Hoàn thiện cơ chế điều chỉnh pháp luật Việt Nam: Thách thức và giải pháp

Luận án tiến sĩ luật học nghiên cứu cơ chế điều chỉnh pháp luật việt nam, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề xuất giải pháp khoa học cho vấn đề thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Quốc Hoàn
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lê Minh Tâm
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý Luận Nhà Nước Và Pháp Quyền
• Đề tài: Hoàn Thiện Cơ Chế Điều Chỉnh Pháp Luật Việt Nam: Thách Thức Và Giải Pháp
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2002
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHUNG VAN DE LÝ LUẬN CƠ BAN VE CƠ CHE ĐIỀU CHỈNH PHAP LUAT
• 1.1. Khái niệm va các thành tố của cơ chế điều chỉnh pháp luật
• 1.2. Những tiêu chuẩn để xác định mức độ hoàn thiện của cơ chế điều chỉnh pháp luật
• 1.3. Những nhân tố cơ bản ảnh hưởng đến cơ chế điều chỉnh pháp luật
• 2. CHƯƠNG 2: QUÁ TRÌNH PHAT TRIEN VÀ THUC TRANG CƠ CHẾ Tỉ ĐIỀU CHỈNH PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. Quá trình phát triển cơ chế điều chỉnh pháp luật Việt Nam từ 1945 đến nay
• 2.2. Thực trạng cơ chế điều chỉnh pháp luật Việt Nam hiện nay
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHAP DE HOÀN THIỆN CƠ CHẾ ĐIỀU CHỈNH PHÁP LUẬT VIỆT NAM
• 3.1. Sự cần thiết phải hoàn thiện cơ chế điều chỉnh pháp luật Việt Nam
• 3.2. Những nguyên tắc cơ bản của quá trình hoàn thiện cơ chế điều chính pháp luật Việt Nam
• 3.3. Phương hướng và giải pháp chủ yếu để hoàn thiện cơ chế điều chính pháp luật Việt Nam
• KẾT LUẬN
• NHỮNG CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Cơ Chế Điều Chỉnh Pháp Luật Việt Nam

Việc hoàn thiện pháp luật là yêu cầu bức thiết trong bối cảnh đổi mới toàn diện đất nước. Cơ chế điều chỉnh pháp luật đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội và thúc đẩy phát triển kinh tế. Tuy nhiên, hệ thống pháp luật hiện hành còn nhiều bất cập, đòi hỏi những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Cần có cơ sở khoa học vững chắc để đánh giá thực tiễn pháp lý và xây dựng phương hướng phù hợp. Theo tài liệu, “Công cuộc đổi mới toàn diện các lĩnh vực của đời sống xã hội đòi hỏi chúng ta phải giải quyết nhiều vấn đề khác nhau, trong đó hoàn thiện cơ chế điều chỉnh pháp luật là một trong những vấn đề cơ bản, bức xúc.”

1.1. Khái niệm và vai trò của cơ chế điều chỉnh pháp luật

Điều chỉnh pháp luật là quá trình tác động có tổ chức, mang tính quy phạm của nhà nước đối với các quan hệ xã hội thông qua hành vi của các chủ thể nhằm đạt được những mục đích nhất định. Nó bao gồm việc xác định cách xử sự của các chủ thể, từ đó hình thành trật tự pháp luật và bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị. Cơ chế điều chỉnh pháp luật đóng vai trò định hướng, bảo vệ các quan hệ xã hội và hạn chế các yếu tố tiêu cực. Pháp luật tác động vào nhận thức của chủ thể, giúp họ hiểu rõ quyền và nghĩa vụ, từ đó lựa chọn hành vi phù hợp. Sự tác động này diễn ra ở cả cấp độ chung (giáo dục ý thức pháp luật) và cấp độ cụ thể (hướng dẫn hành vi trong hoàn cảnh cụ thể).

1.2. Tầm quan trọng của hoàn thiện cơ chế điều chỉnh pháp luật

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực, cơ chế điều chỉnh pháp luật cần phải có bước phát triển tương xứng để đáp ứng yêu cầu. Việc xây dựng và hoàn thiện cơ chế điều chỉnh pháp luật thích hợp vừa phát huy được những nhân tố tích cực của cơ chế kinh tế thị trường trong việc thúc đẩy sự phát triển của nền sản xuất xã hội, đồng thời hạn chế tối đa những tác động tiêu cực của nó đối với xã hội là một nhiệm vụ hết sức khó khăn, phức tạp. Nhiệm vụ này đòi hỏi sự nghiên cứu của nhiều ngành khoa học, trong đó khoa học pháp lý đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng cơ sở lý luận vững chắc.

