Luận văn thạc sĩ hoàn thiện việc sử dụng công cụ thuế trong quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp công nghiệp ngoài quốc doanh ở việt nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hoàn thiện việc sử dụng công cụ thuế trong quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp công nghiệp ngoài, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Hoàn Thiện Công Cụ Thuế Trong Quản Lý Doanh Nghiệp Ngoài Quốc Doanh Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LUẬN CỨ KHOA HỌC VỀ SỬ DỤNG CÔNG CỤ THUẾ TRONG QUẢN LÍ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP CÔNG NGHIỆP NGOÀI QUỐC DOANH
• 1.1. QUẢN LÍ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP CÔNG NGHIỆP NGOÀI QUỐC DOANH
• 1.2. ĐẶC TRƯNG CỦA DOANH NGHIỆP CÔNG NGHIỆP NGOÀI QUỐC DOANH
• 1.3. CÁC CHỨC NĂNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP CÔNG NGHIỆP NGOÀI QUỐC DOANH
• 1.4. SỬ DỤNG CÔNG CỤ THUẾ TRONG QUẢN LÍ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP CÔNG NGHIỆP NGOÀI QUỐC DOANH
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG SỬ DỤNG CÔNG CỤ THUẾ TRONG QUẢN LÍ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP CÔNG NGHIỆP NGOÀI QUỐC DOANH
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN VIỆC SỬ DỤNG CÔNG CỤ THUẾ TRONG QUẢN LÍ CỦA NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP CÔNG NGHIỆP NGOÀI QUỐC DOANH Ở VIỆT NAM
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Tổng quan về công cụ thuế trong quản lý doanh nghiệp ngoài quốc doanh

Công cụ thuế đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp ngoài quốc doanh tại Việt Nam. Thuế không chỉ là nguồn thu ngân sách mà còn là công cụ điều tiết kinh tế, ảnh hưởng đến sự phát triển của các doanh nghiệp. Việc hoàn thiện công cụ thuế là cần thiết để khuyến khích sự phát triển của doanh nghiệp ngoài quốc doanh và đảm bảo công bằng trong phân phối nguồn lực.

1.1. Định nghĩa và vai trò của công cụ thuế

Công cụ thuế được hiểu là các quy định và chính sách thuế mà nhà nước áp dụng đối với các doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Vai trò của công cụ thuế không chỉ dừng lại ở việc thu ngân sách mà còn là công cụ điều tiết kinh tế, khuyến khích đầu tư và phát triển sản xuất.

1.2. Tác động của thuế đến doanh nghiệp ngoài quốc doanh

Thuế có thể thúc đẩy hoặc kìm hãm sự phát triển của doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Việc áp dụng thuế hợp lý sẽ tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển, trong khi thuế cao hoặc chồng chéo có thể làm tăng chi phí và giảm khả năng cạnh tranh.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý thuế đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh

Mặc dù công cụ thuế có vai trò quan trọng, nhưng việc quản lý thuế đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh hiện nay đang gặp nhiều thách thức. Tình trạng thuế chồng chéo, thất thu thuế và gian lận thuế là những vấn đề cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả quản lý thuế.

2.1. Tình trạng thuế chồng chéo

Thuế chồng chéo là một trong những vấn đề lớn trong quản lý thuế hiện nay. Điều này dẫn đến việc tăng giá thành sản phẩm, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp ngoài quốc doanh.

2.2. Thất thu thuế và gian lận thuế

Tình trạng thất thu thuế và gian lận thuế diễn ra phổ biến, gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước. Cần có các biện pháp mạnh mẽ để ngăn chặn và xử lý các hành vi này nhằm đảm bảo công bằng trong quản lý thuế.

III. Phương pháp hoàn thiện công cụ thuế trong quản lý doanh nghiệp ngoài quốc doanh

Để hoàn thiện công cụ thuế, cần áp dụng các phương pháp quản lý hiệu quả, bao gồm cải cách chính sách thuế, tăng cường tính minh bạch và cải thiện hệ thống quản lý thuế. Những giải pháp này sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý thuế đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh.

3.1. Cải cách chính sách thuế

Cải cách chính sách thuế là cần thiết để giảm thiểu tình trạng thuế chồng chéo và tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp ngoài quốc doanh phát triển. Cần xem xét lại các sắc thuế hiện hành để đảm bảo tính hợp lý và công bằng.

