Hòa Giải Trong Giải Quyết Tranh Chấp Kinh Doanh Tại Tòa Án Nhân Dân Tỉnh Gia Lai

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hòa giải trong giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại từ thực tiễn xét xử của tòa án nhân dân, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Người hướng dẫn: TS. Dương Quỳnh Hoa
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội Thủy Sơn
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Hòa Giải Trong Giải Quyết Tranh Chấp Kinh Doanh Tại Tòa Án Nhân Dân Tỉnh Gia Lai
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về hòa giải trong giải quyết tranh chấp kinh doanh tại Tòa án

Hòa giải là một phương thức quan trọng trong việc giải quyết tranh chấp kinh doanh tại Tòa án nhân dân tỉnh Gia Lai. Phương thức này không chỉ giúp các bên tranh chấp tìm ra giải pháp hợp lý mà còn tiết kiệm thời gian và chi phí. Hòa giải tại Tòa án được quy định rõ ràng trong các văn bản pháp luật, tạo điều kiện thuận lợi cho các bên tham gia. Việc áp dụng hòa giải trong giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại ngày càng trở nên phổ biến, đặc biệt trong bối cảnh phát triển kinh tế hiện nay.

1.1. Khái niệm và vai trò của hòa giải trong tranh chấp kinh doanh

Hòa giải trong tranh chấp kinh doanh được hiểu là quá trình mà các bên tranh chấp tìm kiếm sự đồng thuận thông qua sự hỗ trợ của một bên thứ ba. Vai trò của hòa giải là giúp các bên đạt được thỏa thuận mà không cần phải đưa vụ việc ra xét xử, từ đó giảm tải cho hệ thống Tòa án.

1.2. Lợi ích của hòa giải trong giải quyết tranh chấp tại Tòa án

Hòa giải mang lại nhiều lợi ích như tiết kiệm thời gian, chi phí và duy trì mối quan hệ giữa các bên. Ngoài ra, hòa giải còn giúp các bên có thể tự quyết định kết quả, tạo ra sự hài lòng hơn so với việc để Tòa án quyết định.

II. Thách thức trong việc áp dụng hòa giải tại Tòa án nhân dân tỉnh Gia Lai

Mặc dù hòa giải có nhiều lợi ích, nhưng việc áp dụng phương thức này tại Tòa án nhân dân tỉnh Gia Lai vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu hụt nguồn lực, sự thiếu hiểu biết về quy trình hòa giải và sự không đồng thuận từ các bên tranh chấp là những rào cản lớn. Điều này ảnh hưởng đến hiệu quả của hòa giải trong giải quyết tranh chấp kinh doanh.

2.1. Thiếu hụt nguồn lực và nhân lực cho hòa giải

Tại Tòa án nhân dân tỉnh Gia Lai, việc thiếu hụt nhân lực có kinh nghiệm trong lĩnh vực hòa giải là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến việc áp dụng hòa giải chưa hiệu quả. Điều này làm giảm khả năng hỗ trợ các bên trong quá trình hòa giải.

2.2. Sự không đồng thuận từ các bên tranh chấp

Nhiều trường hợp, các bên tranh chấp không muốn tham gia hòa giải do thiếu niềm tin vào hiệu quả của phương thức này. Sự không đồng thuận này gây khó khăn cho Tòa án trong việc thực hiện hòa giải.

III. Phương pháp hòa giải hiệu quả trong giải quyết tranh chấp kinh doanh

Để nâng cao hiệu quả của hòa giải trong giải quyết tranh chấp kinh doanh tại Tòa án, cần áp dụng các phương pháp hòa giải phù hợp. Các phương pháp này bao gồm hòa giải trực tiếp, hòa giải qua điện thoại và hòa giải trực tuyến. Mỗi phương pháp có những ưu điểm riêng, phù hợp với từng loại tranh chấp.

3.1. Hòa giải trực tiếp giữa các bên

Hòa giải trực tiếp là phương pháp phổ biến nhất, cho phép các bên gặp gỡ và thảo luận trực tiếp với nhau dưới sự hỗ trợ của hòa giải viên. Phương pháp này giúp tạo ra sự tin tưởng và dễ dàng hơn trong việc đạt được thỏa thuận.

3.2. Hòa giải qua điện thoại và trực tuyến

Hòa giải qua điện thoại và trực tuyến là những phương pháp ngày càng được ưa chuộng, đặc biệt trong bối cảnh công nghệ phát triển. Những phương pháp này giúp tiết kiệm thời gian và chi phí đi lại cho các bên.

