Chương 1 của khóa luận, tác giả phân tích một số vấn đề lý luận về hoãn phiên tòa hình sự sơ thẩm bao gồm khái quát chung về hoãn phiên tòa hình sự sơ thẩm, cơ sở của hoãn phiên tòa sơ thẩm, lịch sử hình thành và phát triển của quy định về hoãn phiên tòa sơ thẩm, quy định của pháp luật TTHS một số quốc gia về hoãn phiên tòa sơ thẩm. Đây là những vấn đề lý luận chung tác giả cần làm sáng tỏ trước khi nghiên cứu những nội dung tiếp theo trong Chương 2 của khóa luận. Khái quát chung về hoãn phiên tòa hình sự sơ thẩm 1. Khái niệm hoãn phiên tòa hình sự sơ thẩm Trong hệ thống cơ quan tư pháp, Tòa án là cơ quan duy nhất được phân công thực hiện chức năng xét xử,1 trong đó có xét xử về hình sự.
Phiên tòa hình sự sơ thẩm là phiên xét xử ở cấp thứ nhất do Tòa án có thẩm quyền thực hiện theo quy định của pháp luật TTHS. Tại phiên tòa hình sự sơ thẩm, để thực hiện chức năng xét xử đã được phân công, Tòa án tiến hành xem xét, đánh giá toàn diện các chứng cứ, các tài liệu của vụ án hình sự. Trên cơ sở đó Tòa án ra bản án, quyết định xác định có hành vi phạm tội hay không, người thực hiện hành vi phạm tội, hình phạt được áp dụng đối với người đã thực hiện hành vi phạm tội và giải quyết các vấn đề khác có liên quan trong vụ án hình sự.2 Theo đó, quyết định hoãn phiên tòa sơ thẩm do Tòa án ban hành trong giai đoạn xét xử khi có căn cứ luật định. Trong Từ điển tiếng Việt, từ “hoãn” có nghĩa là “chuyển thời điểm đã định để làm việc gì đó sang thời điểm khác, muộn hơn.3 Như vậy, có thể hiểu hoãn phiên tòa là chuyển thời điểm mở phiên tòa sang một thời điểm khác muộn hơn.
Theo tác giả Nguyễn Ngọc Anh, Phan Trung Hoài: “Hoãn phiên tòa là việc tạm dừng tiến hành xét xử trong thời gian nhất định vì một số lý do nhằm bảo đảm việc xét xử được khách quan, công bằng và khi hết khoảng thời gian đó sẽ tiến hành xét xử trở lại”.4 Quan điểm này được đưa ra trên cơ sở kết hợp thuật ngữ “hoãn” theo 1 Khoản 1 Điều 102 Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ngày 28/11/2013. 2 Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh (2019), Giáo trình Luật Tố tụng hình sự (Tái bản có sửa đổi, bổ sung), NXB Hồng Đức - Hội Luật gia Việt Nam, tr. 3 Từ điển Tiếng Việt (2006), NXB Đà Nẵng - Trung tâm Từ điển học, tr. 4 Nguyễn Ngọc Anh, Phan Trung Hoài (2018), Bình luận khoa học Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, NXB Chính trị quốc gia - Sự thật, tr.
9 Từ điển Luật học và bản chất của hoãn phiên tòa hình sự sơ thẩm. Tuy nhiên, quan điểm này chưa thể hiện đầy đủ bản chất pháp lý cũng như thời điểm, thủ tục có thể xem xét quyết định hoãn phiên tòa. Về ngữ nghĩa, hoãn phiên tòa có 02 cách hiểu: Một là, hoãn mở phiên tòa trước ngày mở phiên tòa để mở lại phiên tòa vào một thời điểm khác muộn hơn; Hai là, hoãn phiên tòa sau khi việc xét xử tại phiên tòa đã bắt đầu và đang diễn ra xét xử nhưng phải hoãn để xét xử vào một thời điểm khác muộn hơn. Hoãn phiên tòa thì vụ án được xét xử lại từ đầu.5 Theo tác giả Lê Nguyên Thanh: “Hoãn phiên tòa là tạm dừng việc mở phiên tòa hoặc tạm dừng xét xử trong một khoảng thời gian nhất định vì một số lý do được Hội đồng xét xử hoặc người có thẩm quyền đánh giá, quyết định.
