Ứng dụng hoa văn thủy ba trong lễ phục thể thao cho Việt Nam

Hoa văn thủy ba trên lễ phục thể thao Việt Nam: Nét đẹp truyền thống kết hợp hiện đại, mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc trong thể thao.

• Tác giả: Trần Tống Mỹ Linh
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thị Hồng Vân
• Trường học: Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội
• Chuyên ngành: Thiết kế Mỹ thuật
• Đề tài: Sử dụng hoa văn thủy ba trong bộ lễ phục thể thao cho thể thao Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan Hoa văn thủy ba Di sản văn hóa trong lễ phục thể thao

Hoa văn thủy ba, hay còn gọi là hoa văn sóng nước, là một họa tiết truyền thống Việt Nam mang đậm nét đẹp văn hóa. Nó không chỉ là một hình vẽ trang trí đơn thuần mà còn là biểu tượng của sự sống, sự luân chuyển và sức mạnh của nước. Trong bối cảnh hiện đại, việc ứng dụng hoa văn thủy ba vào lễ phục thể thao Việt Nam mang ý nghĩa quan trọng trong việc gìn giữ và quảng bá văn hóa dân tộc đến bạn bè quốc tế. Việc lựa chọn hoa văn thủy ba để nghiên cứu và sử dụng trong bộ lễ phục cho đoàn thể thao Việt Nam đảm bảo yếu tố gìn giữ giá trị văn hóa dân tộc, bên cạnh đó vừa có thể quảng bá nét văn hóa lịch sử lâu đời của Việt Nam với bạn bè quốc tế. Thể thao Việt Nam trong những năm gần đây đã có chỗ đứng rõ rệt trên bản đồ thể thao châu Á nói riêng và thế giới nói chung, tạo được tiếng vang lớn với truyền thông quốc tế. Vì thế, lựa chọn trang phục thể thao để ứng dụng hoa văn thủy ba là một lối đi nhanh để quảng bá văn hóa dân tộc đến với thế giới. Đây là một cơ hội để thể hiện tính dân tộc trong thể thao và tạo nên sự khác biệt cho trang phục thi đấu của Việt Nam trên đấu trường quốc tế. Từ hình ảnh sóng nước thân quen, người Việt gửi gắm tinh thần thượng võ và sức mạnh của nước. Việc kết hợp họa tiết sóng lượn vào thiết kế áo đấu thể thao là một ý tưởng sáng tạo, thể hiện sự kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống. Tương tự như việc ứng dụng các họa tiết truyền thống của Ấn Độ, Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc vào thời trang hiện đại.

1.1. Ý nghĩa biểu tượng của hoa văn thủy ba trong văn hóa Việt

Trong tiếng Hán Việt, "thủy" là nước, "ba" là sóng, "thủy ba" mang nghĩa sóng nước. Theo một cách hiểu khác, "thủy ba" không chỉ đơn thuần là sóng nước mà còn là khởi nguồn của sự sống. Vạn vật bắt nguồn từ biển cả, những tế bào đầu tiên cũng bắt đầu từ biển. Vì vậy, thủy ba còn tượng trưng cho sự khởi đầu, một nguồn năng lượng vô tận. Theo tài liệu nghiên cứu, thủy ba phản ánh sự luân chuyển không ngừng của sự sống, tính bất diệt và khẳng định cái sôi nổi, nhộn nhịp, rạo rực của các giai điệu hình sin và parabol như sự đi lên và kiên cường của con người chiến thắng thiên nhiên và thời tiết khắc nghiệt. Việc đưa hình ảnh hoa văn thủy ba vào trang phục thể thao góp phần tôn vinh nét đẹp văn hóa Việt và lan tỏa di sản văn hóa đến cộng đồng quốc tế. Hoa văn thủy ba còn thể hiện cảm hứng từ thiên nhiên và tinh thần thượng võ của dân tộc.

