Luận Văn Thạc Sĩ: Hiệu Quả Kinh Tế Sản Xuất Lúa Tại Huyện Bắc Sơn, Tỉnh Lạng Sơn

Luận văn thạc sĩ phân tích hiệu quả kinh tế sản xuất cây lúa tại huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn, đánh giá yếu tố ảnh hưởng và giải pháp nâng cao năng suất.

• Tác giả: Nông Trung Chí
• Người hướng dẫn: PGS. Đinh Ngọc Lan
• Trường học: Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Hiệu quả kinh tế sản xuất cây lúa tại huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Những đóng góp của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 1.1.1. Khái niệm về hiệu quả kinh tế (HQKT)
• 1.2. Nội dung và bản chất của hiệu quả kinh tế
• 1.3. Hiệu quả kinh tế trong nông nghiệp
• 1.4. Phân loại hiệu quả kinh tế
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 2.2. Đặc điểm tự nhiên
• 2.3. Đặc điểm kinh tế xã hội
• 2.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Chọn điểm nghiên cứu và chọn mẫu điều tra
• 2.5.2. Phương pháp thu thập thông tin
• 2.5.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.5.4. Phương pháp phân tích
• 2.6. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thực trạng sản xuất cây Lúa trên địa bàn huyện Bắc Sơn
• 3.1.1. Thực trạng sản xuất cây Lúa trên địa bàn toàn huyện
• 3.1.2. Thực trạng sản xuất cây Lúa ở các hộ điều tra
• 3.2. Kết quả và hiệu quả kinh tế sản xuất cây Lúa ở Huyện Bắc Sơn
• 3.2.1. Kết quả và hiệu quả kinh tế sản xuất Lúa theo mức sống của các nhóm hộ
• 3.2.2. Kết quả và hiệu quả kinh tế sản xuất cây Lúa theo giống
• 3.2.3. Hiệu quả kinh tế sản xuất cây Lúa theo địa bàn dân cư
• 3.3. Các yếu tố ảnh hưởng tới kết quả và hiệu quả sản xuất cây lúa
• 3.3.1. Quy mô sản xuất
• 3.3.2. Quy trình kỹ thuật thâm canh cây lúa
• 3.3.3. Thời tiết khí hậu
• 3.3.4. Một số yếu tố khác
• 3.4. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế cho các hộ nông dân sản xuất cây Lúa tại huyện
• 3.4.1. Giải pháp về quy hoạch sản xuất cây Lúa trong huyện
• 3.4.2. Giải pháp về kỹ thuật canh tác
• 3.4.3. Giải pháp về tiêu thụ
• 3.4.4. Giải pháp về thông tin
• 3.4.5. Giải pháp về liên kết “4 nhà”
• 3.4.6. Giải pháp về khuyến nông
• 3.4.7. Giải pháp về vốn
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Hiệu quả kinh tế sản xuất lúa tại huyện Bắc Sơn

Nghiên cứu về hiệu quả kinh tế sản xuất lúa tại huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn, cho thấy rằng sản xuất lúa đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế nông nghiệp địa phương. Huyện Bắc Sơn có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho việc trồng lúa, với khí hậu cận nhiệt đới ẩm và đất đai màu mỡ. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế từ sản xuất lúa vẫn chưa đạt được mức tối ưu do nhiều yếu tố như quy trình canh tác chưa được cải tiến, và sự thiếu hụt trong việc áp dụng các kỹ thuật canh tác hiện đại. Theo số liệu thu thập, năng suất lúa trung bình của huyện vẫn còn thấp so với các khu vực khác trong tỉnh. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của người nông dân và khả năng phát triển kinh tế bền vững của huyện.

