I. Khám phá hồ sơ nghèo đói Việt Nam 2018 Toàn cảnh số liệu
Năm 2018, kinh tế Việt Nam ghi nhận những thành tựu ấn tượng với mức tăng trưởng GDP đạt 7.08%, cao nhất kể từ năm 2008. Bối cảnh kinh tế khởi sắc trên cả ba khu vực sản xuất là nền tảng quan trọng cho các hoạt động an sinh xã hội và giảm nghèo. Tuy nhiên, phân tích sâu vào hồ sơ nghèo đói Việt Nam 2018 cho thấy bức tranh đa chiều với nhiều thách thức tiềm ẩn. Mặc dù thu nhập bình quân đầu người tăng lên, đạt 3.88 triệu đồng/tháng, sự chênh lệch giữa các vùng và nhóm dân cư vẫn còn rất lớn. Vùng Đông Nam Bộ có thu nhập cao nhất, gấp 2.3 lần vùng Trung du và miền núi phía Bắc. Báo cáo này sử dụng phương pháp tiếp cận nghèo đa chiều theo Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg, không chỉ đo lường nghèo đói qua thu nhập mà còn xét đến mức độ thiếu hụt trong tiếp cận 5 dịch vụ xã hội cơ bản: y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch và vệ sinh, và thông tin. Cách tiếp cận này cung cấp một cái nhìn toàn diện hơn về chất lượng cuộc sống và những rào cản mà người nghèo phải đối mặt, từ đó làm cơ sở cho việc hoạch định chính sách giảm nghèo bền vững hiệu quả hơn. Các số liệu nghèo đói được tổng hợp từ Khảo sát mức sống dân cư năm 2018 (VHLSS), một công cụ quan trọng của Tổng cục Thống kê để theo dõi và giám sát mức sống, xác định các lĩnh vực ưu tiên can thiệp. Việc phân tích chi tiết các dữ liệu này giúp nhận diện rõ các nhóm dễ bị tổn thương và các yếu tố cốt lõi gây ra tình trạng nghèo đói, qua đó đánh giá tính bền vững của các thành tựu phát triển kinh tế - xã hội.
1.1. Bối cảnh kinh tế xã hội Việt Nam trong năm 2018
Năm 2018, kinh tế Việt Nam chứng kiến sự tăng trưởng vượt bậc, đạt 7.08% trong khi lạm phát được kiểm soát dưới 4%. Sự phát triển này diễn ra đồng đều ở các khu vực, từ nông, lâm nghiệp, thủy sản (tăng 3.76%) đến công nghiệp, xây dựng (tăng 8.85%) và dịch vụ (tăng 7.03%). Cùng với tăng trưởng kinh tế, công tác an sinh xã hội cũng được đặc biệt quan tâm. Tổng kinh phí cho hoạt động này đạt 4,977 tỷ đồng, tập trung vào hỗ trợ các đối tượng chính sách, hộ nghèo và cứu trợ xã hội. Thu nhập bình quân đầu người ước tính đạt 3.88 triệu đồng/tháng, tăng 25.1% so với năm 2016. Tuy nhiên, sự cải thiện này không đồng đều. Vùng Đông Nam Bộ có mức thu nhập cao nhất (5.71 triệu đồng/tháng), trong khi vùng Trung du và miền núi phía Bắc thấp nhất (2.48 triệu đồng/tháng). Sự phân hóa này là một thách thức lớn đối với mục tiêu phát triển công bằng và bền vững.
1.2. Phương pháp tiếp cận chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2016 2020
Để đánh giá tình trạng nghèo đói, Việt Nam áp dụng chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2016-2020. Phương pháp này kết hợp hai tiêu chí chính: thu nhập và mức độ thiếu hụt tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản. Về thu nhập, chuẩn nghèo được xác định là 700.000 đồng/người/tháng ở khu vực nông thôn và 900.000 đồng/người/tháng ở khu vực thành thị. Về thiếu hụt dịch vụ, 10 chỉ số được sử dụng để đo lường 5 lĩnh vực thiết yếu: y tế (tiếp cận dịch vụ, bảo hiểm y tế), giáo dục (trình độ người lớn, tình trạng đi học của trẻ em), nhà ở (chất lượng, diện tích), nước sạch và vệ sinh (nguồn nước, hố xí hợp vệ sinh), và thông tin (sử dụng viễn thông, tài sản thông tin). Một hộ gia đình được xác định là nghèo nếu có thu nhập dưới chuẩn hoặc có thu nhập trên chuẩn nhưng thiếu hụt từ 03 chỉ số dịch vụ xã hội trở lên. Cách tiếp cận này giúp nhận diện chính xác hơn các khía cạnh khác nhau của nghèo đói, vượt ra ngoài thước đo tài chính đơn thuần.