3.2. Tăng cường tính minh bạch trong quản lý thuế

Tính minh bạch trong quản lý thuế sẽ giúp giảm thiểu gian lận thuế và tăng cường niềm tin của doanh nghiệp ngoài quốc doanh vào hệ thống thuế. Cần có các biện pháp công khai thông tin và quy trình quản lý thuế.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về công cụ thuế

Nghiên cứu về công cụ thuế trong quản lý doanh nghiệp ngoài quốc doanh đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Việc áp dụng các giải pháp cải cách thuế đã giúp nâng cao hiệu quả quản lý và khuyến khích sự phát triển của doanh nghiệp ngoài quốc doanh.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc cải cách công cụ thuế đã giúp giảm thiểu tình trạng thất thu thuế và khuyến khích đầu tư vào doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Các chính sách thuế hợp lý đã tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi hơn.

4.2. Ứng dụng các giải pháp cải cách thuế

Các giải pháp cải cách thuế đã được áp dụng thành công tại một số địa phương, giúp nâng cao hiệu quả quản lý thuế và tạo điều kiện cho doanh nghiệp ngoài quốc doanh phát triển bền vững.

V. Kết luận và tương lai của công cụ thuế trong quản lý doanh nghiệp ngoài quốc doanh

Công cụ thuế sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Việc hoàn thiện công cụ thuế không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý mà còn góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế bền vững.

5.1. Tương lai của công cụ thuế

Trong tương lai, công cụ thuế cần được hoàn thiện hơn nữa để đáp ứng yêu cầu phát triển của doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Cần có các chính sách linh hoạt và phù hợp với thực tiễn kinh tế.

5.2. Đề xuất hướng đi cho công cụ thuế

Đề xuất các hướng đi mới cho công cụ thuế nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và khuyến khích sự phát triển của doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý và doanh nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thuế là công cụ quản lý nhà nước quan trọng, đặc biệt đối với doanh nghiệp công nghiệp ngoài quốc doanh (DNCNNQD) trong cơ chế thị trường hiện nay. Ở Việt Nam, DNCNNQD đóng vai trò ngày càng lớn trong phát triển kinh tế, với tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất công nghiệp đạt khoảng 19,1% năm 2002, gấp đôi so với khu vực quốc doanh. Tuy nhiên, hệ thống thuế hiện tại còn tồn tại nhiều bất cập như thuế chồng chéo, thất thu thuế và tình trạng trốn thuế phổ biến, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý và phát triển doanh nghiệp. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng sử dụng công cụ thuế trong quản lý nhà nước đối với DNCNNQD tại Việt Nam, từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và thúc đẩy phát triển doanh nghiệp.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hệ thống thuế áp dụng cho DNCNNQD trong ngành công nghiệp tại Việt Nam, giai đoạn từ những năm 1990 đến đầu những năm 2000. Ý nghĩa nghiên cứu không chỉ nằm ở việc hoàn thiện chính sách thuế mà còn góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đảm bảo công bằng xã hội và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững. Qua đó, luận văn cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng chính sách thuế phù hợp, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của DNCNNQD trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết kinh tế học công cộng và quản lý nhà nước, trong đó:

• Lý thuyết công cụ thuế trong quản lý nhà nước: Thuế được xem là công cụ tài chính quan trọng để Nhà nước điều tiết nền kinh tế, đảm bảo nguồn thu cho ngân sách và điều hòa phát triển kinh tế-xã hội. Thuế có chức năng huy động nguồn lực, phân phối lại thu nhập và hướng dẫn sản xuất tiêu dùng.

• Mô hình quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh: Bao gồm các chức năng định hướng, tạo điều kiện, điều tiết, điều hòa phối hợp và kiểm tra kiểm soát nhằm đảm bảo doanh nghiệp phát triển theo định hướng kinh tế xã hội.

• Khái niệm và đặc trưng doanh nghiệp công nghiệp ngoài quốc doanh: DNCNNQD là doanh nghiệp không thuộc sở hữu hoặc chi phối chủ yếu của Nhà nước, hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp với mục tiêu kinh doanh lợi nhuận. Đặc trưng gồm quy mô đa dạng, hình thức sở hữu khác nhau và mục tiêu kinh tế "đơn".