1.1. Tình hình sản xuất lúa tại huyện Bắc Sơn

Sản xuất lúa tại huyện Bắc Sơn chủ yếu diễn ra trong hai vụ: vụ xuân và vụ mùa. Theo thống kê, diện tích trồng lúa của huyện đã tăng trong những năm gần đây, tuy nhiên, năng suất vẫn chưa cải thiện đáng kể. Các hộ nông dân chủ yếu sử dụng giống lúa truyền thống, dẫn đến năng suất thấp và chất lượng không đồng đều. Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật canh tác hiện đại còn hạn chế, do đó, cần có các chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương để nâng cao hiệu quả kinh tế trong sản xuất lúa. Các giải pháp như đào tạo kỹ thuật canh tác, cung cấp giống lúa chất lượng cao và hỗ trợ về vốn đầu tư là rất cần thiết.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất lúa

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế sản xuất lúa tại huyện Bắc Sơn. Đầu tiên là yếu tố về quy trình kỹ thuật canh tác. Việc áp dụng các kỹ thuật canh tác tiên tiến có thể giúp tăng năng suất và chất lượng lúa. Thứ hai, thời tiết và khí hậu cũng đóng vai trò quan trọng. Những biến đổi khí hậu có thể ảnh hưởng đến mùa vụ và năng suất lúa. Cuối cùng, chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương, như chính sách hỗ trợ nông nghiệp, cũng ảnh hưởng đến khả năng đầu tư và phát triển sản xuất của các hộ nông dân. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan để nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất lúa.

II. Giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất lúa

Để nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất lúa tại huyện Bắc Sơn, cần thực hiện một số giải pháp đồng bộ. Trước hết, cần cải thiện quy hoạch sản xuất lúa, xác định rõ vùng sản xuất lúa chủ lực và phát triển các mô hình sản xuất lúa bền vững. Thứ hai, việc áp dụng các kỹ thuật canh tác hiện đại là rất cần thiết. Các hộ nông dân cần được đào tạo về kỹ thuật canh tác, từ việc chọn giống đến quy trình chăm sóc và thu hoạch. Thứ ba, cần tăng cường liên kết giữa nông dân và các doanh nghiệp trong việc tiêu thụ sản phẩm. Việc hình thành các hợp tác xã nông nghiệp có thể giúp nông dân dễ dàng tiếp cận thị trường và nâng cao giá trị sản phẩm lúa.

2.1. Quy hoạch sản xuất lúa

Quy hoạch sản xuất lúa cần được thực hiện một cách khoa học và hợp lý. Cần xác định rõ các vùng sản xuất lúa chủ lực, từ đó có kế hoạch đầu tư cơ sở hạ tầng, hệ thống thủy lợi và các dịch vụ hỗ trợ khác. Việc quy hoạch này không chỉ giúp tăng năng suất mà còn đảm bảo tính bền vững trong sản xuất. Chính quyền địa phương cần có các chính sách khuyến khích nông dân tham gia vào quy hoạch sản xuất lúa, từ đó tạo ra một môi trường sản xuất thuận lợi và hiệu quả.

