CP về chế độ tự chủ, tự chịu trách nhiệm về sử dụng biên chế và kinh phí quản lý hành chính.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp định tính và định lượng với nguồn dữ liệu thứ cấp và sơ cấp toàn diện:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ các báo cáo thu chi ngân sách, quyết toán tài chính của Ủy ban nhân dân thành phố Bắc Ninh giai đoạn 2015-2017, hệ thống niên giám thống kê và văn bản quy phạm pháp luật liên quan.
• Nguồn dữ liệu sơ cấp: Khảo sát thực địa thực hiện trong năm 2018 với quy mô mẫu chính thức N = 107 cán bộ, công chức làm công tác tài chính, kế toán và lãnh đạo phụ trách tại các đơn vị dự toán trên địa bàn thành phố.
• Phương pháp chọn mẫu: Áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích nhằm bao phủ toàn bộ 6 khối đơn vị thụ hưởng ngân sách: 38 phiếu tại 19 phường xã, 31 phiếu tại 13 cơ quan chuyên môn, 12 phiếu tại 6 đơn vị sự nghiệp công lập, 12 phiếu tại 6 tổ chức chính trị xã hội, 10 phiếu tại 5 ban Đảng và 4 phiếu tại Kho bạc Nhà nước thành phố Bắc Ninh. Phương pháp này bảo đảm tính đại diện cao cho các cấp quản lý và thực thi ngân sách.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phần mềm thống kê để xử lý số liệu, phân tích thống kê mô tả thang đo Likert 5 mức độ với khoảng cách giá trị trung bình là 0,8 điểm nhằm lượng hóa mức độ đánh giá thực trạng. Đồng thời, nghiên cứu sử dụng phương pháp chuyên gia và phương pháp so sánh tỷ lệ phần trăm để kiểm định sự biến động qua các năm tài khóa.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả điều tra và phân tích số liệu thứ cấp giai đoạn 2015-2017 đã chỉ ra những đặc điểm nổi bật trong công tác quản lý chi thường xuyên tại thành phố Bắc Ninh:

Thứ nhất, về đặc điểm nguồn nhân lực tài chính công, trong tổng số 107 cán bộ được khảo sát, có 48 người là nữ (chiếm 45%), 91 người thuộc độ tuổi 30-60 (chiếm 86%), 90 người có thâm niên công tác trên 5 năm (chiếm 85%) và 81 người có trình độ chuyên môn sau đại học (chiếm 76%). Cơ cấu này phản ánh đội ngũ cán bộ có trình độ học vấn cao, giàu kinh nghiệm thực tiễn nhưng độ tuổi bình quân khá cao, tạo ra sức ỳ nhất định trong việc cập nhật công nghệ và quy trình quản lý hiện đại.

Thứ hai, về quy mô và cơ cấu chi, tổng chi thường xuyên của thành phố tăng trưởng đều đặn qua các năm 2015, 2016 và 2017 do áp lực đầu tư nâng cấp hạ tầng xã hội sau khi lên đô thị loại I. Chi sự nghiệp giáo dục đào tạo, y tế và quản lý hành chính nhà nước luôn chiếm tỷ trọng chi phối, ước tính trên 65% tổng chi thường xuyên hàng năm của ngân sách cấp thành phố.

Thứ ba, về mức độ chuẩn xác của dự toán, sự sai lệch giữa dự toán được giao đầu năm và số quyết toán thực tế tại một số đơn vị sự nghiệp kinh tế, môi trường dao động trong khoảng 8% đến 15%. Điều này dẫn đến tình trạng phải thực hiện điều chỉnh, bổ sung dự toán cục bộ vào quý IV của niên độ ngân sách.

Thứ tư, về công tác kiểm soát chi qua Kho bạc Nhà nước, quy trình thẩm định chứng từ đã phát hiện và từ chối thanh toán hoặc yêu cầu bổ sung hồ sơ đối với khoảng 3% đến 5% tổng số chứng từ chưa bảo đảm tính hợp pháp, hợp lệ theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước.