1.2. Lịch sử phát triển và biến thể của hoa văn sóng nước Việt Nam

Hoa văn thủy ba có nguồn gốc từ hoa văn khuông nhạc, xuất hiện từ thời kỳ tiền sử, đặc trưng cho văn hóa Đồng Hậu. Họa tiết sóng nước được hình thành dựa trên dạng hoa văn khuông nhạc. Nguồn nước là một yếu tố quan trọng trong đời sống người dân nên họ đã sớm thiên liêng hóa và đưa hình tượng nước vào nghệ thuật tạo hình. Với hình tượng văn thuỷ ba mà đỉnh cao là tạo hình thời Lý - Trần là khuôn thước rực rỡ nhất đánh dấu thời kỳ vàng son của nghệ thuật tạo hình thuỷ ba. Thời kỳ này các môtip thuỷ ba đã được đẩy lên ở mức thành biểu trưng hoàn thiện nhất, đến các thời kỳ sau hình tượng thuỷ ba đã hoá thân thành nhiều môtip hơn. Nhiều khi chúng kết hợp cùng mây gấm, văn khánh tạo nên những đường diềm đặc sắc mà dường như thiếu yếu tố thuỷ ba thì bố cục có vẻ như mất đi một điều gì rất quan trọng quý giá tựa như son không thể thiếu vàng vậy.Đến các thời kỳ sau, thuỷ ba đã đơn giản hơn, chúng đã biến hoá vào cuộc sống lao động thuần nông và giản dị lúc này thuỷ ba thường làm nền cho các bố cục lao động, tượng trưng cho cuộc sống thanh bình mà điển hình là các bức chạm lan can trên đá trắng và đá xanh của chùa Bút Tháp cuối thế kỷ XVIII- thời kỳ Lê Trịnh. Từ hình ảnh sóng nước sơ khai, hoa văn thủy ba đã trải qua quá trình biến đổi và phát triển qua các thời kỳ lịch sử, tạo nên nhiều biến thể khác nhau. Từ hoa văn sóng lượn đơn giản đến thủy ba cách điệu phức tạp, mỗi biến thể mang một ý nghĩa và phong cách riêng. Ngày nay, sự sáng tạo trong thiết kế cho phép kết hợp các yếu tố truyền thống và hiện đại, tạo ra những mẫu hoa văn trên áo đấu độc đáo và ấn tượng.

II. Phân tích thách thức Ứng dụng thủy ba vào lễ phục thể thao hiện đại

Việc đưa hoa văn thủy ba vào lễ phục thể thao không phải là một việc dễ dàng. Cần phải cân nhắc nhiều yếu tố để đảm bảo tính thẩm mỹ, tính ứng dụng và phù hợp với phong cách thiết kế Việt Nam. Các nghiên cứu phân tích trước đây thường tập trung vào phân tích nguồn gốc lịch sử, phân loại và ý nghĩa của hoa văn thủy ba và ứng dụng vào một số loại trang phục Việt cổ như áo ngũ thân, áo viên lĩnh. Đồng thời, trang phục của đoàn thể thao Việt Nam trong những năm qua đều có những quy chuẩn màu sắc và đường nét hình học cơ bản, chưa áp dụng được nét văn hóa dân tộc vào trang phục. Một trong những thách thức lớn nhất là làm thế nào để hoa văn truyền thống hòa nhập với thiết kế hiện đại mà không bị lạc lõng hoặc rườm rà. Việc chọn màu sắc, chất liệu và kiểu dáng phù hợp cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên một bộ đồng phục thể thao vừa mang đậm bản sắc dân tộc, vừa đảm bảo tính thể thao và thời trang. Thêm vào đó, cần phải chú ý đến tính thoải mái và tiện dụng của trang phục thi đấu để các vận động viên có thể tự tin thể hiện bản thân trên sân cỏ. Bởi vậy, cần nghiên cứu kỹ lưỡng các thiết kế lấy cảm hứng từ hoa văn thủy ba và tìm ra những giải pháp sáng tạo để vượt qua những thách thức này.