IV. Ứng dụng thực tiễn của hòa giải tại Tòa án nhân dân tỉnh Gia Lai

Việc áp dụng hòa giải tại Tòa án nhân dân tỉnh Gia Lai đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Nhiều vụ tranh chấp đã được giải quyết thành công thông qua hòa giải, giúp các bên tiết kiệm thời gian và chi phí. Tuy nhiên, vẫn cần có những cải tiến để nâng cao hiệu quả của phương thức này.

4.1. Các vụ án thành công nhờ hòa giải

Nhiều vụ án kinh doanh thương mại đã được giải quyết thành công thông qua hòa giải, cho thấy tính khả thi và hiệu quả của phương thức này. Các bên đều hài lòng với kết quả đạt được.

4.2. Những hạn chế trong thực tiễn áp dụng hòa giải

Mặc dù có nhiều thành công, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế trong việc áp dụng hòa giải tại Tòa án. Các vấn đề như thiếu thông tin và sự không đồng thuận từ các bên vẫn cần được giải quyết.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho hòa giải tại Tòa án

Hòa giải trong giải quyết tranh chấp kinh doanh tại Tòa án nhân dân tỉnh Gia Lai có tiềm năng lớn nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức. Để nâng cao hiệu quả của phương thức này, cần có sự cải cách trong quy trình và tăng cường đào tạo cho nhân lực. Tương lai của hòa giải tại Tòa án sẽ phụ thuộc vào những nỗ lực này.

5.1. Đề xuất cải cách quy trình hòa giải

Cần thiết phải cải cách quy trình hòa giải để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các bên tham gia. Việc đơn giản hóa thủ tục và tăng cường sự hỗ trợ từ Tòa án là rất quan trọng.

5.2. Tăng cường đào tạo cho nhân lực hòa giải

Đào tạo nhân lực hòa giải là một yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả của phương thức này. Cần có các chương trình đào tạo chuyên sâu để nâng cao kỹ năng cho hòa giải viên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HÒA GIẢI TRONG GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP KINH DOANH THƯƠNG MẠI TẠI TÒA ÁN 1. Khái niệm, đặc điểm tranh chấp kinh doanh thương mại 1. Khái niệm tranh chấp kinh doanh thương mại Con người, với bản tính tự nhiên là luôn tìm cách tối đa hóa lợi ích cho mình nên đôi khi dẫn đến sự xung đột với lợi ích của người khác, lợi ích của cộng đồng và xã hội. Do vậy, tranh chấp tồn tại như một điều tất yếu nảy sinh từ những lợi ích đó.

Chừng nào con người còn bị thúc đẩy bởi lợi ích cá nhân thì chừng đó còn có những xung đột về lợi ích. Và hệ quả của nó là, để mở đường cho sự phát triển, luôn tồn tại các phương thức để giải quyết các tranh chấp cụ thể. Xét ở một chừng mực nhất định, theo Triết học, “mâu thuẫn và việc giải quyết mâu thuẫn nội tại trong bản thân mỗi sự vật, hiện tượng chính là động lực của sự phát triển”. Tranh chấp KDTM là một thuật ngữ pháp lý mới xuất hiện trong những năm gần đây.

Theo nghĩa thông thường, tranh chấp KDTM có thể được hiểu là tranh chấp về KDTM hoặc tranh chấp trong KDTM. Như vậy, trước khi làm rõ khái niệm “tranh chấp KDTM”, cần làm rõ khái niệm “tranh chấp” và khái niệm “kinh doanh – thương mại”. Theo định nghĩa của từ điển Tiếng Việt, “tranh chấp” được hiểu là “đấu tranh, giằng co khi có những mâu thuẫn, bất đồng thường là trong vấn đề quyền lợi giữa hai bên”. Theo quy định của Luật Doanh nghiệp (LDN) năm 2005 và LDN năm 2014 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2015, thay thế LDN năm 2005 đều quy định: “Kinh doanh là việc thực hiện liên tục một, một số hoặc tất cả các 8 công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi”[11], [12].

