Hòa Giải Tranh Chấp Đất Đai Tại Cấp Chính Quyền Cơ Sở: Nghiên Cứu Từ Huyện Đông Anh, Hà Nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hòa giải tranh chấp đất đai tại cấp chính quyền cơ sở từ thực tiễn tại huyện đông anh thành phố hà, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Đỗ Hải Long
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Hữu Nghị
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Hòa Giải Tranh Chấp Đất Đai Tại Cấp Chính Quyền Cơ Sở: Thực Tiễn Huyện Đông Anh, Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIẢI QUYẾT GIẢI TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI CẤP CHÍNH QUYỀN CƠ SỞ
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm về tranh chấp đất đai
• 1.2. Lý luận về giải quyết tranh chấp đất đai tại cấp chính quyền cơ sở
• 1.2.1. Các hình thức giải quyết tranh chấp đất đai tại cấp chính quyền cơ sở
• 1.2.2. Các yêu cầu đặt ra trong hoạt động hòa giải tranh chấp đất đai tại cấp chính quyền cơ sở
• 1.2.3. Nội dung hòa giải tranh chấp đất đai tại cấp chính quyền cơ sở
• 1.2.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến hòa giải tranh chấp đất đai tại cấp chính quyền cơ sở
• 1.3. Cơ sở pháp lý về giải quyết tranh chấp đất đai tại cấp chính quyền cơ sở
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI TẠI CẤP CHÍNH QUYỀN CƠ SỞ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐÔNG ANH, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 2.1. Tình hình tranh chấp đất đai tại huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội
• 2.2. Tình hình hòa giải tranh chấp đất đai tại cấp chính quyền cơ sở tại huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội
• 2.2.1. Tình hình về tổ chức hòa giải tranh chấp đất đai tại cấp chính quyền cơ sở trên địa bàn huyện Đông Anh
• 2.2.2. Tình hình giải quyết tranh chấp đất đai thông qua hình thức hòa giải do Ủy ban nhân dân cấp xã tổ chức thực hiện
• 2.3. Đánh giá thực trạng hòa giải tranh chấp đất đai tại cấp chính quyền cơ sở ở huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội
• 2.3.1. Những kết quả đạt được và nguyên nhân
• 2.3.2. Những hạn chế và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HÒA GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI TẠI CẤP CHÍNH QUYỀN CƠ SỞ TỪ THỰC TIỄN HUYỆN ĐÔNG ANH, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 3.1. Định hướng nâng cao hiệu quả hòa giải tranh chấp đất đai tại chính quyền cơ sở
• 3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả hòa giải tranh chấp đất đai tại cấp chính quyền cơ sở
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hòa Giải Tranh Chấp Đất Đai Tại Cấp Chính Quyền Cơ Sở

Hòa giải tranh chấp đất đai tại cấp chính quyền cơ sở là một trong những phương thức quan trọng nhằm giải quyết các mâu thuẫn phát sinh trong quan hệ sử dụng đất. Tại huyện Đông Anh, Hà Nội, hoạt động này không chỉ giúp giảm tải cho hệ thống tòa án mà còn góp phần duy trì ổn định xã hội. Việc hiểu rõ về quy trình hòa giải và các yếu tố ảnh hưởng đến nó là rất cần thiết.

1.1. Khái Niệm Hòa Giải Tranh Chấp Đất Đai

Hòa giải tranh chấp đất đai được định nghĩa là quá trình mà các bên tranh chấp tự thỏa thuận để giải quyết mâu thuẫn với sự hỗ trợ của bên thứ ba. Điều này giúp các bên duy trì mối quan hệ tốt đẹp và tránh kiện tụng.

1.2. Đặc Điểm Của Hòa Giải Tại Cấp Chính Quyền Cơ Sở

Hòa giải tại cấp chính quyền cơ sở có những đặc điểm riêng biệt như tính tự nguyện, sự tham gia của bên trung gian và không có giá trị cưỡng chế. Điều này tạo ra một môi trường thuận lợi cho việc giải quyết tranh chấp.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Hòa Giải Tranh Chấp Đất Đai Tại Đông Anh

Mặc dù hòa giải tranh chấp đất đai tại huyện Đông Anh đã đạt được một số kết quả tích cực, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả của quá trình hòa giải mà còn tác động đến sự ổn định xã hội.