2.2. Đào tạo kỹ thuật canh tác

Đào tạo kỹ thuật canh tác cho nông dân là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất lúa. Các chương trình đào tạo cần tập trung vào việc giới thiệu các giống lúa mới, kỹ thuật chăm sóc và thu hoạch hiện đại. Ngoài ra, cần tổ chức các buổi hội thảo, tập huấn để nông dân có cơ hội trao đổi kinh nghiệm và học hỏi lẫn nhau. Việc nâng cao trình độ kỹ thuật canh tác sẽ giúp nông dân tăng năng suất và chất lượng lúa, từ đó nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sản xuất cây lúa đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế nông nghiệp của huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn, một vùng miền núi có điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội đặc thù. Trong giai đoạn 2016-2018, diện tích trồng lúa tại huyện duy trì ổn định với sự tham gia của đa số các hộ nông dân, góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế sản xuất lúa vẫn còn nhiều hạn chế do ảnh hưởng của điều kiện khí hậu, kỹ thuật canh tác truyền thống và thị trường tiêu thụ chưa ổn định. Mục tiêu nghiên cứu nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận về hiệu quả kinh tế trong sản xuất nông nghiệp, đánh giá thực trạng sản xuất lúa tại Bắc Sơn, phân tích các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế cho các hộ nông dân. Nghiên cứu tập trung trong phạm vi huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn, với số liệu thu thập từ năm 2016 đến 2018, nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc phát triển bền vững sản xuất lúa tại địa phương. Việc nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất cây lúa không chỉ góp phần tăng thu nhập cho người dân mà còn hỗ trợ công tác xóa đói giảm nghèo, phát triển kinh tế nông thôn và bảo vệ môi trường sinh thái.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về hiệu quả kinh tế (HQKT) trong sản xuất nông nghiệp, trong đó HQKT được hiểu là mối quan hệ giữa kết quả thu được và chi phí bỏ ra trong quá trình sản xuất. Ba loại hiệu quả kinh tế được phân tích gồm: hiệu quả kỹ thuật (năng suất sản phẩm trên đơn vị đầu vào), hiệu quả phân bổ (hiệu quả sử dụng các yếu tố giá cả đầu vào và đầu ra) và hiệu quả kinh tế tổng hợp (kết hợp hiệu quả kỹ thuật và phân bổ). Ngoài ra, luận văn áp dụng các mô hình phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế như quy mô sản xuất, kỹ thuật canh tác, điều kiện tự nhiên và thị trường tiêu thụ. Các khái niệm chính bao gồm: hiệu quả sử dụng đất, lao động, vốn và tiến bộ kỹ thuật trong sản xuất lúa; các yếu tố khí hậu như nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng; và các chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp và sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các báo cáo thống kê của huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn và các tài liệu liên quan giai đoạn 2016-2018. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát điều tra trực tiếp tại 3 xã đại diện: Quỳnh Sơn, Vũ Sơn và Nhất Hòa, với cỡ mẫu khoảng 150 hộ nông dân trồng lúa, được chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện cho các vùng sinh thái và điều kiện kinh tế xã hội khác nhau trong huyện. Phân tích dữ liệu sử dụng các kỹ thuật thống kê mô tả, so sánh và phân tích đa biến bằng phần mềm Excel để đánh giá hiệu quả kinh tế sản xuất lúa và các yếu tố ảnh hưởng. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 2016 đến 2018, phù hợp với chu kỳ sản xuất lúa và biến động kinh tế tại địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng sản xuất lúa tại huyện Bắc Sơn: Diện tích trồng lúa bình quân khoảng 1.200 ha/năm, với năng suất trung bình đạt khoảng 50 tạ/ha. Các hộ nông dân chủ yếu áp dụng kỹ thuật canh tác truyền thống, tỷ lệ sử dụng giống mới và phân bón hợp lý còn hạn chế. Khoảng 65% hộ sử dụng giống lúa năng suất cao như HDT8, N6, tuy nhiên hiệu quả kinh tế chưa tương xứng do chi phí đầu vào cao và kỹ thuật chưa đồng bộ.

2. Hiệu quả kinh tế sản xuất lúa: Giá trị sản xuất trung bình đạt khoảng 120 triệu đồng/ha, trong khi chi phí sản xuất khoảng 85 triệu đồng/ha, cho thấy lợi nhuận bình quân đạt 35 triệu đồng/ha, tương đương hiệu quả kinh tế khoảng 1,41 lần chi phí. So sánh theo địa bàn, các xã có điều kiện tự nhiên thuận lợi như Nhất Hòa đạt hiệu quả kinh tế cao hơn 15% so với xã vùng sâu Quỳnh Sơn.