Việc mở lại phiên tòa hoặc xét xử lại được tiến hành sau khi hết thời gian tạm dừng nhằm bảo đảm xét xử hợp pháp, khách quan, công bằng. Hoãn phiên tòa thì vụ án được xét xử lại từ đầu”.6 So với cách hiểu trên, quan điểm này đã tiếp cận khái niệm hoãn phiên tòa ở cả hai thời điểm là trước ngày mở phiên tòa và tại phiên tòa, thể hiện đầy đủ, toàn diện về bản chất pháp lý cũng như thủ tục có thể xem xét quyết định hoãn phiên tòa. Tác giả cũng đồng tình với cách hiểu này. Theo tác giả Nguyễn Văn Trượng: “Hoãn phiên tòa là tạm dừng trong một thời gian nhất định việc xét xử vụ án theo trình tự sơ thẩm hoặc phúc thẩm trong những trường hợp do pháp luật quy định”.7 Quan điểm này cũng được đưa ra trên cơ sở kết hợp thuật ngữ “hoãn” theo Từ điển Luật học và bản chất của hoãn phiên tòa hình sự.
Tuy nhiên, quan điểm này chưa thể hiện đầy đủ bản chất pháp lý về hoãn phiên tòa sơ thẩm như thẩm quyền, thời điểm hoãn phiên tòa. Từ những phân tích trên, tác giả kế thừa, chọn lọc quan điểm của các nhà nghiên cứu đi trước và đưa ra khái niệm hoãn phiên tòa hình sự sơ thẩm như sau: “Hoãn phiên tòa hình sự sơ thẩm là việc Tòa án tạm dừng việc mở phiên tòa sơ thẩm hoặc tạm dừng xét xử sơ thẩm trong một khoảng thời gian nhất định vì một số lý do được Hội đồng xét xử hoặc người có thẩm quyền đánh giá, quyết định. Việc mở lại phiên tòa sơ thẩm hoặc xét xử lại được tiến hành sau khi hết thời gian tạm dừng nhằm bảo đảm xét xử hợp pháp, khách quan, công bằng. Hoãn phiên tòa thì vụ án được xét xử lại từ đầu”.
5 Lê Nguyên Thanh (2021), “Hoãn phiên tòa sơ thẩm theo Luật Tố tụng hình sự Việt Nam”, Tạp chí khoa học pháp lý Việt Nam, (6), tr. 6 Lê Nguyên Thanh, tlđd (5), tr. 7 Nguyễn Văn Trượng (2011), “Thực tiễn áp dụng quy định về việc hoãn phiên tòa và những vấn đề cần hoàn thiện”, Tạp chí Dân chủ & Pháp luật, (4), tr. 10 Như vậy, có thể thấy BLTTHS năm 2015 không ra đưa khái niệm về “hoãn phiên tòa hình sự sơ thẩm” cũng như có rất ít các nhà nghiên cứu bàn luận về khái niệm này.
Đặc điểm của hoãn phiên tòa hình sự sơ thẩm Trên cơ sở nghiên cứu định nghĩa về hoãn phiên tòa hình sự sơ thẩm đã được phân tích như trên, tác giả rút ra được các đặc điểm của hoãn phiên tòa hình sự sơ thẩm như sau: Thứ nhất, về bản chất pháp lý của hoãn phiên tòa hình sự sơ thẩm. Sau khi có quyết định đưa vụ án ra xét xử, Tòa án phải mở phiên tòa đúng với thời gian được ghi trong quyết định đưa vụ án ra xét xử. Việc xét xử được tiến hành liên tục cho đến khi kết thúc bằng bản án hoặc quyết định của Tòa án.8 Tuy nhiên, Điều 297 BLTTHS năm 2015 có quy định những trường hợp không thể tiếp tục việc xét xử mà buộc phải hoãn phiên tòa. Hoãn phiên tòa sơ thẩm là một thủ tục tố tụng được tiến hành bởi Tòa án trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự khi có những căn cứ luật định.