Tại khoản 2 Điều 5 Luật Thương mại (LTM) năm 1997 định nghĩa: “Hoạt động thương mại là việc thực hiện một hay nhiều hành vi thương mại của thương nhân, bao gồm việc mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ thương mại và các hoạt động xúc tiến thương mại nhằm mục đích lợi nhuận hoặc nhằm thực hiện các chính sách kinh tế - xã hội”. Trong khi đó, “hành vi thương mại” là “hành vi của thương nhân trong hoạt động thương mại làm phát sinh quyền và nghĩa vụ giữa các thương nhân với nhau hoặc giữa thương nhân với các bên có liên quan”[13]. LTM năm 2005, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2006, thay thế LTM năm 1997, định nghĩa một cách ngắn gọn hơn: “Hoạt động thương mại là hoạt động nhằm mục đích sinh lợi, bao gồm mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác”[14]. Với các cách định nghĩa như trên, hoạt động kinh doanh và hoạt động thương mại, có nhiều nội dung trùng nhau như về mục đích sinh lợi, về đầu tư, về cung ứng dịch vụ, về tiêu thụ sản phẩm, v.v… Như vậy, về bản chất thì hoạt động kinh doanh hay hoạt động thương mại đều nhằm mục đích sinh lợi.

Trong Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án kinh tế năm 1994 của Ủy ban thường vụ Quốc hội đã liệt kê các tranh chấp được coi là tranh chấp kinh tế gồm: “Các tranh chấp về hợp đồng kinh tế giữa pháp nhân với pháp nhân, giữa pháp nhân với cơ quan có đăng ký kinh doanh; Các tranh chấp giữa công ty với các thành viên công ty, giữa các thành viên công ty với nhau liên quan đến việc thành lập, hoạt động, giải thể công ty; Các tranh chấp liên quan đến việc mua bán cổ phiếu, trái phiếu; Các tranh chấp khác theo quy 9 định pháp luật” 1. Với một khái niệm rộng và việc pháp luật gắn cho các tranh chấp có nội dung kinh tế trên được gọi là tranh chấp kinh tế đã tạo ra sự không phù hợp với các hoạt động thương mại hiện nay. Trong các văn bản pháp lý quốc tế, thuật ngữ “tranh chấp kinh tế” ít được sử dụng mà thay vào đó là thuật ngữ “tranh chấp thương mại” (commercial dispute) hay thuật ngữ “tranh chấp kinh doanh” (business dispute). Trong luật mẫu của UNCITRAL về Trọng tài thương mại quốc tế cũng sử dụng thuật ngữ “Thương mại”.

Trên thực tế cho thấy, khái niệm “tranh chấp thương mại” được tiếp cận dưới nhiều góc độ khác nhau và có nhiều tên gọi khác nhau như: Tranh chấp kinh tế, tranh chấp thương mại, tranh chấp kinh doanh, tranh chấp về kinh doanh, thương mại. Ở nước ta, khái niệm tranh chấp KDTM lần đầu tiên được đề cập trong Luật Thương mại (LTM) năm 1997: “Tranh chấp thương mại là tranh chấp phát sinh do việc không thực hiện hoặc thực hiện không đúng hợp đồng trong hoạt động thương mại”[13]. Tuy nhiên khái niệm về tranh chấp thương mại theo LTM 1997 đã loại bỏ nhiều tranh chấp không được coi là tranh chấp thương mại mặc dù xét về bản chất đó vẫn có thể coi là các tranh chấp thương mại như tranh chấp trong hoạt động đầu tư, xây dựng, hoạt động trung gian thương mại, v. BLTTDS đã dung hòa các tranh chấp kinh doanh và tranh chấp thương mại bằng cách gọi chung là tranh chấp KDTM.

Tại Điều 30 BLTTDS 2015 đã liệt kê những tranh chấp KDTM thuộc thẩm quyền giải quyết của Toà án gồm 05 nhóm: “1. Tranh chấp phát sinh trong hoạt động kinh doanh, thương mại giữa cá nhân, tổ chức có đăng ký kinh doanh với nhau và đều có mục đích lợi nhuận; 2. Tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ giữa cá nhân, tổ chức với nhau và đều có mục đích lợi nhuận; 3. Tranh chấp giữa 1.

Điều 12 Pháp lệnh hợp đồng kinh tế năm 1994. 10 người chưa phải là thành viên công ty nhưng có giao dịch về chuyển nhượng phần vốn góp với công ty, thành viên công ty; 4. Tranh chấp giữa công ty với các thành viên của công ty; tranh chấp giữa công ty với người quản lý trong công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc thành viên Hội đồng quản trị, giám đốc, tổng giám đốc trong công ty cổ phần, giữa các thành viên của công ty với nhau liên quan đến việc thành lập, hoạt động, giải thể, sáp nhập, hợp nhất, chia, tách, bàn giao tài sản của công ty, chuyển đổi hình thức tổ chức của công ty; 5. Các tranh chấp khác về kinh doanh, thương mại, trừ trường hợp thuộc thẩm quyền giải quyết của cơ quan, tổ chức khác theo quy định của pháp luật”.

