Luận văn báo cáo tổng kết đề tài cấp nhà nước hoàn thiện công nghệ nhân giống vô tính bằng giâm cành và phát triển hai giống chè chất lượng cao phúc vân tiên và keo am tích

Luận văn báo cáo tổng kết đề tài cấp nhà nước về hoàn thiện công nghệ nhân giống vô tính bằng giâm cành, phát triển giống chè Phúc Vân Tiên và Keo Am Tích chất lượng cao.

• Tác giả: Ts. Nguyễn Văn Thiệp
• Trường học: Viện Khoa học kỹ thuật nông lâm nghiệp miền núi phía Bắc
• Chuyên ngành: Nông nghiệp
• Đề tài: Hoàn thiện công nghệ nhân giống vô tính & phát triển giống chè Phúc Vân Tiên, Keo Am Tích
• Loại tài liệu: Báo cáo tổng kết đề tài cấp nhà nước
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Công nghệ nhân giống vô tính

Công nghệ nhân giống vô tính là trọng tâm của dự án, tập trung vào phương pháp giâm cành để nhân giống hai giống chè Phúc Vân Tiên và Keo Am Tích. Kỹ thuật này đã được hoàn thiện, giúp tăng tỷ lệ sống của cây con và duy trì đặc tính di truyền của cây mẹ. Dự án đã xác định thời vụ giâm hom thích hợp nhất vào tháng 8 hàng năm, với thời gian nuôi hom trên vườn cây mẹ là 3 tháng. Các biện pháp chăm sóc như bấm tỉa, tạo tán, và điều chỉnh cành đã được áp dụng để thu được hom khỏe mạnh.

1.1 Kỹ thuật nuôi hom

Kỹ thuật nuôi hom được nghiên cứu kỹ lưỡng, bao gồm việc xác định thời vụ, liều lượng phân bón, và phương pháp chăm sóc vườn cây mẹ. Thời vụ nuôi hom chính là vụ đông xuân và vụ hè thu, với thời gian nuôi hom từ 2,5 đến 3 tháng. Việc bón phân hữu cơ và vô cơ được điều chỉnh phù hợp để đảm bảo hom giống sinh trưởng tốt.

1.2 Xây dựng vườn ươm

Dự án đã xây dựng hệ thống vườn ươm với kỹ thuật điều chỉnh độ ẩm, ánh sáng, và dinh dưỡng phù hợp cho từng giai đoạn cây con. Việc sử dụng lưới đen thay thế vật liệu giàn che bằng phên nứa đã giúp giảm chi phí và chủ động điều chỉnh cường độ ánh sáng. Phân loại cây con sớm cũng được thực hiện để tăng tỷ lệ xuất vườn.

II. Phát triển giống chè

Dự án tập trung vào việc phát triển giống chè Phúc Vân Tiên và Keo Am Tích, hai giống chè chất lượng cao được nhập nội từ năm 2001. Các nghiên cứu đã xác định mật độ trồng thích hợp cho từng giống, với mật độ từ 2,0-2,2 vạn cây/ha đối với Phúc Vân Tiên và 2,2-2,5 vạn cây/ha đối với Keo Am Tích. Kỹ thuật đốn tạo hình và bón phân cũng được điều chỉnh để tăng năng suất và chất lượng chè.

2.1 Kỹ thuật đốn tạo hình

Kỹ thuật đốn tạo hình được áp dụng để tạo tán cây chè phù hợp với từng giống. Đối với Phúc Vân Tiên, lần đầu đốn thân chính cao 25 cm, cành bên cao 40 cm; lần thứ hai đốn cao 40 cm. Đối với Keo Am Tích, lần đầu đốn thân chính cao 20 cm, cành bên cao 35 cm; lần thứ hai đốn cao 35 cm.