Như vậy, quy định hoãn phiên tòa không xuất hiện trong giai đoạn khởi tố, điều tra hay truy tố. Thứ hai, về mục đích của hoãn phiên tòa sơ thẩm. Hoãn phiên tòa hình sự sơ thẩm nhằm kịp thời khắc phục những thiếu sót, sai lầm trong các giai đoạn TTHS trước đó như giai đoạn điều tra, truy tố cũng như bảo đảm cho hoạt động TTHS được tiến hành hợp pháp, khách quan, công bằng và tránh trường hợp làm oan người vô tội hoặc bỏ lọt tội phạm và người phạm tội. Thứ ba, có sự khác biệt nhất định so với thủ tục tạm ngừng phiên tòa.
Về thời điểm áp dụng, tạm ngừng phiên tòa phát sinh vào thời điểm đã mở phiên tòa cũng như tiến hành được một số thủ tục, sau khi hết thời gian tạm ngừng phiên tòa thì phiên tòa được tiếp tục xét xử kể từ thời điểm tạm ngừng mà không xét xử lại từ đầu.9 Còn hoãn phiên tòa phát sinh khi phiên tòa đã được mở hoặc đang tiến hành xét xử và khi phiên tòa được mở lại thì tiến hành xét xử lại từ đầu. Về thời hạn áp dụng, tạm ngừng phiên tòa không được quá 05 ngày kể từ ngày ra quyết định tạm ngừng phiên tòa, sau khi hết thời hạn tạm ngừng phiên tòa nếu không thể tiếp tục xét xử vụ án thì phải hoãn phiên tòa. Còn thời hạn hoãn phiên tòa sơ thẩm không được quá 30 ngày kể từ ngày ra quyết định hoãn phiên tòa. 8 Lê Nguyên Thanh, tlđd (5), tr.
9 Biện Việt Hùng (2019), Tạm ngừng phiên tòa trong Luật Tố tụng hình sự Việt Nam, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh, tr. Ý nghĩa của hoãn phiên tòa sơ thẩm trong tố tụng hình sự Hoãn phiên tòa hình sự sơ thẩm là một trong những thủ tục tố tụng được tiến hành ở giai đoạn xét xử và có những ý nghĩa sau đây: Thứ nhất, bảo đảm sự có mặt của những người tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng. Trong một vụ án hình sự, Kiểm sát viên; Thẩm phán, Hội thẩm; bị cáo; người bào chữa; bị hại, đương sự hoặc người đại diện của họ; người làm chứng; người giám định; người định giá tài sản; người phiên dịch; người dịch thuật là những chủ thể có vai trò quan trọng. Phiên tòa chỉ được tiến hành khi có đủ thành viên HĐXX,10 Kiểm sát viên Viện kiểm sát cùng cấp phải có mặt để thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử tại phiên tòa,11 hay bị cáo phải có mặt tại phiên tòa theo giấy triệu tập của Tòa án trong suốt thời gian xét xử vụ án,12 người bào chữa phải có mặt tại phiên tòa để bào chữa cho người mà mình đã nhận bào chữa,.13 do đó nếu phiên tòa được mở ra mà không có sự tham gia của những chủ thể này thì được coi là vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng vì vậy BLTTHS năm 2015 đã ghi nhận quy định hoãn phiên tòa nhằm có đủ thời gian và tạo điều kiện cho các chủ thể này tham gia phiên tòa thực hiện chức năng, nhiệm vụ hoặc bảo vệ quyền lợi cho mình.
Vì thế, sự có mặt của họ bảo đảm cho hoạt động xét xử được tiến hành hợp pháp, bảo đảm tranh tụng, bảo đảm quyền bào chữa của bị cáo, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp cho bị hại, đương sự.14 Tóm lại, sự có mặt của người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng tại phiên tòa là cần thiết và rất quan trọng. Thứ hai, bảo đảm cho việc xét xử được khách quan, đúng đắn và công bằng.