2.1. Tình Hình Tranh Chấp Đất Đai Tại Huyện Đông Anh

Tình hình tranh chấp đất đai tại huyện Đông Anh diễn ra khá phức tạp, với nhiều vụ việc liên quan đến quyền sử dụng đất. Các tranh chấp này thường phát sinh từ sự không rõ ràng trong các quy định pháp luật và sự thiếu hiểu biết của người dân.

2.2. Những Hạn Chế Trong Hoạt Động Hòa Giải

Hoạt động hòa giải tại cấp chính quyền cơ sở gặp nhiều khó khăn như thiếu nguồn lực, sự không đồng thuận giữa các bên và sự thiếu chuyên môn của người hòa giải. Những yếu tố này làm giảm hiệu quả của quá trình hòa giải.

III. Phương Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Hòa Giải Tranh Chấp Đất Đai

Để nâng cao hiệu quả hòa giải tranh chấp đất đai tại cấp chính quyền cơ sở, cần áp dụng một số phương pháp và giải pháp cụ thể. Những biện pháp này không chỉ giúp cải thiện quy trình hòa giải mà còn tạo ra sự tin tưởng từ phía người dân.

3.1. Đào Tạo Nâng Cao Kỹ Năng Cho Người Hòa Giải

Đào tạo kỹ năng cho người hòa giải là rất cần thiết. Việc này giúp họ có đủ kiến thức và kỹ năng để xử lý các vụ việc một cách hiệu quả, từ đó nâng cao tỷ lệ hòa giải thành công.

3.2. Tăng Cường Thông Tin Và Truyền Thông Về Quyền Sử Dụng Đất

Cung cấp thông tin đầy đủ về quyền sử dụng đất cho người dân sẽ giúp họ hiểu rõ hơn về quyền lợi và nghĩa vụ của mình. Điều này có thể giảm thiểu các tranh chấp phát sinh từ sự thiếu hiểu biết.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Tại Đông Anh

Nghiên cứu thực tiễn về hòa giải tranh chấp đất đai tại huyện Đông Anh cho thấy nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn cần có những cải tiến để nâng cao hiệu quả của hoạt động này trong tương lai.

4.1. Kết Quả Đạt Được Từ Hoạt Động Hòa Giải

Hoạt động hòa giải đã giúp giải quyết nhiều vụ tranh chấp, giảm tải cho hệ thống tòa án và duy trì sự ổn định trong cộng đồng. Những kết quả này cho thấy vai trò quan trọng của hòa giải trong việc giải quyết tranh chấp đất đai.

4.2. Những Bài Học Kinh Nghiệm Từ Thực Tiễn

Các bài học kinh nghiệm từ thực tiễn hòa giải tại Đông Anh có thể được áp dụng cho các địa phương khác. Việc học hỏi từ những thành công và thất bại sẽ giúp cải thiện quy trình hòa giải trong tương lai.

V. Kết Luận Về Hòa Giải Tranh Chấp Đất Đai Tại Cấp Chính Quyền Cơ Sở

Hòa giải tranh chấp đất đai tại cấp chính quyền cơ sở là một hoạt động cần thiết và quan trọng. Để nâng cao hiệu quả của hoạt động này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và sự tham gia tích cực của người dân.

5.1. Tương Lai Của Hoạt Động Hòa Giải

Trong tương lai, hoạt động hòa giải cần được chú trọng hơn nữa, với các chính sách hỗ trợ và đào tạo cho người hòa giải. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả và sự tin tưởng từ phía người dân.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Cải Cách