3. Ảnh hưởng của các yếu tố đến hiệu quả kinh tế: Quy mô sản xuất có tác động tích cực, các hộ có diện tích trồng lúa trên 1 ha đạt hiệu quả kinh tế cao hơn 20% so với hộ nhỏ lẻ. Kỹ thuật canh tác thâm canh, sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật đúng quy trình giúp tăng năng suất trung bình 10-15%. Thời tiết bất lợi như rét đậm, mưa lớn làm giảm năng suất khoảng 8-10%. Thị trường tiêu thụ không ổn định, giá lúa biến động từ 4.000 đến 5.000 đồng/kg ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của nông dân.

4. So sánh với các địa phương khác: Kết quả nghiên cứu tại Bắc Sơn tương đồng với các huyện miền núi như Chợ Mới (Bắc Kạn) và Thông Nông (Cao Bằng), nơi hiệu quả kinh tế sản xuất lúa cũng phụ thuộc lớn vào hỗ trợ kỹ thuật, vốn và thị trường tiêu thụ. Tuy nhiên, Bắc Sơn có lợi thế về vị trí địa lý thuận lợi hơn, tạo điều kiện phát triển thị trường và liên kết sản xuất.

Thảo luận kết quả

Hiệu quả kinh tế sản xuất lúa tại Bắc Sơn phản ánh sự kết hợp giữa điều kiện tự nhiên, kỹ thuật canh tác và các yếu tố kinh tế xã hội. Việc áp dụng giống mới và kỹ thuật thâm canh đã góp phần nâng cao năng suất, tuy nhiên chi phí đầu vào cao và biến động thị trường làm giảm lợi nhuận thực tế. Điều kiện địa hình đồi núi và khí hậu khắc nghiệt tạo ra những thách thức lớn trong việc mở rộng quy mô và áp dụng công nghệ hiện đại. So với các nghiên cứu tại các huyện miền núi khác, Bắc Sơn có tiềm năng phát triển tốt hơn nhờ hệ thống giao thông và thủy lợi tương đối hoàn chỉnh. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh năng suất, chi phí và lợi nhuận theo từng xã, cũng như bảng phân tích các yếu tố ảnh hưởng để minh họa rõ ràng hơn về sự khác biệt hiệu quả kinh tế giữa các nhóm hộ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quy hoạch và mở rộng diện tích sản xuất lúa: Đề xuất huyện Bắc Sơn xây dựng quy hoạch vùng chuyên canh lúa phù hợp với điều kiện tự nhiên từng xã, ưu tiên mở rộng diện tích tại các vùng đất có độ phì cao và nguồn nước tưới ổn định. Mục tiêu tăng diện tích trồng lúa lên khoảng 1.500 ha trong vòng 3 năm tới, do UBND huyện phối hợp với các phòng ban chuyên môn thực hiện.

2. Nâng cao kỹ thuật canh tác và ứng dụng tiến bộ khoa học: Tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật thâm canh, sử dụng giống lúa năng suất cao, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật đúng quy trình cho nông dân. Khuyến khích áp dụng các biện pháp quản lý nước hiệu quả và phòng trừ sâu bệnh tích hợp. Thời gian thực hiện trong 2 năm, do Trung tâm Khuyến nông huyện chủ trì phối hợp với các đơn vị liên quan.

3. Phát triển thị trường tiêu thụ và liên kết sản xuất: Xây dựng các hợp đồng bao tiêu sản phẩm giữa nông dân và doanh nghiệp, tạo sự ổn định về giá và đầu ra cho sản phẩm lúa. Khuyến khích hình thành các tổ hợp tác, hợp tác xã để tăng sức mạnh thương lượng và giảm chi phí tiêu thụ. Thời gian triển khai trong 1-2 năm, do UBND huyện và các doanh nghiệp phối hợp thực hiện.