Thảo luận kết quả

Thực trạng quản lý chi thường xuyên tại thành phố Bắc Ninh phản ánh rõ nét đặc trưng của một đô thị đang trong giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ. Nguyên nhân của việc chi ngân sách tăng cao xuất phát từ áp lực gia tăng dân số cơ học và yêu cầu vận hành đồng bộ các dịch vụ công ích đô thị. Tuy nhiên, các hạn chế trong khâu lập dự toán chủ yếu do phương pháp lập ngân sách vẫn mang nặng tính lịch sử, căn cứ vào số liệu của năm trước cộng thêm tỷ lệ phần trăm cơ học thay vì căn cứ vào kết quả đầu ra thực tế.

Khi so sánh với kinh nghiệm quản lý tại thị xã Từ Sơn – nơi đã triển khai khoán chi cho 100% phòng ban quản lý nhà nước theo Nghị định số 117/2013/NĐ-CP và giao quyền tự chủ cho các đơn vị sự nghiệp theo Nghị định số 16/2015/NĐ-CP, việc quản lý ngân sách tại thành phố Bắc Ninh vẫn còn độ trễ trong quá trình chuyển đổi tự chủ tài chính công. Tương tự, bài học từ thành phố Thanh Hóa sau 4 năm lên đô thị loại I cho thấy việc công khai minh bạch dự toán và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin là yếu tố then chốt để giữ tỷ lệ vượt dự toán dưới mức 2%.

Các dữ liệu thực nghiệm trong luận văn có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua Biểu đồ cột chồng biểu diễn biến động cơ cấu chi thường xuyên theo lĩnh vực giai đoạn 2015-2017 và Bảng ma trận đối chiếu mức độ đánh giá của cán bộ theo thang đo Likert 5 điểm, làm nổi bật các khâu còn hạn chế trong chu trình quản lý ngân sách.

Đề xuất và khuyến nghị

Để nâng cao hiệu quả quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại thành phố Bắc Ninh trong giai đoạn 2019-2025, bốn nhóm giải pháp trọng tâm cần được triển khai đồng bộ:

Thứ nhất, hoàn thiện khâu lập, phân bổ và giao dự toán ngân sách. Ủy ban nhân dân thành phố Bắc Ninh chỉ đạo Phòng Tài chính - Kế hoạch chủ trì phối hợp với các cơ quan chuyên môn đổi mới phương pháp lập dự toán theo kết quả thực hiện nhiệm vụ, nâng cao độ chính xác của dự toán đạt trên 95% so với số quyết toán thực tế. Thời gian thực hiện bắt đầu từ quý III hàng năm, áp dụng cho chu kỳ ngân sách 2019-2022.

Thứ hai, thắt chặt quy trình kiểm soát chi qua hệ thống Kho bạc Nhà nước. Kho bạc Nhà nước thành phố Bắc Ninh phối hợp cùng các đơn vị sử dụng ngân sách triển khai dịch vụ công trực tuyến, số hóa 100% hồ sơ thanh toán điện tử, rút ngắn thời gian xử lý chứng từ xuống dưới 24 giờ và giảm tỷ lệ hồ sơ sai sót xuống dưới 1% trong giai đoạn 2019-2021.

Thứ ba, đẩy mạnh cơ chế tự chủ tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập. Thủ trưởng 6 đơn vị sự nghiệp trực thuộc thành phố xây dựng phương án tự chủ tài chính toàn diện theo Nghị định số 16/2015/NĐ-CP và các văn bản hướng dẫn chuyên ngành, đặt mục tiêu giảm tối thiểu 10% đến 15% mức hỗ trợ kinh phí trực tiếp từ ngân sách nhà nước giai đoạn 2019-2023.

Thứ tư, tinh gọn bộ máy và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ tài chính. Phòng Nội vụ thành phố phối hợp cùng Phòng Tài chính - Kế hoạch tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên sâu về Luật Ngân sách nhà nước 2015 cho 100% kế toán viên và chủ tài khoản, đồng thời hoàn thành mục tiêu tinh giản 10% biên chế quản lý gián tiếp theo Nghị quyết số 39-NQ/TW đến năm 2021.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo khoa học và ứng dụng thực tiễn giá trị dành cho 4 nhóm đối tượng chính:

Nhóm 1: Cán bộ quản lý tài chính và kế toán viên tại các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp cấp huyện và thành phố trực thuộc tỉnh. Tài liệu cung cấp quy trình chuẩn hóa từ khâu lập dự toán, hạch toán đến hoàn thiện hồ sơ thanh quyết toán qua Kho bạc Nhà nước.