1.3. Mối quan hệ giữa pháp luật và phát triển kinh tế xã hội

Pháp luật đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng và điều chỉnh các hoạt động kinh tế xã hội. Nó tạo ra một môi trường pháp lý ổn định, minh bạch, thúc đẩy đầu tư, kinh doanh và bảo vệ quyền lợi của các chủ thể. Ngược lại, sự phát triển kinh tế xã hội cũng tạo ra những yêu cầu mới đối với pháp luật, đòi hỏi pháp luật phải liên tục đổi mới và cải cách để đáp ứng những thay đổi của thực tiễn. Sự tương tác này là động lực quan trọng cho sự phát triển bền vững.

II. Thách Thức trong Hoàn Thiện Pháp Luật Việt Nam Hiện Nay

Mặc dù đã đạt được nhiều tiến bộ, cơ chế điều chỉnh pháp luật ở Việt Nam vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế. Hệ thống pháp luật chưa hoàn thiện, tình trạng thiếu và thừa văn bản, mâu thuẫn, chồng chéo vẫn còn phổ biến. Công tác tổ chức thực hiện pháp luật chưa đồng bộ, dẫn đến tình trạng pháp luật không được thực thi hiệu quả. Theo tài liệu, hiệu quả pháp luật không cao do “chúng ta chưa có được cơ sở khoa học toàn diện, đầy đủ và thống nhất cho việc tổng kết, đánh giá thực tiễn pháp lý và xây dựng phương hướng, giải pháp đồng bộ để hoàn thiện cơ chế điều chỉnh pháp luật.”

2.1. Bất cập trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật

Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật còn thiếu tính hệ thống, đồng bộ và ổn định. Nhiều văn bản được ban hành vội vàng, chưa được nghiên cứu kỹ lưỡng, dẫn đến chất lượng thấp, khó áp dụng vào thực tiễn. Tình trạng mâu thuẫn, chồng chéo giữa các văn bản, thậm chí giữa các điều khoản trong cùng một văn bản gây khó khăn cho việc áp dụng và tạo ra kẽ hở cho các hành vi vi phạm pháp luật. Điều này ảnh hưởng đến hiệu quả điều chỉnh pháp luật.

2.2. Hạn chế trong công tác tổ chức thực hiện pháp luật

Công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật còn hình thức, chưa đi vào chiều sâu, chưa tạo được sự chuyển biến mạnh mẽ trong ý thức chấp hành pháp luật của người dân và doanh nghiệp. Công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát việc thực hiện pháp luật chưa hiệu quả, chưa phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm. Cơ chế phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong việc tổ chức thực hiện pháp luật còn thiếu chặt chẽ, chồng chéo.

2.3. Thiếu nguồn lực cho công tác xây dựng và thực thi pháp luật

Nguồn lực tài chính, nhân lực cho công tác xây dựng và thực thi pháp luật còn hạn chế. Đội ngũ cán bộ làm công tác pháp luật còn thiếu về số lượng và yếu về chất lượng, đặc biệt là ở cấp cơ sở. Cơ sở vật chất, kỹ thuật phục vụ công tác xây dựng và thực thi pháp luật còn lạc hậu, chưa đáp ứng được yêu cầu của tình hình mới. Cần đầu tư hơn vào nguồn lực cho điều chỉnh pháp luật.

III. Giải Pháp Đổi Mới để Hoàn Thiện Pháp Luật Việt Nam

Để khắc phục những hạn chế và nâng cao hiệu quả điều chỉnh pháp luật, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Trong đó, tập trung vào hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao năng lực thực thi, tăng cường kiểm tra, giám sát và đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật. Cần chú trọng đổi mới pháp luật để đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước. Cần phải có những giải pháp tổng thể, đồng bộ để hoàn thiện cơ chế điều chỉnh pháp luật thì mới có thể mang lại kết quả mong muốn.

3.1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật đảm bảo tính đồng bộ

Cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành để đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ và phù hợp với thực tiễn. Ban hành mới các văn bản pháp luật để điều chỉnh các quan hệ xã hội mới phát sinh. Xây dựng cơ chế giải quyết các mâu thuẫn, chồng chéo giữa các văn bản pháp luật. Cần đánh giá tác động pháp luật một cách cẩn thận trước khi ban hành văn bản mới.

