CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHI NSNN VÀ QUẢN LÝ CHI NSNN 1. Khái niệm chi NSNN Chi NSNN là việc phân phối và sử dụng quỹ ngân sách Nhà nước nhằm đảm bảo thực hiện chức năng của Nhà nước theo những nguyên tắc nhất định. Quá trình phân phối là quá trình cấp phát kinh phí từ NSNN hình thành các loại quỹ trước khi đưa vào sử dụng.
Quá trình sử dụng là quá trình trực tiếp chi dùng khoản tiền cấp phát từ ngân sách không trải qua việc hình thành các quỹ trước khi đưa vào sử dụng. Đặc điểm của chi NSNN Thứ nhất, chi NSNN phải gắn chặt với việc thực hiện các nhiệm vụ về kinh tế, chính trị, xã hội mà Nhà nước phải đảm nhận trong từng thời kỳ cụ thể NSNN được coi là một công cụ tài chính quan trọng mà Nhà nước sử dụng để diều tiết vĩ mô nền kinh tế, nên các khoản được phân phối từ nguồn vốn của NSNN phải phục vụ cho việc thực hiện các nhiệm vụ của Nhà nước. Thứ hai, chi NSNN là một khoản chi dựa trên nguyên tắc không hoàn trả một cách trực tiếp. Thứ ba, chi NSNN liên quan đến nhiều đối tượng khác nhau và được thực hiện trong phạm vi rộng lớn.
Mức độ chi, phạm vi chi phụ thuộc vào sự quyết định của cơ quan quyền lực cao nhất là Quốc hội. Bởi vì chi cho những ngành nào, cho hoạt động nào, mức chi cụ thể như thế nào đều phụ thuộc vào văn bản, chính sách, chế độ hiện hành do cơ quan Nhà nước đặt ra. Thứ năm, khi đánh giá tính hiệu quả của các khoản chi NSNN thì nó phải được xem xét ở tầm vĩ mô. Tức là phải đánh giá dựa trên cơ sở sự tác động của nó tới các hoạt động kinh tế - xã hội trong một khoảng thời gian dài và phạm vi rộng.
Vai trò của chi NSNN Thứ nhất, về lĩnh vực kinh tế NSNN được coi là một công cụ quan trọng vì khả năng nguồn vốn của NSNN là rất lớn và phạm vi tác động của nó rất rộng. Thông qua chi NSNN sẽ góp phần điều chỉnh cơ cấu kinh tế phát triển theo định hướng Nhà nước. Thông qua các khoản chi gián tiếp, đặc biệt là chi xây dựng phát triển cơ sở hạ tầng cũng góp phần tích cực cho việc phát triển nền kinh tế trên cả một vùng rộng lớn, hình thành cơ sở vật chất của Nhà nước. Chi NSNN là một yếu tố không thể thiếu được trong quá trình phát triển kinh tế mỗi nước, tuy nhiên xã hội ngày càng đòi hỏi tính hiệu quả cao trong quá trình chi NSNN.
Đặc biệt đối với nước ta, một quốc gia đang trong giai đoạn phát triển, chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường thì sự điều tiết của Nhà nước vào mọi lĩnh vực của nền kinh tế là một đòi hỏi khách quan. Thứ hai, về lĩnh vực xã hội Cùng với việc thực hiện các chính sách phát triển kinh tế thì chi NSNN còn góp phần tích cực thực hiện các chính sách xã hội, tạo điều kiện cho các hoạt động xã hội phát triển một cách đồng bộ. Thông qua chi NSNN sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển của các hoạt động: văn hóa, giáo dục đào tạo, y tế, các hoạt động khác thuộc lĩnh vực văn hóa xã… Việc sử dụng công cụ chi NSNN nhằm điều tiết các vấn đề xã hội khồn đơn giản, trong nhiều trường hợp nó tác động trở lại làm các vấn đề xã hội thêm phức tạp. Chẳng hạn khi NSNN trợ cấp giá điện và xăng dầu thì những đối tượng được hưởng không phải là những người nghèo mà lại là những người có thu nhập cao tạo ra sự mất cân bằng trong xã hội.
