Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong nền kinh tế thị trường và xu thế hội nhập toàn cầu, bán hàng đóng vai trò trung gian huyết mạch kết nối giữa quá trình sản xuất với tiêu dùng xã hội. Hoạt động bán hàng không chỉ bảo đảm việc thu hồi vốn, tăng tốc độ luân chuyển dòng tiền và trực tiếp tạo ra lợi nhuận cho doanh nghiệp mà còn là điều kiện tiên quyết để tái sản xuất mở rộng, cải thiện đời sống người lao động và thực hiện nghĩa vụ thuế đối với ngân sách Nhà nước. Để quản lý, giám sát chặt chẽ tiến trình tiêu thụ và đánh giá hiệu quả kinh doanh, tổ chức công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng trở thành phân hệ quan trọng hàng đầu trong hệ thống kế toán doanh nghiệp.

Đối với các doanh nghiệp có quy mô nhỏ và vừa, việc cập nhật và vận dụng đồng bộ các chuẩn mực và Chế độ kế toán hiện hành gặp không ít khó khăn. Tại Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Hoa Thanh Xuân, hoạt động kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh còn tồn tại những bất cập nhất định trong tổ chức bộ máy, phương thức luân chuyển chứng từ và việc phối hợp với đơn vị cung cấp dịch vụ kế toán bên ngoài. Nhằm giải quyết các yêu cầu thực tiễn đó, đề tài khóa luận "Hoàn thiện kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng tại Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Hoa Thanh Xuân" được nhóm sinh viên Khoa Kế toán – Kiểm toán, Trường Đại học Công nghiệp TP.HCM thực hiện dưới sự hướng dẫn của ThS. Nguyễn Thị Phương Thúy (tháng 04/2019).

Mục tiêu nghiên cứu:

  1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận chung về công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng trong các doanh nghiệp.
  2. Phân tích, đánh giá thực trạng tổ chức hạch toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Hoa Thanh Xuân.
  3. Đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh, giúp bộ máy kế toán thực hiện tốt chức năng cung cấp thông tin quản trị tài chính.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng cùng hệ thống chứng từ, sổ sách, báo cáo tài chính liên quan.
  • Phạm vi không gian: Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Hoa Thanh Xuân (kết hợp khảo sát tại Công ty TNHH Dịch vụ Kế toán Anpha – đơn vị phụ trách dịch vụ kế toán cho công ty).
  • Phạm vi thời gian: Khóa luận hoàn thành và bảo vệ vào tháng 04/2019.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết dựa trên khung pháp lý kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam:

  • Khung pháp lý và chuẩn mực: Áp dụng Chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa ban hành theo Thông tư số 133/2016/TT-BTC ngày 26/08/2016 của Bộ Tài chính (có hiệu lực từ ngày 01/01/2017); tham chiếu Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 14 (VAS 14) về Doanh thu và thu nhập khác; so sánh với các quy định tại Thông tư 200/2014/TT-BTC.
  • Hệ thống chỉ tiêu và tài khoản sử dụng: Khái niệm và phương pháp hạch toán Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ (DTBH), Doanh thu thuần (DTT), Doanh thu hoạt động tài chính (DTHĐTC), Giá vốn hàng bán (GVHB), Chi phí bán hàng (CPBH), Chi phí quản lý doanh nghiệp (CPQLDN), Chi phí hoạt động tài chính (CPHĐTC), Thu nhập doanh nghiệp (TNDN) và Tài khoản 911 (Xác định kết quả kinh doanh).

Phương pháp nghiên cứu:

  • Phương pháp thu thập số liệu: Kết hợp thu thập dữ liệu thứ cấp (báo cáo tài chính, hóa đơn giá trị gia tăng, chứng từ kế toán, sổ chi tiết, sổ cái, tài liệu nội bộ) và dữ liệu sơ cấp (thông qua trao đổi trực tiếp, phỏng vấn cán bộ nhân viên phụ trách tại đơn vị và các phương tiện trao đổi thông tin).
  • Phương pháp quan sát thực tế: Trực tiếp theo dõi quy trình lập chứng từ, luân chuyển chứng từ bán hàng, quy trình xử lý và ghi sổ kế toán trên máy tính tại phòng kế toán công ty.
  • Phương pháp phân tích, tổng hợp và so sánh: Tổng hợp số liệu kế toán thực tế, phân tích các tài khoản doanh thu, chi phí, xác định kết quả bán hàng; đối chiếu giữa lý luận hạch toán theo quy định với thực tiễn triển khai tại doanh nghiệp.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu

Chương 1 thực hiện tổng quan có hệ thống các công trình nghiên cứu, luận văn và bài báo khoa học trong nước liên quan đến kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh tại các loại hình doanh nghiệp:

Tác giả & Năm Đề tài nghiên cứu Đơn vị / Cơ quan công bố Phát hiện chính và nhận xét
Phạm Đức Khôi (2015) Hoàn thiện kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng Công ty TNHH TM & Thiết bị y tế Thanh Trì Bộ máy gọn nhẹ; tuy nhiên chi phí mua hàng hạch toán thẳng vào TK 642 thay vì TK 1562, chưa phân loại báo cáo chi tiết theo mặt hàng.
Đào Thị Huệ (2014) Kế toán bán hàng Công ty CP Phát triển Đầu tư Công nghệ và Thiết bị Tùng Anh (ĐH Thương Mại) Sử dụng phần mềm ACSOFT SERVER; tồn tại tình trạng kiêm nhiệm giữa thủ quỹ - kế toán thanh toán, nhân viên mua hàng - thủ kho vi phạm kiểm soát nội bộ.
Bùi Thị Bích Nguyệt (2014) Tổ chức kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng Công ty TNHH Hằng Giang (ĐH Dân lập Hải Phòng) Ghi nhận doanh thu, chi phí tương đối kịp thời nhưng chưa hạch toán chi tiết doanh thu và giá vốn theo từng đối tượng kinh doanh.
Lê Hùng Cường (2005) Hoàn thiện kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng Công ty Khách sạn Du lịch Thắng Lợi (THTT Công nghệ Hà Nội) Kế toán tập trung trên máy tính; chính sách bán trả chậm linh hoạt nhưng chưa trích lập dự phòng phải thu khó đòi.
Trần Thị Thanh Thúy (2011) Kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh Công ty TNHH Tân Phước Long (ĐH Kỹ thuật Công nghệ TP.HCM) Áp dụng phương pháp FIFO; chưa phân bổ hợp lý chi phí kinh doanh cho từng hoạt động, thiếu trích lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho và nợ khó đòi.
Trần Diệu Linh (2017) Kế toán doanh thu, chi phí, kết quả kinh doanh của doanh nghiệp Tạp chí Kế toán và Kiểm toán (Số T4/2017) Phân tích thực trạng áp dụng Thông tư 200/2014/TT-BTC, sự cần thiết phân loại chi phí (biến phí, định phí) và trích lập dự phòng tài khoản 229 (chi tiết TK 2294).
Trường Nguyễn (2018) Tìm hiểu về bảng kết quả kinh doanh của doanh nghiệp Tạp chí Kế toán Việt Nam Ý nghĩa của việc phân tích báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh trong đánh giá sức khỏe tài chính và dự báo tăng trưởng.

Từ việc tổng quan, tác giả rút ra bài học kinh nghiệm về việc lựa chọn hình thức kế toán, phân định chức năng nhiệm vụ, trích lập dự phòng và ứng dụng phần mềm kế toán phù hợp với đặc thù doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Chương 2: Cơ sở lý luận về kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng trong doanh nghiệp

Chương 2 trình bày khung lý luận cơ bản về kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng:

  • Bản chất và phương thức bán hàng: Làm rõ khái niệm bán hàng, các phương thức tiêu thụ phổ biến (bán buôn, bán lẻ, bán hàng trả chậm - trả góp, bán hàng qua đại lý ký gửi).
  • Hạch toán doanh thu và các khoản giảm trừ doanh thu: Quy định điều kiện ghi nhận doanh thu theo VAS 14; phương pháp phản ánh chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán, hàng bán bị trả lại.
  • Hạch toán giá vốn hàng bán: Mô tả trình tự hạch toán giá vốn theo hai phương pháp quản lý hàng tồn kho là Kê khai thường xuyên (KKTX) và Kiểm kê định kỳ (KKĐK); các phương pháp định giá xuất kho (bình quân gia quyền, nhập trước xuất trước - FIFO, thực tế đích danh).
  • Hạch toán chi phí kinh doanh và xác định kết quả: Quy trình tập hợp chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp, chi phí tài chính; trình tự kết chuyển doanh thu thuần, giá vốn và chi phí vào Tài khoản 911 để xác định lợi nhuận kế toán trước thuế và lợi nhuận sau thuế thu nhập doanh nghiệp.

