Chương 1: Cơ sở lý luận về chương trình đào tạo Chương 2: Thực trạng các chương trình đào tạo tại tâm Đào tạo Liên tục – Trường Đại học Kinh tế Quốc dân. Chương 3: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện các chương trình đào tạo tại Trung tâm Đào tạo Liên tục – Trường Đại học Kinh tế Quốc dân. CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHƢƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO 1. Khái niệm về chương trình đào tạo Chương trình đào tạo được xem xét ở đây tương đương với thuật ngữ curriculum trong tiếng Anh.
Có rất nhiều quan niệm khác nhau về chương trình đào tạo ở nước ta và ngay cả trong các văn bản tiếng Anh. Tác giả chỉ xin nêu ra đây một vài quan niệm phản ảnh được những nét cơ bản nhất của chương trình đào tạo và được nhiều người đồng tình. Theo từ điển Giáo dục học- Nhà xuất bản Từ điển bách khoa (2001), khái niệm chương trình đào tạo được hiểu là : „Văn bản chính thức quy định mục đích, mục tiêu, yêu cầu, nội dung kiến thức và kỹ năng, cấu trúc tổng thể các bộ môn , kế hoạch lên lớp và thực tập theo từng năm học, tỷ lệ giữa các bộ môn, giữa lý thuyết và thực hành, quy định phương thức, phương pháp, phương tiện, cơ sở vật chất, chứng chỉ và văn bằng tốt nghiệp của cơ sở giáo dục và đào tạo.‟ Khái niệm chương trình đào tạo trong tài liệu Planning for effective training: a guide to curriculum development- ấn phẩm của Food & Agriculture Org, của tác giả Wentling (1993) được hiểu là: “chương trình đào tạo là một bản thiết kế tổng thể cho một hoạt động đào tạo (khoá đào tạo đó có thể là một khóa học kéo dài vài giờ, một ngày, một tuần hoặc vài năm) cho biết toàn bộ nội dung cần đào tạo, chỉ rõ những gì có thể trông đợi ở ngưòi học sau khoá đào tạo, phác thảo ra quy trình cần thiết để thực hiện nội dung đào tạo, các phương pháp đào tạo và cách thức kiểm tra ,đánh giá kết quả học tập và tất cả những cái đó được sắp xếp theo một thời gian biểu chặt chẽ.” Còn theo cuốn Những nguyên lý cơ bản về đào tạo và chương trình đào tạo (Basic Principles of Curriculum and Instruction)- ấn phẩm trường Đại học Chicago- The University of Chicago Press (2013), tác giả Ralph W. Tyler cho rằng : Chương trình đào tạo về cấu trúc phải có 4 phần cơ bản: 1.
Mục tiêu đào tạo 2. Nội dung đào tạo 3. Phương pháp hay quy trình đào tạo 4. Cách đánh giá kết quả đào tạo Trên cơ sở chương trình giáo dục chung (hoặc chương trình khung) được quy định bởi các cơ quan quản lý giáo dục các cơ sở giáo dục tổ chức xây dựng các chương trình chi tiết hay còn gọi là chưong trình đào tạo.
Chương trình đào tạo là bản thiết kế chi tiết quá trình giảng dạy trong một khoá đầo tạo phản ánh cụ thể mục tiêu, nội dung, cấu trúc, trình tự cách thức tổ chức thực hiện và kiểm tra đánh giá các hoạt động giảng dạy cho toàn khoá đào tạo và cho từng môn học, phần học, chương, mục và bài giảng. Chưong trình đào tạo do các cơ sở đào tạo xây dựng trên cơ sở chưong trình đào tạo đã đựoc các cấp có thẩm quyền phê duyệt. Như vậy, những thành phần cơ bản của một chương trình đào tạo có thể là - Nhu cầu đào tạo. - Mục đích, mục tiêu đào tạo.
