CHƯƠNG 1: NHỮNG LÍ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TẠI DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1. Lý luận cơ bản về kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh tại doanh nghiệp thương mại. Một số khái niệm liên quan ✓ Bán hàng: là khâu cuối cùng trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, là quá trình chuyển giao quyền sở hữu về hàng hóa từ tay người bán sang tay người mua và nhận quyền sở hữu về tiền tệ hoặc quyền đòi tiền của người mua. Nói cách khác, đây là cầu nối giữa quá trình sản xuất và quá trình tiêu dùng.
Tại đó, hàng hóa chuyển hóa từ hình thái hiện vật sang hình thái giá trị và khi kết thúc quá trình tiêu thụ thì doanh nghiệp sẽ thu được doanh thu thông qua hoạt động bán hàng. ✓ Theo chuẩn mực kế toán số 14 “Doanh thu và thu nhập khác” trong hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam: “ Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm phát triển vốn chủ sở hữu ”. ✓ Doanh thu của các doanh nghiệp bao gồm doanh thu bán hàng, doanh thu cung cấp dịch vụ, hoạt động tài chính và các hoạt động bất thường. ✓ Điều kiện ghi nhận doanh thu: 5 điều kiện - Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu sản phẩm hoặc hàng hóa cho người mua - Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lý hàng hóa như người sở hữu hàng hóa hoặc quyền kiểm soát hàng hóa - Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn Thế Thanh Thảo Lớp:K17KTM 3 Khóa luận tốt nghiệp Học viện Ngân hàng - Doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch bán hàng - Xác định được chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng.
✓ Chi phí: là tổng giá trị các khoản làm giảm lợi ích kinh tế trong kì kế toán dưới hình thức các khoản tiền chi ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ dẫn đến làm giảm vốn chủ sở hữu, không bao gồm các khoản phân phối cho cổ đông hoặc chủ sở hữu. ✓ Các chi phí được ghi nhận phải tuân thủ nguyên tắc phù hợp giữa doanh thu và chi phí. ✓ Kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh là số chênh lệch giữa doanh thu thuần với giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng và chi phí QLDN. ✓ Kết quả hoạt động tài chính là số chênh lệch giữa doanh thu hoạt động tài chính và chi phí hoạt động tài chính.
✓ Kết quả hoạt động khác là chênh lệch giữa các khoản thu nhập khác và chi phí khác. ✓ Các chỉ tiêu chủ yếu phản ánh kết quả hoạt động kinh doanh: • Doanh thu thuần= tổng doanh thu- các khoản giảm trừ doanh thu. • Lãi gộp= Doanh thu thuần- giá vốn hàng bán. • Lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh = lợi nhuân gộp + doanh thu HĐTC – CPTC- CPBH- CPQLDN.
• LN khác= Thu nhập khác- chi phí khác. • Tổng LNTT= LN thuần từ hoạt động kinh doanh + LN khác • Tổng LNST= tổng LNTT- thuế TNDN 1. Vai trò và nhiệm vụ của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh ❖ Nhiệm vụ của kế toán bán hàng Thế Thanh Thảo Lớp:K17KTM 4 Khóa luận tốt nghiệp Học viện Ngân hàng ✓ Phản ánh, ghi chép đầy đủ, kịp thời, chính xác tình hình hiện có và từng loại biến động của từng hàng hóa theo chỉ tiêu số lương, chất lượng, chủng loại và giá trị. ✓ Phản ánh chính xác tình hình thu hồi tiền , tình hình công nợ, và thanh toán công nợ phải thu của người mua.
Tính toán chính xác giá vốn của hàng hóa tiêu thụ, từ đó xác định chính xác kết quả bán hàng. ✓ Cung cấp những thông tin kinh tế cần thiết cho các bộ phận có liên quan trên cơ sở đó có những biện pháp kiến nghị nhằm hoán thiện hoạt động kinh doanh, giúp cho BGĐ nắm được tình hình tiêu thụ hàng hóa của DN mình và kịp thời có những chính sách điều chỉnh thích hợp với thị trường. ✓ Định kì, tiến hành hoạt động phân tích kinh tế đối với hoạt động bán hàng, thu nhập và phân phối kết quả của doanh nghiệp. ❖ Nhiệm vụ của kế toán xác định kết quả kinh doanh ✓ Phản ánh và ghi chếp đầy đủ, kịp thời , chính xác các khoản doanh thu, các khoản giảm trừ doanh thu và các khoản chi phí phát sinh trong kì.
✓ Phản ánh và tính toán chính xác kết quả bán hàng, cung cấp dịch vụ, giám sát tình hình thực hiện nghĩa vụ đối với ngân sách nhà nước và tình hình phân phối kết quả bán hàng, cung cấp dịch vụ trong doanh nghiệp. ✓ Cung cấp thông tin kế toan phục vụ cho việc lập báo cáo tài chính và định kì phan tích hoạt động kinh tế liên quan đến quá trình hoạt động bán hàng, cung cấp dịch vụ và phân phối kết quả. Việc thực hiện tốt những nhiệm vụ nêu trên sẽ giúp nhà quản trị doanh nghiệp năm vững hơn tình hình chung của doanh nghiệp, từ đó đưa ra những phương án bán hàng, cung cấp dịch vụ có hiệu quả, nâng cao kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Các phương thức bán hàng a.
Phương thức bán buôn - Khái niệm: Bán buôn hàng hóa được hiểu là phương thức bán hàng cho người mua trung gian để họ tiếp tục chuyển bán hoặc bán cho các nhà sản xuất, đại lý. Hàng hóa thường được bán buôn theo lô hoặc được bán với số lượng lớn. Thế Thanh Thảo Lớp:K17KTM 5 Khóa luận tốt nghiệp Học viện Ngân hàng Sau bán buôn, hàng hóa vẫn nằm trong khâu lưu thông chưa bước vào tiêu dùng. Do không phải lưu kho, bảo quản nên giá bán rẻ hơn và doanh số thường cao hơn so với bán lẻ.