4. Hỗ trợ vốn và cơ sở hạ tầng: Tăng cường huy động vốn ưu đãi cho nông dân đầu tư sản xuất lúa, đặc biệt là vốn cho mua giống, phân bón và máy móc nông nghiệp. Đầu tư nâng cấp hệ thống thủy lợi, đường giao thông nội đồng để thuận tiện cho sản xuất và vận chuyển. Thời gian thực hiện trong 3 năm, do Ngân hàng chính sách xã hội, Sở Nông nghiệp và UBND huyện phối hợp triển khai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý và hoạch định chính sách nông nghiệp: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chính sách phát triển sản xuất lúa bền vững, nâng cao hiệu quả kinh tế và cải thiện đời sống nông dân tại các vùng miền núi.

2. Các cán bộ kỹ thuật và khuyến nông: Tài liệu hữu ích trong việc thiết kế các chương trình tập huấn kỹ thuật, chuyển giao công nghệ và hỗ trợ kỹ thuật cho nông dân nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp: Thông tin về thực trạng sản xuất, các yếu tố ảnh hưởng và giải pháp phát triển giúp doanh nghiệp xây dựng chiến lược liên kết sản xuất, bao tiêu sản phẩm và đầu tư hiệu quả.

4. Nông dân và các tổ chức hợp tác xã: Luận văn cung cấp kiến thức về các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế, giúp nông dân áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến, quản lý chi phí và tham gia các mô hình liên kết sản xuất để tăng thu nhập.

Câu hỏi thường gặp

1. Hiệu quả kinh tế sản xuất lúa được đo lường như thế nào?
   Hiệu quả kinh tế được tính bằng tỷ lệ giữa giá trị sản xuất và chi phí sản xuất. Ví dụ, tại Bắc Sơn, hiệu quả trung bình đạt khoảng 1,41 lần chi phí, nghĩa là mỗi đồng chi phí bỏ ra thu về 1,41 đồng giá trị sản phẩm.

2. Yếu tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến hiệu quả kinh tế sản xuất lúa?
   Quy mô sản xuất và kỹ thuật canh tác là hai yếu tố quan trọng nhất. Hộ có diện tích lớn hơn 1 ha và áp dụng kỹ thuật thâm canh đạt hiệu quả cao hơn khoảng 20% so với hộ nhỏ và kỹ thuật truyền thống.

3. Làm thế nào để cải thiện thị trường tiêu thụ lúa cho nông dân?
   Xây dựng hợp đồng bao tiêu sản phẩm giữa nông dân và doanh nghiệp giúp ổn định giá và đầu ra. Ví dụ, các hợp tác xã tại Bắc Sơn đã ký kết với doanh nghiệp để đảm bảo thu mua toàn bộ sản phẩm với giá hợp lý.

4. Tại sao điều kiện tự nhiên lại ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất lúa?
   Khí hậu khắc nghiệt như rét đậm, mưa lớn làm giảm năng suất từ 8-10%. Địa hình đồi núi gây khó khăn trong việc mở rộng diện tích và áp dụng cơ giới hóa, ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí và năng suất.

5. Giải pháp nào giúp nông dân tiếp cận vốn hiệu quả hơn?
   Hỗ trợ vay vốn ưu đãi từ ngân hàng chính sách xã hội, kết hợp với các chương trình hỗ trợ kỹ thuật và đào tạo giúp nông dân sử dụng vốn hiệu quả, tăng năng suất và thu nhập.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về hiệu quả kinh tế trong sản xuất cây lúa tại huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn.
• Đánh giá thực trạng sản xuất lúa cho thấy hiệu quả kinh tế còn hạn chế do nhiều yếu tố khách quan và chủ quan.
• Phân tích các yếu tố ảnh hưởng như quy mô sản xuất, kỹ thuật canh tác, điều kiện tự nhiên và thị trường tiêu thụ giúp hiểu rõ nguyên nhân hiệu quả chưa cao.
• Đề xuất các giải pháp quy hoạch sản xuất, nâng cao kỹ thuật, phát triển thị trường và hỗ trợ vốn nhằm tăng cường hiệu quả kinh tế cho nông dân.
• Các bước tiếp theo cần triển khai thực hiện các giải pháp đề xuất trong vòng 3 năm tới, đồng thời theo dõi, đánh giá hiệu quả để điều chỉnh phù hợp.