2.1. Đảm bảo tính thẩm mỹ hiện đại và phù hợp với tinh thần thể thao

Việc thiết kế hoa văn thủy ba cho áo đấu đòi hỏi sự tinh tế và sáng tạo. Không nên quá chú trọng vào chi tiết mà bỏ qua tính tổng thể của bộ trang phục. Hoa văn cần được đơn giản hóa, cách điệu để phù hợp với phong cách thể thao năng động và mạnh mẽ. Màu sắc cũng cần được lựa chọn kỹ lưỡng, tránh những gam màu quá sặc sỡ hoặc tối tăm, gây cảm giác khó chịu. Nên ưu tiên những gam màu tươi sáng, trẻ trung, phù hợp với tinh thần thể thao và văn hóa Việt Nam. Phong cách thiết kế Việt Nam cần được thể hiện rõ nét, tránh sao chép hoặc bắt chước các mẫu thiết kế nước ngoài. Việc kết hợp hoa văn thủy ba với các yếu tố hiện đại như logo, slogan hoặc họa tiết hình học cũng là một cách để tạo nên sự độc đáo và ấn tượng.

2.2. Vấn đề về chất liệu kỹ thuật in thêu và độ bền của họa tiết

Chất liệu là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến tính thẩm mỹ và độ bền của hoa văn. Nên chọn những loại vải có độ co giãn tốt, thoáng khí và thấm hút mồ hôi để đảm bảo sự thoải mái cho người mặc. Kỹ thuật in/thêu cũng cần được lựa chọn kỹ lưỡng để đảm bảo hoa văn không bị phai màu, bong tróc sau quá trình sử dụng và giặt giũ. Đối với hoa văn thủy ba, nên sử dụng kỹ thuật in chìm hoặc thêu nổi để tạo hiệu ứng 3D và tăng tính thẩm mỹ. Tuy nhiên, cần chú ý đến độ dày của hoa văn để tránh gây cảm giác cộm hoặc khó chịu cho người mặc. Độ bền của hoa văn cũng là một yếu tố quan trọng cần được quan tâm. Nên sử dụng những loại chỉ thêu hoặc mực in chất lượng cao để đảm bảo hoa văn không bị hư hỏng sau một thời gian sử dụng.

III. Giải pháp thiết kế Tối ưu ứng dụng hoa văn thủy ba độc đáo

Để giải quyết những thách thức trên, cần có những giải pháp thiết kế sáng tạo và hiệu quả. Có thể tham khảo các mẫu thiết kế hoa văn thủy ba trên trang phục truyền thống, kiến trúc và điêu khắc để tìm kiếm nguồn cảm hứng. Đồng thời, cần nghiên cứu kỹ lưỡng về xu hướng thời trang thể thao hiện đại để tạo ra những mẫu lễ phục vừa mang đậm bản sắc dân tộc, vừa phù hợp với xu hướng thế giới. Việc kết hợp hoa văn thủy ba với các yếu tố hiện đại như logo, slogan hoặc họa tiết hình học cũng là một cách để tạo nên sự độc đáo và ấn tượng. Quan trọng nhất là phải tạo ra những mẫu thiết kế mang tính ứng dụng cao, đảm bảo sự thoải mái và tiện dụng cho các vận động viên trong quá trình thi đấu. Cần phải nghiên cứu kỹ lưỡng các xu hướng đã và đang là mốt trên thế giới, nắm vững các chu kì thời trang, và có khả năng dự đoán mốt đúng đắn cho thời điểm tung ra sản phẩm thiết kế của bản thân.

3.1. Nghiên cứu các mẫu thiết kế hoa văn thủy ba truyền thống và hiện đại

Có rất nhiều nguồn tham khảo để tìm kiếm cảm hứng cho thiết kế hoa văn thủy ba. Có thể tham khảo các mẫu hoa văn trên trang phục truyền thống như áo dài, áo tứ thân, hoặc các công trình kiến trúc cổ như đình chùa, lăng tẩm. Ngoài ra, cũng có thể tìm kiếm các mẫu thiết kế hiện đại trên internet, tạp chí thời trang hoặc các sàn diễn quốc tế. Quan trọng là phải biết cách kết hợp các yếu tố truyền thống và hiện đại để tạo ra những mẫu thiết kế độc đáo và ấn tượng. Ví dụ, có thể sử dụng hoa văn thủy ba cách điệu làm họa tiết trang trí trên tay áo, cổ áo hoặc thân áo. Hoặc có thể sử dụng hoa văn làm nền cho logo hoặc slogan của đội tuyển. Bên cạnh đó đề tài cũng có những đóng góp thực tiễn, với đồ án thiết kế được đề xuất, khai thác các yếu tố nghệ thuật trong họa tiết Thủy Ba vào thiết kế bộ lễ phục cho đoàn thể thao Việt Nam, các thiết kế trong đồ án còn được đưa vào thêm yếu tố sáng tạo của học viên về cách xử lý chất liệu tạo hiệu ứng mảng khối và đường nét đặc trưng cho trang phục.