Nhóm 2: Lãnh đạo Ủy ban nhân dân, Hội đồng nhân dân và các cơ quan tham mưu tài chính cấp địa phương. Nghiên cứu mang đến khung phân tích thực tế giúp xây dựng chính sách phân cấp quản lý ngân sách phù hợp với các đô thị loại I đang phát triển nhanh.

Nhóm 3: Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Quản lý kinh tế, Tài chính - Ngân hàng và Quản trị công. Luận văn cung cấp mô hình nghiên cứu thực nghiệm với cỡ mẫu phân tầng 107 đơn vị và phương pháp xử lý dữ liệu chuẩn mực.

Nhóm 4: Thủ trưởng các đơn vị dự toán và lãnh đạo các tổ chức chính trị xã hội. Tài liệu giúp nâng cao năng lực quản trị kinh phí nội bộ, áp dụng hiệu quả quy chế chi tiêu nội bộ và cơ chế tự chủ tài chính theo quy định hiện hành.

Câu hỏi thường gặp

Thành phố Bắc Ninh gặp phải thách thức lớn nhất nào trong quản lý chi thường xuyên khi lên đô thị loại I? Thách thức lớn nhất là sự mất cân đối giữa tốc độ gia tăng nhu cầu chi cho các dịch vụ công đô thị với khả năng cân đối ngân sách. Việc mở rộng quy mô dân số lên trên 213.000 người đòi hỏi kinh phí duy tu hạ tầng, giáo dục và y tế rất lớn, trong khi định mức phân bổ dự toán cũ chưa kịp thích ứng.

Mẫu khảo sát 107 phiếu có bảo đảm độ tin cậy khoa học cho toàn bộ địa bàn thành phố không? Mẫu khảo sát N = 107 hoàn toàn bảo đảm độ tin cậy cao do được chọn theo phương pháp phân tầng đại diện, bao phủ 100% các phường xã (19 đơn vị), 13 phòng ban chuyên môn, 6 đơn vị sự nghiệp, 6 đoàn thể, 5 ban Đảng và Kho bạc Nhà nước thành phố.

Việc tự chủ tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập mang lại lợi ích gì cho ngân sách địa phương? Cơ chế tự chủ theo Nghị định số 16/2015/NĐ-CP tạo điều kiện cho các đơn vị chủ động khai thác nguồn thu từ dịch vụ công, tiết kiệm chi phí vận hành, qua đó giúp ngân sách thành phố giảm gánh nặng cấp phát thường xuyên từ 10% đến 15% mỗi năm.

Kho bạc Nhà nước giữ vai trò gì trong việc ngăn chặn thất thoát ngân sách thường xuyên? Kho bạc Nhà nước đóng vai trò là chốt chặn kiểm soát thanh toán trực tiếp. Cơ quan này kiểm tra tính hợp pháp, hợp lệ của chứng từ, định mức chi tiêu theo dự toán được duyệt và từ chối thanh toán đối với các khoản chi sai chế độ, giảm thiểu rủi ro thất thoát.

Bài học kinh nghiệm nào từ các địa phương lân cận có giá trị ứng dụng cao nhất tại thành phố Bắc Ninh? Bài học quan trọng nhất là việc thực hiện khoán chi hành chính 100% gắn với trách nhiệm người đứng đầu từ thị xã Từ Sơn và công khai minh bạch dự toán gắn với quản lý chi theo kết quả đầu ra theo kinh nghiệm của thành phố Thanh Hóa.

Kết luận

• Luận văn giải quyết bài toán cấp thiết về quản lý chi thường xuyên tại đô thị loại I có quy mô dân số trên 213.000 người và tốc độ đô thị hóa cao.
• Hệ thống hóa toàn diện khung lý thuyết tài chính công, bám sát các quy định của Luật Ngân sách nhà nước số 83/2015/QH13 và các nghị định hướng dẫn.
• Cung cấp bức tranh thực trạng chân thực dựa trên chuỗi số liệu 2015-2017 và dữ liệu khảo sát thực địa từ 107 cán bộ quản lý tài chính.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp có tính hành động cao, xác định rõ chủ thể thực hiện, định mức định lượng và lộ trình hoàn thành cụ thể.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn giúp Ủy ban nhân dân thành phố Bắc Ninh nâng cao hiệu lực quản lý tài chính công, hạn chế lãng phí ngân sách.