3.2. Nâng cao năng lực thực thi pháp luật của cán bộ

Nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, bản lĩnh chính trị và phẩm chất đạo đức của đội ngũ cán bộ làm công tác pháp luật. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng cán bộ pháp luật, đặc biệt là ở cấp cơ sở. Xây dựng cơ chế khuyến khích, động viên cán bộ pháp luật làm việc hiệu quả. Đảm bảo cơ chế thực thi pháp luật hiệu quả, minh bạch.

3.3. Tăng cường kiểm tra giám sát việc thực thi pháp luật

Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát việc thực thi pháp luật của các cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, xã hội và công dân. Xây dựng cơ chế phối hợp giữa các cơ quan thanh tra, kiểm tra, giám sát. Xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm pháp luật. Cần đảm bảo tính minh bạch của pháp luật để người dân có thể giám sát.

IV. Cải Cách Pháp Luật trong bối cảnh Cách Mạng 4

Cuộc Cách Mạng 4.0 đặt ra nhiều thách thức và cơ hội mới cho cơ chế điều chỉnh pháp luật. Cần phải cải cách pháp luật để đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế số, xã hội số. Việc áp dụng công nghệ thông tin vào quá trình xây dựng và thực thi pháp luật là một yêu cầu tất yếu. Bên cạnh đó, “Trong giai đoạn hiện nay, để thực hiện mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ, đưa đất nước trở thành một nước công nghiệp…thì đòi hỏi cơ chế điều chính pháp luật của nước ta phải có bước phát triển tương xứng.”

4.1. Ứng dụng công nghệ thông tin trong xây dựng pháp luật

Sử dụng các phần mềm, công cụ hỗ trợ trong quá trình soạn thảo, thẩm định, ban hành văn bản pháp luật. Xây dựng cơ sở dữ liệu pháp luật quốc gia, đảm bảo tính đầy đủ, chính xác và kịp thời. Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong việc phân tích, đánh giá tác động của chính sách, pháp luật.

4.2. Điều chỉnh pháp luật đối với các quan hệ xã hội mới

Nghiên cứu, ban hành các văn bản pháp luật để điều chỉnh các quan hệ xã hội mới phát sinh trong bối cảnh Cách Mạng 4.0, như thương mại điện tử, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, tiền điện tử. Bảo vệ quyền riêng tư, an ninh mạng và quyền sở hữu trí tuệ trong môi trường số. Cần điều chỉnh pháp luật trong bối cảnh hội nhập để phù hợp với thông lệ quốc tế.

4.3. Nâng cao năng lực tiếp cận pháp luật cho người dân

Xây dựng các kênh thông tin pháp luật trực tuyến, dễ dàng tiếp cận cho người dân. Tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng kiến thức pháp luật cho người dân. Phát triển các dịch vụ tư vấn pháp luật trực tuyến, hỗ trợ người dân giải quyết các vấn đề pháp lý. Cần chú trọng đến tính minh bạch của pháp luật để người dân dễ dàng tiếp cận.

V. Hiệu Quả Điều Chỉnh Pháp Luật Đo lường và Đánh giá

Việc đánh giá hiệu quả điều chỉnh pháp luật là vô cùng quan trọng để xác định mức độ thành công và những điểm cần cải thiện. Các tiêu chí đánh giá cần được xác định rõ ràng, bao gồm tính khả thi, tính công bằng, tính minh bạch và tác động thực tế đến xã hội. Cần có một hệ thống đánh giá khách quan, dựa trên dữ liệu và chứng cứ, để đảm bảo tính chính xác và tin cậy. Điều này rất quan trọng để tiếp tục hoàn thiện pháp luật.

5.1. Các tiêu chí đánh giá hiệu quả điều chỉnh pháp luật

Các tiêu chí đánh giá hiệu quả điều chỉnh pháp luật bao gồm: tính khả thi (có thể thực hiện được trên thực tế), tính công bằng (đảm bảo quyền lợi của tất cả các bên), tính minh bạch (dễ dàng tiếp cận và hiểu), tính hiệu quả (đạt được mục tiêu đề ra), tính bền vững (tạo ra những thay đổi tích cực lâu dài). Cần xem xét cả tác động kinh tế, xã hội và môi trường.

5.2. Phương pháp đo lường hiệu quả điều chỉnh pháp luật

Sử dụng các phương pháp định lượng (thống kê, khảo sát) và định tính (phỏng vấn, phân tích trường hợp) để đo lường hiệu quả điều chỉnh pháp luật. Thu thập dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và người dân. Phân tích dữ liệu để xác định xu hướng và đánh giá tác động của pháp luật.