Vì vậy, đòi hỏi quá trình chi NSNN phải được nghiên cứu đầy đủ và phải có sự thống nhất giữa chính sách và biện pháp thực hiện. Thứ ba, trên góc độ tài chính 5 Quá trình chi NSNN có vai trò quan trọng đối với việc thực hiện chính sách ổn định giá cả thị trường, chống lạm phát. Chi NSNN nhằm mục đích kích thích sản xuất phát triển, tránh tình trạng bao cấp lãng phí. Ngoài ra, chi NSNN còn phục vụ cho một số hoạt động có tính chất tiêu dùng như chi cho hoạt động quản lý tài chính, an ninh quốc phòng.
Đó là những hoạt động cũng rất quan trọng và phải được duy trì cùng sự phát triển của các hoạt động cũng rất quan trọng và phải được duy trì cùng sự phát trển của các hoạt động kinh tế, xã hội khác. Nội dung chi NSNN 1. Chi đầu tư phát triển Thứ nhất, đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội không có khả năng thu hồi vốn. Thứ hai, Đầu tư và hỗ trợ các doanh nghiệp Nhà nước, góp vốn cổ phần liên doanh vào các xí nghiệp thuộc lĩnh vực cần thiết có sự tham gia của Nhà nước theo quy định của Pháp luật.
Thứ ba, Chi cho quỹ hỗ trợ và phát triển đối với chương trình, dự án phát triển kinh tế. Thứ tư, các khoản chi khác theo quy định của Pháp lu1. Chi thường xuyên Thứ nhất, các hoạt động giáo dục, đào tạo, y tế, xã hội, văn hóa, thông tin, thể dục thể thao, sự nghiệp khoa học, công nghệ và môi trường, các sự nghiệp khác. Thứ hai, Các hoạt động sự nghiệp kinh tế.
Thứ ba, quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội. Thứ tư, chi quản lý hành chính. Thứ năm, chi khác ngân sách. Các nhân tố ảnh hưởng đến chi NSNN Thứ nhất, nhiệm vụ về phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ 6 Một trong những đặc điểm của chi NSNN là để phục vụ cho các hoạt động kinh tế xã hội chung, mục tiêu là tăng trưởng và phát triển của toàn xã hội.
Do vậy các khoản chi NSNN sẽ tăng lên khi đất nước rơi vào khủng hoảng kinh tế cần sự trợ giúp của chính phủ để kích thích sự tăng trưởng và ổn định nền kinh tế. Thứ hai, khả năng tích tụ và tích lũy của nền kinh tế Với một quốc gia, nếu khả năng này của nền kinh tế tốt thì không những hạn chế được mức chi của ngân sách, mà còn cho thấy sự hoạt động tốt của nền kinh tế, một đồng bỏ ra có hiệu quả cho tăng trưởng và phát triển, không lãng phí. Thứ ba, ảnh hưởng của các yếu tố tự nhiên, hạn hán, động đất, dịch bệnh Chi NSNN luôn đảm bảo vì lợi ích chung và đảm bảo sự công bằng cho một bộ phận những người có hoàn cảnh đặc biệt. Khi quốc gia gặp thiên tai, thì việc tăng chi tiêu để trợ cấp cho những gia đình gặp khó khăn, khắc phục hậu quả, giữ ổn định kinh tế là điều tất yếu phải làm của chi NSNN.