Hiện nay, vẫn chưa có một khái niệm rõ ràng quy định thế nào là tranh chấp KTDM mà chỉ ở quan điểm tiếp cận của một số tác giả thông qua pháp luật nội dung và tố tụng. Như vậy, có thể nói tranh chấp KDTM là những mâu thuẫn, bất đồng giữa các chủ thể phát sinh trong hoạt động thực hiện liên tục một, một số hoặc toàn bộ quá trình đầu tư từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm, cung ứng các dịch vụ trên thị trường, xúc tiến thương mại và các hoạt động sinh lợi khác. Một cách ngắn gọn hơn, có thể định nghĩa khái niệm về tranh chấp KDTM như sau: “Tranh chấp KDTM là những mâu thuẫn (bất đồng hay xung đột) về quyền và nghĩa vụ giữa các bên trong quá trình thực hiện các hoạt động KDTM hoặc có liên quan đến hoạt động KDTM”. Đặc điểm tranh chấp kinh doanh thương mại Tranh chấp về KDTM nảy sinh trực tiếp từ các quan hệ kinh doanh và luôn gắn liền với hoạt động kinh doanh.

Đó là hệ quả phát sinh từ quan hệ giữa các chủ thể kinh doanh với nhau hoặc giữa các bên liên quan với chủ thể kinh doanh trong quá trình tiến hành các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi. So với các tranh chấp trong lĩnh vực xã hội khác nhau như lao động hành 11 chính, hôn nhân và gia đình, tranh chấp KDTM có những đặc điểm như sau: Thứ nhất, chủ thể của các hoạt động phát sinh tranh chấp chủ yếu là những thương nhân, có hoạt động thương mại và có đăng ký kinh doanh. Những chủ thể này có tâm lý mong muốn xác định quan hệ ổn định, lâu dài trên cơ sở hợp tác, tin cậy lẫn nhau. Mỗi bên đều có mục đích là những lợi ích kinh tế khi tham gia các quan hệ kinh doanh và trong quan hệ này, quyền của chủ thể này sẽ phát sinh nghĩa vụ tương ứng của chủ thể kia.

Vì thế, khi các tranh chấp phát sinh sẽ đe doạ ảnh hưởng xấu đến mục đích và hiệu quả hoạt động của các các chủ thể này trong điều kiện lợi ích kinh tế của các bên phụ thuộc, ảnh hưởng lẫn nhau. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, một bên chủ thể của tranh chấp KDTM còn có thể là các cá nhân, tổ chức không phải là thương nhân, như tranh chấp giữa các thành viên của công ty với nhau liên quan đến việc thành lập, hoạt động, giải thể, sáp nhập, hợp nhất, chia, tách, chuyển đổi hình thức tổ chức của công ty hay tranh chấp về giao dịch giữa một bên không nhằm mục đích sinh lợi với thương nhân thực hiện trên lãnh thổ Việt Nam trong trường hợp bên không nhằm mục đích sinh lợi đó chọn áp dụng LTM. Thứ hai, khách thể của các tranh chấp KDTM là các quyền và nghĩa vụ của các chủ thể tham gia trong hoạt động KDTM. Quyền và nghĩa vụ giữa các bên phát sinh trước, trong và sau khi các bên cùng tham gia thỏa thuận với nhau trong hoạt động KDTM.

Khi một trong hai bên không thực hiện những nghĩa vụ của mình tương ứng với quyền lợi của bên kia thì phát sinh tranh chấp. Thứ ba, nội dung các tranh chấp KDTM luôn là những mâu thuẫn về lợi ích kinh tế, tài sản, nảy sinh gắn liền với hoạt động KDTM. Điều đó là do mục đích cơ bản của mọi hoạt động KDTM là sinh lợi và đối tượng để đầu tư, kinh doanh cũng như mục đích mà những người tham gia hoạt động KDTM 12 nhằm đạt được sau quá trình đầu tư, kinh doanh này đều là tài sản. Hoạt động KDTM vốn rất đa dạng, chịu sự tác động, điều tiết của các quy luật và yếu tố riêng của thị trường, chẳng hạn như quy luật cung cầu, sự biến đổi quy luật của giá cả, v.v… Những tranh chấp phát sinh trong hoạt động KDTM cũng vì thế mà có những biến đổi về biểu hiện, mức độ, từ đó nảy sinh các tranh chấp và đòi hỏi cách thức giải quyết tranh chấp đó giữa các bên.

Hòa giải trong giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại tại Tòa án 1.