2.2 Bón phân và chăm sóc

Việc bón phân hữu cơ và cân đối NPK được thực hiện nhiều đợt trong năm để tăng năng suất và chất lượng chè. Các biện pháp như tủ rác giữ ẩm, tưới nước trong thời kỳ khô hạn, và phòng trừ sâu bệnh kịp thời cũng được áp dụng để đảm bảo cây chè sinh trưởng tốt.

III. Ứng dụng và hiệu quả kinh tế

Dự án đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, bao gồm việc đào tạo 388 cán bộ kỹ thuật, công nhân và nông dân thành thạo về quy trình nhân giống vô tính và thâm canh hai giống chè mới. Dự án cũng xây dựng được 6 vườn ươm chính và hàng chục vườn ươm nhỏ tại các hộ gia đình, sản xuất và tiêu thụ hết 9,04 triệu bầu chè, trồng 5 ha mô hình hai giống mới, và thu hồi vốn đầy đủ.

3.1 Hiệu quả kinh tế

Dự án đã mang lại hiệu quả kinh tế cao, với việc giảm chi phí sản xuất bầu chè giống xuống 25%. Các mô hình thâm canh hai giống chè mới cũng cho năng suất và chất lượng cao, góp phần tăng thu nhập cho nông dân.

3.2 Hiệu quả xã hội

Dự án đã góp phần quan trọng trong việc nhân nhanh và cung cấp giống chè chất lượng cao cho sản xuất, đồng thời tạo việc làm và nâng cao trình độ kỹ thuật cho người dân địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ n«ng nghiÖp vµ ph¸t triÓn n«ngth«n viÖn KHKT n«ng l©m nghiÖp miÒn nói phÝa b¾c b¸o c¸o tæng kÕt ®Ò tµi cÊp nhµ n−íc hoµn thiÖn c«ng nghÖ nh©n gièng v« tÝnh b»ng gi©m cµnh vµ ph¸t triÓn hai gièng chÌ chÊt l−îng cao phóc v©n tiªn vµ keo am tÝch M∙ sè: kc 06.DA 19 NN Chñ nhiÖm ®Ò tµi: TS. nguyÔn v¨n thiÖp 6804 17/4/2008 HÀ NỘI - 2007 Danh s¸ch c¸ nh©n tham gia thùc hiÖn dù ¸n TT Hä vµ tªn C¬ quan c«ng t¸c Chøc danh 1 TS. NguyÔn V¨n ThiÖp ViÖn KHKTNLN Chñ nhiÖm dù miÒn nói phÝa B¾c ¸n 2 TS. NguyÔn V¨n T¹o ViÖn KHNN ViÖt Nam Céng t¸c viªn 3 TS.

§inh ThÞ Ngä ViÖn KHKTNLN miÒn Céng t¸c viªn nói phÝa B¾c 4 ThS. NguyÔn V¨n Niªn ViÖn KHKTNLN miÒn Céng t¸c viªn nói phÝa B¾c 5 TS. NguyÔn V¨n Toµn ViÖn KHKTNLN miÒn Céng t¸c viªn nói phÝa B¾c 6 ThS. Ngô Xuân Cường ViÖn KHKTNLN miÒn Céng t¸c viªn nói phÝa B¾c 7 PGS.

NguyÔn V¨n ViÖn KHKTNLN miÒn Céng t¸c viªn Hïng nói phÝa B¾c 8 KS. NguyÔn ThÞ Thu Hµ ViÖn KHKTNLN miÒn Céng t¸c viªn nói phÝa B¾c 9 KS. TrÞnh ThÞ Kim Mü ViÖn KHKTNLN miÒn Céng t¸c viªn nói phÝa B¾c 10 KS. §ç ThÞ Tr©m ViÖn KHKTNLN MN Céng t¸c viªn phÝa B¾c 1 Bµi tãm t¾t Hai gièng chÌ Phóc V©n Tiªn (PVT) vµ Keo Am TÝch (KAT) lµ nh÷ng gièng cã chÊt l−îng tèt nhËp néi tõ n¨m 2001 ®· cã thêi gian kh¶o nghiÖm ë c¸c vïng chÌ chÝnh cña ViÖt Nam vµ ®· ®−îc Bé NN & PTNT c«ng nhËn gièng t¹m thêi n¨m 2003 vµ cho phÐp trång thö trªn diÖn réng.

