phần Mở đầu, Kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, viết tắt, … 4 luận văn gồm có 03 chƣơng nhƣ sau: Chƣơng 1: Một số vấn đề lý luận về quản lý chi ngân sách nhà nƣớc. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý chi ngân sách tại thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Chƣơng 3: Những giải pháp hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách nhà nƣớc tại thị xã Điện Bàn trong thời gian tới. Tổng quan nghiên cứu Ngân sách nhà nƣớc (NSNN) là quỹ tiền tệ tập trung lớn nhất của Nhà nƣớc, đồng thời là phƣơng tiện vật chất cần thiết để hệ thống chính quyền nhà nƣớc thực hiện nhiệm vụ của mình.
Trong môi trƣờng kinh tế thị trƣờng nhƣ hiện nay, NSNN còn có vai trò to lớn trong việc điều tiết nền kinh tế vĩ mô, định hƣớng phát triển sản xuất, điều tiết thị trƣờng, bình ổn giá cả, điều chỉnh đời sống xã hội. Chính vì lẽ đó, việc phân bổ và sử dụng NSNN nhƣ thế nào để mang lại hiệu quả cao nhất cho xã hội luôn thu hút sự quan tâm của các nhà lãnh đạo, quản lý qua nhiều thời kỳ.Vì vậy, ngân sách nhà nƣớc và quản lý chi NSNN là vấn đề đƣợc nhiều ngƣời quan tâm và nghiên cứu, điển hình trong những năm gần đây có một số các nghiên cứu nhƣ sau: Era Babla - Norris, Jim Brumby, Annette Kyobe, Zac Mills và Chris Pagageorgiou (2011), “Investing in Public Investment An Index of Public Investment Efficiency”, IMF. Công trình nghiên cứu này đã đề xuất một số chỉ số mới bao quát toàn bộ quá trình quản lý đầu tƣ công qua 04 giai đoạn: Thẩm định dự án, lựa chọn dự án, thực hiện đầu tƣ và đánh giá đầu tƣ. Công trình nghiên cứu đƣợc dựa trên sự khảo sát của 71 nƣớc, trong đó có 40 nƣớc có thu nhập thấp, 31 nƣớc có thu nhập trung bình.
Những chỉ số này cho phép đánh giá, so sánh các khu vực, các quốc gia có chính sách tƣơng tự với nhau, đặc biệt là những nơi mà nỗ lực cải cách trong đầu tƣ công đƣợc ƣu tiên. Tuy nhiên, nghiên cứu này cho phép ứng dụng khảo sát và đánh giá trên phạm vi 5 toàn quốc gia, còn trong phạm vi đầu tƣ công ở một bộ, ngành và địa phƣơng chỉ ứng dụng đƣợc một số chỉ tiêu đƣợc đề cập trong nghiên cứu. Vũ Thành Tự Anh (2012), “Quản lý và phân cấp quản lý đầu tƣ công: Thực trạng ở Việt Nam và kinh nghiệm quốc tế”, Chƣơng trình giảng dạy kinh tế Fulbright. Cách tiếp cận của bài viết này là so sánh thực trạng của quản lý đầu tƣ công ở Việt Nam với chuẩn mực quản lý đầu tƣ công lý tƣởng (đƣợc tổng kết từ lý thuyết và kinh nghiệm quốc tế), để từ đó tìm ra những hạn chế trong quản lý đầu tƣ công ở Việt Nam, trên cơ sở đó đƣa ra các khuyến nghị chính sách thích hợp.