Cần có các chính sách cải cách nhằm nâng cao hiệu quả hòa giải tranh chấp đất đai, bao gồm việc hoàn thiện khung pháp lý và tăng cường nguồn lực cho các cơ quan chức năng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực tiễn phát triển kinh tế thị trường và tốc độ đô thị hóa nhanh chóng tại Việt Nam đã làm gia tăng các tranh chấp đất đai phức tạp, đe dọa sự ổn định an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội. Huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội có tổng diện tích tự nhiên 18.230 ha với 23 xã và 1 thị trấn, dân số trên 331.000 người, trong đó dân cư đô thị chiếm khoảng 11%. Nằm ở cửa ngõ phía Bắc Thủ đô với hàng loạt dự án hạ tầng trọng điểm, địa bàn này chứng kiến áp lực quản lý đất đai vô cùng lớn. Số vụ tranh chấp đất đai phát sinh tại huyện tăng liên tục từ 114 vụ năm 2014 lên 143 vụ năm 2017, tương đương mức tăng 25,4% sau 4 năm.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cốt lõi và đánh giá toàn diện cơ sở pháp lý về hòa giải tranh chấp đất đai tại cấp cơ sở. Luận văn phân tích thực trạng giải quyết tranh chấp đất đai thông qua thiết chế Tổ hòa giải và Ủy ban nhân dân cấp xã tại huyện Đông Anh trong giai đoạn 2014 - 2017, nơi đạt tỷ lệ hòa giải thành công bình quân 60,38% trên tổng số 520 vụ việc thụ lý. Từ những bất cập trong tổ chức và áp dụng pháp luật, công trình đề xuất hệ thống định hướng và giải pháp khả thi nhằm nâng cao hiệu quả tiền tố tụng. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc hoàn thiện khung pháp lý về đất đai, giảm tải áp lực xét xử cho hệ thống Tòa án nhân dân và duy trì khối đại đoàn kết bền vững trong cộng đồng dân cư địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý thuyết quản lý nhà nước về đất đai kết hợp với lý thuyết giải quyết tranh chấp thay thế (Alternative Dispute Resolution - ADR) và lý thuyết xã hội học pháp luật về hòa giải cộng đồng. Khung phân tích vận dụng các khái niệm nền tảng: tranh chấp đất đai theo Khoản 24 Điều 3 Luật Đất đai 2013; hòa giải tranh chấp đất đai tại cấp cơ sở; quyền sử dụng đất; và thiết chế Hội đồng hòa giải cấp xã.

Luận văn liên kết chặt chẽ giữa các quy định của Hiến pháp 2013 (Điều 54), Luật Đất đai 2013 (Điều 202, Điều 203), Luật Hòa giải ở cơ sở 2013 với 33 điều luật chuyên biệt và Nghị định 43/2014/NĐ-CP (Điều 88). Pháp luật xác định hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã là thủ tục tiền tố tụng bắt buộc trong thời hạn 45 ngày làm việc và cho phép 10 ngày để các bên phản hồi trước khi biên bản có hiệu lực thi hành. Cơ chế này bảo đảm quyền tự định đoạt của các bên đương sự, đề cao nguyên tắc có lý có tình và bảo vệ lợi ích công cộng theo chuẩn mực pháp lý hiện hành.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp toàn diện thu thập từ các báo cáo tổng kết định kỳ của Phòng Tài nguyên và Môi trường cùng Ủy ban nhân dân huyện Đông Anh. Dữ liệu sơ cấp được tập hợp từ biên bản hòa giải thực tế tại 24 đơn vị hành chính cấp xã, thị trấn. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 520 hồ sơ vụ việc tranh chấp đất đai phát sinh liên tục trong timeline 4 năm từ 2014 đến 2017.

Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được áp dụng cho dữ liệu thống kê hành chính nhằm bảo đảm tính bao quát và độ tin cậy tuyệt đối, kết hợp chọn mẫu điển hình đối với 24 tổ hòa giải và 175 hòa giải viên tại các điểm nóng giải phóng mặt bằng. Tác giả lựa chọn phương pháp phân tích định lượng kết hợp tổng hợp, so sánh tỷ lệ phần trăm và phương pháp duy vật biện chứng. Việc kết hợp này giúp đánh giá biến động số lượng tranh chấp, phân hóa hiệu quả giữa hai mô hình hòa giải cơ sở và nhận diện chính xác nguyên nhân gốc rễ của những hạn chế thực tiễn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phát hiện đầu tiên chỉ ra rằng số lượng tranh chấp đất đai trên địa bàn huyện Đông Anh tăng tịnh tiến qua từng năm: 114 vụ (2014), 127 vụ (2015), 136 vụ (2016) và 143 vụ (2017). Nguyên nhân gắn liền với quá trình giải phóng mặt bằng các dự án giao thông lớn như tuyến đường Trường Sa - Hoàng Sa dài 13 km và tuyến Võ Nguyên Giáp dài 10,5 km. Dữ liệu này được mô tả sinh động qua biểu đồ đường thể hiện xu hướng gia tăng mâu thuẫn quyền lợi đất đai theo tốc độ đô thị hóa.