Dù ¸n triÓn khai nh»m hoµn thiÖn c«ng nghÖ nh©n gièng v« tÝnh b»ng ph−¬ng ph¸p gi©m cµnh vµ kü thuËt th©m canh cho hai gièng chÌ míi, gãp phÇn ph¸t triÓn hai gièng chÌ PVT vµ KAT ë mét sè vïng sinh th¸i thÝch hîp; ®µo t¹o ®éi ngò c¸n bé kü thuËt, c«ng nh©n vµ n«ng d©n thµnh th¹o vÒ quy tr×nh c«ng nghÖ nh©n gièng v« tÝnh b»ng ph−¬ng ph¸p gi©m cµnh vµ th©m canh hai gièng chÌ míi. KÕt qu¶ ®· x¸c ®Þnh ®−îc thêi vô ®Ó hom thÝch hîp nhÊt vµo løa h¸i chÝnh th¸ng 8 hµng n¨m. Thêi gian nu«i hom trªn v−ên c©y mÑ 3 th¸ng, c¾m hom vµo th¸ng 11-12. Trong qu¸ tr×nh nu«i hom th−êng xuyªn bÊm tØa, t¹o t¸n, ®iÒu chØnh cµnh chÌ gièng ®Ó thu ®−îc nh÷ng hom khoÎ m¹nh.

X¸c ®Þnh ®−îc liÒu l−îng, tû lÖ c¸c lo¹i ph©n, thêi kú vµ ph−¬ng ph¸p bãn ph©n cho v−ên c©y mÑ. Nghiªn cøu kü thuËt ®iÒu chØnh ®é Èm thÝch hîp cho tõng giai ®o¹n c©y con trong v−ên −¬m, thiÕt bÞ, ph−¬ng ph¸p t−íi. Nghiªn cøu ®iÒu chØnh ¸nh s¸ng, dïng l−íi ®en thay thÕ vËt liÖu giµn che b»ng phªn nøa ®· gãp phÇn lµm gi¶m gi¸ thµnh, chñ ®éng ®iÒu chØnh c−êng ®é ¸nh s¸ng trùc x¹ phï hîp víi yªu cÇu cña tõng giai ®o¹n c©y con. TiÕn hµnh ph©n lo¹i c©y con vµo thêi ®iÓm sím, thÝch hîp sÏ t¹o cho c©y ®ång ®Òu vµ t¨ng tû lÖ xuÊt v−ên.

X¸c ®Þnh ®−îc liÒu l−îng vµ tû lÖ c¸c lo¹i ph©n kho¸ng cho tõng thêi kú c©y con trong v−ên −¬m: 2 th¸ng ®Çu kh«ng bãn ph©n, tõ sau th¸ng thø 2 b¾t ®Çu bãn, lÇn ®Çu bãn l−îng Ýt, hoµ lo·ng råi t−íi, nh÷ng lÇn sau t¨ng dÇn. Cã thÓ bæ sung dinh d−ìng b»ng c¸ch hoµ tan ph©n bãn nång ®é 1% phun ®Òu lªn mÆt luèng sau ®ã phun l¹i b»ng n−íc l·. Dù ¸n còng ®· ®iÒu tra sinh tr−ëng, biÖn ph¸p kü thuËt ®· ¸p dông ë mét sè vïng s¶n xuÊt, ®· thö nghiÖm c¸c c¸c kü thuËt th©m canh hai gièng chÌ PVT vµ KAT. KÕt qu¶ ®· x¸c ®Þnh ®−îc mËt ®é trång ë vïng Phó Thä víi 2 gièng PVT tõ 2,0-2,2 v¹n c©y/ha, víi gièng KAT tõ 2,2-2,5 v¹n c©y/ha.