3.2. Ứng dụng các nguyên tắc thiết kế đồ họa và bố cục hợp lý

Để tạo ra một mẫu thiết kế hoa văn thủy ba đẹp mắt, cần phải nắm vững các nguyên tắc thiết kế đồ họa và bố cục. Hoa văn cần được bố trí một cách cân đối, hài hòa và có điểm nhấn. Không nên quá tham lam chi tiết mà bỏ qua tính tổng thể của bộ trang phục. Màu sắc cũng cần được lựa chọn kỹ lưỡng, phù hợp với phong cách và tinh thần của đội tuyển. Có thể sử dụng các công cụ thiết kế đồ họa chuyên nghiệp như Adobe Illustrator, Photoshop để tạo ra những mẫu hoa văn sắc nét và chất lượng cao. Bên cạnh đó, cần chú ý đến tỷ lệ của hoa văn so với kích thước của trang phục để đảm bảo tính thẩm mỹ và cân đối. Dệt sợi tạo hoa văn – vải gấm, gấm là loại vải thượng hạng, đứng đầu bảng trong các loại vải hiện nay bởi phải trải qua quá trình dệt phức tạp và thủ công. Tại nước ta vải gấm cũng có bề dày lịch sử phong phú, đặc biệt làng Vạn Phúc (Hà Đông - Hà nội) là nơi dệt gấm nổi tiếng nhất cả nước, vải gấm ở đây được nhiều người đánh giá cao bởi độ tinh xảo, có chất lượng cao và thời xa xưa thường chỉ được vua chúa sử dụng.

IV. Nghiên cứu ứng dụng Hoa văn thủy ba trong thiết kế áo đấu

Việc ứng dụng hoa văn thủy ba vào thiết kế áo đấu có thể được thực hiện theo nhiều cách khác nhau. Có thể sử dụng hoa văn làm họa tiết trang trí trên tay áo, cổ áo hoặc thân áo. Hoặc có thể sử dụng hoa văn làm nền cho logo hoặc slogan của đội tuyển. Quan trọng là phải biết cách kết hợp hoa văn với các yếu tố khác để tạo ra một bộ áo đấu vừa mang đậm bản sắc dân tộc, vừa đảm bảo tính thể thao và thời trang. Nên sử dụng hoa văn một cách tinh tế, tránh quá lạm dụng hoặc sử dụng những màu sắc quá sặc sỡ, gây cảm giác rối mắt. Việc lựa chọn chất liệu và kỹ thuật in/thêu phù hợp cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên một bộ áo đấu chất lượng cao.

4.1. Thiết kế các mẫu áo đấu với hoa văn thủy ba làm họa tiết chính

Trong trường hợp này, hoa văn thủy ba sẽ là yếu tố chủ đạo của bộ áo đấu. Có thể sử dụng hoa văn làm họa tiết trang trí trên toàn bộ thân áo, hoặc chỉ tập trung vào một số vị trí nhất định như tay áo, cổ áo hoặc vai áo. Hoa văn cần được thiết kế một cách tỉ mỉ, tinh tế và có tính thẩm mỹ cao. Có thể sử dụng các biến thể của hoa văn thủy ba để tạo ra những mẫu áo đấu độc đáo và ấn tượng. Các thiết kế trong đồ án “Ứng dụng hoa văn thủy ba trong bộ lễ phục thể thao Việt Nam” sau đây sẽ sử dụng những đặc điểm về màu sắc, phom dáng, chất liệu được dự đoán xuất hiện trong xu hướng mốt thời trang 2023-2024.