- Nội dung đào tạo. - Phương thức đào tạo. - Các hình thức tổ chức hoạt động đào tạo. - Các hình thức kiểm tra đánh giá kết quả đào tạo.
Chương trình đào tạo hay chương trình giảng dạy không chỉ phản ánh nội dung đào tạo mà là một văn bản hay bản thiết kế thể hiện tổng thể các thành phần của quá trình đào tạo, điều kiện, cách thức, quy trình tổ chức, đánh giá các hoạt động đào tạo để đạt được mục tiêu đào tạo. Khái niệm về chương trình đào tạo của trung tâm đào tạo ngắn hạn Đào tạo ngắn hạn là hoạt động nhằm làm cho người học có được những kiến thức, kỹ năng về một lĩnh vực chuyên môn, nghiệp vụ nhất định trong khoảng thời gian dưới một năm. Như vậy, ta có thể hiểu trung tâm đào tạo ngắn hạn là đơn vị phụ trách hoạt động đào tạo ngắn hạn với các nhiệm vụ thiết kế, tổ chức các chương trình đào nhằm bổ sung kiến thức, kỹ năng chuyên môn, nghiệp vụ nhất định cho người học trong một khoảng thời gian ngắn. Chương trình đào tạo của Trung tâm đào tạo ngắn hạn là những chương trình với thời gian đào tạo ngắn, được thiết kế theo mẫu quy định thể hiện mục tiêu giáo dục, quy định chuẩn kiến thức, kỹ năng, phạm vi cấu trúc nội dung đào tạo, phương pháp và hình thức đào tạo, cách thức đánh giá kết quả đào tạo, tiêu chuẩn cấp giấy chứng nhận, chứng chỉ sau khi kết thức khóa học.
Mục tiêu của chƣơng trình đào tạo ngắn hạn: Tùy theo nội dung và lĩnh vực đào tạo của chương trình đào tạo mà các chương trình đào tạo có mục tiêu khác nhau. Như mục tiêu của chương trình đào tạo ngắn hạn về chuyên ngành ngân hàng là Trang bị kiến thức cơ bản về ngân hàng cho các học viên có nhu cầu làm việc trong ngành tài chính ngân hàng, nắm bắt được các vấn đề chủ chốt về nghiệp vụ và quản trị ngân hàng thương mại, trao đổi kinh nghiệm về các nội dung và kỹ năng thi vào ngân hàng, thực hành một số bài tập cơ bản về ngân hàng thương mại. Hoặc chương trình đào tạo cấp chứng chỉ Về Nghiệp vụ quản lý giáo dục có mục tiêu là người học có kiến thức, kỹ năng cơ bản về quản lý giáo dục nhằm tổ chức thực hiện có hiệu quả các hoạt động giáo dục và quản lý giáo dục trong các cơ sở giáo dục theo vị trí công việc phụ trách. Như vậy, từ đó, ta có thể hiểu, mục tiêu chung của các chương trình đào tạo ngắn hạn là: trong thời gian đào tạo ngắn (vài tuần đến vài tháng), khóa đào tạo có thể đạt được mục tiêu: Người học được trang bị kiến thức từ cơ bản đến chuyên sâu về lĩnh vực mà họ theo học.
Người học được thực hành các kỹ năng cơ bản cần thiết trong công việc thuộc lĩnh vực mà học theo học. Các cách tiếp cận phát triển chƣơng trình đào tạo ngắn hạn Tiếp cận mục tiêu: Theo cách tiếp cận này, chương trình đào tạo phải được xây dựng xuất phát từ mục tiêu đào tạo. Dựa trên mục tiêu đào tạo người lập chương trình mới quyết định lựa chọn nội dung, phương pháp đào tạo cũng như cách đánh giá kết quả học tập. Mục tiêu đào tạo ở đây được thể hiện dưới dạng mục tiêu đầu ra: những thay đổi về hành vi của người học.