Phát hiện thứ hai cho thấy mạng lưới hòa giải cơ sở đóng vai trò chủ lực trong việc giải quyết tranh chấp. Số tổ hòa giải mở rộng từ 21 tổ (147 hòa giải viên) năm 2014 lên 24 tổ (175 hòa giải viên) năm 2017, tương đương mức tăng 19,05% về nhân lực. Trong 4 năm, Tổ hòa giải đã thụ lý 409 vụ việc (chiếm 78,65% tổng số vụ toàn huyện) và hòa giải thành 252 vụ, đạt tỷ lệ thành công trung bình 61,61%.

Phát hiện thứ ba phản ánh hoạt động hòa giải bắt buộc tại Ủy ban nhân dân cấp xã thụ lý 105 vụ việc, đạt tỷ lệ thành công cải thiện từ 50% (9/18 vụ năm 2014) lên 58,33% (21/36 vụ năm 2017), với đỉnh điểm đạt 70,37% (19/27 vụ) vào năm 2016. Dữ liệu so sánh giữa hai mô hình được chuẩn hóa trong bảng tổng hợp phân loại hồ sơ, khẳng định tỷ trọng giải quyết tranh chấp tại thôn xóm cao gấp 3,9 lần so với cấp xã.

Thảo luận kết quả

Hiệu quả hòa giải thành công bình quân đạt 60,38% trên toàn huyện phản ánh sự phát huy tích cực của truyền thống tình làng nghĩa xóm và sự can thiệp kịp thời của chính quyền cơ sở. Tuy nhiên, tỷ lệ hòa giải không thành chiếm gần 40% xuất phát từ giá trị quyền sử dụng đất tăng vọt, hồ sơ địa chính qua các thời kỳ lưu trữ thiếu đồng bộ và ranh giới đất lịch sử không rõ ràng. Bên cạnh đó, năng lực chuyên môn và kỹ năng xử lý tình huống pháp lý của đội ngũ cán bộ địa chính xã còn nhiều hạn chế.

So sánh với các nghiên cứu tương đồng tại các vùng ven đô Hà Nội cho thấy tỷ lệ hòa giải thành tại Đông Anh (60,38%) cao hơn khoảng 3% đến 5% so với mặt bằng chung các huyện lân cận (thường dao động ở mức 55% đến 57%). Kết quả nghiên cứu khẳng định mô hình kết hợp giữa uy tín của già làng, trưởng thôn và tính pháp lý của Hội đồng hòa giải cấp xã giúp tiết kiệm khoảng 70% thời gian, chi phí tố tụng cho người dân và giảm tải đáng kể cho hệ thống Tòa án nhân dân.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên sâu về kỹ năng đàm phán và pháp luật đất đai định kỳ 2 đợt mỗi năm cho 100% đội ngũ gồm 175 hòa giải viên và cán bộ tư pháp, địa chính cấp xã. Mục tiêu hướng tới nâng tỷ lệ hòa giải thành công toàn huyện lên trên 75% trong lộ trình thực hiện từ năm 2018 đến năm 2022, do Ủy ban nhân dân huyện Đông Anh chủ trì phối hợp với Sở Tư pháp thành phố Hà Nội.

Thứ hai, chuẩn hóa quy trình tiếp nhận, xác minh nguồn gốc đất và hoàn thiện hồ sơ địa chính, cắt giảm thời gian thẩm tra thực tế từ 45 ngày xuống dưới 30 ngày làm việc. Nhiệm vụ này do Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện phối hợp Ủy ban nhân dân 24 xã, thị trấn triển khai hoàn thành trong quý 2 năm 2019.

Thứ ba, thiết lập cơ sở dữ liệu số hóa 100% hồ sơ quản lý đất đai và kết quả các vụ việc hòa giải trên hệ thống cổng thông tin điện tử nội bộ. Giải pháp yêu cầu cập nhật văn bản và biên bản giải quyết tranh chấp trong vòng 24 giờ kể từ khi hoàn tất cuộc họp hòa giải, thực hiện đồng bộ từ quý 1 năm 2020 do Văn phòng Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân huyện đảm nhiệm.