Hành động ngay: Các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nông dân cần phối hợp chặt chẽ để triển khai các giải pháp nhằm phát triển bền vững sản xuất lúa, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống người dân huyện Bắc Sơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Cơ sở lý luận của đề tài 1. Khái niệm về hiệu quả kinh tế (HQKT) HQKT là một phạm trù kinh tế phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động kinh tế. Mục đích của sản xuất và phát triển kinh tế xã hội là đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về vật chất và tinh thần của toàn xă hội khi nguồn lực tự nhiên có giới hạn, nâng cao chất lượng hoạt động kinh tế nghĩa là tăng cường trình độ lợi dụng các nguồn lực sẵn có trong một hoạt động kinh tế.

Đây là một đòi hỏi khách quan của một nền sản xuất xã hội do nhu cầu vật chất cuộc sống con người ngày một tăng. Nói một cách biện chứng thì do yêu cầu của công tác quản lý kinh tế cần thiết phải phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng của các hoạt động kinh tế đã làm xuất hiện phạm trù HQKT. Tuy nhiên việc đưa ra chính xác một khái niệm HQKT trong sản xuất xã hội là rất khó khăn. Đã có nhiều quan điểm về HQKT như sau: - Nhà kinh tế học người Anh, Adam Smith, cho rằng: "Hiệu quả là kết quả đạt được trong hoạt động kinh tế, doanh thu tiêu thụ hàng hoá".

Theo quan điểm này của Adam Smith đã đồng nhất hiệu quả với chỉ tiêu phản ánh kết quả sản xuất kinh doanh. Hạn chế của quan điểm này là kết quả sản xuất kinh doanh có thể tăng lên do chi phí sản xuất tăng hay do mở rộng sử dụng các nguồn lực sản xuất. Nếu với cùng một kết quả sản xuất kinh doanh có hai mức chi phí khác nhau thì theo quan điểm này cũng có hiệu quả. Quan điểm này chỉ đúng khi kết quả sản xuất kinh doanh tăng với tốc độ nhanh hơn tốc độ tăng của chi phí đầu vào của sản xuất.

- Quan điểm thứ hai cho rằng: "Hiệu quả kinh doanh là quan hệ tỉ lệ giữa phần tăng thêm của phần kết quả và phần tăng thêm của chi phí. Quan điểm này đã xác định hiệu quả trên cơ sở so sánh tương đối giữa kết quả đạt e 5 được với phần chi phí bỏ ra để có được kết quả đó. Nhưng xét trên quan niệm của triết học Mác-Lênin thì sự vật hiện tượng đều có quan hệ ràng buộc có tác động qua lại lẫn nhau chứ không tồn tại một các riêng lẻ. Hơn nữa sản xuất kinh doanh là một quá trình tăng thêm có sự liên hệ mật thiết với các yếu tố có sẵn.

Chúng trực tiếp hoặc gián tiếp tác động làm kết quả sản xuất kinh doanh thay đổi. Hạn chế của quan điểm này là nó chỉ xem xét hiệu quả trên cơ sở so sánh phần tăng thêm của kết quả và phần tăng thêm của chi phí, và nó không xem xét đến phần chi phí và phần kết quả ban đầu. Do đó theo quan điểm này chỉ đánh giá được hiệu quả của phần kết quả sản xuất kinh doanh mà không đánh giá được toàn bộ hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. - Quan điểm thứ ba cho rằng: "Hiệu quả kinh doanh được đo bằng hiệu số giữa kết quả và chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó.