5.3. Sử dụng kết quả đánh giá để hoàn thiện pháp luật

Sử dụng kết quả đánh giá để xác định những điểm mạnh, điểm yếu của cơ chế điều chỉnh pháp luật. Đề xuất các giải pháp để khắc phục những hạn chế và nâng cao hiệu quả điều chỉnh pháp luật. Định kỳ rà soát, sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật để đảm bảo phù hợp với thực tiễn. Cần đảm bảo quá trình xây dựng pháp luật dựa trên bằng chứng.

VI. Tương Lai của Cơ Chế Điều Chỉnh Pháp Luật Việt Nam

Tương lai của cơ chế điều chỉnh pháp luật Việt Nam phụ thuộc vào việc tiếp tục cải cách pháp luật, tăng cường năng lực thực thi và nâng cao ý thức pháp luật của người dân. Cần xây dựng một hệ thống pháp luật hiện đại, minh bạch, công bằng và hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Cần chú trọng xây dựng pháp luật trên cơ sở khoa học và thực tiễn. Việc này đóng góp vào Pháp luật và xã hội.

6.1. Xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

Tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất và khả thi. Nâng cao năng lực thực thi pháp luật của các cơ quan nhà nước. Tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực thi pháp luật. Phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội trong việc giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước và cán bộ, công chức.

6.2. Nâng cao ý thức pháp luật của người dân

Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho người dân. Xây dựng các mô hình điểm về tuân thủ pháp luật trong cộng đồng. Hỗ trợ người dân tiếp cận các dịch vụ tư vấn pháp luật miễn phí hoặc chi phí thấp. Cần đảm bảo pháp luật và phát triển kinh tế hài hòa.

6.3. Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực pháp luật

Tăng cường hợp tác quốc tế trong việc xây dựng và thực thi pháp luật. Trao đổi kinh nghiệm với các nước tiên tiến về cải cách pháp luật. Tham gia các tổ chức quốc tế về pháp luật. Ký kết các hiệp định tương trợ tư pháp với các nước. Vấn đề thể chế pháp luật cần được quan tâm để tạo ra môi trường thuận lợi cho hợp tác.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 của luận án sẽ trình bày những vấn dé lý luận cơ bản về cơ chế điều chỉnh pháp luật. Bao gồm: khái niệm và các thành tố của cơ chế điều chỉnh pháp luật; những tiêu chuẩn để xác định mức độ hoàn thiện của cơ chế điều chỉnh pháp luật; những nhân tố ảnh hưởng đến cơ chế điều chỉnh pháp luật. KHÁI NIỆM VÀ CÁC THÀNH TỐ CỦA CƠ CHẾ ĐIỀU CHỈNH PHÁP LUẬT 1. Khái niệm cơ chế điều chỉnh pháp luật Để có được khái niệm cơ chế điều chỉnh pháp luật, trước hết cần phân tích và làm rõ về mặt lý luận vấn đề điều chỉnh pháp luật.

Trong tiếng Việt, diéu chỉnh được giải thích là “sửa đổi, sắp xếp lại ít nhiều cho đúng hơn, cân đối hơn" [86, tr. Trong một số ngôn ngữ khác như tiếng Anh, tiếng Nga hay tiếng Latinh, diéu chỉnh đều có nghĩa là sự tác động, chỉnh đốn, điều khiển một hoạt động hay một quá trình để tạo ra một trật tự hài hòa, thường dựa vào những nguyên tắc hay những quy tắc nhất định. Đặc biệt, trong cuốn từ điển pháp luật bằng tiếng Anh "Black’s Law Dictionary", thuật ngữ điều chính được giải thích khá rõ ràng: "Điều chỉnh (regulate) là sắp xếp, thiết lập, hoặc điều khiển, chỉnh đốn bằng quy tắc, phương pháp hoặc phương thức đã được định ra; chỉ đạo bằng quy tắc hoặc khuôn mâu; kiểm soát bằng các nguyên tắc cai trị hoặc bằng pháp luật” [109, tr. 10 Như vậy, thuật ngữ "điều chỉnh" được giải thích tương đối thống nhất, nội dung của nó là sự tác động của chủ thể đến đối tượng bằng những hình thức và phương pháp cụ thể nhằm đạt mục đích nhất định.