Thứ tư, nâng mức hỗ trợ kinh phí hoạt động cho mỗi vụ việc hòa giải thành lên tối thiểu 150% so với định mức cũ tại Nghị định 15/2014/NĐ-CP nhằm tạo động lực vật chất thỏa đáng cho hòa giải viên. Chính sách này cần được Hội đồng nhân dân huyện Đông Anh thông qua và áp dụng chính thức từ đầu năm tài chính 2019.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm công chức tư pháp, cán bộ địa chính và lãnh đạo Ủy ban nhân dân cấp xã: Tài liệu cung cấp cẩm nang thực tiễn về quy trình tổ chức Hội đồng hòa giải, biểu mẫu biên bản chuẩn hóa và các kỹ năng tháo gỡ điểm nghẽn tranh chấp đất đai phức tạp tại cơ sở.

Nhóm thẩm phán, thư ký Tòa án và luật sư tranh tụng: Nguồn dữ liệu chuyên sâu giúp đánh giá tính hợp lệ của hồ sơ tiền tố tụng, hiểu rõ bản chất nguồn gốc đất và diễn biến tâm lý đương sự trước khi bước vào giai đoạn xét xử tại Tòa án.

Nhóm học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Đất đai: Công trình là tài liệu tham khảo giá trị với hệ thống số liệu thực nghiệm 4 năm, khung lý thuyết chặt chẽ và phương pháp phân tích thực tiễn sinh động về thiết chế giải quyết tranh chấp ngoài tòa án.

Nhóm hòa giải viên cơ sở và các tổ chức đoàn thể nhân dân: Tài liệu hỗ trợ trau dồi nghệ thuật vận động quần chúng, nắm vững nguyên tắc có lý có tình và cập nhật các quy định pháp luật đất đai mới nhất để bảo vệ quyền lợi chính đáng cho người dân.

Câu hỏi thường gặp

Hòa giải tranh chấp đất đai tại Ủy ban nhân dân cấp xã có phải là thủ tục bắt buộc trước khi khởi kiện không? Có. Căn cứ Điều 202 Luật Đất đai 2013, hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất tranh chấp là thủ tục tiền tố tụng bắt buộc đối với các tranh chấp xác định ai là người có quyền sử dụng đất. Tại huyện Đông Anh, 100% các vụ án đất đai được Tòa án nhân dân thụ lý đều phải có biên bản hòa giải không thành cấp xã.

Thời hạn tối đa để Ủy ban nhân dân cấp xã tổ chức buổi hòa giải là bao lâu? Theo quy định pháp luật hiện hành, thời hạn hòa giải tranh chấp đất đai tại Ủy ban nhân dân cấp xã không quá 45 ngày kể từ ngày nhận được đơn yêu cầu hợp lệ. Thực tế tại huyện Đông Anh giai đoạn 2014 - 2017, trên 85% số vụ việc được tiến hành đúng khung thời gian nhờ quy trình xác minh thực địa chặt chẽ.

Biên bản hòa giải thành tại cơ sở có giá trị pháp lý ràng buộc như thế nào? Biên bản hòa giải thành lập tại cấp xã có giá trị pháp lý xác nhận sự thỏa thuận tự nguyện của các bên. Sau thời hạn 10 ngày kể từ ngày lập biên bản, nếu không có bên nào thay đổi ý kiến bằng văn bản, cơ quan nhà nước có thẩm quyền sẽ căn cứ biên bản để điều chỉnh hoặc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo Khoản 5 Điều 202 Luật Đất đai 2013.

Sự khác nhau cơ bản giữa hòa giải tại Tổ hòa giải và Hội đồng hòa giải cấp xã là gì? Tổ hòa giải là tổ chức tự quản nhân dân hoạt động theo Luật Hòa giải ở cơ sở 2013 mang tính tự nguyện xã hội (xử lý 78,65% số vụ tại Đông Anh). Trong khi đó, Hội đồng hòa giải do Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã chủ trì là thủ tục hành chính - tư pháp bắt buộc mang tính tiền tố tụng với sự tham gia của cán bộ địa chính và tư pháp.