Hoàng Văn Thành (2005), “Một số giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tƣ từ NSNN”, Đề tài khoa học cấp Bộ, Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ƣơng. Đề tài tập trung đƣa ra các giải pháp để nâng cao hiệu quả đầu tƣ từ NSNN, bao gồm các giải pháp nhƣ: (1) Nhóm giải pháp tài chính; (2) Nhóm giải pháp về con ngƣời; (3) Nhóm giải pháp về cơ chế, chính sách quản lý đầu tƣ từ NSNN; (4) Nhóm giải pháp khác. Tuy nhiên, các giải pháp này còn chung cho toàn bộ hoạt động quản lý dự án đầu tƣ từ vốn NSNN mà chƣa cụ thể đối với địa phƣơng hay bộ ngành trong quá trình triển khai thực hiện. Các tài liệu do Nhà nƣớc ban hành, các sách, giáo trình, bài giảng là những nghiên cứu chính thống, cơ sở nền tảng để xây dựng lý luận và định hƣớng cho đề tài: Hồ Xuân Phƣơng và Lê Văn Ái (2000), “ Quản lý Tài chính Nhà nƣớc”, Nhà xuất bản Tài chính, Hà Nội, Trần Đình Ty (2005), “ Đổi mới cơ chế quản lý đầu tƣ từ nguồn Ngân sách Nhà nƣớc”, Nhà xuất bản Lao động, Đặng Văn Du (2010), “ Quản lý chi Ngân sách nhà nƣớc”, Nhà xuất bản Tài chính.
Khoa Kinh tế (2016), “Bài giảng Quản lý nhà nƣớc về kinh tế”, Trƣờng Đại học Kinh tế - Đại học Đà Nẵng, tài liệu lƣu hành nội bộ; bài giảng cung cấp những kiến thức lý luận cơ bản, có tính hệ thống về việc Nhà nƣớc quản lý nền kinh tế quốc dân. Các công trình này nghiên cứu về quản lý 6 nhà nƣớc đối với Tài chính, Ngân sách Nhà nƣớc theo góc độ giáo trình để phục vụ hoạt động giảng dạy trong các cơ sở đào tạo, bồi dƣỡng nên đề cập nội dung này khá toàn diện. Một số nghiên cứu về tổng kết lý luận và thực tiễn quá trình hoàn thiện công tác quản lý Ngân sách Việt Nam qua các thời kỳ nhƣ Phân tích cơ cấu chi tiêu chính phủ và tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam (Anh, 2011), Vận dụng kinh nghiệm quốc tế và lý thuyết quản trị chi tiêu chính phủ vào kế toán ngân sách tại Việt Nam (Huy, 2015), Hiệu quả sử dụng Ngân sách nhà nước của địa phương qua góc nhìn Kiểm toán Nhà nước (Tạp chí Tài chính số 10 kỳ 2- 2015), … các nghiên cứu này chỉ ra mỗi quan hệ giữa chi tiêu Chính phủ và tăng trƣởng kinh tế đối với quốc gia cụ thể là Việt Nam, đề ra các nhóm giải pháp Việt Nam có thể nghiên cứu, áp dụng trong việc quản trị chi tiêu công tại quốc gia mình nói riêng và ổn định nền kinh tế vĩ mô trong thời gian dài cũng nhƣ đạt đƣợc tính bền vững. Các bài báo nhƣ “Một số vấn đề pháp lý về phân cấp quản lý Ngân sách Nhà nước ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay” của tác giả Lê Thị Thu Thuỷ đăng trên Tạp chí Khoa học – Đại học Quốc gia Hà Nội, chuyên san Luật học số (2010).