Chương 3: Thực trạng công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng tại Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Hoa Thanh Xuân

Chương 3 tập trung phân tích thực tiễn tổ chức hạch toán tại doanh nghiệp khảo sát:

  • Đặc điểm hoạt động và tổ chức quản lý: Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Hoa Thanh Xuân hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, thương mại các mặt hàng quà tặng doanh nghiệp. Bộ máy quản lý được tổ chức gọn nhẹ theo mô hình trực tuyến - chức năng.
  • Tổ chức bộ máy kế toán: Công ty áp dụng mô hình tổ chức kế toán tập trung kết hợp thuê ngoài dịch vụ kế toán. Tại công ty chỉ bố trí 01 nhân viên kế toán nội bộ đảm nhiệm các khâu: tiếp nhận đơn hàng, lập hóa đơn GTGT, viết phiếu thu/chi, theo dõi công nợ, theo dõi nhập - xuất - tồn kho hàng quà tặng và bàn giao chứng từ định kỳ cho Công ty TNHH Dịch vụ Kế toán Anpha.
  • Chế độ và hình thức kế toán áp dụng: Đơn vị áp dụng Chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa theo Thông tư 133/2016/TT-BTC. Hình thức kế toán là Nhật ký chung, thực hiện xử lý dữ liệu trên phần mềm kế toán VietLong Software do Công ty Kế toán Anpha phát triển.
  • Quy trình hạch toán thực tế: Mô tả chi tiết trình tự lập, kiểm tra và luân chuyển chứng từ gốc (hóa đơn GTGT, phiếu xuất kho, chứng từ ngân hàng); quy trình ghi sổ Nhật ký chung, sổ cái và các sổ kế toán chi tiết; quy trình kết chuyển số liệu lập Báo cáo tài chính và Báo cáo thuế định kỳ.

Chương 4: Kiến nghị và giải pháp nhằm hoàn thiện về tổ chức kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng tại Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Hoa Thanh Xuân

Chương 4 đánh giá ưu khuyết điểm và đề xuất các giải pháp khả thi:

  • Ưu điểm: Bộ máy gọn nhẹ, tiết kiệm chi phí vận hành; tuân thủ cơ bản Chế độ kế toán Thông tư 133/2016/TT-BTC; chứng từ lưu trữ cẩn thận; sổ Nhật ký chung phản ánh các nghiệp vụ theo trình tự thời gian.
  • Tồn tại:
    1. Do sử dụng dịch vụ kế toán thuê ngoài, nhân sự dịch vụ không thường xuyên có mặt tại doanh nghiệp, dẫn đến việc thiếu kiểm soát kịp thời các nghiệp vụ phát sinh hàng ngày và tiến độ xử lý báo cáo.
    2. Mức độ ứng dụng công nghệ thông tin tại chỗ còn thấp; kế toán nội bộ chủ yếu lập chứng từ thủ công trước khi chuyển dữ liệu cho công ty dịch vụ, làm tăng nguy cơ sai sót, nhầm lẫn và chậm trễ tiến độ nộp Báo cáo tài chính.
    3. Bố trí duy nhất 01 kế toán nội bộ kiêm nhiệm toàn bộ các phần hành gây quá tải công việc, dẫn đến một số chứng từ luân chuyển còn thiếu chữ ký, ghi sai ngày tháng hoặc bỏ sót chi tiết.
  • Nguyên tắc hoàn thiện: Tôn trọng chế độ, chuẩn mực kế toán của Bộ Tài chính; phù hợp với quy mô và đặc điểm kinh doanh hàng quà tặng; đảm bảo cung cấp thông tin kế toán trung thực, kịp thời và chuẩn xác.
  • Các giải pháp cụ thể:
    1. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin: Trang bị và kết nối trực tiếp phần mềm kế toán tại doanh nghiệp để nhập liệu tức thời, quản lý lưu trữ chứng từ điện tử, hạn chế ghi chép thủ công.
    2. Bổ sung nhân sự kế toán: Tuyển dụng thêm nhân viên kế toán nhằm phân định rõ ràng các phần hành (kế toán kho - bán hàng, kế toán thanh toán), giảm tải áp lực công việc và thiết lập cơ chế kiểm soát chéo chứng từ.
    3. Tăng cường cơ chế phối hợp với đơn vị dịch vụ kế toán: Thiết lập kênh liên lạc thường xuyên, quy định mốc thời gian giao nhận chứng từ chặt chẽ để kiểm soát tiến độ lập Báo cáo tài chính và Báo cáo thuế định kỳ.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận mang lại các kết quả nghiên cứu và đóng góp cụ thể:

  1. Hệ thống hóa lý luận: Tổng thuật đầy đủ khung lý luận về kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh theo Thông tư 133/2016/TT-BTC dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.
  2. Khảo sát thực tiễn chi tiết: Phản ánh rõ nét mô hình kế toán kết hợp (01 kế toán nội bộ phối hợp với dịch vụ kế toán chuyên nghiệp bên ngoài - Công ty Anpha) cùng việc vận hành phần mềm kế toán VietLong Software tại một doanh nghiệp thương mại quà tặng.
  3. Đề xuất giải pháp mang tính ứng dụng: Đưa ra 03 nhóm giải pháp thực tiễn gắn liền với điều kiện vận hành của Công ty Hoa Thanh Xuân: nâng cấp công nghệ thông tin tại chỗ, hoàn thiện cơ cấu nhân sự kế toán và chuẩn hóa quy trình tương tác với công ty cung cấp dịch vụ kế toán.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Nghiên cứu thực hiện khảo sát tại một doanh nghiệp có quy mô nhỏ với mô hình thuê ngoài dịch vụ kế toán (sử dụng phần mềm đặc thù của đối tác cung cấp dịch vụ), do đó một số phân tích sâu về hạch toán chi tiết các tài khoản tổng hợp tại chỗ chưa được triển khai toàn diện.
  • Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu quy trình tổ chức kiểm soát nội bộ đối với các doanh nghiệp áp dụng mô hình thuê ngoài dịch vụ kế toán trọn gói; nghiên cứu ứng dụng hóa đơn điện tử và các phần mềm kế toán đám mây (Cloud ERP/SaaS) nhằm đồng bộ dữ liệu thời gian thực giữa doanh nghiệp và đơn vị dịch vụ.

Giá trị tham khảo

  • Đối tượng tham khảo: Sinh viên chuyên ngành Kế toán, Kiểm toán, Tài chính doanh nghiệp đang thực hiện khóa luận, đồ án tốt nghiệp về chủ đề bán hàng và xác định kết quả kinh doanh; cán bộ quản lý tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa đang sử dụng dịch vụ kế toán thuê ngoài.
  • Phần nội dung đáng tham khảo:
    • Cách thức tổng quan tài liệu nghiên cứu (Chương 1) với hệ thống bảng đối chiếu chi tiết từ các luận văn và bài báo chuyên ngành.
    • Mô hình luân chuyển chứng từ và quy trình phối hợp công việc giữa kế toán nội bộ doanh nghiệp với đơn vị dịch vụ kế toán (Chương 3 và Chương 4).

Câu hỏi thường gặp

1. Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Hoa Thanh Xuân áp dụng Chế độ kế toán nào?
Công ty áp dụng Chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa theo Thông tư số 133/2016/TT-BTC ngày 26/08/2016 của Bộ Tài chính, áp dụng hình thức sổ Nhật ký chung.

2. Đơn vị nào phụ trách cung cấp dịch vụ kế toán cho Công ty Hoa Thanh Xuân và sử dụng phần mềm gì?
Công ty sử dụng dịch vụ kế toán thuê ngoài của Công ty Kế toán Anpha và xử lý số liệu trên phần mềm kế toán VietLong Software do chính Công ty Anpha phát triển.

3. Cơ cấu nhân sự phòng kế toán tại Công ty Hoa Thanh Xuân được tổ chức ra sao?
Do quy mô nhỏ, tại doanh nghiệp chỉ bố trí 01 kế toán nội bộ phụ trách lập chứng từ, theo dõi đơn hàng, xuất nhập kho hàng quà tặng và bàn giao chứng từ cho công ty dịch vụ kế toán Anpha để lập báo cáo tài chính và báo cáo thuế.

4. Tồn tại lớn nhất trong công tác kế toán bán hàng tại Công ty Hoa Thanh Xuân là gì?
Tồn tại chính gồm: việc ghi chép nội bộ còn mang tính thủ công dẫn đến nguy cơ sai sót chứng từ; tình trạng 01 kế toán kiêm nhiệm toàn bộ công việc gây quá tải; và tiến độ lập báo cáo tài chính đôi khi bị chậm trễ do kế toán dịch vụ không trực tiếp có mặt thường xuyên tại doanh nghiệp.

5. Khóa luận đưa ra những nhóm giải pháp trọng tâm nào cho công ty?
Tác giả đề xuất 03 giải pháp: (1) Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong lưu trữ và nhập liệu kế toán tại công ty; (2) Tuyển dụng thêm nhân viên kế toán để phân định công việc và giảm tải; (3) Tăng cường kiểm soát và duy trì liên lạc thường xuyên với công ty dịch vụ kế toán Anpha.


Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của nhóm sinh viên Trường Đại học Công nghiệp TP.HCM đã hoàn thành việc khảo sát, phân tích toàn diện công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Hoa Thanh Xuân. Trên cơ sở đối chiếu giữa quy định Chế độ kế toán Thông tư 133/2016/TT-BTC với thực tế hoạt động kết hợp dịch vụ kế toán thuê ngoài, đề tài đã chỉ rõ những mặt tích cực cùng các điểm nghẽn trong luân chuyển chứng từ và kiểm soát dữ liệu. Hệ thống giải pháp được đề xuất mang tính thiết thực, đóng góp cơ sở khoa học để doanh nghiệp kiện toàn bộ máy tài chính, nâng cao hiệu quả quản trị và thúc đẩy hoạt động kinh doanh phát triển bền vững.