4.2. Kết hợp hoa văn thủy ba với logo slogan và các yếu tố khác

Việc kết hợp hoa văn thủy ba với logo, slogan và các yếu tố khác là một cách để tạo nên sự độc đáo và ấn tượng cho bộ áo đấu. Có thể sử dụng hoa văn làm nền cho logo hoặc slogan của đội tuyển, hoặc lồng ghép hoa văn vào trong logo. Tuy nhiên, cần chú ý đến tỷ lệ và bố cục của các yếu tố để đảm bảo tính thẩm mỹ và cân đối. Không nên quá tham lam chi tiết mà bỏ qua tính tổng thể của bộ trang phục. Màu sắc của logo, slogan và các yếu tố khác cũng cần được lựa chọn kỹ lưỡng, phù hợp với hoa văn và phong cách của đội tuyển.

V. Đánh giá và kết luận Tiềm năng phát triển của hoa văn thủy ba

Việc ứng dụng hoa văn thủy ba vào lễ phục thể thao Việt Nam không chỉ là một xu hướng thiết kế mà còn là một cách để thể hiện niềm tự hào dân tộc và quảng bá văn hóa đến bạn bè quốc tế. Các nhà thiết kế thời trang ngày nay không chỉ phải đá ứng nhu cầu về mặc mà còn phải đi theo xu hướng mốt của thế giới và đi đầu trong xu hướng mặc của người Việt. Bằng cách kết hợp hoa văn truyền thống với thiết kế hiện đại, chúng ta có thể tạo ra những bộ đồng phục vừa mang đậm bản sắc Việt Nam, vừa đảm bảo tính thể thao và thời trang. Đây là một cơ hội để nâng cao vị thế của thể thao Việt Nam trên trường quốc tế và khẳng định nét đẹp văn hóa Việt trong lòng bạn bè thế giới. Thông qua đề tài này, chúng em muốn khẳng định về tầm ảnh hưởng và tính ứng dụng mạnh mẽ của yếu tố nghệ thuật truyền thống lên các thiết kế của thời trang hiện đại. Những giá trị thẩm mỹ này sẽ luôn là nguồn cảm hứng đặc biệt cho các sáng tạo thiết kế thời trang hiện đại, không chỉ trong ngành thời trang mà còn trên rất nhiều lĩnh vực nghệ thuật khác. Tuy nhiên, cần phải có sự đầu tư về nghiên cứu và phát triển để tạo ra những mẫu thiết kế hoa văn thủy ba độc đáo, sáng tạo và chất lượng cao.

5.1. Khuyến nghị về chính sách hỗ trợ và phát triển thiết kế thể thao

Để khuyến khích việc ứng dụng hoa văn truyền thống vào lễ phục thể thao, cần có những chính sách hỗ trợ và phát triển thiết kế thể thao từ phía nhà nước và các tổ chức liên quan. Cần tạo điều kiện cho các nhà thiết kế trẻ được học hỏi, trao đổi kinh nghiệm và tham gia các cuộc thi thiết kế trong nước và quốc tế. Ngoài ra, cần tăng cường quảng bá và giới thiệu các mẫu thiết kế hoa văn thủy ba trên các phương tiện truyền thông để nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị của văn hóa dân tộc. Việc đầu tư vào nghiên cứu và phát triển các kỹ thuật in/thêu mới cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng và tính thẩm mỹ của hoa văn trên áo đấu.

5.2. Hướng đi trong tương lai Kết hợp văn hóa và thể thao bền vững

Việc kết hợp văn hóa và thể thao là một hướng đi bền vững trong tương lai. Bằng cách đưa hoa văn thủy ba và các yếu tố văn hóa khác vào lễ phục thể thao, chúng ta có thể tạo ra những sản phẩm vừa mang tính thẩm mỹ, vừa có giá trị văn hóa sâu sắc. Đây là một cách để quảng bá văn hóa Việt Nam đến thế giới và nâng cao vị thế của đất nước trên trường quốc tế. Tuy nhiên, cần phải có sự cân nhắc và lựa chọn kỹ lưỡng để đảm bảo sự hài hòa giữa văn hóa và thể thao, tránh những sai sót hoặc hiểu lầm không đáng có. Bằng cách kết hợp hoa văn truyền thống với thiết kế hiện đại, chúng ta có thể tạo ra những bộ đồng phục vừa mang đậm bản sắc Việt Nam, vừa đảm bảo tính thể thao và thời trang.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: NGHIÊN CỨU VỀ HOA VĂN THỦY BA 1. Khái niệm, nguồn gốc và quá trình hình thành phát triển 1. Khái niệm, nguồn gốc hoa văn Khái niệm hoa văn thủy ba - Trong tiếng Hán Việt, “thủy” tức là nước, “ba” có nghĩa là sóng, “thủy ba” mang nghĩa là sóng nước. Ở một cách hiểu khác, “thỷ ba” không chỉ mang nghĩa sóng nước mà còn mang ý nghĩa là khởi nguồn của sự sống.

