MỞ ĐẦU Luật quản lý thuế ra đời có hiệu lực từ 1/7/2007, đã làm thay đổi căn bản cơ chế quản lý thuế trƣớc đây, trao quyền chủ động cho ngƣời nộp thuế. Thanh tra thuế là một trong bốn chức năng cơ bản của quản lý thuế theo mô hình chức năng. Đó là một biện pháp hữu hiệu nhằm ngăn ngừa vi phạm, giúp đối tƣợng nộp thuế (ĐTNT) nhận thấy luôn có một hệ thống giám sát hiệu quả tồn tại và kịp thời phát hiện các hành vi vi phạm của ĐTNT. Thanh tra thuế không chỉ có những đóng góp đáng kể vào chống thất thu thuế mà còn nhằm đảm bảo công bằng, động viên đối với các chủ thể kinh tế phát huy nguồn lực của mình đẩy mạnh sản xuất, nâng cao năng suất lao động.
Hoạt động thanh tra thuế cung cấp các căn cứ, các bằng chứng cụ thể phản ánh chân thực, sống động các hoạt động diễn ra trong thực tế, để phục vụ cho việc hoàn thiện, bổ sung các chính sách cho phù hợp. Trong bối cảnh đổi mới phƣơng thức quản lý thuế theo cơ chế “tự khai, tự tính, tự nộp”, công tác quản lý thuế nói chung, hoạt động thanh tra thuế nói riêng cần phải tiếp tục đổi mới nhằm ngăn ngừa, phát hiện những thủ đoạn trốn, lậu thuế có mức độ tinh vi, phức tạp ngày càng tăng, đặc biệt là những thủ đoạn đƣợc liên kết ở quy mô lớn, toàn cầu để trốn thuế… từ đó có biện pháp xử lý, truy thu kịp thời vào ngân sách Nhà nƣớc, góp phần đảm bảo công bằng trong thực hiện nghĩa vụ thuế. Trong những năm qua, công tác thanh tra thuế tại Cục Thuế tỉnh Hà Tĩnh luôn đƣợc coi trọng. Thực hiện quản lý thuế theo mô hình chức năng gắn với cơ chế tự khai, tự nộp, công tác thanh tra thuế đã dần hoàn hiện, đó là thanh tra thuế dựa trên kết quả phân tích, đánh giá, phân loại đối với từng cơ sở doanh nghiệp về mức độ thực hiện chính sách, chọn lọc để thanh tra thuế đúng đối tƣợng, không tràn lan và không gây phiền hà cho các tổ chức, cá nhân chấp hành tốt pháp luật thuế.
Số DN thanh tra các năm đều vƣợt kế hoạch đặt ra. Theo Báo cáo tổng kết hàng năm của Cục Thuế tỉnh Hà Tĩnh, từ năm 2015 đến năm 2019, Cục Thuế tỉnh Hà Tĩnh đã thực hiện thanh tra tại 338 DN, qua thanh tra truy thu vào NSNN 52 tỷ 476 triệu đồng. Tỷ lệ số DN vi phạm/ Số DN bị thanh tra ở mức trên 95%. Công tác thanh tra thuế, xử lý các vi phạm về thuế đã góp phần răn đe, ngăn chặn các hành vi vi phạm, 2 ii gian lận về thuế; trƣớc tiên là ngăn chặn, đẩy lùi tình trạnh thành lập “doanh nghiệp ma” để kinh doanh hóa đơn bất hợp pháp, kê khai khống một phần hoặc toàn bộ tiền hoàn thuế GTGT để chiếm đoạt tiền hoàn thuế của NSNN, góp phần làm cho việc thực thi các luật và chính sách thuế đạt kết quả tốt hơn.