Để duy trì trật tự xã hội, định hướng cho sự vận động và phát triển của các quan hệ xã hội, trong xã hội tồn tại nhiều dạng điều chỉnh khác nhau. Đó là sự điều chỉnh bằng các quy tắc đạo đức, tín điều tôn giáo, phong tục, tập quán, pháp luật. Trong đó, điều chỉnh bằng pháp luật (ở đây gọi là điều chỉnh pháp luật) có vai trò quan trọng nhất do tính chất và đặc điểm vốn có của pháp luật. Pháp luật do nhà nước ban hành và đảm bảo thực hiện, vì thế nhà nước là chủ thể của điều chỉnh pháp luật.

Với tư cách là một tổ chức có quyền lực bao trùm toàn bộ xã hội, nhà nước có bộ máy cưỡng chế đặc biệt có đủ khả năng đảm bảo cho các quy phạm pháp luật được thực thi trên thực tế. Để thực hiện sự điều chỉnh pháp luật, nhà nước trước hết xác định mục đích, nhiệm vụ của điều chỉnh pháp luật, xác định phạm vi, đối tượng, phương pháp điều chỉnh của pháp luật. Trên cơ sở đó, nhà nước tiến hành các hoạt động cụ thể để thực hiện sự điều chỉnh pháp luật đối với các quan hệ xã hội. Các hoạt động cụ thể của nhà nước nhằm thực hiện sự điều chỉnh pháp luật thể hiện dưới các hình thức cơ bản là xây dựng pháp luật, tổ chức thực hiện pháp luật và bảo vệ pháp luật.

Trong đó, các cơ quan trong bộ máy nhà nước với những chức năng và nhiệm vụ cụ thể phối hợp với nhau để thực hiện sự điều chỉnh pháp luật. Thực chất, toàn bộ hoạt động của các cơ quan trong bộ máy nhà nước chính là các hoạt động để thực hiện sự điều chỉnh pháp luật. Đối tượng điều chỉnh pháp luật là các quan hệ xã hội. Pháp luật với những thuộc tính vốn có của nó có thể tác động vào đời sống xã hội bằng nhiều hình thức khác nhau nhờ vào các phương tiện và các phạm trù khác nhau của nó.

Khi thực hiện sự tác động của mình đối với các quan hệ xã hội, pháp luật một mặt bảo vệ và định hướng cho sự phát triển các quan hệ xã hội, bảo vệ các quyền và sự tự do của con người, đảm bảo sự phát triển của xã hội phù hợp với các 11 quy luật khách quan, mặt khác tạo ra những rao chan để hạn chế sự gia tang và loại bỏ ra khỏi đời sống xã hội những quan hệ xã hội lạc hậu không phù hợp với sự phát triển khách quan của xã hội và lợi ích của giai cấp thống trị. Các quan hệ xã hội mặc dù tồn tại một cách khách quan trong quá trình hoạt động của con người nhưng mức độ ổn định và nhịp độ phát triển của chúng lại phụ thuộc vào xử sự của con người khi tham gia vào các mối quan hệ đó. Khi tham gia vào các mối quan hệ xã hội, con người có nhiều phương án xử sự khác nhau. Pháp luật đưa ra cách xử sự thích hợp để các chủ thể tuân theo và đảm bảo cho chúng được thực hiện.

Các chủ thể khi tham gia vào các mối quan hệ xã hội tuân theo những cách xử sự đã được xác định sẽ đảm bảo cho quan hệ xã hội này tồn tại, vận động và phát triển của theo những hướng tích cực mà nhà nước mong muốn. Với chức năng phản ánh, pháp luật là sự mô hình hóa các nhu cầu xã hội khách quan, điển hình, phổ biến thành hệ thống quy phạm pháp luật để điều chính các mối quan hệ xã hội. Đó là những cách xử sự hợp lý nhất, phù hợp với ý chí và nguyện vọng chung của các chủ thể khi tham gia vào các quan hệ đó. Vì vậy, sự tác động của pháp luật lên các quan hệ xã hội được thực hiện thông qua việc xác định cách xử sự của chủ thể tham gia các quan hệ xã hội, là sự tác động có tính tổ chức, tính quy phạm và có mục đích cụ thể, rõ ràng.