Và do đó, mức chi ngân sách cũng sẽ tăng. Thứ tư, hiệu quả chi của bộ máy chi NSNN Cũng giống như thu NSNN, bộ máy chi NSNN đạt hiệu quả tốt sẽ tránh được tình trạng lãng phí, tham ô trong quá trình chi tiêu thì sẽ tiết kiệm được cho quốc gia một khoản chi lớn, số chi vô ích sẽ giảm đi đáng kể. Quản lý chi NSNN 1. Khái niệm quản lý chi NSNN Quản lý chi NSNN là quá trình phân phối lại quỹ tiền tệ tập trung một cách có hiệu quả nhằm thực hiện các chức năng của Nhà nước trên cơ sở sử dụng hệ thống chính sách, pháp luật.
Chi NSNN mới thực hiện ở khâu phân bổ ngân sách còn hiệu quả sử dụng ngân sách như thế nào thì phải thông qua các biện pháp quản lý. Rõ ràng quản lý chi NSNN sẽ quyết định hiệu quả sử dụng vốn ngân sách. 7 Quản lý chi NSNN là quá trình thực hiện có hệ thống các biện pháp phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung nhằm phục vụ chi tiêu cho bộ máy và thực hiện các chức năng của Nhà nước. Thực chất, quản lý chi NSNN là quá trình sử dụng các nguồn vốn chi tiêu của Nhà nước từ khâu lập kế hoạch đến khâu sử dụng ngân sách đó nhằm đảm bảo quá trình chi tiết kiệm và hiệu quả, phù hợp với yêu cầu của thực tế đang đặt ra theo đúng chính sách chế độ của Nhà nước phục vụ các mục tiêu kinh tế xã hội.
Vấn đề quan trọng trong quản lý chi NSNN là việc tổ chức quản lý giám sát các khoản chi sao cho tiết kiệm và có hiệu quả cao, muốn vậy cần phải quan tâm các mặt sau: - Quản lý chi phải gắn chặt với việc bố trí các khoản chi làm cơ sở cho việc quản lý xây dựng quy chế kiểm tra, kiểm soát. - Bảo đảm yêu cầu tiết kiệm và hiệu quả trong việc bố trí và quản lý các khoản chi tiêu ngân sách Nhà nước. - Quản lý chi phải thực hiện các biện pháp đồng bộ, kiểm tra giám sát trước, trong và sau khi chi. - Phân cấp quản lý các khoản chi cho các cấp chính quyền địa phương và các tổ chức trên cơ sở phải phân biệt rõ nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của các cấp theo luật ngân sách để bố trí các khoản chi cho thích hợp.
- Quản lý chi ngân sách phải kết hợp quản lý các khoản chi ngân sách thuộc vốn Nhà nước với các khoản chi thuộc nguồn của các thành phần kinh tế để tạo ra sức mạnh tổng hợp, nâng cao hiệu quả chi. Nguyên tắc cơ bản về quản lý chi NSNN Thứ nhất, nguyên tắc thống nhất Theo nguyên tắc này, mọi khoản chi của một cấp hành chính được đưa vào một kế hoạch thống nhất. Thống nhất quản lý chi chính là việc tuân thủ một khuôn khổ chung từ việc hình thành, sử dụng, thanh tra, kiểm tra, thanh quyết toán, xử lý các vấn đề vướng mắc trong quá trình triển khai thực hiện. Thực hiện 8 nguyên tắc quản lý này sẽ đảm bảo tính bình đẳng, công bằng, đảm bảo có hiệu quả, hạn chế những tiêu cực và những rủi ro, nhất là rủi ro có tính chất chủ quan khi quyết định các khoản chi tiêu.
Thứ hai, nguyên tắc dân chủ Một ngân sách tốt là một ngân sách phản ánh lợi ích của các tầng lớp, các bộ phận, các cộng đồng người trong các chính sách, các hoạt động thu, chi ngân sách. Sự tham gia của xã hội, công chúng được thực hiện trong suốt chu trình ngân sách, từ lập dự toán, chấp hành đến quyết toán ngân sách, thể hiện nguyên tắc dân chủ trong quản lý ngân sách. Sự tham gia của người dân sẽ làm cho ngân sách minh bạch hơn, các thông tin ngân sách trung thực, chính xác hơn.