II. Phân tích chênh lệch giàu nghèo và bất bình đẳng thu nhập
Phân tích hồ sơ nghèo đói Việt Nam 2018 cho thấy tình trạng chênh lệch giàu nghèo và bất bình đẳng thu nhập là một trong những thách thức lớn nhất. Mặc dù kinh tế tăng trưởng, khoảng cách giữa các nhóm dân cư và các vùng miền không có dấu hiệu thu hẹp đáng kể. Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều trên cả nước năm 2018 là 6.8%, nhưng con số này che giấu sự khác biệt sâu sắc. Khu vực Trung du và miền núi phía Bắc có tỷ lệ hộ nghèo cao nhất (18.9%), gấp nhiều lần so với vùng Đông Nam Bộ (0.9%). Điều này cho thấy nghèo đói tập trung chủ yếu ở các khu vực nông thôn, vùng sâu vùng xa, nơi điều kiện kinh tế-xã hội còn nhiều khó khăn. Hệ số GINI năm 2018 của cả nước là 0.424, một chỉ số cho thấy mức độ bất bình đẳng đáng kể trong phân phối thu nhập. Đáng chú ý, bất bình đẳng có xu hướng gia tăng ở khu vực nông thôn (GINI tăng từ 0.407 lên 0.410) trong khi lại giảm nhẹ ở khu vực thành thị. Điều này cho thấy quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa chưa mang lại lợi ích đồng đều cho mọi tầng lớp dân cư. Người nghèo, đặc biệt là các nhóm dân tộc thiểu số, thường có trình độ học vấn thấp, sinh kế phụ thuộc vào nông nghiệp và các công việc giản đơn, khiến họ dễ bị tổn thương trước các cú sốc kinh tế và biến đổi khí hậu. Sự chênh lệch không chỉ thể hiện qua thu nhập mà còn qua chi tiêu, khi người nghèo ở nông thôn có mức chi tiêu bình quân (984.6 nghìn đồng) vượt quá thu nhập (803.9 nghìn đồng), cho thấy cuộc sống của họ vô cùng bấp bênh.
2.1. Sự khác biệt về tỷ lệ hộ nghèo giữa các vùng kinh tế
Số liệu năm 2018 chỉ ra sự phân hóa rõ rệt về tỷ lệ hộ nghèo giữa các vùng. Trung du và miền núi phía Bắc là vùng có tỷ lệ nghèo đa chiều cao nhất nước, lên tới 18.9%, tiếp theo là Tây Nguyên với 13.5%. Ngược lại, vùng Đông Nam Bộ có tỷ lệ thấp nhất, chỉ 0.9%. Sự chênh lệch này phản ánh sự phát triển không đồng đều về kinh tế, cơ sở hạ tầng và dịch vụ xã hội. Các tỉnh miền núi phía Bắc như Điện Biên có tỷ lệ nghèo lên tới 44.5%, chủ yếu do địa hình hiểm trở, kinh tế kém phát triển và tập trung đông đồng bào dân tộc thiểu số. Trong khi đó, các vùng đồng bằng như Đồng bằng sông Hồng và Đông Nam Bộ, nơi tập trung dân cư đông đúc và kinh tế năng động, có tỷ lệ nghèo thấp hơn nhiều. Điều này chứng tỏ vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến đời sống dân cư và cơ hội thoát nghèo.
2.2. Thực trạng bất bình đẳng thu nhập qua hệ số GINI 2018
Hệ số GINI là thước đo quan trọng để đánh giá mức độ bất bình đẳng trong phân phối thu nhập. Năm 2018, hệ số GINI của Việt Nam là 0.424, cho thấy mức độ bất bình đẳng vẫn còn cao. Phân tích sâu hơn cho thấy một xu hướng đáng lo ngại: trong khi bất bình đẳng ở khu vực thành thị có xu hướng giảm nhẹ (GINI từ 0.380 xuống 0.372), thì ở khu vực nông thôn lại gia tăng (GINI từ 0.407 lên 0.410). Các vùng kinh tế kém phát triển như Trung du và miền núi phía Bắc và Tây Nguyên ghi nhận hệ số GINI tăng đều qua các năm, chứng tỏ khoảng cách thu nhập trong xã hội tại các khu vực này ngày càng giãn rộng. Sự tập trung tài nguyên và cơ hội kinh tế vào một nhóm nhỏ trong khi đa số dân cư có thu nhập thấp là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này, tạo ra rào cản lớn cho nỗ lực giảm nghèo bền vững.
