CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VE CÔNG TÁC THÁM ĐỊNH GIÁ TRONG CHO VAY TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái quát về bất động sản và bất động sản thế chấp 1.LL Khái quát về bất động sản 1. Khái niệm Ở nước ta, theo Điều 107 - Bộ Luật Dân Sự 2015, quy định bất động sản là: Đất đai; Nhà ở, công trình xây dựng gan liền với đất đai; Tài sản khác gắn liền với dat đai, nhà, công trình xây dựng; Các tài sản khác do pháp luật quy định. Theo tiêu chuẩn thâm định giá quốc tế, BĐS là đất đai và những công trình do con người tạo nên gan liền với đất.
Đó là những vật hữu hình cùng với những tài sản nămở trên, phía trên hay dưới mặt đất. Đặc điểm Theo hệ thống tiêu chuẩn tham định giá Việt Nam về phân loại tài sản trong thẩm định giá, bất động sản là các tài sản không di dời được. BĐS có đặc điểm là gắn có định với một không gian, vị trí nhất định, không di dời được, bao gồm: Đất đai; Công trình xây dựng trên dat gắn liền với đất đai, kế cả các tài sản gắn liền với công trình xây dựng đó; Các tài sản khác gắn liền với đất đai; Các tài sản khác theo quy định của pháp luật. Đối với BĐS là đất đai ở Việt Nam, nó không thuộc sở hữu của bất kỳ cá nhân nào mà cá nhân đó chỉ có thể có quyền sử dụng đối với đất đai.
Về mặt pháp lý, đây là quyền sử dụng tài sản của người không phải là chủ sở hữu tài sản. Theo đó, người không phải là chủ sở hữu tài sản đó có quyền sử dụng tài sản “đúng tính năng, công dụng, đúng phương thức” nhằm “hưởng hoa lợi, lợi tức từ tài sản” và quyền sử dụng này có thé được chuyền giao cho người khác thông qua hợp đồng hoặc theo quy định của pháp luật. Các thuộc tính của bat động sản - Có định Bất động sản gan liền với một vị trí có định cụ thé, mà yếu tố vị trí có ảnh hưởng lớn và tạo ra giá trị BĐS. Yếu tổ vị trí chính là khoảng cách từ BĐS đến các trung tâm kinh tế, văn hóa, chính trị hay cũng chính là khả năng tiếp cận của BĐS với các trung tâm đó.
Khi “tính vị trí” của BĐS thay đổi sẽ làm cho giá trị BĐS thay đổi tăng hay giảm tùy thuộc vào khả năng tiếp cận với các trung tâm đó. Do tính “cố định về vi trí” nên gia tri và khả năng sinh lời của BĐS còn chịu tác động của yếu tố môi trường như: yếu tố tự nhiên, điều kiện kinh tế, điều kiện môi trường và tính chat xã hội. Khi đầu tư và thẩm định giá BĐS, cần lưu ý và dự tính trước các khả năng khi có sự thay đổi hai yếu tố này sẽ tác động và ảnh hưởng như thế nào đến giá trị BĐS. - Bén vững Thông thường BĐS có tính bền vững cao, đặc biệt là đối với đất đai.
Tuy nhiên, khi định giá và đầu tư BĐS cũng cần xem xét trên góc độ kỹ thuật và kinh tế: Thứ nhất, khi đầu tư cần chú trọng chu kỳ kinh tế dé quyết định chu kỳ vật lý nhằm bao đảm công trinh/BDS phát huy được hiệu qua, thu hồi được vốn,. trước khi công trinh/BDS cham dit chu kỳ vật lý: hư hỏng, sập đồ, không còn sử dung. Và khi định giá chỉ chọn và quyết định giá trị BĐS căn cứ vào chu kỳ nào ngắn hơn giữa hai chu kỳ kinh tế và chu kỳ vật lý. Thứ hai, vào cuối chu kỳ kinh tế dé bảo đảm được lợi ích kinh tế của BĐS không bị suy giảm, các chi phí duy trì thường tăng lên.
Do vậy, cần so sánh lợi ích kinh tế mang lại với các chi phí duy trì và chi phí cơ hội của việc duy trì BĐS dé quyết định chu kỳ vật lý. Thứ ba, cần tính toán và dự tính các công năng và nhu cầu thay đổi của BĐS khi đầu tư. - _ Khác biệt Các BĐS có những khác biệt: khác nhau về vị trí, về kết cấu và kiến trúc, khác nhau về quyền, về quang cảnh, môi trường. Sự khác biệt đó chính là lợi ích kinh tế riêng mang lại cho từng BĐS.
- Khan hiếm Xuất phát từ “giới hạn về diện tích”, “khác biệt”, “vi trí có định”,. đã tạo ra sự khan hiếm của BĐS, làm cho quan hệ cung cầu về BĐS mắt cân đối theo chiều hướng cung < cầu, dẫn đến tình trạng đầu cơ về BĐS. - Gid trị lớn Giá trị đất và chi phí xây dựng là rất lớn, làm cho giá trị BĐS thường rat cao, do vậy: hoạt động đầu tư kinh doanh BĐS phải cần vốn lớn và dài hạn; vốn đầu tư cho BĐS có thể tái tạo qua kinh doanh hoặc thế chấp; do có giá trị lớn nên thường phát sinh quan hệ vay vốn khi mua bán BĐS. - Anh hưởng lẫn nhau Các BĐS thường có tác động lẫn nhau và có ảnh hưởng đến các hoạt động kinh tế - xã hội, do vậy: Thứ nhất, sự thống nhất quản lý về BĐS của Nhà nước là điều cần thiết.