Tỷ lệ hòa giải tranh chấp đất đai thành công tại huyện Đông Anh đạt mức bao nhiêu? Trong giai đoạn 2014 - 2017, toàn huyện Đông Anh đã hòa giải thành 314 vụ trên tổng số 520 vụ thụ lý giải quyết, đạt tỷ lệ thành công trung bình 60,38%. Riêng năm 2017, tỷ lệ này đạt 62,24% với 89 vụ việc được dàn xếp thành công, khẳng định vai trò thiết thực của thiết chế hòa giải tại địa phương.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và khẳng định tính tất yếu khách quan của thiết chế hòa giải tranh chấp đất đai tại chính quyền cơ sở trong nền kinh tế thị trường.
• Đánh giá chuẩn xác bức tranh thực tiễn huyện Đông Anh giai đoạn 2014 - 2017 với 520 vụ tranh chấp thụ lý, đạt tỷ lệ hòa giải thành công bình quân 60,38%.
• Khẳng định vai trò nòng cốt của 24 tổ hòa giải cơ sở với 175 hòa giải viên, giúp giải quyết nhanh chóng gần 80% mâu thuẫn phát sinh ngay tại địa bàn dân cư.
• Làm rõ những khoảng trống pháp lý và rào cản hành chính về thời hạn xác minh nguồn gốc đất, kỹ năng chuyên môn của cán bộ địa chính xã và cơ chế phối hợp liên ngành.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược khả thi về đào tạo nhân lực, số hóa hồ sơ địa chính và nâng cao kinh phí hỗ trợ, áp dụng hiệu quả cho giai đoạn 2018 - 2022.

Công trình là tài liệu nghiên cứu chuyên sâu, đóng góp giá trị to lớn cho việc hoàn thiện chính sách đất đai và nâng cao năng lực thực thi pháp luật tại các địa phương đang đô thị hóa mạnh mẽ. Các cơ quan quản lý nhà nước và viện nghiên cứu cần tiếp tục khai thác, ứng dụng kết quả luận văn nhằm xây dựng nền hành chính tư pháp cơ sở minh bạch, vững chắc và phục vụ nhân dân tốt hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề lý luận về hòa giải tranh chấp đất đai tại cấp chính quyền cơ sở Chương 2: Thực trạng hòa giải tranh chấp đất đai tại cấp chính quyền cơ sở trên địa bàn huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả hòa giải quyết tranh chấp đất đai từ thực tiễn tại huyện Đông Anh , thành phố Hà Hội 6 Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HÒAGIẢI TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI TẠI CẤP CHÍNH QUYỀN CƠ SỞ 1. Khái niệm, đặc điểm của hòa giải tranh chấp đất đai 1. Khái niệm hòa giải tranh chấp đất đai Thực tiễn cuộc sống tồn tại nhiêu loại tranh chấp khac nhau, tuy theo lĩnh vực mà phát mà nó có thể được gọi là tranh chấp dân sự, tranh chấp thương mại hay tranh chấp hành chính… Trong quan hệ đất đai có thể phát sinh tranh chấp đất đai, đó có thể là tranh chấp giữa các tổ chức với người sử dụng đất hoặc có thể là tranh chấp giữa những người sử dụng đất với nhau. Hiện nay có rất nhiều khái niệm có liên quan đến tranh chấp đất đai, điều này được nhìn nhận dưới góc độ pháp lý, quan điểm cá nhân, góc độ học thuật thì khái niệm về tranh chấp đất đai được ghi nhận.

Theo Từ điển tiếng Việt – Nhà xuất bản Đà Nẵng năm 2010 ghi nhận “tranh chấp là đấu tranh, giằng co khi có ý kiến bất đồng thường là trong vấn đề quyền lợi giữa 2 bên” [39] Trên cơ sở đó thì một loạt khái niệm về tranh chấp đất đai được ghi nhận như sau: Theo giáo trình của Trường Đại học Luật Hà Nội ghi nhận: Tranh chấp đất đai là sự bất đồng, mâu thuẫn hay xung đột về lợi ích, về quyền và nghĩa vụ giữa các chủ thể khi tham gia vào quan hệ pháp luật đất đai… các chủ thể tranh chấp đất đai chỉ là chủ thể quản lý và sử dụng đất, không có quyền sở hữu đối với đất đai [31]. Theo giáo trình trường Đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh ghi nhận: Tranh chấp đất đai là sự bất đồng, mâu thuẫn giữa các chủ thể (sử dụng đất) trong việc xác định ai là người có quyền sử dụng đối với một (hoặc những) thửa đất nhất định. Tranh chấp đất đai có thể bao hàm cả các tranh chấp về địa giới giữa các đơn vị hành chính…[31] 7 Như vậy có thể nói rằng đứng trên các quan điểm, góc độ khác nhau mà khái niệm về tranh chấp đất đai được hình thành khác nhau. ranh chấp đất đai là những tranh chấp về quyền sử dụng đất.