III. Các yếu tố nhân khẩu học ảnh hưởng đến nghèo đói thu nhập
Các yếu tố nhân khẩu học như giới tính, nơi cư trú và dân tộc có mối quan hệ chặt chẽ với tình trạng nghèo đói thu nhập tại Việt Nam. Phân tích số liệu nghèo đói năm 2018 cho thấy những mô hình đặc trưng. Về giới tính, một phát hiện thú vị là thu nhập bình quân của các hộ do nữ làm chủ hộ có xu hướng cao hơn so với các hộ do nam làm chủ. Điều này có thể được lý giải bởi sự tham gia của phụ nữ vào các ngành nghề có thu nhập ổn định hơn như dịch vụ, thương nghiệp. Tuy nhiên, yếu tố có tác động rõ rệt nhất là sự khác biệt giữa thành thị và nông thôn. Thu nhập bình quân ở khu vực thành thị (5.624 nghìn đồng) cao gần gấp đôi khu vực nông thôn (2.987 nghìn đồng). Chênh lệch này còn lớn hơn trong nhóm nghèo nhất. Ở nông thôn, nhóm giàu nhất có thu nhập cao gấp 8.7 lần nhóm nghèo nhất, cho thấy sự phân hóa sâu sắc. Đặc biệt, nghèo đói có mối liên hệ mật thiết với yếu tố dân tộc. Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều ở nhóm dân tộc thiểu số (28.9%) cao hơn rất nhiều so với nhóm dân tộc Kinh/Hoa (3.2%). Nguyên nhân chính đến từ vị trí địa lý khó khăn, điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, hạn chế trong tiếp cận giáo dục và dịch vụ xã hội, cùng với các tập quán canh tác lạc hậu. Những yếu tố nhân khẩu học này đan xen, tạo thành một vòng luẩn quẩn của nghèo đói, đòi hỏi các chính sách can thiệp phải được thiết kế riêng biệt và nhắm đúng đối tượng.
3.1. So sánh nghèo đói thu nhập giữa khu vực thành thị và nông thôn
Sự chênh lệch thu nhập giữa khu vực thành thị và nông thôn là một trong những đặc điểm nổi bật nhất của bức tranh nghèo đói Việt Nam. Năm 2018, thu nhập bình quân đầu người ở thành thị đạt 5.624 nghìn đồng/tháng, trong khi ở nông thôn chỉ là 2.987 nghìn đồng. Đối với nhóm nghèo nhất (nhóm 1), sự khác biệt này còn rõ rệt hơn: thu nhập của họ ở thành thị cao hơn đáng kể. Đáng chú ý, khoảng cách thu nhập giữa nhóm giàu nhất và nghèo nhất có xu hướng ngày càng tăng ở nông thôn, từ 7.6 lần năm 2008 lên 8.7 lần vào năm 2018. Điều này cho thấy sự phát triển kinh tế chưa lan tỏa đồng đều và các chính sách hỗ trợ cho người nghèo ở nông thôn còn hạn chế, khiến họ khó bắt kịp với tốc độ phát triển chung.
3.2. Tỷ lệ nghèo đói ở các nhóm dân tộc thiểu số năm 2018
Nghèo đói ở Việt Nam có tính đặc thù cao theo dân tộc. Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều của các hộ gia đình thuộc nhóm dân tộc thiểu số là 28.9% vào năm 2018, cao gấp gần 9 lần so với tỷ lệ 3.2% của các hộ dân tộc Kinh và Hoa. Mặc dù đã có những nỗ lực lớn trong công tác giảm nghèo, khoảng cách này vẫn còn rất lớn. Các nguyên nhân chính bao gồm điều kiện sống ở vùng sâu, vùng xa, đi lại khó khăn, thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai. Thêm vào đó, khả năng tiếp cận giáo dục, y tế và thông tin hạn chế, cùng với tập quán canh tác lạc hậu và quy mô gia đình lớn đã tạo ra một vòng luẩn quẩn của nghèo đói khó phá vỡ. Tuy vậy, tín hiệu tích cực là tỷ lệ nghèo ở các vùng dân tộc thiểu số đã giảm đáng kể từ 36.58% năm 2016, cho thấy hiệu quả của các chính sách hỗ trợ từ Chính phủ.