Các khái niệm chính bao gồm: thuế trực thu, thuế gián thu, độ trễ của thuế, sự mất trắng của thuế, gánh nặng thuế, và các loại thuế áp dụng cho DNCNNQD như thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp:

• Phân tích tài liệu thứ cấp: Thu thập số liệu từ các báo cáo của Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế, các văn bản pháp luật về thuế và các nghiên cứu kinh tế liên quan.

• Phân tích định lượng: Sử dụng số liệu thống kê về số lượng doanh nghiệp, giá trị sản xuất công nghiệp, mức thu thuế và tỷ lệ đóng góp vào ngân sách nhà nước trong giai đoạn 1995-2002 để đánh giá thực trạng và tác động của công cụ thuế.

• Phân tích định tính: Đánh giá các chính sách thuế, cơ chế quản lý thuế và bộ máy quản lý thuế hiện hành, nhận diện các tồn tại, hạn chế và nguyên nhân.

• Timeline nghiên cứu: Tập trung phân tích dữ liệu và chính sách từ năm 1995 đến 2002, giai đoạn có nhiều thay đổi quan trọng trong hệ thống thuế và phát triển DNCNNQD tại Việt Nam.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các doanh nghiệp công nghiệp ngoài quốc doanh được quản lý bởi các cơ quan thuế trên toàn quốc, với trọng tâm phân tích số liệu tổng hợp và các trường hợp điển hình tại các thành phố lớn như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng mạnh mẽ của DNCNNQD: Giá trị sản xuất công nghiệp của DNCNNQD tăng trung bình 19,1% năm 2002, cao hơn nhiều so với khu vực quốc doanh (11,7%). Số lượng cơ sở sản xuất công nghiệp ngoài quốc doanh đạt khoảng 68.927 cơ sở năm 2002, trong đó TP. Hồ Chí Minh chiếm hơn 40%.

2. Hệ thống thuế đa dạng và có hiệu quả huy động cao: Hệ thống thuế gồm 7 loại chính như thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất nhập khẩu... đã góp phần tăng thu ngân sách với mức tăng thu thuế hàng năm khoảng 10-13,5% trong giai đoạn 1999-2002.

3. Tác động của thuế đến doanh nghiệp và thị trường: Thuế làm tăng chi phí sản xuất, ảnh hưởng đến giá cả hàng hóa công nghiệp, gây khó khăn cạnh tranh cho DNCNNQD. Ví dụ, thuế nhập khẩu tăng từ 5% lên 10% đã khiến nhiều doanh nghiệp phải từ bỏ kinh doanh mặt hàng liên quan. Thuế cũng tạo ra gánh nặng thuế không đồng đều giữa người sản xuất và người tiêu dùng tùy thuộc vào độ co giãn của cung cầu.

4. Bất cập trong quản lý thuế và thực thi chính sách: Tình trạng trốn thuế, gian lận thuế vẫn phổ biến do cơ chế quản lý chưa đồng bộ, chính sách thuế thay đổi nhiều gây khó khăn cho doanh nghiệp. Bộ máy quản lý thuế đã được tổ chức lại và nâng cao năng lực nhưng vẫn còn tồn tại các vướng mắc trong cơ chế kê khai, hoàn thuế và xử lý vi phạm.

Thảo luận kết quả

Các số liệu cho thấy DNCNNQD là động lực quan trọng trong phát triển công nghiệp Việt Nam, tuy nhiên, hệ thống thuế hiện hành chưa thực sự hỗ trợ tối đa cho sự phát triển này. Thuế chồng chéo và mức thuế suất chưa hợp lý làm tăng chi phí sản xuất, giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. So với các nghiên cứu trong khu vực, mức tăng trưởng thu thuế và đóng góp của DNCNNQD tại Việt Nam tương đối cao nhưng vẫn chưa tương xứng với tiềm năng phát triển.

Việc áp dụng các công cụ thuế cần cân nhắc kỹ lưỡng về độ trễ thuế và sự mất trắng thuế để tránh gây méo mó thị trường và ảnh hưởng tiêu cực đến sản xuất. Các chính sách thuế cần được ổn định và minh bạch hơn để doanh nghiệp dễ dàng tuân thủ, đồng thời tăng cường công tác kiểm tra, giám sát nhằm hạn chế trốn thuế và gian lận.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng giá trị sản xuất công nghiệp, cơ cấu thu thuế theo loại thuế và biểu đồ biến động chỉ số giá tiêu dùng để minh họa tác động của thuế đến giá cả và sản lượng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện chính sách thuế theo hướng ổn định và minh bạch: Cần xây dựng khung pháp lý thuế rõ ràng, hạn chế thay đổi đột ngột, tạo điều kiện thuận lợi cho DNCNNQD hoạch định kế hoạch sản xuất kinh doanh. Thời gian thực hiện: 1-2 năm, chủ thể: Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế.

2. Tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm vi phạm thuế: Nâng cao năng lực cán bộ thuế, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế để giảm thất thu và gian lận. Thời gian: liên tục, chủ thể: Tổng cục Thuế, các cơ quan chức năng địa phương.

3. Xây dựng chính sách ưu đãi thuế hợp lý cho DNCNNQD quy mô nhỏ và vừa: Giảm thuế suất hoặc miễn giảm thuế trong giai đoạn đầu để khuyến khích đầu tư, đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh. Thời gian: 3 năm, chủ thể: Chính phủ, Bộ Tài chính.

4. Tăng cường đào tạo, nâng cao nhận thức về thuế cho doanh nghiệp và người lao động: Tổ chức các chương trình tập huấn, tư vấn để doanh nghiệp hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ thuế, giảm thiểu vi phạm do thiếu hiểu biết. Thời gian: 1-2 năm, chủ thể: Tổng cục Thuế, các hiệp hội doanh nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách thuế và quản lý nhà nước: Nhận diện các vấn đề thực tiễn và cơ sở lý luận để xây dựng chính sách thuế phù hợp, nâng cao hiệu quả quản lý.

2. Doanh nghiệp công nghiệp ngoài quốc doanh: Hiểu rõ tác động của thuế đến hoạt động sản xuất kinh doanh, từ đó chủ động điều chỉnh chiến lược phát triển.

3. Các nhà nghiên cứu kinh tế và quản lý: Cung cấp dữ liệu và phân tích chuyên sâu về vai trò công cụ thuế trong quản lý nhà nước và phát triển doanh nghiệp.

4. Cơ quan quản lý thuế và tài chính: Tham khảo để cải tiến quy trình quản lý, nâng cao năng lực kiểm tra, giám sát và hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ pháp luật thuế.

Câu hỏi thường gặp

1. Thuế có vai trò gì trong quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh?
   Thuế là công cụ tài chính quan trọng giúp Nhà nước huy động nguồn thu, điều tiết hoạt động sản xuất kinh doanh, đảm bảo công bằng xã hội và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

2. Tại sao DNCNNQD lại chịu tác động lớn từ chính sách thuế?
   Do đặc thù hoạt động kinh doanh và quy mô đa dạng, DNCNNQD dễ bị ảnh hưởng bởi thay đổi thuế suất và chính sách thuế, ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí sản xuất và khả năng cạnh tranh.

3. Những bất cập chính trong hệ thống thuế hiện nay là gì?
   Bao gồm thuế chồng chéo, mức thuế suất chưa hợp lý, tình trạng trốn thuế, gian lận thuế phổ biến và cơ chế quản lý thuế chưa đồng bộ, gây khó khăn cho doanh nghiệp và giảm hiệu quả quản lý.

4. Làm thế nào để giảm thiểu tình trạng trốn thuế trong DNCNNQD?
   Tăng cường kiểm tra, giám sát, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế, nâng cao năng lực cán bộ thuế và tuyên truyền nâng cao nhận thức cho doanh nghiệp về nghĩa vụ thuế.

5. Chính sách thuế ưu đãi có tác động như thế nào đến DNCNNQD?
   Ưu đãi thuế giúp giảm chi phí đầu tư ban đầu, khuyến khích đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy phát triển doanh nghiệp quy mô nhỏ và vừa.

Kết luận

• Thuế là công cụ quản lý nhà nước thiết yếu, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động và phát triển của DNCNNQD tại Việt Nam.
• DNCNNQD đã có sự tăng trưởng mạnh mẽ, đóng góp quan trọng vào GDP và ngân sách nhà nước, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế về quy mô, trình độ quản lý và kỹ thuật.
• Hệ thống thuế hiện hành đã huy động nguồn thu hiệu quả nhưng còn tồn tại bất cập như thuế chồng chéo, trốn thuế và cơ chế quản lý chưa đồng bộ.
• Cần hoàn thiện chính sách thuế ổn định, minh bạch, tăng cường kiểm tra giám sát và hỗ trợ doanh nghiệp để nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển bền vững.
• Các bước tiếp theo bao gồm xây dựng đề án cải cách thuế, triển khai đào tạo cán bộ thuế và doanh nghiệp, đồng thời áp dụng công nghệ quản lý hiện đại.