Tranh chấp đất đai là mọi tranh chấp phát sinh trong quan hệ đất đai bao gồm tranh chấp về quyền sử dụng đất, tranh chấp về tài sản gắn liền với đất, tranh chấp liên quan đến địa giới hành chính, mục đích sử dụng đất. Khoản 24 Điều 3 Luật đất đai 2013 nhằm thống nhất định nghĩa về vấn đề này thì đã ghi nhận khái niệm: “Tranh chấp đất đai là tranh chấp về quyền, nghĩa vụ của người sử dụng đất giữa hai hoặc nhiều bên trong quan hệ đất đai. Có thể thấy khái niệm tranh chấp đất đai được nêu trong Luật đất đai là một khái niệm bao hàm cả tranh chấp về quyền sử dụng đất, tranh chấp về tài sản gắn liền với đất, tranh chấp về địa giới hành chính :[19]. Quy định của nước ta xem đất đai là tài nguyên đặc biệt của quốc gia, nguồn lực quan trọng phát triển đất nước, được quản lý theo pháp luật [22].

Theo quy định của Luật đất đai 2013 quy định thì đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Nhà nước trao quyền sử dụng đất cho người sử dụng đất theo quy định của Luật này. Vì vậy, hoạt động tranh chấp đất đai nói chung là một trong những điều kiện quan trọng bắt buộc hoạt động giải quyết về vấn đề tranh chấp đất đai nói chung. Hoạt động giải quyết tranh chấp đất đai tại cấp chính quyền cơ sở được hiểu là quá trình giải quyết tranh chấp thông qua biện pháp hòa giải cơ sở nói chung.

Điều này khẳng định vai trò quan trọng của các cơ quan chính quyền địa phương. Chính quyền địa phương ở đây được hiểu là UBND cấp xã, UBND cấp huyện. Để hiễu rõ thêm quy định về hòa giải trong giải quyết tranh chấp đất đai, tác giả tiến hành làm rõ khái niệm về quy định này như sau: Theo Từ điển Tiếng Việt ghi nhận: “Hòa giải là Thuyết phục các bên tranh chấp tự giải quyết tranh chấp của mình một cách ổn thỏa. hông thường, 8 việc hòa giải được tiến hành sau khi thương lượng giữa các bên đã không đạt được kết quả.

Việc hòa giải thường được thông qua bên thứ ba (gọi là bên hòa giải) [39]. Theo Từ điển Luật học ghi nhận: Hoà giải là tự chấm dứt việc xích mích, tranh chấp giữa các bên bằng sự thương lượng với nhau hoặc qua sự trung gian của một người khác. Hoà giải thành thì giữ gìn được sự đoàn kết giữa các bên, tránh được việc kiện tụng kéo dài, tốn kém và những trường hợp chỉ vì mâu thuẫn nhỏ mà biến thành việc hình sự”. Hòa giải lả tự chấp dứt xích mích, tranh chấp giữa các bên bằng sự thương lượng với nhau hoặc thông qua sự trung gian của một người khác.

Hòa giải thành thì giữ gìn được sự đoàn kết giữa các bên, tránh được việc kiện tụng kéo dài, tốn kém và những trường hợp chỉ vì mâu thuẫn nhỏ mà biến thành việc hình sự [26]. Một số đặc trưng cơ bản của hoà giải bao gồm: Thứ nhất, hoà giải là cách thức giải quyết tranh chấp, bất đồng mâu thuẫn do các bên tranh chấp tiến hành dựa trên việc tự thương lượng, thoả thuận mang tính chất tự nguyện. Thứ hai, chủ thể trung tâm của hoà giải là bên trung gian giúp cho các bên tranh chấp thoả thuận với nhau về giải quyết tranh chấp. Điều này làm cho hoà giải có sự khác biệt với thương lượng.