Hoạt động thanh tra thuế cũng đã góp phần phát hiện các dạng ẩn lậu thuế để xử lý kịp thời và kiến nghị điều chỉnh bổ sung chính sách cho phù hợp với thực tế. Bên cạnh những kết quả đạt đƣợc, công tác thanh tra thuế tại Cục Thuế tỉnh Hà Tĩnh còn một số tồn tại. Tổng kết báo cáo công tác thanh tra thuế tại Cục Thuế tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn 2015-2019 cho thấy số lƣợng các đơn vị kiểm tra hàng năm còn thấp, tỷ lệ Số DN thanh tra/ Tổng DN (%) còn thấp và có xu hƣớng giảm từ 1,98% năm 2015 xuống còn 0,70% năm 2019; Số thuế truy thu bình quân/1 đơn vị liên tục giảm, tiềm ẩn rủi ro cơ quan thuế xác định chƣa đúng phạm vi, đối tƣợng cần thanh tra khi lên kế hoạch nên dễ dẫn đến bỏ sót những đơn vị cần thanh tra, gây thất thoát thuế. Số thuế truy thu và phạt tính trung bình cho 01 cuộc kiểm tra tƣơng đối thấp (155 triệu đồng), chƣa phản ánh đúng với thực trạng khai sai, gian lận thuế của các DN trên địa bàn hiện nay, khi số lƣợng ĐTNT tăng lên hàng năm và các thủ đoạn thuế ngày càng tinh vi, phức tạp hơn.
Những vấn đề tồn tại cần đƣợc xem xét rõ nguyên nhân để có giải pháp khắc phục, hoàn thiện hoạt động thanh tra thuế tại Cục Thuế tỉnh Hà Tĩnh. Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC THANH TRA THUẾ 1. Khái niệm, vai trò, nguyên tắc và yêu cầu của thanh tra thuế 1. Khái niệm thanh tra thuế Thanh tra thuế là hoạt động thanh tra được tiến hành bởi, cơ quan quản lý chuyên ngành thuế đối với ĐTNT về việc thực hiện pháp luật về thuế, xử lý các vi phạm pháp luật thuế nhằm đạt được các mục tiêu của quản lý thuế.
Vai trò của thanh tra thuế Hoạt động thanh tra thuế có một số vai tròsau: 2 iii Chống thất thu thuế Khuyến khích sự tuân thủ tự nguyện Đảm bảo sự bình đẳng trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế Nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nƣớc trong lĩnh vực thuế Hoàn thiện chính sách pháp luật thuế Thu thập thông tin Hỗ trợ ĐTNT 1. Nguyên tắc và yêu cầu của thanh tra thuế Tuân thủ quy trình thanh tra Hiệu quả Chính xác, khách quan, trung thực Công khai, dân chủ, kịp thời Không trùng lắp và không cản trở hoạt động của ĐTNT 1. Những nội dung của công tác thanh tra thuế Công tác thanh tra thuế bao gồm những nội dung sau: - Nội dung của thanh tra thuế - Quy trình thanh tra thuế - Phƣơng pháp thanh tra thuế - Tổ chức bộ máy thanh tra thuế Chƣơng 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC THANH TRA THUẾ TẠI CỤC THUẾ TỈNH HÀ TĨNH 2. Giới thiệu về Cục Thuế tỉnh Hà Tĩnh Cục Thuế Hà Tĩnh đƣợc thành lập năm 1991 sau khi tách tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh theo quyết định 308/TC-QĐ-TCCB ngày 27/8/1991 của Bộ tài chính.
Cục thuế Hà Tĩnh có chức năng tham mƣu với cấp uỷ, chính quyền địa phƣơng về lập dự toán thu ngân sách Nhà nƣớc, về công tác quản lý thuế trên địa 2 iv bàn; tổ chức thực hiện dự toán thu thuế hàng năm; thực hiện các biện pháp nghiệp vụ quản lý thuế theo quy định của pháp luật và các quy định, quy trình, biện pháp nghiệp vụ của Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế; tổ chức thực hiện công tác tuyên truyền, hƣớng dẫn, giải thích chính sách thuế của Nhà nƣớc; hỗ trợ ngƣời nộp thuế trên địa bàn thực hiện nghĩa vụ nộp thuế theo đúng quy định của pháp luật. Ngày đầu mô hình tổ chức của Cục thuế Hà Tĩnh gồm tại văn phòng Cục thuế có 7 phòng chức năng là Phòng kế hoạch, thống kê, kế toán án chỉ; phòng thanh tra xử lý và tố tụng về thuế; Phòng thuế Nông nghiệp; Phòng thuế khu vực kinh tế Ngoài quốc doanh; Phòng tổ chức cán bộ đào tạo và thi đua tuyên truyền; Phòng hành chính quản trị tài vụ.Đến năm 1994 theo yêu cầu công tác quản lý thuế Cục thuế đƣợc thành lập thêm 3 phòng: Phòng Ấn chỉ; Phòng thu trƣớc bạ; Phòng hành chính, quản trị. Đƣa số phòng lên tổng là 10 phòng Năm 2019 có 12 phòng chức năng và 12 Chi cục thuế huyện thị xã và thành phố.2 Thực trạng những nội dung của công tác thanh tra thuế tại Cục Thuế tỉnh Hà Tĩnh Quy trình thanh tra thuếtại Cục Thuế tỉnh Hà Tĩnh Nội dung thanh tra thuế tại Cục Thuế tỉnh Hà Tĩnh [NNS2] Phƣơng pháp thanh tra thuế tại Cục Thuế tỉnh Hà Tĩnh Tổ chức bộ máy thanh tra thuế tại Cục Thuế tỉnh Hà Tĩnh 2. Các nhân tố tác động đến công tác thanh tra thuế tại Cục Thuế tỉnh Hà Tĩnh 2.