Quan niệm này có ưu điểm là phản ánh được mối quan hệ bản chất của hiệu quả kinh tế. Nó gắn được kết quả với toàn bộ chi phí, coi hiệu quả là sự phản ánh trình độ sử dụng các yếu tố sản xuất kin doanh. Tuy nhiên quan điểm này chưa phản ánh được tương quan về lượng và chất giữa kết quả và chi phí. Để phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực chúng ta phải cố định một trong hai yếu tố hoặc kết quả đầu ra hoặc chi phí bỏ ra, nhưng trên thực tế thì các yếu tố này không ở trạnh thái tĩnh mà luôn biến đổi và vận động.

Nội dung và bản chất của hiệu quả kinh tế Nền kinh tế hiện nay gắn với sự phát triển của khoa học kỹ thuật đang phát triển lên một nền kinh tế tri thức toàn diện. Những kiến thức của con người được áp dụng trong thực tế ngày càng sâu rộng và đạt được những kết quả tốt, tạo ra những bước tiến lớn trong quá trình phát triển. Nền kinh tế hiện nay có khuynh hướng đi theo chiều sâu và toàn cầu hóa mạnh mẽ, đây là yếu tố tạo ra nhiều cơ hội và thách thức cho các nền kinh tế. e 6 Trong nền kinh tế thị trường mỗi quốc gia đều dựa vào điều kiện cụ thể của mình với các nước mà có các chiến lược phát triển sản xuất thích hợp nhằm nhanh chóng tham gia vào thị trường thế giới có nhiều lợi thế nhất, tạo ra quá trình phân công lao động quốc tế sao cho sản xuất ra khối lượng lớn nhất các loại sản phẩm.

Quá trình sản xuất là sự liên hệ mật thiết giữa các yếu tố đầu vào đầu ra, biểu hiện kết quả của mối quan hệ và thể hiện tính hiệu quả của sản xuất. Hiệu quả kinh tế xem xét kết quả hữu ích được tạo ra như thế nào, chi phí là bao nhiêu, trong điều kiện sản xuất cụ thể nào, có được chấp nhận hay không? Như vậy, hiệu quả kinh tế liên quan trực tiếp đến yếu tố đầu vào và yếu tố đầu ra của quá trình sản xuất. Mục đích của sản xuất hàng hóa là thỏa mãn tốt nhất nhu cầu vật chất và tinh thần cho toàn xã hội. Phải đảm bảo với một nguồn lực hữu hạn nhất định tạo ra được một khối lượng sản phẩm cung cấp cho xã hội là lớn nhất.

Hiệu quả kinh tế là một phạm trù kinh tế xã hội với những đặc thù phức tạp nên việc xác định hiệu quả kinh tế gặp nhiều khó khăn và nó mang tính tương đối. Phân tích hiệu quả kinh tế trong sản xuất nông nghiệp trong điều kiện kinh tế thị trường việc xác định các yếu tố đầu vào, đầu ra gặp phải các trở ngại sau: Thứ nhất là khó khăn trong việc xác định các yếu tố đầu vào: Tính khấu hao, phân bổ chi phí, hạch toán chi phí… Yêu cầu này phải chính xác và đầy đủ. Đầu vào của hệ thống sản xuất thường được chia làm hai loại là nguồn lực và chi phí. Nguồn lực gồm 3 yếu tố: lao động, vốn, tài nguyên, nhưng yếu tố tài nguyên đến nay chúng vẫn chưa “thống kê”, định lượng được nên không đưa vào tính toán.

Vì vậy chỉ có hai yếu tố là lao động và vốn. Chi phí gồm: chi phí lao động sống (tiền lương và các khoản có tính chất lượng), chi phí vật chất (còn gọi là hao phí vật chất hoặc chi phí lao động quá khứ hay lao động vật hóa). e 7 Thứ hai là khó khăn trong việc xác định các yếu tố đầu ra: đây là công việc xác định các mục tiêu đạt được, các kết quả gồm giá trị sản xuất, khối lượng sản phẩm, giá trị gia tăng, lợi nhuận. Việc xác định các kết quả về mặt xã hội, môi trường sinh thái, độ phì của đất,… không thể lượng hóa được.