Vạn vật trong cuộc sống bắt nguồn từ biển cả, những tế bào đầu tiên của sự sống cũng bắt đầu từ biển cả. Và như vậy, thủy ba còn chỉ sự bắt đầu, chỉ một nguồn năng lượng vô tận không bao giờ kết thúc. Thủy ba phản ánh sự luân chyển không ngừng của sự sống, tính bất diệt và khẳng định cái sôi nổi, nhộn nhịp, rạo rực của các giai điệu hình sin và parabol như sự đi lên và kiên cường của con người chiến thắng thiên nhiên và thời tiết khắc nghiệt. Nguồn gốc hoa văn thủy ba - Hoa văn thủy ba và các dạng thức của hoa văn thủy ba ở các thời kì thể hiện rõ nhất từ hoa văn khuông nhạc, được cho là tiền thân của hoa văn thủy ba xuất hiện cuối thời kì tiền sử, là đặc trưng riêng của văn hóa Đồng Hậu.

Downloaded by ANH BACH (bachvan15@gmail. Quá trình hình thành và phát triển của hoa văn thủy ba Sự hình thành của hoa văn thủy ba - Nguồn nước là một yếu tố quan trọng không thể thiếu trong đời sống cũng như trong sinh hoạt của người dân nên họ đã sớm thiên liêng hóa và đưa hình tượng nước vào nghệ thuật tạo hình. Nước vốn không có hình thù cụ thể nên để biểu tượng nước người ta phải sử dụng những hình ảnh tượng trưng, và như vậy không thể có hình tượng nào biểu thị nước rõ rành hơn bằng hình tượng sóng. Cứ như vậy, hình tượng sóng nước được biến đổi dần dần theo nhận thức cái đẹp của con người và được đưa vào nghệ thuật tạo hình với nhiều hình thức khác nhau.

Thủy ba đã ra đời từ đó. Sự phát triển của hoa văn thủy ba - Hoa văn thủy ba được hình thành dựa trên một dạng hoa văn được gọi là hoa văn khuông nhạc. Gọi là khuông nhạc vì nghệ nhân gốm lúc kẻ vạch hoa văn đã dùng một vật cứng dẹt, trên đó được chia làm nhiều cạnh nhỏ, nhọn và Downloaded by ANH BACH ([e-mail]) lOMoARcPSD|39150642 họ kẻ lên phôi gốm để trang trí trước khi nung. Kết quả của việc đó đã tạo nên nhiều đường kẻ song song cách đều nhau giống như khuông nhạc của các bài hát, có lúc là một băng thẳng chạy vòng quanh chu vi của gốm, có lúc lại lượn sóng, uốn lượn đều đặn kiểu hình sin.

- Với hình tượng văn thuỷ ba mà đỉnh cao là tạo hình thời Lý - Trần là khuôn thước rực rỡ nhất đánh dấu thời kỳ vàng son của nghệ thuật tạo hình thuỷ ba. Thời kỳ này các môtip thuỷ ba đã được đẩy lên ở mức thành biểu trưng hoàn thiện nhất, đến các thời kỳ sau hình tượng thuỷ ba đã hoá thân thành nhiều môtip hơn. Nhiều khi chúng kết hợp cùng mây gấm, văn khánh tạo nên những đường diềm đặc sắc mà dường như thiếu yếu tố thuỷ ba thì bố cục có vẻ như mất đi một điều gì rất quan trọng quý giá tựa như son không thể thiếu vàng vậy. Đến các thời kỳ sau, thuỷ ba đã đơn giản hơn, chúng đã biến hoá vào cuộc sống lao động thuần nông và giản dị lúc này thuỷ ba thường làm nền cho các bố cục lao động, tượng trưng cho cuộc sống thanh bình mà điển hình là các bức chạm lan can trên đá trắng và đá xanh của chùa Bút Tháp cuối thế kỷ XVIII- thời kỳ Lê Trịnh.