ë nh÷ng vïng m−a nhiÒu vµ cã c¸c ®iÒu kiÖn thÝch hîp h¬n nh− Qu¶ng Ninh, mËt ®é trång cho c¶ hai gièng tõ 2,2-2,3 v¹n c©y/ha. §èn t¹o h×nh cho chÌ PVT cã thÓ ¸p dông lÇn thø nhÊt ®èn th©n chÝnh cao 25 cm, cµnh bªn cao 40 cm; lÇn thø hai ®èn cao 40 cm. §èi víi chÌ KAT, lÇn thø nhÊt ®èn th©n chÝnh cao 20 cm, cµnh bªn cao 35 cm; lÇn thø hai ®èn cao 35 cm. N¨m thø 3 ®Õn n¨m thø 5 ®èn n¨m sau cao h¬n n¨m tr−íc 5 cm.

Bãn ph©n: t¨ng c−êng bãn ph©n h÷u c¬, bãn c©n ®èi NPK, bãn nhiÒu ®ît trong n¨m lµm t¨ng n¨ng suÊt, chÊt l−îng chÌ cña hai gièng míi. Thùc hiÖn tñ r¸c gi÷ Èm n−¬ng chÌ, t−íi n−íc ë thêi kú kh« h¹n, phßng trõ s©u bÖnh kÞp thêi lµ nh÷ng yÕu tè cho chÌ sinh tr−ëng ph¸t triÓn tèt vµ t¨ng n¨ng suÊt. Dù ¸n ®· ®µo t¹o ®−îc 388 c¸n bé kü thuËt, c«ng nh©n vµ n«ng d©n thµnh th¹o lµm v−ên −¬m nh©n gièng v« tÝnh vµ th©m canh 2 gièng chÌ míi t¹i c¸c vïng triÓn khai Dù ¸n. Gãp phÇn quan träng nh©n nhanh, cung cÊp gièng tèt cho s¶n xuÊt.

Trong thêi gian triÓn khai Dù ¸n, ®· x©y dùng ®−îc 6 v−ên −¬m chÝnh vµ hµng chôc v−ên −¬m nhá t¹i c¸c hé gia ®×nh ë c¸c vïng triÓn khai dù ¸n s¶n xuÊt vµ tiªu thô hÕt 9,04 triÖu bÇu chÌ, trång 5 ha m« h×nh hai gièng míi, thu håi vèn ®Çy ®ñ. 3 Môc lôc Néi dung Trang Danh s¸ch nh÷ng ng−êi thùc hiÖn Dù ¸n 1 Bµi tãm t¾t 2 Môc lôc 4 1. Th«ng tin tæng qu¸t vÒ dù ¸n 6 1. Tæng quan chung 6 1.

Néi dung thùc hiÖn 8 1. Nghiªn cøu Hoµn thiÖn c«ng nghÖ gi©m hom 8 1. Nghiªn cøu hoµn thiÖn quy tr×nh th©m canh 10 1. Kinh phÝ thùc hiÖn Dù ¸n 10 1.

§¸nh gi¸ hiÖu qu¶ kinh tÕ vµ x· héi cña Dù ¸n 10 1. Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu vµ thùc hiÖn dù ¸n 11 3. KÕt qu¶ thùc hiÖn 13 3. Nghiªn cøu Hoµn thiÖn c«ng nghÖ gi©m hom 13 3.

Kü thuËt nu«i hom gièng trªn v−ên c©y mÑ 13 3. Hoµn thiÖn kü thuËt v−ên −¬m. KÕt qu¶ x©y dùng hÖ thèng v−ên −¬m. Nghiªn cøu hoµn thiÖn quy tr×nh th©m canh 26 3.

MËt ®é vµ trång chÌ 26 3. Kü thuËt ®èn, h¸i 27 3. Bãn ph©n cho chÌ 29 31 3. Kü thuËt gi÷ Èm, t−íi n−íc cho chÌ 31 3.