Bên trung gian có thể là cá nhân, luật sư, hòa giả viên, tổ chức tư vấn hoặc các tổ chức khác do các bên thoả thuận lựa chọn. Người này phải có vị trí độc lập với các bên và không có lợi ích liên quan đến tranh chấp. Bên thứ ba làm trung gian không đại diện cho quyền lợi của bất cứ bên nào và không có quyền đưa ra phán quyết. Thứ ba, ở Việt Nam, các thoả thuận, cam kết từ kết quả của quá trình hoà giải không có giá trị bắt buộc cưỡng chế thi hành mà phụ thuộc vào thiện chí, sự tự nguyện của các bên.

Theo quy định của pháp luật đất đai thì hòa giải trong giải quyết tranh chấp đất đai là phương thức bắt buộc đầu tiên trong quá trình giải quyết tranh 9 chấp đất đai. Đặc biệt hòa giải trong TCĐĐ tại cấp cơ sở chính là điều kiện tiền đề để TAND thụ lý án tranh chấp đất đai nói chung. Do đó, vai trò của hòa giải cấp chính quyền cơ sở - tức là hoạt động hòa giải tranh chấp đất đai tại UBND xã là vô cùng quan trọng. Từ quy đinh của Điều 202 Luật đất đai 2013, có thể đưa ra khái niệm như sau: Hòa giải trong giải quyết tranh chấp đất đai tại cấp chính quyền cơ sở là phương thức giải quyết tranh chấp những bất đồng, mâu thuẫn trong sử dụng đất của các bên với sự tham gia của người trung gian thứ ba giúp các bên tự thỏa thuận và tìm ra cách giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp đất đai tại địa phương.

Chủ thể tham gia trong hoạt động này nhằm giải quyết mâu thuẫn phát sinh là chính quyền cấp cơ sở [19]. Lý luận về hòa giải tranh chấp đất đai tại cấp chính quyền cơ sở 1. Các hình thức giải quyết tranh chấp đất đai tại cấp chính quyền cơ sở Hiện nay, hoạt động giải quyết tranh chấp đất đai tại cấp chính quyền cơ sở được thực hiện theo phương thức, bao gồm các phương thức như sau: Một là, hình thức giải quyết tranh chấp đất đai thông qua hoạt động hòa giải của Tổ hòa giải được thành lập tại các địa phương. Hoạt động hòa giải ở cơ sở được điều chỉnh bởi Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 và các văn bản hướng dẫn thi hành, như: Nghị định số 15/2014/NĐ-CP ngày 27-2-2014 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở; Nghị quyết liên tịch số 01/2014/NQLT/CP-UBTƯMTTQVN ngày 18- 11-2014 giữa Chính phủ và Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam về hướng dẫn phối hợp thực hiện một số quy định của pháp luật về hòa giải ở cơ sở…Hoạt động hòa giải ở cơ sở là phương thức tổ chức giải quyết những mâu thuẫn, tranh chấp trên cơ sở khuyến khích, thuyết phục các bên tự nguyện thỏa thuận với nhau nhằm xóa bỏ mâu thuẫn, bất đồng, từ đó đạt được thỏa thuận phù hợp với pháp luật và đạo đức xã hội, góp phần xây dựng tinh thần đoàn kết trong nội bộ nhân dân, tương thân tương ái, giữ gìn đạo đức, 10 tình làng nghĩa xóm, giữ gìn an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội trong cộng đồng dân cư.

Hai là, hiện nay, tranh chấp đất đai là tranh chấp tư, được điều chỉnh bằng các quy định của pháp luật dân sự. Theo đó được cụ thể hóa bằng các quy định làm nền tảng là BLDS với các quy định có liên quan đến vấn đề đất đai, sau đó, cụ thể hơn là các quy định tại Luật Đất đai 2013 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Đối với các tranh chấp đất đai theo quy định của pháp luật đất đai được ghi nhận tại Điều 202 về vấn đề hòa giải tranh chấp đất đai và được quy định rõ hơn tại Luật hòa giải cơ sở 2013 là các văn bản hoàn thiện về giải quyết tranh chấp đất đai trong thực tiễn. Việc áp dụng hòa giải tại cấp chính quyền cơ sở đã được ghi nhận như là một phương thức nhằm đảm bảo cho việc thực hiện giải quyết tranh chấp đất đai đảm bảo phương thức tự định đoạt của các đương sự trong các tranh chấp về đất đai, từ đó, phù hợp hơn với các nguyên tắc của BLDS đã được thừa nhận.

Ba là, hình thức giải quyết tranh chấp đất đai thông qua hoạt động hòa giải của UBND cấp xã.