Trong suốt chiều dài lịch sử, thủy ba đã ra đời và chuyển biến gắn liền với những quan niệm của người dân qua từng thời kỳ, nhưng dù chuyển biến thế nào nó vẫn có những nguyên tắc cơ bản và cái giá trị của nó cũng không hề thay đổi.3 Phân loại hoa văn thủy ba Họa tiết thủy ba hình nấm - Loại sóng này thắt chân bên dưới nên gọi là thủy ba hình nấm. Loại này có trên đồ án trang trí chân tháp Phổ Minh và tháp Huệ Quang. Bố cục của đồ án sóng hình nấm thời này gần giống với cùng loại thời Lý. Nhất là bố cục của sóng hình nấm ở chân tháp Phổ Minh, chỉ khác nhau ở chỗ đồ án ở tháp Phổ Minh được thể hiện theo lối khắc chìm, ở mặt bằng nhỏ bé giữa hình nấm còn có thêm một số hình xoắn hình hoa.

Còn ở tháp Huệ Quang có độ uốn éo ít hơn và nét đục có phần khỏe khoắn hơn. Tại chùa Phật Tích dù là trên bên tượng Phật, Downloaded by ANH BACH ([e-mail]) lOMoARcPSD|39150642 tạng kê chân cột hay trụ búp, dù chỉ một đợt hay tới năm đợt chồng nhau thì đều là sóng thắt chân hình nấm. Mỗi ngọn són thường có ba lớp to nhỏ lồng nhau, mô típ sóng thường có từ hai đến ba tầng tạo bởi những chỗ thắt gãy của đường cong parabol, cuối ngọn sóng bẻ gấp cong vào để tạo ra chân sóng kế tiếp bên. Họa tiết thủy ba hình sin - Thủy ba hình sin hay thường gọi đơn thuần là sóng nước, là loạt thủy ba uốn lượn dàn ngang doãng nhịp nhàng, có loại đồ án là nhiều ớp sóng cùng bước nhưng độ cao thì khác nhau nhìn cảm giác rất thư thái trang nhã.

Họa tiết thủy ba hình núi - Đây là loại thủy ba doãng chân có dáng hình như núi. Sóng vẫn lồng nhau ba lớp, nhô cao nhưng kéo dài hơn và các lớp từ trong ra có số tầng là 1, 2, 3, chân sóng mở ra bắt liền sang sóng bên tạo thành những dây uốn lượn nhịp nhàng theo hình sin gãy khúc. Họa tiết thủy ba hình sin và hình núi (Ảnh: Tạp chí mỹ thuật) 1. Đặc trưng nghệ thuật của hoa văn thuỷ ba Khái niệm đặc trưng nghệ thuật Đặc trưng vốn là sự khác biệt, riêng rẽ của sự vật giúp phân biệt được với các cá thể còn lại.

Downloaded by ANH BACH ([e-mail]) lOMoARcPSD|39150642 Đặc trưng nghệ thuật chính là những nét riêng, nét độc đáo và nổi bật, được thể hiện và đem lại những ý nghĩa mang tính nghệ thuật. Đặc trưng nghệ thuật được xét trên 3 phương diện: - Đối tượng nghệ thuật - Nội dung nghệ thuật - Phương tiện nghệ thuật Vì vậy, ta có thể hiểu rằng muốn chỉ ra được những đặc trưng của đối tượng cần nói đến, ta cần phải thể hiện được những nét đặc sắc bổi bật, những nét riêng giúp cho đối tượng khác biệt với những cá thể còn lại. Đặc trưng nghệ thuật của hoa văn thủy ba  Đặc trưng về cảm hứng và hình ảnh Trong tiếng Hán Việt, Thuỷ nghĩa là Nước, Ba là Sóng, Thuỷ ba tức là Sóng nước. Ở một khía cạnh khác, thuỷ ba không chỉ là sóng nước đơn thuần, mà còn mang ý nghĩa là khởi nguồn của sự sống.