Phßng trõ s©u bÖnh, cá d¹i 31 3. KÕt qu¶ ®µo t¹o cña Dù ¸n. KÕt qu¶ thùc hiÖn kinh phÝ Dù ¸n 32 4. §¸nh gi¸ HiÖu qu¶ 34 4.

HiÖu qu¶ kinh tÕ 34 4. Hiªu qu¶ x· héi 35 4. kÕt luËn vµ ®Ò nghÞ 35 Tµi liÖu tham kh¶o 37 Phô lôc 39 C¨n cø ®Ó x©y dùng quy tr×nh 40 Nh÷ng ®iÓm bæ sung trong quy tr×nh 40 Quy tr×nh nh©n gièng v« tÝnh chÌ PVT b»ng gi©m cµnh 42 Quy tr×nh nh©n gièng v« tÝnh chÌ KAT b»ng gi©m cµnh 50 Quy tr×nh trång, ch¨m sãc, thu ho¹ch gièng chÌ PVT 57 Quy tr×nh trång, ch¨m sãc, thu ho¹ch gièng chÌ KAT 68 5 Tªn Dù ¸n SXTN: “Hoµn thiÖn c«ng nghÖ nh©n gièng v« tÝnh b»ng gi©m cµnh vµ ph¸t triÓn hai gièng chÌ chÊt l−îng cao Phóc V©n tiªn vµ keo am tÝch ” M∙ sè: KC.NN Chñ nhiÖm Dù ¸n SXTN: TS. NguyÔn V¨n ThiÖp C¬ quan chñ tr×: ViÖn Khoa häc kü thuËt n«ng l©m nghiÖp miÒn nói phÝa B¾c, Bé N«ng nghiÖp & Ph¸t triÓn n«ng th«n 1.

Th«ng tin tæng qu¸t vÒ dù ¸n: 1. Tæng quan chung. C©y chÌ cã vÞ trÝ quan träng ®èi víi vïng trung du miÒn nói ViÖt Nam, chóng cã kh¶ n¨ng sinh tr−ëng, ph¸t triÓn tèt trong ®iÒu kiÖn cña vïng ®Êt dèc, ®em l¹i nguån thu nhËp quan träng gãp phÇn xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo vµ dÇn tiÕn tíi lµm giµu cho nh©n d©n trong vïng. §ång thêi, c©y chÌ cßn cã vai trß to lín trong viÖc che phñ ®Êt trèng ®åi nói träc vµ b¶o vÖ m«i tr−êng sinh th¸i, mét trong nh÷ng vÊn ®Ò ®ang rÊt ®−îc quan t©m cña §¶ng vµ Nhµ n−íc ta hiÖn nay.

ChÝnh phñ ®· cã nhiÒu chÝnh s¸ch cô thÓ cho ph¸t triÓn c©y chÌ. Mét sè tØnh vïng trung du miÒn nói phÝa B¾c ®· coi c©y chÌ lµ c©y kinh tÕ mòi nhän. V× vËy, nh÷ng n¨m gÇn ®©y, diÖn tÝch, s¶n l−îng, kim ng¹ch xuÊt khÈu cña ngµnh chÌ ®· t¨ng nhanh. Tuy vËy, n¨ng suÊt vµ chÊt l−îng chÌ n−íc ta thÊp h¬n nhiÒu n−íc trªn thÕ giíi vµ trong khu vùc.