Trong công trình nghiên cứu của mình, tác giả trên cơ sở nghiên cứu thực trạng pháp luật về phân cấp quản lý Ngân sách Nhà nƣớc, từ đó đƣa ra những kiến nghị nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật quy định về lĩnh vực nghiên cứu. Có hai kiến nghị đƣợc chú ý trong nghiên cứu của tác giả cần lƣu ý: Một là, kiến nghị bổ sung luật và các văn bản hƣớng dẫn luật theo hƣớng tăng quyền chủ động về quản lý NSNN cho địa phƣơng; hai là, kiến nghị thời hạn NSNN là trung hạn (5 năm) thay vì một năm nhƣ hiện nay đang quy định. Bài báo về “Tác động của chi ngân sách đến tăng trưởng kinh tế địa phương: Nghiên cứu trường hợp của các tỉnh thành phía Nam” của tác giả Mai Đình Lâm đăng trên Tạp chí Ngân sách và Tăng trưởng ngày 15/8/2015 cho thấy 7 chi ngân sách có tác động dƣơng lên tăng trƣởng kinh tế khi phân tích thành chi thƣờng xuyên và chi đầu tƣ, nghiên cứu cho thấy hiệu ứng dƣơng của chi thƣờng xuyên lên tăng trƣởng, tuy nhiên, chƣa tìm thấy mối quan hệ giữa chi đầu tƣ và tăng trƣởng kinh tế địa phƣơng. Các nghiên cứu về công tác Quản lý Ngân sách nhà nƣớc trên lĩnh vực tài chính ngân sách tại nhiều tỉnh, thành phố trên phạm vi cả nƣớc nhƣ Hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách nhà nước huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình, Hoàn thiện công tác quản l chi ngân sách tại huyện Ph Ninh tỉnh uảng Nam … và nhiều bài báo, đề tài khác nữa nghiên cứu về công tác quản lý chi NSNN trên địa bàn nhiều địa phƣơng trên cả nƣớc.
Tuy có rất nhiều bài viết, công trình nghiên cứu đề cập đến vấn đề chi NSNN và quản lý chi NSNN từ trung ƣơng đến địa phƣơng, ở nhiều tỉnh thành, quận huyện trên cả nƣớc, luận văn của tác giả đề cập đến công tác quản lý chi NSNN tại thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam, đây là đề tài chƣa đƣợc nghiên cứu và phân tích một cách có hệ thống. Vì vậy, luận văn của tác giải phân tích các khía cạnh: thu thập dữ liệu sơ cấp, phân tích liên quan đến việc thực hiện, cơ cấu, kết quả, hiệu quả và đánh giá quá trình quản lý chi NSNN tại thị xã Điện Bàn giai đoạn 2012 – 2016 bằng phƣơng pháp vừa thu thập số liệu vừa đánh giá dựa trên kết quả khảo sát trực tiếp. Trên cơ sở đánh giá thực trạng công tác quản lý, sử dụng NSNN trong những năm gần đây tại địa phƣơng và cơ sở pháp luật là Luật Ngân sách nhà nƣớc năm 2015 (đƣợc áp dụng từ năm ngân sách 2017), tác giả sẽ nghiên cứu để đƣa ra những giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý, sử dụng ngân sách nhà nƣớc từ góc độ hoàn thiện hệ thống văn bản thực thi pháp luật, cơ chế chính sách đặc thù địa phƣơng và từ góc độ quản lý điều hành và tổ chức thực hiện. 8 Khoảng trống nghiên cứu Qua quá trình nghiên cứu các tài liệu, tác giả nhận thấy hầu hết các công trình nghiên cứu đều thừa nhận tầm quan trọng của công tác quản lý chi NSNN, đồng thời đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả quản lý chi NSNN.
Tuy nhiên, các nghiên cứu này còn chung chung, chƣa cụ thể, và không gian nghiên cứu của mỗi tài liệu ở những địa phƣơng khác nhau. Đặc thù của mỗi tỉnh, huyện khác nhau nên việc áp dụng những nghiên cứu trên cho một địa phƣơng khác sẽ không phù hợp. Thị xã Điện Bàn là một đô thị trẻ, tiềm lực phát triển kinh tế đang rất mạnh, các hoạt động thu, chi NSNN, đặc biệt là chi NSNN diễn ra ngày càng nhiều. Nhƣng đến nay, thị xã vẫn chƣa có công trình nghiên cứu nào đề cập toàn diện và sâu sắc đến việc quản lý, sử dụng NSNN trên địa bàn.
Luận văn là công trình nghiên cứu đầu tiên đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý chi NSNN trên địa bàn thị xã Điện Bàn – một địa phƣơng trọng điểm về kinh tế, chính trị của tỉnh Quảng Nam. 9 CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC 1. KHÁI NIỆM CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC VÀ QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC 1. Một số khái niệm a.
Ngân sách nhà nước Ngân sách nhà nước (NSNN) là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nƣớc đƣợc dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc. [23] NSNN là quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nƣớc.