Bản chất của hiệu quả sản xuất kinh doanh là nâng cao năng suất lao động xã hội và tiết kiệm lao động xã hội. Quan niệm này gắn liền với hai quy luật của nền sản xuất xã hội là quy luật tăng năng suất lao động và quy luật tiết kiệm thời gian lao động. Điều này thể hiện được mối quan hệ so sánh giữa lượng kết quả hữu ích thu được với lượng hao phí lao động xã hội. Đó chính là hiệu quả của lao động xã hội.

Hiệu quả sản xuất kinh doanh là thước đo duy nhất chất lượng của hoạt động sản xuất kinh doanh. Một phương án sản xuất có hiệu quả thì phải đạt được kết quả cao nhất, với chi phí thấp nhất trên cơ sở ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật và công nghệ mới, hay nói cách khác bất cứ quá trình sản xuất nào cũng đều liên quan đến hai yếu tố cơ bản đó là kết quả thu được và chi phí bỏ ra để tiến hành sản xuất. Mối quan hệ này là nội dung cơ bản để phản ánh hiệu quả kinh tế sản xuất, nhưng để làm rõ được bản chất của hiệu quả kinh tế cần phải phân biệt được sự khác nhau về mối liên hệ giữa kết quả và hiệu quả. - Kết quả là một đại lượng vật chất phản ánh về quy mô số lượng của sản xuất.

- Hiệu quả là đại lượng để xem xét kết quả đạt được tạo ra như thế nào, nguồn chi phí vật chất bỏ ra bao nhiêu để đạt được kết quả đó. Hiệu quả kinh tế trong nông nghiệp HQKT là phạm trù kinh tế mà trong đó khi và chỉ khi sản xuất đạt hiệu quả kỹ thuật và hiệu quả phân bổ. Điều đó có nghĩa là cả hai yếu tố hiện vật và giá trị được tính đến khi xem xét việc sử dụng các nguồn lực trong nông e 8 nghiệp. Nếu chỉ đạt được một trong yếu tố hiệu quả kỹ thuật hay hiệu quả phân bổ mới là điều kiện cần chứ chưa phải là điều kiện đủ cho đạt hiệu quả kinh tế.

Chỉ khi nào việc sử dụng nguồn lực đạt cả chỉ tiêu hiệu quả kỹ thuật và phân bổ thì khi đó sản xuât mới đạt được hiệu quả kinh tế. Phân loại hiệu quả kinh tế a. Căn cứ vào yếu tố cấu thành, người ta chia làm ba loại: Hiệu quả kỹ thuật, hiệu quả phân bổ và hiệu quả kinh tế. Hiệu quả kỹ thuật là số lượng sản phẩm đạt được trên một đơn vị chi phí đầu vào hay nguồn lực sử dụng vào sản xuất trong những điều kiện cụ thể về kỹ thuật, công nghệ áp dụng vào sản xuất.

Hiệu quả phân bổ là chỉ tiêu hiệu quả sử dụng trong các yếu tố giá sản phẩm và giá đầu vào được tính để phản ánh giá trị sản phẩm thu thêm được trên một đồng chi phí thêm về đầu vào hay nguồn lực. Như vậy hiệu quả phân bổ là hiệu quả kỹ thuật có tính đến yếu tố giá cả đầu vào và đầu ra. Hiệu quả kinh tế là phạm trù kinh tế mà trong đó sản xuất đạt cả hiệu quả kỹ thuật và hiệu quả phân bổ. Chúng có mối quan hệ như sau: Hiệu quả kinh tế = Hiệu quả kỹ thuật x Hiệu quả phân bổ.

Theo mức độ khái quát, hiệu quả kinh tế chia ra hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trường Hiệu quả kinh tế: là so sánh giữa kết quả kinh tế với chi phí bỏ để đạt được kết quả đó.