Về kế hoạch triển khai tiếp theo, thành phố Bắc Ninh cần sớm ban hành quy chế phối hợp liên ngành giữa cơ quan Tài chính và Kho bạc Nhà nước trong quý I/2019, đồng thời tăng cường thanh tra tài chính định kỳ. Các cấp lãnh đạo và cán bộ chuyên trách tài chính công hãy tham khảo và ứng dụng ngay các phát hiện từ nghiên cứu này để tối ưu hóa nguồn lực ngân sách địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 1. Cơ sở lý luận về quản lý chi thường xuyên ngân sách Nhà nước 1. Ngân sách Nhà nước 1. Khái niệm Theo Luật ngân sách số 83/2015/QH13 được Quốc hội thông qua ngày 25/6/2015, “Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”.

Ngân sách thường để chỉ tổng số thu và chi của một chủ thể trong một thời gian nhất định. Khi chủ thể của “ngân sách” là Nhà nước được gọi là ngân sách nhà nước. NSNN có hai nội dung cơ bản là thu NSNN và chi NSNN: - Thu NSNN bao gồm các khoản thu từ thuế, phí, lệ phí; các khoản thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nước; các khoản đóng góp của các tổ chức và cá nhân; các khoản viện trợ; các khoản thu khác theo quy định của pháp luật. - Chi NSNN bao gồm các khoản chi phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng an ninh, bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước; chi trả nợ của nhà nước; chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật.

Ngân sách huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (gọi chung là ngân sách huyện) bao gồm ngân sách huyện và ngân sách các xã, phường, thị trấn. Đặc điểm của ngân sách Nhà nước Ngân sách nhà nước vừa là nguồn lực để nuôi dưỡng bộ máy Nhà nước vừa là công cụ hữu ích để Nhà nước quản lý, điều tiết nền kinh tế quốc dân và giải quyết các vấn đề xã hội. Ngân sách nhà nước có 5 đặc điểm: Thứ nhất, việc tạo lập và sử dụng quỹ Ngân sách nhà nước luôn gắn liền với quyền lực kinh tế - chính trị của Nhà nước, được Nhà nước tiến hành trên 6 cơ sở những luật lệ nhất định. Ngân sách nhà nước là một bộ luật tài chính đặc biệt, bởi lẽ trong Ngân sách nhà nước các chủ thể của nó được thiết lập dựa vào hệ thống các pháp luật có liên quan như hiến pháp, các luật thuế,… nhưng mặt khác, bản thân Ngân sách nhà nước cũng là một bộ luật do Quốc hội quyết định và thông qua hằng năm, mang tính chất áp đặt và bắt buộc các chủ thể kinh tế - xã hội có liên quan phải tuân thủ.

Thứ hai, Ngân sách nhà nước luôn gắn chặt với sở hữu Nhà nước và luôn chứa đựng lợi ích chung, lợi ích công cộng. Nhà nước là chủ thể duy nhất có quyền quyết định đến các khoản thu - chi của Ngân sách nhà nước và hoạt động thu - chi này nhằm mục tiêu giúp Nhà nước giải quyết các quan hệ lợi ích trong xã hội khi Nhà nước tham gia phân phối các nguồn tài chính quốc gia giữa Nhà nước với các tổ chức kinh tế - xã hội, các tầng lớp dân cư… Thứ ba, Ngân sách nhà nước là một bản dự toán thu chi. Các cơ quan, đơn vị có trách nhiệm lập NSNN và đề ra các thông số quan trọng có liên quan đến chính sách mà Chính phủ phải thực hiện trong năm tài khóa tiếp theo. Thu, chi Ngân sách nhà nước là cơ sở để thực hiện các chính sách của Chính phủ.

Chính sách nào mà không được dự kiến trong Ngân sách nhà nước thì sẽ không được thực hiện. Chính vì như vậy mà, việc thông qua Ngân sách nhà nước là một sự kiện chính trị quan trọng, nó biểu hiện sự nhất trí trong Quốc hội về chính sách của Nhà nước.