Vạn vật trong cuộc sống bắt nguồn từ biển cả, những tế bào đầu tiên của sự sống cũng bắt đầu từ biển cả và như vậy thuỷ ba còn là chỉ sự bắt đầu, chỉ một nguồn năng lượng vô tận không bao giờ kết thúc. Thuỷ ba phản ánh sự luân chuyển không ngừng của sự sống, tính bất diệt và khẳng định cái sôi nổi, nhộn nhịp, rạo rực của các giai điệu hình sin và parabol như sự đi lên và kiên cường của con người chiến thắng thiên nhiên và thời tiết khắc nghiệt. Trong văn học, kiến trúc, điêu khắc, hay các loại hình nghệ thuật người ta thường lấy những hình ảnh thiên nhiên để làm tiền đề sáng tác. “Tiếng suối trong như tiếng hát xa Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa” Hồ Chí Minh – Nhật ký trong tù Downloaded by ANH BACH ([e-mail]) lOMoARcPSD|39150642 Đối tượng ở đây chính là hình ảnh sóng và nước.

Nước và sóng xô đập lẫn nhau, tạo thành những vòng luân hồi nước xô sóng, sóng xô nước. Nhưng điều đặc biệt trong hoa văn thủy ba ở cảm hứng và hình ảnh chính là cả sóng và nước đều là những hình ảnh giản đơn, trần trụi, đơn sắc. Điều ấn tượng mà những nhà nghệ sĩ nhìn ra được lại là hành động sóng và nước xô vào lẫn nhau, khiến người ta có cảm giác cộng sinh, cộng hưởng. Từ đây, ý nghĩa sinh sôi, khởi nguồn sự sống được hình thành.

 Đặc trưng về yếu tố tạo hình Yếu tố tạo hình chính là phương tiện nghệ thuật giúp cho hoa văn thủy ba lột tả được các tầng lớp ý nghĩa của đối tượng. Bởi vậy mà các yếu tố tạo hình rất quan trọng trong việc thể hiện được vẻ đẹp của khởi nguồn sự sống, của mọi năng lượng. Tiến sĩ Trần Trọng Dương người đã từng khảo sát thống kê các hình tượng sóng nước - núi non (Sơn Thủy) từ thời Lý- Trần đến đầu Lê sơ- Mạc nhận định rằng 98% các di vật có hình tượng sóng nước núi non đều xuất hiện trong không gian văn hóa Phật giáo thuộc thời Lý Trần. Nhà nghiên cứu Chu Quang Trứ từng đưa ra một nhận định về giai đoạn này: Mỹ thuật Lý Trần - Mỹ thuật Phật giáo, đây cũng là tên cuốn sách được “Giải thưởng 1998 Hội VNDGVN” của ông do Nhà xuất bản Thuận Hóa (Huế) xuất bản lần đầu năm 1998.

Thủy ba không chỉ xuất hiện ở Việt Nam trên các lăng tẩm vua chúa các thời, trong tranh thờ, trong tranh dân gian, nghệ thuật tuồng… nó còn xuất hiện phổ biến ở các nước phương Đông như Ấn Độ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan… Thậm chí, chúng cũng xuất hiện trong các hình tượng trang trí của Thiên Chúa giáo. Điều này chứng tỏ đây là một biểu tượng quan trọng trong nghệ thuật tạo hình Downloaded by ANH BACH ([e-mail]) lOMoARcPSD|39150642 Yếu tố đường nét Hoa văn thủy ba thiên về đường cong, nét uốn lượn mềm mại, uyển chuyển, nhịp nhàng và hầu như không xuất hiện đường thẳng, nét thẳng. Ở thời kỳ văn hóa Phùng Nguyên và Đồng Đậu tiêu biểu ở chất liệu gốm có các họa tiết hoa văn hình chữ S được xếp song song theo lối bố cục đứng hơi nghiêng. Một dạng hoa văn khác là dạng hoa văn lượn sóng hình Sin, đây là một đường lượn đơn giản chạy ngoằn ngoèo uốn đi uốn lại đều đặn thành một băng trang trí.

Yếu tố mảng Các mảng hình trong hoa văn thuỷ ba thường được xếp chồng lên nhau, tạo thành tầng tầng lớp lớp.