Thứ hai, khi đầu tư xây dựng các công trình phải tính đến sự ảnh hưởng đối với các công trình khác, đối với môi trường và cảnh quang. Thứ ba, khi định giá phải tính đến khả năng ảnh hưởng nếu như có các công trình khác ra doi. Giá của bat động sản - _ Giá thị trường của bat động san Nhìn chung có thê hiểu giá trị thị trường của BĐS là số tiền ước tính để một BĐS nên trao đổi vào ngày thâm định giá giữa một người mua tự nguyện (muốn mua) 6 với một người bán tự nguyện (muốn bán) trong các giao dịch khách quan, trong khoảng thời gian giao dich đủ dai sau khi đã tìm hiểu kỹ thị trường và các bên hành động một cách hiểu biết lẫn nhau, thận trọng va không áp đặt. - _ Giá trị phi thi trường của bat động sản Nhìn chung có thể hiểu giá trị phi thị trường của bất động sản là mức giá ước tính được xác định theo những căn cứ khác với giá trị thị trường hoặc có thể được mua bán, trao đổi theo các mức giá không phản ánh giá trị thị trường như: giá trị tài sản đang trong quá trình sử dụng, giá trị đầu tư, giá trị đặc biệt, giá trị thanh lý, giá trị tài sản bắt buộc phải bán, giá trị tài sản chuyên dùng, giá trị tài sản có thị trường hạn chế,.
Các yếu tổ tác động đến giá của bat động sản Các yếu té tác động đến giá của BĐS được chia thành 3 nhóm sau: - _ Nhóm các yếu tổ liên quan đến giao dịch Môi liên hệ giữa các bên trong giao dịch: chỉ khi người mua và người bán thực hiện việc giao dịch theo mục đích hợp lý và khách quan thì mới được coi là chứng cứ thị trường. Các điều khoản giao dịch: các điều khoản bán khác nhau sẽ dẫn đến giá bán khác nhau, do vậy thâm định viên phải xem xét kỹ các điều khoản bán dé xác định chứng cứ thị trường. Các điều kiện thị trường: thị trường bình thường là khi cung cầu cân bằng và mức giá không phản ánh sự khan hiếm của cung hay cầu. Giao dịch đã thực hiện là giao dịch chín mudi, có thông tin tốt và đáp ứng yêu cầu của giá tri thị trường thì khi đó giá của BĐS giao dịch mới được xem là chứng cứ giá tri thị trường.
- Nhóm các yếu to vĩ mô Một là, Chính sách của Nhà nước: tác động rất lớn và trực tiếp đến giá BĐS thể hiện trên các mặt chủ yếu như: các quy định về quyền sở hữu, thuê đất, sử dụng, chuyền nhượng BĐS; các chính sách và nghĩa vụ tài chính có liên quan đến QSDD (thuế, tiền thuê, tiền sử dụng đất. Hai là, các yếu tố kinh tế chung của quốc gia, địa phương. Các yếu tố này ảnh hưởng đến cầu và qua đó tác động đến cung BĐS nên ảnh hưởng đến giá BĐS. Giá BĐS biến động tỷ lệ thuận với giá gia tăng kinh tế cũng như thu nhập quốc dân của quốc gia và địa phương.
Các yếu tố này gồm sự biến động của tổng sản phẩm quốc gia, thu nhập bình quân đầu người dân, tiết kiệm cá nhân và đầu tư. Ba là, cung cầu BĐS: cũng giống như bất cứ hàng hoá, dịch vụ nào khác, giá BĐS trên thị trường là giá cân băng giữa cung cau. - _ Nhóm các yếu tô vi mô Chi phí: là toàn bộ phí tổn mà người đang sử dụng phải bỏ ra dé tạo lập hoặc dé có được quyền “sở hữu” BĐS, đây là yếu tố quan trọng mà nhà thâm định giá phải xem xét khi thâm định giá BĐS. 7 Sự hữu dụng: Xét về mục đích sử dụng một BĐS có khả năng dùng để ở, để kinh doanh hoặc có thể kết hợp cả hai mục đích.
Xét về tính năng hiệu quả của một BĐS có thé sử dụng ngay có giá trị hơn một BĐS phải tốn chi phí và thời gian sửa chữa dé có thé sử dụng được. Do vậy, khi thâm định giá BĐS cần chú ý đặc điểm của vật kiến trúc và tài sản khác gắn liền với đất. Các yếu tố vật chất như: địa điểm nơi BĐS tọa lạc, hình dang lô đất, môi trường xung quanh. Khái quát về bat động sản thé chấp 1.
Khái niệm bat động sản thé chấp Bảo đảm tiền vay bằng BĐS thế chấp là hình thức mà bên vay vốn dùng tài sản là BĐS thuộc sở hữu của mình để đảm bảo thực hiện nghĩa vụ trả nợ (bao gồm nợ gốc và tiền phạt lãi quá hạn) đối với bên cho vay khi nguồn thu nợ thứ nhất bị mat. Bat động sản thé chấp là tài sản được người đi vay dùng dé bảo đảm cho khoản vay của mình tại ngân hàng bằng cách giao cho ngân hàng giấy tờ sở hữu tài sản và xác nhận cho ngân hàng quyên phát mại tài sản khi khách hàng không trả được nợ. Như vậy, muốn thế chấp BĐS trước hết khách hàng cần có quyền sở hữu BĐS đó (bao gồm quyền chiếm hữu, quyền sử dung và quyền định đoạt), chu sở hữu có thé là cá nhân, pháp nhân, hoặc các chủ thể khác và phải chứng minh được quyền sở hữu của mình bằng các giấy tờ hợp pháp. Ngoài điều kiện về đăng ký quyền sở hữu và các đặc điểm như trên, BĐS chỉ trở thành TSBD tiền vay khi đã đăng ký giao dịch bảo đảm.