Nó có ưu điểm là năng suất lao động cao, chi phí bán hàng ít, có thể tăng doanh số nhanh. Nhưng có nhược điểm là doanh nghiệp không có sự liên hệ trực tiếp với người tiêu dùng nên không nắm rõ được thông tin từ người tiêu dùng. - Phân loại: Trong bán buôn thường có hai phương thức: • Bán buôn hàng hóa qua kho: Là phương thức bán buôn mà hàng hóa được xuất từ kho bảo quản của doanh nghiệp. Bán buôn hàng hóa qua kho có thể được thực hiện dưới 2 hình thức: ▪ Hình thức giao hàng trực tiếp: Bên mua cử đại điện đến kho của bên bán để nhận hàng.
Doanh nghiệp thương mại xuất kho hàng hóa, giao trực tiếp cho đại diện bên mua. Bên mua có thể thanh toán ngay hoặc chấp nhận thanh toán sau. ▪ Hình thức chuyển hàng: doanh nghiệp thương mại xuất kho hàng hóa, dùng phương tiện của mình hoặc thuê ngoài, chuyển hàng cho bên mua. Chi phí vận chuyển ai chịu sẽ do thỏa thuận của hai bên.
Nếu doanh nghiệp thương mại chịu thì sẽ được tính vào chi phí bán hàng. Nếu bên mua chịu thì sẽ phải thu tiền của bên mua. • Bán buôn hàng hóa vận chuyển thẳng: Doanh nghiệp thương mại sau khi mua hàng, không đưa về nhập kho mà chuyển thằng cho bên mua. Phương thức này cũng có thể thược hiện theo hai hình thức là giao hàng trực tiếp hoặc chuyển hàng tương tự như bán buôn qua kho.
Phương thức bán lẻ - Khái niệm: Bán lẻ hàng hóa là bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng hoặc các đơn vị kinh tế sử dụng vào mục đích nào đó. Kết thúc quá trình, hàng hóa đã ra khỏi lưu thông và đi vào tiêu dùng. Vì phải qua khâu bán buôn, bảo quản, tốn kém chi phí bán hàng nên giá hàng bán lẻ cao hơn bán buôn, tăng Thế Thanh Thảo Lớp:K17KTM 6 Khóa luận tốt nghiệp Học viện Ngân hàng doanh số chậm hơn nhưng có ưu điểm là doanh nghiệp nhận được thông tin trực tiếp từ khách hàng. - Gồm: • Bán hàng thu tiền tập trung: Hình thức này tách rời nghiệp vụ thu tiền và giao hàng cho người mua.
Nhân viên bán hàng giao hàng cho khách, khách hàng chưa trả tiền ngay mà thanh toán sau. • Bán lẻ thu tiền trực tiếp: Nhân viên bán hàng, giao hàng cho khách và trực tiếp thu tiền của khách. • Bán lẻ tự phục vụ: Khách hàng tự chọn lấy hàng hóa, mang đến bàn tính tiền và thanh toán tiền hàng. Nhân viên thu tiền kiểm hàng, tính tiền, lập hóa đơn bán hàng và thu tiền của khách hàng.
• Bán hàng trả góp: Theo hình thức này, người mua hàng được phép trả tiền mua hàng thành nhiều lần cho người bán. Ngoài số tiền thu theo giá bán thông thường, người bán còn thu thêm của người mua một khoản lãi do trả chậm. Doanh nghiệp vẫn ghi nhận doanh thu bán hàng theo giá bán trả ngay và ghi nhận doanh thu hoạt động tài chính phần lãi trả chậm. Phương thức hàng đổi hàng: • Là phương thức tiêu thụ mà trong đó người bán đem vật tư sản phẩm, hàng hóa của mình để đổi lấy vật tư, hàng hóa, sản phẩm của người mua.
Nếu là trao đổi hàng hóa tương tự (không có chênh lệch giá trị trao đổi) thì không được coi là giao dịch tao doanh thu. Nếu là trao đổi hàng hóa không tương tự (có chênh lệch giá trị trao đổi) thì được coi là giao dịch tạo doanh thu, được ghi nhận lãi, lỗ. Phương thức bán hàng đại lý, kí gửi: • Bán hàng đại lý, ký gửi là phương thức mà bên chủ hàng (bên bán giao đại lý) xuất hàng cho bên nhận đại lý, ký gửi (bên đại lý) để bán. Bên đại lý sẽ được hưởng thù lao dưới hình thức hoa hồng hoặc chênh lệch giá.
Thế Thanh Thảo Lớp:K17KTM 7 Khóa luận tốt nghiệp Học viện Ngân hàng • Đối với bên giao đại lý, hàng giao cho đơn vị đại lý vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp và chưa xác nhận là đã bán. Doanh nghiệp chỉ hạch toán vào doanh thu khi nhận được tiền thanh toán của bên nhận đại lý hoặc được chấp nhận thanh toán. Doanh nghiệp có trách nhiệm nộp thuế GTGT, thuế tiêu thụ đặc biệt (nếu có). • Đối với bên nhận đại lý, số hàng nhận đđại lý không thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp nhưng doanh nghiệp có trách nhiệm bảo quản, giữ gìn, bán hộ.
Số hoa hồng được hưởng là doanh thu trong hợp đồng bán hộ của doanh nghiệp. Khi nhận được tiền hoa hồng kế toán sẽ ghi nhận doanh thu. Các phương thức thanh toán trong doanh nghiệp a.