IV. Nguồn sinh kế và thực trạng việc làm của nhóm người nghèo
Nguồn sinh kế và cơ hội việc làm là yếu tố quyết định đến khả năng thoát nghèo. Phân tích hồ sơ nghèo đói Việt Nam 2018 cho thấy, nguồn thu nhập chính của người nghèo vẫn phụ thuộc lớn vào nông nghiệp và lao động phi chính thức. Thu nhập từ hoạt động tự làm nông, lâm, ngư nghiệp chiếm tới 37.3% tổng thu nhập của nhóm nghèo. Mặc dù tỷ trọng này có xu hướng giảm, nó vẫn là nguồn sống chủ yếu, nhưng lại rất bấp bênh do phụ thuộc vào thời tiết và thị trường. Lao động làm công, làm thuê mang lại 36.1% thu nhập, cho thấy sự dịch chuyển sang các công việc có tính ổn định hơn. Tuy nhiên, phần lớn người nghèo làm việc trong khu vực phi chính thức. Tỷ lệ này đặc biệt cao ở các vùng kém phát triển như Tây Nguyên (86.1%) và Trung du miền núi Bắc Bộ (79.8%). Làm việc trong khu vực phi chính thức đồng nghĩa với việc không có hợp đồng lao động, không được bảo hiểm xã hội, thu nhập thấp và không ổn định. Nguyên nhân chính là do thiếu trình độ chuyên môn kỹ thuật (CMKT). Có tới 83.3% lao động không có trình độ CMKT làm việc phi chính thức. Trong khi đó, tỷ lệ thất nghiệp ở các vùng nghèo thường thấp, nhưng tỷ lệ thiếu việc làm lại cao, phản ánh tình trạng lao động có việc làm nhưng không đủ sống, chủ yếu là các công việc thời vụ, năng suất thấp. Điều này nhấn mạnh sự cần thiết của các chính sách đào tạo nghề và tạo việc làm bền vững cho người nghèo.
4.1. Cơ cấu nguồn thu nhập và khu vực làm việc chủ yếu
Năm 2018, cơ cấu thu nhập của nhóm nghèo cho thấy sự phụ thuộc lớn vào hai nguồn chính: hoạt động tự làm nông, lâm nghiệp, thủy sản (37.3%) và tiền lương, tiền công (36.1%). Thu nhập từ các hoạt động phi nông nghiệp khác vẫn còn rất thấp (chỉ chiếm 7.1%), cho thấy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong nhóm nghèo diễn ra chậm. Về khu vực làm việc, người nghèo chủ yếu tập trung ở khu vực phi chính thức. Điều này đặc biệt rõ ở ngành nông nghiệp, nơi gần như toàn bộ lao động là phi chính thức. Việc thiếu trình độ CMKT là rào cản lớn nhất, khiến họ khó tiếp cận các công việc ở khu vực chính thức với mức lương và phúc lợi tốt hơn. Chỉ 14.6% lao động có trình độ Đại học trở lên làm việc phi chính thức, trong khi con số này ở nhóm không có trình độ là 83.3%.
4.2. Phân tích tỷ lệ thất nghiệp và thiếu việc làm tại các vùng 2018
Một nghịch lý trong thị trường lao động ở các vùng nghèo là tỷ lệ thất nghiệp thường khá thấp, ví dụ Trung du và miền núi phía Bắc chỉ khoảng 1.1%. Tuy nhiên, điều này không phản ánh một thị trường lao động khỏe mạnh. Thay vào đó, nó che giấu một tỷ lệ thiếu việc làm cao, nghĩa là người lao động có việc làm nhưng thời gian làm việc ít, công việc không ổn định và thu nhập không đủ đảm bảo cuộc sống. Họ chấp nhận làm bất kỳ công việc nào, dù là thời vụ hay năng suất thấp, để có thu nhập. Ngược lại, các vùng kinh tế phát triển hơn như Đồng bằng sông Hồng có tỷ lệ thất nghiệp cao hơn (2.1%) do lực lượng lao động dồi dào và có trình độ, làm tăng tính cạnh tranh trên thị trường. Việc giải quyết bài toán thiếu việc làm ở nông thôn và các vùng khó khăn là chìa khóa để cải thiện thu nhập cho người nghèo.