Cách tiếp cận mục tiêu chú trọng đến sản phẩm đào tạo và coi đào tạo là công cụ để tạo nên các sản phẩm với các tiêu chuẩn định sẵn. Theo cách tiếp cận này người ta quan tâm những thay đổi ở người học sau khi kết thúc khóa học về hành vi trong các lĩnh vực nhận thức, kỹ năng và thái độ. Mục tiêu đào tạo phải được xây dựng rõ ràng sao cho có thể định lượng được và dùng nó làm tiêu chí để đánh giá hiệu quả của quá trình đào tạo. Dựa vào mục tiêu đào đào tạo có thể đề ra nội dung kiến thức đào tạo, phương pháp giảng dạy cần thực hiện để đạt được mục tiêu đề ra và phương pháp đánh giá thích hợp theo các mục tiêu đào tạo.
Ví dụ như chương trình đào tạo nghiệp vụ quản trị nhân sự với mục tiêu sau khi kết thúc khóa học, người học có thể làm công tác liên quan đến quản trị nhân sự trong doanh nghiệp và học chuyên sâu từng chức năng trong hoạt động quản lý nhân sự, chương trình đào tạo được tổ chức nội dung kiến thức tổng quan về quản lý nhân sự trong doanh nghiệp với phương pháp đào tạo phù hợp như củng cố lý thuyết cho người học và đưa ra bài tập tình huống để áp dụng các kỹ năng cần thiết trong quản trị nhân sự để giúp người học đạt được mục tiêu của khóa học. Hoặc như khóa học “Pháp luật lao động về quản lý nhân sự” hướng đến mục tiêu giúp người học nắm bắt những nội dung cơ bản của pháp luật lao động, những thủ tục cần biết về hợp đồng lao động…khi làm việc với người lao động, do vậy nội dung đào tạo sẽ xoay quan việc hướng dẫn người học hiểu và ghi nhớ những điều khoản về luật lao động và ứng dụng các thủ tục đó như thế nào. Với cách tiếp cận mục tiêu có thể chuẩn hoá qui trình xây dựng chương trình đào tạo cũng như qui trình đào tạo theo một công nghệ nhất định. Ưu điểm của cách xây dựng chương trình theo cách tiếp cận mục tiêu: 1) Mục tiêu đào tạo cụ thể và chi tiết tạo thuận lợi cho việc đánh giá hiệu quả và chất lượng chương trình đào tạo.
2) Người học và người dạy biết rõ cần phải dạy và học như thế nào để đạt được mục tiêu. 3) Cho phép xác định các hình thức đánh giá kết quả học tập của người học. Nhược điểm: 1) Sản phẩm đào tạo phải đồng nhất ở đầu ra trong khi nguyên liệu đầu vào là những con người lại rất khác nhau về năng lực và hoàn cảnh, nguồn gốc, văn hóa… 2) Việc rèn đúc mọi người học theo một khuôn mẫu nhất định làm người học vẫn ở trạng thái bị động, giáo điều, máy móc, thiếu tính sáng tạo. Các khả năng tiềm ẩn của mỗi cá nhân người học không được quan tâm phát huy, nhu cầu và sở thích riêng của người học khó được đáp ứng.
Cách tiếp cận phát triển: Theo cách tiếp cận này người ta chú trọng đến phát triển sự hiểu biết ở người học hơn là truyền thụ nội dung kiến thức đã được xác định trước hay tạo nên sự thay đổi nào đó về hành vi ở người học. Con người không thể học tất cả những gì cần trong cuộc đời chỉ qua quá trình đào tạo ở nhà trường, vì vậy chương trình đào tạo phải được xây dựng sao cho tạo ra được những sản phẩm có thể đương đầu với những đòi hỏi của nghề nghiệp không ngừng thay đổi, với một thế giới không ngừng biến động. Do đó chương trình đào tạo phải là một quá trình cần phải thực hiện sao cho có thể giúp người học phát triển tối đa các tố chất sẵn có nhằm đáp ứng được mục đích đào tạo nói trên.