Call-to-action: Các nhà quản lý, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các giải pháp đề xuất, góp phần xây dựng hệ thống thuế hiệu quả, thúc đẩy phát triển kinh tế công nghiệp ngoài quốc doanh tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 LUẬN CỨ KHOA HỌC VỀ SỬ DỤNG CễNG CỤ THUẾ TRONG QUẢN Lí NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP CễNG NGHIỆP NGOÀI QUỐC DOANH 1. QUẢN Lí NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP CễNG NGHIỆP NGOÀI QUỐC DOANH 1. Doanh nghiệp công nghiệp ngoài quốc doanh. "Doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đớch thực hiện các hoạt động kinh doanh" [31].

Doanh nghiệp công nghiệp là những doanh nghiệp thực hiện các hoạt động sản xuất-kinh doanh theo phương pháp công nghiệp để sản xuất ra hàng hóa dịch vụ nhằm thỏa mãn nhu cầu của con người và xã hội. Như vậy, nhiều sản phẩm công nghiệp sẽ không phải chỉ do các doanh nghiệp sản xuất ra. Tuy nhiên, tùy theo từng lĩnh vực và khía cạnh quản lý còn có những khái niệm về doanh nghiệp sau đõy: - Dưới giác độ quản lý, DN là một đơn vị kinh tế do Nhà nước hoặc các đoàn thể hoặc tư nhõn đầu tư vốn nhằm mục đớch chủ yếu là thực hiện các hoạt động sản xuất kinh doanh hoặc hoạt động công ích góp phần thực hiện các mục tiêu kinh tế-xã hội của đất nước. Hiểu theo cách này thì các DN bao hàm cả DNNN và DNNQD nhưng không nhấn mạnh đến các DN có yếu tố nước ngoài.

4 - Dưới giác độ luật pháp, doanh nghiệp được hiểu là một tổ chức kinh tế có tên, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, đã đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm thực hiện các hoạt động kinh doanh. Hiểu theo cách này thì DN sẽ bao gồm toàn bộ các loại hình DN kể cả DN có vốn đầu tư nước ngoài. Các hoạt động kinh doanh ở đõy được hiểu là việc thực hiện một hoặc một số công đoạn từ sản xuất đến tiêu thụ hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đớch kiếm lời. Tuy nhiên, cách khái quát này lại không nhấn mạnh đến các doanh nghiệp công ích hoặc các DNQD chuyên hoạt động công ích.

Như vậy, DN phải là một tổ chức tiến hành các hoạt động kinh doanh để kiếm lời. Doanh nghiệp có thể có những hoạt động không sinh lời trong những trường hợp cụ thể nào đó nhưng bản chất được thành lập ra là để kiếm lời. Việc phõn định giữa doanh nghiệp quốc doanh (DNNN) và DNNQD còn có nhiều quan điểm khác nhau, những khái niệm trên đõy hầu như nhấn mạnh hơn về mặt kinh doanh của các doanh nghiệp. Đõy chính là một trong những đặc điểm quan trọng nhất của doanh nghiệp ngoài quốc doanh.

Doanh nghiệp nhà nước sẽ bao gồm cả các doanh nghiệp công ích và các doanh nghiệp kinh doanh. Doanh nghiệp nhà nước không hẳn sẽ chỉ là các doanh nghiệp nhà nước sở hữu và kiểm soát 100%, mà sẽ gồm cả những doanh nghiệp hỗn hợp nếu Nhà nước có tỷ trọng vốn lớn nhất và có quyền kiểm soát thực hiện mục tiêu kinh doanh và nghĩa vụ công ích. Chính vì vậy, nếu gọi là DNNN sẽ không phõn biệt được chính xác ranh giới giữa sở hữu Nhà nước và sở hữu hỗn hợp. Ngược lại, DNNQD chủ yếu là các DN kinh doanh nhưng cũng có lúc sẽ làm những công việc công ích.