V. Khả năng tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản của người nghèo
Khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản là một thước đo quan trọng trong hồ sơ nghèo đói đa chiều. Báo cáo năm 2018 cho thấy những tiến bộ đáng kể nhưng vẫn còn nhiều thách thức. Về y tế, nhờ chính sách bảo hiểm y tế (BHYT) toàn dân, tỷ lệ người nghèo sử dụng BHYT khi khám chữa bệnh đã tăng mạnh, đạt trên 90%. Điều này giúp giảm gánh nặng chi phí y tế. Tuy nhiên, người nghèo thường chỉ đến cơ sở y tế khi bệnh đã nặng, dẫn đến tỷ lệ điều trị nội trú cao hơn. Về giáo dục, khoảng cách về trình độ học vấn vẫn còn lớn. Tỷ lệ người từ 15 tuổi trở lên không có bằng cấp ở nhóm nghèo nhất (34.6%) cao hơn nhiều so với nhóm giàu nhất. Mặc dù chính sách miễn giảm học phí đã giúp tăng cơ hội đến trường (67.4% học sinh nghèo được miễn giảm), việc tiếp cận giáo dục ở các bậc học cao hơn vẫn còn hạn chế. Về sở hữu nhà ở, tỷ lệ hộ nghèo có nhà kiên cố và bán kiên cố đã tăng lên 84.3%, một thành tựu lớn trong chương trình xóa nhà tạm. Tuy nhiên, chất lượng nhà ở còn thấp, với tỷ lệ nhà thiếu kiên cố vẫn cao. Việc sở hữu đồ dùng lâu bền cũng được cải thiện, nhưng chênh lệch về giá trị tài sản giữa nhóm nghèo và giàu là rất lớn. Cuối cùng, môi trường và thiên tai tác động trực tiếp đến người nghèo, làm giảm thu nhập và tăng nguy cơ tái nghèo, đặc biệt ở các vùng duyên hải và miền núi.
5.1. Đánh giá khả năng tiếp cận dịch vụ y tế và giáo dục
Trong lĩnh vực y tế, chính sách BHYT đã phát huy hiệu quả, giúp người nghèo tiếp cận dịch vụ tốt hơn. Tỷ lệ người nghèo có thẻ BHYT gần như tuyệt đối, giúp họ giảm bớt rào cản tài chính. Tuy nhiên, chất lượng dịch vụ ở tuyến xã còn hạn chế. Về giáo dục, mặc dù tỷ lệ đến trường ở bậc tiểu học và trung học cơ sở đã được cải thiện nhờ các chính sách hỗ trợ, nhưng rào cản lớn xuất hiện ở các bậc học cao hơn. Chi phí giáo dục, dù được miễn giảm học phí, vẫn là gánh nặng với các khoản chi khác như sách vở, đồng phục. Hậu quả là trình độ học vấn của nhóm nghèo vẫn ở mức thấp, hạn chế cơ hội tìm kiếm việc làm tốt và thoát nghèo.
5.2. Phân tích tình trạng sở hữu nhà ở và đồ dùng lâu bền
Năm 2018, tình trạng sở hữu nhà ở của người nghèo đã có nhiều cải thiện. Tỷ lệ nhà tạm đã giảm đáng kể, chỉ còn 4.3%. Tuy nhiên, tỷ lệ nhà thiếu kiên cố vẫn còn ở mức 11.4%, cao gấp 2.5 lần so với mức trung bình cả nước. Diện tích nhà ở bình quân đầu người của nhóm nghèo là 13.7 m², chỉ bằng một nửa so với mức trung bình. Về đồ dùng lâu bền, tỷ lệ hộ nghèo sở hữu các vật dụng cơ bản như xe máy, tivi, tủ lạnh đã tăng mạnh. Tuy nhiên, khoảng cách về giá trị và số lượng các đồ dùng hiện đại (máy tính, điều hòa, máy giặt) so với nhóm giàu vẫn rất lớn, phản ánh sự chênh lệch sâu sắc về mức sống và tiện nghi sinh hoạt.
5.3. Mối liên hệ giữa thu nhập và tình trạng suy dinh dưỡng
Nghèo đói là nguyên nhân gốc rễ của tình trạng suy dinh dưỡng ở trẻ em. Báo cáo cho thấy mối tương quan nghịch rõ rệt: những vùng có thu nhập bình quân thấp nhất như Tây Nguyên và Trung du miền núi phía Bắc cũng là nơi có tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng thể thấp còi và nhẹ cân cao nhất cả nước. Tỷ lệ trẻ em dân tộc thiểu số bị suy dinh dưỡng thấp còi cao gấp đôi so với trẻ em người Kinh. Mặc dù thu nhập của người nghèo đã được cải thiện, nhưng cơ cấu chi tiêu cho thấy họ vẫn dành phần lớn cho lương thực cơ bản. Việc thiếu hụt vi chất dinh dưỡng, hay còn gọi là "nạn đói tiềm ẩn", cũng phổ biến hơn ở các vùng nghèo, ảnh hưởng lâu dài đến sự phát triển thể chất và trí tuệ của thế hệ tương lai.