Các nhân tố bên ngoài Cục Thuế tỉnh Hà Tĩnh Một là, Điều kiện kinh tế-xã hội quốc gia, địa phƣơng Hai là, Môi trƣờng pháp lý 2. Các nhân tố thuộc về Cục Thuế tỉnh Hà Tĩnh Năng lực quản trị nội bộ của Cục Thuế tỉnh Hà Tĩnh Số lƣợng và chất lƣợng nguồn nhân lực thực hiện thanh tra thuế Cơ sở vật chất và năng lực ứng dụng công nghệ thông tin trong thanh tra thuế 2 v 2. Đánh giá chung về công tác thanh tra thuế tại Cục Thuế tỉnh Hà Tĩnh 2. Những kết quả đạt được Tỷ lệ số doanh nghiệp thanh tra thực tế/Số doanh nghiệp thanh tra theo kế hoạch đạt và vƣợt mức kế hoạch Tỷ lệ số doanh nghiệp vi phạm/Số doanh nghiệp thanh tra ở mức cao trên 95%.
Truy thu toàn bộ tiền thuế vi phạm nộp vào NSNN, góp phần nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật thuế Nâng cao tính tuân thủ pháp luật của ĐTNT trên địa bản tỉnh Hà Tĩnh Nâng cao mức độ hiểu biết pháp luật của ĐTNT trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh 2.2 Những hạn chế[NNS3] Một là, Tỷ lệ doanh nghiệp đã thanh tra có xu hƣớng giảm Hai là, Số thuế truy thu bình quân một cuộc thanh tra còn thấp 2.3 Các nguyên nhân chủ quan và khách quan tác động đến công tác thanh tra thuế tại Cục Thuế tỉnh Hà Tĩnh 2. Nguyên nhân chủ quan[NNS4] Thứ nhất, về năng lực quản trị nội bộ của Cục Thuế tỉnh Hà Tĩnh Một là, phương thức quản lý của Cục Thuế tỉnh Hà Tĩnh Hai là, công tác cải cách hành chính tại Cục Thuế tỉnh Hà Tĩnh Ba là, sự phối hợp giữa các bộ phận trong hoạt động thanh tra thuế Thứ hai, Về nguồn nhân lực thanh tra thuế của Cục Thuế tỉnh Hà Tĩnh Thứ ba, Về cơ sở vật chất phục vụ hoạt động thanh tra thuế tại Cục Thuế tỉnh Hà Tĩnh 2. Nguyên nhân khách quan Thứ nhất, Môi trƣờngvĩ mô Một là, Điều kiện kinh tế-xã hội quốc gia, địa phương Hai là, Môi trường pháp lý Thứ hai, Đặc điểm của các đối tƣợng nộp thuế trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh 2 vi Thứ ba, Sự phối hợp của các cơ quan ban ngành có liên quan 2 vii Chƣơng 3: ĐỊNH HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC THANH TRA THUẾ TẠI CỤC THUẾ HÀ TĨNH 3. Định hƣớng hoàn thiện công tác thanh tra thuế [N5] tại Cục Thuế tỉnh Hà Tĩnh 3.
Căn cứ định hướng hoàn thiện công tác thanh tra thuế của Cục Thuế tỉnh Hà Tĩnh Yêu cầu đảm bảo việc chấp hành các luật thuế, đảm bảo nguồn thu cho ngân sách nhà nƣớc Yêu cầu đảm bảo tính khách quan, bình đẳng giữa các thành phần kinh tế thuộc đối tƣợng thanh tra và cƣơng quyết xử lý vi phạm về thuế của ngƣời nộp thuế Yêu cầu nâng cao hiệu quả công tác thanh tra thuế; đảm bảo tính hiệu quả trong công tác quản lý thuế 3.