Các DNNQD cũng có rất nhiều hình thức sở hữu, cách kiểm soát và loại hình kinh doanh. Nói đến DNQD và DNNQD là chủ yếu nói đế sự phõn định về sở hữu doanh nghiệp. Tuy nhiên, trong điều kiện nền kinh tế phát triển đa dạng thì hiểu theo khái niệm đó sẽ khó phõn định được các loại hình doanh nghiệp đa sở hữu. 5 Chính vì vậy, để phõn biệt DNQD và DNNQD phải xem xét trên nhiều khía cạnh khác của DN, đặc biệt là vấn đề sở hữu và quyền kiểm soát.

Tóm lại, DNCNNQD là một tổ chức kinh tế không thuộc sở hữu hoàn toàn hoặc sở hữu khống chế của Nhà nước, có tên, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định và đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm thực hiện những mục tiêu nhất định trong sản xuất kinh doanh công nghiệp. DNCNNQD là những DNCN không thuộc sở hữu của Nhà nước hoặc sở hữu khống chế của Nhà nước (Nhà nước sở hữu trên 50%). Ngoài ra, luật còn quy định các doanh nghiệp là DNNN khi Nhà nước sở hữu số vốn lớn gấp đôi sở hữu tư nhõn lớn nhất. Tuy nhiên, dưới giác độ nghiên cứu về thuế thì sở hữu khống chế ở đõy được hiểu là quyền sở hữu của Nhà nước gắn liền với quyền kiểm soát và sử dụng doanh nghiệp đó như là công cụ điều tiết của Nhà nước.

Như vậy, ranh giới DNNQD và quốc doanh sẽ rừ ràng hơn khi Nhà nước có nắm quyền kiểm soát và sử dụng doanh nghiệp đó khi cần thiết hay không. Mục đớch chính của sở hữu của Nhà nước cũng là nhằm khống chế và sử dụng doanh nghiệp để điều tiết. Cách hiểu này sẽ nảy sinh vấn đề khi phõn định loại hình doanh nghiệp trong hai trường hợp sau: Một là: Các doanh nghiệp trong đó Nhà nước chiếm tỷ trọng vốn lớn nhất với tư cách là phõn chia lợi nhuận đơn thuần và Nhà nước không có mục đớch sử dụng doanh nghiệp đó như là công cụ điều tiết. Hai là: Các doanh nghiệp, trong đó các thành phần kinh tế khác có chiếm phần sở hữu lớn hơn Nhà nước nhưng họ chỉ có mục đớch thu lợi nhuận đơn thuần nên Nhà nước vẫn duy trì quyền kiểm soát và điều tiết.

Những tình huống đặc biệt làm nảy sinh ranh giới phõn chia DNQD và DNNQD không đơn thuần là tên gọi mà phải phõn tích sõu xa hơn về bản chất của những loại hình này. Hai trường hợp trên thực chất là những tình huống cụ thể. Trường hợp thứ nhất, vẫn nên coi là DNQD vì xét theo giác độ 6 luật pháp thì Nhà nước có quyền điều tiết DN này nhưng có thể chưa tiến hành sử dụng làm công cụ điều tiết trong một giai đoạn nào đó. Trong trường hợp thứ hai thì ngược lại, Nhà nước chỉ tận dụng sở hữu vốn của mình tại DN đó để tham gia điều tiết trong từng giai đoạn cụ thể.

Về bản chất, thì sở hữu tư nhõn lớn nhất vẫn có quyền phủ quyết mặc dù họ có thể chưa sử dụng quyền hợp pháp này. Vì vậy, tiêu chí phõn định loại hình DNQD và DNNQD chính là hình thức sở hữu vốn. Quyền kiểm soát sẽ là đặc trưng cơ bản của DNQD nên có thời điểm Nhà nước sử dụng cũng có thời điểm Nhà nước không sử dụng. Đặc trưng của doanh nghiệp công nghiệp ngoài quốc doanh Trong công nghiệp, doanh nghiệp có nhiều loại hình khác nhau.

Nếu căn cứ vào hình thức sở hữu vốn, có doanh nghiệp công nghiệp quốc doanh (Nay gọi là doanh nghiệp công nghiệp Nhà nước - DNCNNN) và DNCNNQD. DNCNNQD như phõn tích ở trên chủ yếu bao gồm các doanh nghiệp tư nhõn, công ty TNHH, công ty cổ phần, liên doanh v. Nếu chia theo quy mô của DN, có ba loại DN là DN quy mô lớn, DN quy mô vừa và DN quy mô nhỏ. Nếu chia theo ngành hoạt động, có các doanh nghiệp công nghiệp, doanh nghiệp nông nghiệp và doanh nghiệp dịch vụ, du lịch, v.