Kh¾c phôc tån t¹i ®ã, chóng ta ®ang nç lùc nghiªn cøu vµ ¸p dông c¸c biÖn ph¸p tiªn tiÕn trong s¶n xuÊt chÌ. Mét trong nh÷ng gi¶i ph¸p cã hiÖu qu¶ lµ ph¶i ®Èy m¹nh thay ®æi c¬ cÊu gièng chÌ theo h−íng chØ trång míi vµ thay thÕ c¸c n−¬ng chÌ cò kÐm hiÖu qu¶ b»ng c¸c gièng cã chÊt l−îng tèt, nh©n gièng v« tÝnh b»ng gi©m hom. §ã lµ ph−¬ng ph¸p tiÕn bé vµ hÖ sè nh©n gièng lín, gi÷ nguyªn ®Æc tÝnh c©y mÑ, n−¬ng chÌ ®ång ®Òu, n¨ng suÊt vµ chÊt l−îng tèt. Hai gièng chÌ Phóc v©n tiªn (PVT) vµ Keo am tÝch (KAT) lµ nh÷ng gièng chÌ nhËp néi cã chÊt l−îng tèt, ®· cã thêi gian kh¶o nghiÖm ë c¸c vïng chÌ chÝnh cña ViÖt Nam vµ ®· ®−îc Bé NN & PTNT cho phÐp trång thö trªn diÖn réng [1,2,3,4,5,6].

Tuy nhiªn, diÖn tÝch cña hai 6 gièng nµy cßn h¹n chÕ, kü thuËt nh©n gièng ch−a ®−îc hoµn thiÖn, nªn hiÖu qu¶ nh©n gièng ch−a cao. V× vËy, më réng qui m« nh©n gièng vµ m« h×nh th©m canh ®Ó hoµn thiÖn quy tr×nh nh©n trång hai gièng chÌ míi PVT vµ KAT lµ cÇn thiÕt trong ch−¬ng tr×nh ph¸t triÓn chÌ. Gièng chÌ Phóc V©n Tiªn thuéc hÖ v« tÝnh, lµ gièng lai gi÷a Phóc §Ønh §¹i B¹ch Trµ vµ V©n Nam, sinh tr−ëng m¹nh, n¨ng suÊt cao, ë tuæi 3 ®¹t 4,0 tÊn/ha. Gi©m hom cã tû lÖ sèng cao 80-90%.

Gièng Keo Am TÝch lµ gièng v« tÝnh cã nguån gèc ë Phóc KiÕn Trung Quèc, sinh tr−ëng kh¸, n¨ng suÊt ë tuæi 3 ®¹t tõ 3,7-4,0 tÊn/ha, chÕ biÕn chÌ xanh chÊt l−îng rÊt cao. Ph−¬ng ph¸p nh©n gièng v« tÝnh chÌ b»ng gi©m hom ®−îc sö dông phæ biÕn v× gi¸ thµnh rÎ, dÔ ¸p dông [15]. C©y chÌ v« tÝnh trång víi mËt ®é thÝch hîp, ph©n bãn ®Çy ®ñ, chÕ ®é ch¨m sãc phï hîp ®èi víi c¸c gièng sÏ cã hiÖu qu¶ tèt. Víi c¸c gièng chÌ xanh chÊt l−îng cao Trung Quèc, NhËt B¶n trång tõ 2,5-3,0 v¹n c©y/ha.

NhËt B¶n ngoµi bãn lãt, cßn phñ mét líp ph©n h÷u c¬ dµy 5-10 cm trªn mÆt. ¸p dông c«ng nghÖ t−íi ®¶m b¶o ®Çy ®ñ nhu cÇu n−íc cña c©y chÌ [16,17,19]. ë n−íc ta, kü thuËt nh©n gièng v« tÝnh b»ng ph−¬ng ph¸p gi©m hom ®· ®−îc nghiªn cøu vµ ¸p dông trong s¶n xuÊt. Kü thuËt gi©m hom ngµy cµng hoµn thiÖn cho c¸c gièng chÌ kh¸c nhau vµ ®−îc ¸p dông réng r·i, ®Æc biÖt sau khi ra ®êi gièng chÌ míi PH1 cã n¨ng suÊt cao, sinh tr−ëng khoÎ vµ gièng chÌ LDP1 ®−îc c«ng nhËn lµ gièng quèc gia, c¸c hé ë kh¾p c¸c vïng chÌ ®Òu cã kh¶ n¨ng lµm v−ên −¬m nh©n gièng [11,12,14].