VI. Bài học từ hồ sơ nghèo đói 2018 và hướng giảm nghèo
Báo cáo hồ sơ nghèo đói Việt Nam 2018 cung cấp những bằng chứng sâu sắc và bài học quý giá cho công cuộc giảm nghèo bền vững. Một trong những phát hiện quan trọng nhất là nghèo đói không còn là vấn đề thuần túy về thu nhập, mà đã mang tính đa chiều, phức tạp. Sự chênh lệch lớn giữa các vùng miền, đặc biệt là giữa vùng núi, dân tộc thiểu số với khu vực đồng bằng, thành thị, đòi hỏi các chính sách phải được thiết kế một cách có mục tiêu và phù hợp với đặc thù từng địa phương. Việc chỉ tập trung vào tăng trưởng kinh tế là chưa đủ nếu lợi ích từ tăng trưởng không được phân phối một cách công bằng. Hệ số GINI cho thấy bất bình đẳng đang gia tăng ở khu vực nông thôn, nơi tập trung phần lớn người nghèo. Điều này cảnh báo về nguy cơ một bộ phận dân cư bị bỏ lại phía sau. Các chính sách trong tương lai cần tập trung vào việc tạo ra sinh kế bền vững thay vì chỉ trợ cấp. Đầu tư vào giáo dục và đào tạo nghề cho lao động nông thôn, đặc biệt là thanh niên và phụ nữ dân tộc thiểu số, là giải pháp căn cơ để nâng cao năng suất và thu nhập. Bên cạnh đó, cần tăng cường khả năng chống chịu của người nghèo trước các cú sốc về thiên tai và biến đổi khí hậu thông qua các mô hình nông nghiệp thích ứng và hệ thống an sinh xã hội linh hoạt. Cuối cùng, việc tiếp tục theo dõi và đánh giá nghèo đói theo phương pháp nghèo đa chiều là rất cần thiết để nắm bắt kịp thời các xu hướng và điều chỉnh chính sách cho phù hợp.
6.1. Tóm tắt những phát hiện chính từ số liệu năm 2018
Những phát hiện cốt lõi từ số liệu nghèo đói năm 2018 bao gồm: (1) Tỷ lệ nghèo đa chiều giảm nhưng chênh lệch giàu nghèo giữa các vùng, đặc biệt là vùng dân tộc thiểu số và miền núi, vẫn rất lớn. (2) Bất bình đẳng thu nhập (thể hiện qua hệ số GINI) có xu hướng gia tăng ở khu vực nông thôn. (3) Nguồn sinh kế của người nghèo vẫn phụ thuộc nhiều vào nông nghiệp và khu vực phi chính thức, vốn có tính bấp bênh cao. (4) Dù khả năng tiếp cận các dịch vụ y tế, giáo dục cơ bản đã cải thiện nhờ chính sách nhà nước, chất lượng và khả năng tiếp cận ở bậc cao hơn vẫn là một thách thức. (5) Các yếu tố như dân tộc, địa lý và trình độ học vấn là những rào cản chính cản trở quá trình thoát nghèo.
6.2. Gợi ý chính sách cho công tác giảm nghèo bền vững trong tương lai
Dựa trên các phân tích, một số định hướng chính sách cho công tác giảm nghèo bền vững bao gồm: (1) Tập trung nguồn lực đầu tư có mục tiêu cho các vùng khó khăn nhất, đặc biệt là các huyện nghèo, xã đặc biệt khó khăn vùng dân tộc thiểu số và miền núi. (2) Thúc đẩy đa dạng hóa sinh kế và phát triển kinh tế phi nông nghiệp ở nông thôn để giảm phụ thuộc vào nông nghiệp. (3) Tăng cường đầu tư vào giáo dục chất lượng cao và đào tạo nghề gắn với nhu cầu thị trường cho người nghèo. (4) Xây dựng các chương trình an sinh xã hội có khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và các cú sốc kinh tế, bảo vệ các nhóm dân cư dễ bị tổn thương nhất. (5) Cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng chính thức để người nghèo có vốn đầu tư sản xuất, kinh doanh, từng bước vươn lên.