Thông qua hình thức tác động này, trật tự pháp luật của đời sống xã hội được hình thành, trong đó lợi ích của giai cấp thống trị cũng như những giá trị xã hội được bảo đảm. Như vậy, điều chỉnh pháp luật là quá trình tác động có tổ chức, mang tính quy phạm của nhà nước đối với các quan hệ xã hội thông qua hành vi của các chủ thể nhằm đạt được những mục đích nhất định. Với chức năng giáo dục, pháp luật luôn có sự tác động mạnh mẽ vào nhận thức và tư tưởng của chủ thể để hình thành ở chủ thể pháp luật ý thức pháp luật đúng đắn, làm cơ sở cho các chủ thể lựa chọn cách xử sự phù hợp 12 với yêu cầu của pháp luật. Mặc dù, hành vi mới là cơ sở để xác định mối quan hệ giữa con người với pháp luật như Các Mác đã viết: “Ngoài những hành vi của mình ra, tôi hoàn toàn không tồn tại đối với pháp luật, không phải là đối tượng của nó” [13, tr.

27-28], nhưng con người cụ thể tham gia các quan hệ xã hội hoạt động không phải như một cái máy, mà đó là hoạt động có ý chí, có mục đích rõ ràng. Chính vì vậy, không thể đòi hỏi các chủ thể thực hiện các hành vị mà nhà nước mong muốn nếu pháp luật không tác động vào nhận thức của họ bởi vì theo quan điểm mác - xít, hành vi của con người chính là biểu hiện bên ngoài của hoạt động [16, tr. Vì vậy, khi nói sự tác động của pháp luật đối với các quan hệ xã hội thông qua hành vi của chủ thể thì đã bao hàm sự tác động pháp luật đối với nhận thức của chủ thể. Nhờ vào sự tác động đó, các chủ thể có thể biết được mình được làm gì, không được làm gì, phải làm gì hay phải làm như thế nào.

Khi nhận thức được điều đó thì các chủ thể tiến hành cách xử sự mà pháp luật đã đưa ra. Tuy nhiên, sự tác động của pháp luật đối với nhận thức của chủ thể có hai cấp độ khác nhau, ở cấp độ chung đó là sự tác động của toàn bộ các bộ phận của thượng tầng chính trị pháp lý đối với nhận thức của con người về bản chất và vai trò của pháp luật, về ý nghĩa xã hội của pháp luật nhằm mục đích giáo dục ý thức tôn trọng pháp luật của các chủ thể pháp luật. Sự tác động này có thể được thực hiện cả trong quá trình điều chỉnh pháp luật cũng như các quá trình pháp luật khác như tuyên truyền pháp luật, giáo dục pháp luật. Sự tác động ở cấp độ chung thực chất là thực hiện chức năng giáo dục của pháp luật.

Ở cấp độ cụ thể, sự tác động của pháp luật đối với nhận thức của chủ thể chỉ Xảy ra trong quá trình điều chỉnh pháp luật. Sự tác động đó được thực hiện bởi các phương tiện pháp luật tham gia vào quá trình điều chính pháp luật. Sự tác động này trực tiếp nhằm giúp cho chủ thể nhận thức được yêu cầu cụ thể của pháp luật để có hành vi phù hợp với pháp luật trong điều kiện và hoàn cảnh cụ thể đã được pháp luật quy định. 13 Sự tác động pháp luật ở cấp độ chung có ý nghĩa rất lớn đối với sự tác động của pháp luật vào nhận thức của chủ thể pháp luật ở cấp độ cụ thể, nó giúp cho các chủ thể nhận thức đúng đắn những yêu cầu của pháp luật trong những điều kiện và hoàn cảnh cụ thể.

Ngược lại, sự tác động của pháp luật đối với nhận thức của chủ thể ở cấp độ cụ thể cũng có ý nghĩa giáo dục chung. Vì vậy, khi nói điều chỉnh pháp luật đối với các quan hệ xã hội đã bao hàm nội dung của sự tác động đối với nhận thức của chủ thể ở cấp độ cụ thể nói trên. Như vậy, không thể đồng nhất điều chỉnh pháp luật với sự tác động pháp luật [99, tr. Bởi vì, điều chỉnh pháp luật là sự tác động của pháp luật đối với các quan hệ xã hội nhằm đạt được kết quả nhất định là trật tự xã hội và vì thế có những tác động của pháp luật không thể được xem là điều chỉnh pháp luật.

Đó là sự tác động vào nhận thức của chủ thể để thực hiện chức năng giáo dục của pháp luật. Mặt khác, cũng không nên cho rằng điều chỉnh pháp luật là sự tác động của pháp luật đối với các quan hệ xã hội được thực hiện bởi tất cả các phương tiện pháp luật và các phạm trù pháp lý khác [99, tr.