Nếu chia theo chức năng hoạt động, có doanh nghiệp sản xuất, doanh nghiệp kinh doanh, doanh nghiệp dịch vụ tư vấn v. Tuy nhiên, nội dung của luận văn chỉ đề cập chủ yếu đến các loại hình doanh nghiệp chia theo hình thức sở hữu vốn và ngành hoạt động. Kết hợp hai tiêu chí này sẽ có các loại hình doanh nghiệp sau: DNCNQD, DNCNNQD ( bao gồm DN tư nhõn và các loại hình DN hợp tác: DN cổ phần, TNHH nhiều thành viên, hợp tác xã). Xét theo cách tiếp cận vi mô: Các DNCNNQD có những nét đặc trưng riêng do tính chất hình thức sở hữu của nó quyết định.

Hình thức sở hữu Nhà 7 nước cũng có nhiều hình thức từ thấp đến cao và hình thức hợp tác giữa Nhà nước với tư nhõn cũng ở nhiều mức độ. Căn cứ vào các đặc trưng về vốn, sở hữu và quyền kiểm soát quản lý để phõn biệt giữa DNNN và DNNQD. Khái niệm DNCNNQD ở đõy được hiểu là những DN không thuộc quyền sở hữu và chi phối chủ yếu của Nhà nước. Xét theo cách tiếp cận vĩ mô: DNCNNQD là các DN kinh doanh và DNCNQD là các doanh nghiệp công ích.

Các DNCCNNQD chủ yếu theo đuổi các mục tiêu kinh tế còn các DN công ích ngoài chức năng kinh doanh sẽ còn phải thực thi các mục tiêu kinh tế-xã hội. Sự khác nhau cơ bản ở đõy là mục tiêu hoạt động của DN. Mục tiêu kinh tế - xã hội là mục tiêu chính của DN quốc doanh. Xu hướng Nhà nước cũng chỉ cần nắm giữ các DN có vai trò đặc biệt trong nền kinh tế để thực hiện các chức năng quản lý nhà nước với nền kinh tế.

Trên cơ sở các trình bày trên và quan điểm của các nhà kinh tế học trong nước và trên thế giới có thể đưa ra những đặc trưng cơ bản của hai loại hình doanh nghiệp này như bảng 1.1: Các đặc trưng của DNCNQD và DNCNNQD TT Tiêu chí Đặc trưng của DNCNNQD Đặc trưng của DNCNQD 1 Sản phẩm Hàng hóa cá nhõn là chủ yếu Hàng hóa công cộng là chủ yếu 2 Đối tượng - Người tiêu dùng cụ thể - Nhiều đối tượng khác nhau phục vụ - Thị trường mục tiêu - Ngành, khu vực KT-XH 3 Mục tiêu - Hiệu quả tài chính - Phát triển kinh tế-xã hội hoạt động - Lợi nhuận - Hiệu quả kinh tế-xã hội - Mục tiêu "đơn": kinh doanh - Hiệu quả tài chính và đóng góp cho ngõn sách - Mục tiêu "kép" giữa xã hội và kinh doanh 4 Ra quyết - Trong phạm vi hẹp của người - Nhiều người, nhiều cấp tham định quản lý gia quyết định, chỉ đạo - Ràng buộc bởi luật pháp và - Ràng buộc bởi luật pháp, quy các nguyên tắc quản lý và triết chế đối với DNNN và nguyên 8 lý kinh doanh của công ty tắc, triết lý kinh doanh 5 Nguồn lực Thị trường yếu tố tự do - Thị trường yếu tố tự do - Đối tượng chính sách 6 Thanh toán Thanh toán trực tiếp theo giá cả - Đôi khi người sử dụng không thỏa thuận phải trả tiền hoặc trả dưới mức giá trị thật - Người trả tiền (CP) đôi khi lại không phải là người sử dụng Như vậy, giữa DNCNQD và DNCNNQD có những đặc trưng rất khác nhau đặc biệt là về mục tiêu, cách quản lý sản xuất và kinh doanh.