CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1.1 GIỚI THIỆU VỀ NẤM SÒ VÀ KĨ THUẬT TRỒNG NẤM SÒ 1.1 nấm sò xám Nấm sò có tên khoa học là Pleurotus spp., còn có tên khác là nấm bào ngư. Nấm sò có nhiều loại, khác nhau về màu sắc, hình dạng, khả năng thích nghi với các điều kiện nhiệt độ: loại chịu lạnh nhiệt độ thích hợp từ 15-20oC, loại chịu nhiệt thích hợp ở điều kiện nhiệt độ 25-30oC. Ẩm độ nguyên liệu (cơ chất) 65-70%, ẩm độ không khí 85-90%, ánh sáng vừa phải (đọc sách được), độ thông thoáng vừa phải, pH=7. Nấm sò sử dụng xenlulo trực tiếp, nấm mọc thành cụm dạng hình phễu gồm mũ nấm, cuống nấm và rễ nấm.
Có loại nấm sò trắng, sò tím, sò nâu. Các loài nấm sò pleurotus sp. là nguồn thực phẩm bổ dưỡng quý giá với hàm lượng protein cao tới 33 – 43% sinh khối khô, thành phần acid amin phong phú, có đủ các acid amin không thay thế; bên cạnh đó là các thành phần gluxid, vitamin, khoáng chất, acid béo (chủ yếu là acid không no, acid hữu cơ…). Nấm bào ngư không chỉ ăn ngon mà còn giá trị dinh dưỡng cao, chứa đầy đủ các amino acid.
Ngoài giá trị dinh dưỡng, nấm ăn còn có nhiều đặc tính của biệt dược, có khả năng phòng và chữa các bệnh như làm hạ huyết áp, chống béo phì, chữa bệnh đường ruột.2 Giá trị dinh dưỡng của nấm sò - Sức khỏe - Phòng ngừa và điều trị huyết áp - Chống béo phì - Chữa được các bệnh đường ruột - Giảm cholesterol trong máu - Hỗ trợ điều trị gout - Phòng ngừa ung thư * dinh dưỡng Chứa nhiều protein, vitamin, axit amin, dễ hấp thụ - Bổ xung lượng đạm, thay thế món ăn từ thịt cá - Hỗ trợ suy nhược cơ thể. - Tăng cường khả năng miễn dịch - Giải độc và bảo vệ tế bào gan - Kháng ung thư và virus - Phòng chống trị liệu bệnh tim mạch - Thanh trừ gốc tự do và chống lão hóa - Hạ đường máu chống phóng xạ 1. Các yếu tố ảnh hưởng đến nấm sò + Các nguồn dinh dưỡng cho nấm Chất đường Các loại đường đơn giản như: đường gluco, đường saccaro (đường mía) Chất đạm Chất đạm là nguồn dinh dưỡng không thể thiếu được trong quá trình sống của nấm. Trong quá trình nuôi trồng nấm chúng ta thường bổ sung nguồn đạm dạng các hợp chất vô cơ vì đơn giản dễ bổ sung, dễ mua ngoài thị trường, giá thành rẻ.
Chất khoáng và vitamin Nấm còn cần được cung cấp một số nguyên tố khoáng và vitamin để quá trình sinh trưởng và phát triển Nước Nước là thành phần cơ bản trong tế bào sợi nấm và quả thể nấm, thường chiếm 80 – 90% trọng lượng quả thể nấm. Do vậy trong quá trình trồng nấm rơm cần cung cấp đủ nhu cầu nước cho nấm sinh trưởng và phát triển. Bào tử chỉ có khả năng nảy mầm hay sợi nấm chỉ có khả năng sinh trưởng khi độ ẩm cơ chất từ 65 – 75%. Nếu thiếu nước sợi nấm sẽ chết, quả thể nấm không hình thành hoặc hình thành nhưng không lớn.
Chất lượng của nguồn nước cung cấp trong quá trình trồng nấm cũng ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển quả thể, do vậy nước cung cấp cho nuôi trồng phải là nước sạch, không bị nhiễm phèn hoặc nhiễm mặn. + Ảnh hưởng của các yếu tố môi trường đến sự sinh trưởng và phát triển của nấm Nhiệt độ. Nhiệt độ môi trường ảnh hưởng trực tiếp đến sự sinh trưởng và phát triển của nấm (nhiệt độ thích hợp 18độ) Độ ẩm. Ngoài nhiệt độ, nấm bào ngư còn chi phối bởi ẩm độ.
Ẩm độ thích hợp cho tơ nấm phát triển là từ 40 – 50% (độ ẩm cơ chất trồng nấm) và cho quả thể là 70 – 90% (độ ẩm không khí). pH PH là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình thu nhận thức ăn và hoạt động của các loại men. Sợi nấm sinh trưởng ở PH = 4 - 11. Nhưng thích hợp nhất đối với nấm là PH = 7 – 8 Ánh sáng Trong quá trình nuôi trồng nấm rơm, tùy từng giai đoạn chúng ta cần cung cấp ánh sáng cho thích hợp: - Trong giai đoạn nuôi sợi nấm: không cần ánh sáng, nếu cường độánh sáng cao có thể đình chỉ các quá trình sinh trưởng và gây chết sợi nấm.
- Trong giai đoạn hình thành quả thể nấm: cần ánh sáng khuếch tánnhằm kích thích sự hình thành và phát triển của quả thể đồng thời điều chỉnh màu sắc của quả thể nấm. Nguồn ánh sáng cung cấp là ánh sáng khuếch tán của mặt trời hoặc ánh sáng từ đèn điện. Số lần chiếu sáng: 2 – 3 lần/ ngày, thời gian chiếu sáng khoảng 60 – 90 phút/lần. Độ thông thoáng Độ thông thoáng là phản ánh lượng oxy trong môi trường không khí.
Trong giai đoạn hình thành quả thể cần độ thông thoáng cao hơn giai đoạn nuôi sợi. Quả thể nấm càng lớn yêu cầu độ thông thoáng càng cao, do cần nhiều oxy cho quá trình hô hấp. kĩ thuật trồng nấm sò: Trồng theo phương pháp đặt bịch nằm ngang trên kệ. Để bịch nằm: Kê bịch cao từ 5cm so với mặt đất, cách tường khoảng 1 gang tay: tháo bông gòn trên miệng bịch, rạch 2 đường sau đáy bịch.
Đặt bịch nơi mát mẻ, có độ ẩm, có mái che, tránh nắng, mưa, gió lùa trực tiếp, nên tạo độ ẩm xung quanh môi trường nơi đặt bịch. Sau khoảng 7-30 ngày mầm nấm sẽ nhú lên. Khi thấy mầm nấm nhú lên, tưới nước sạch (nước máy nên để 24h cho bay hết Clo) 2-3 lần/ngày tuỳ vào thời tiết. Ngưng tưới vài giờ trước khi hái nấm, để nấm ráo dễ bảo quản hơn.2 Trồng nấm theo phương pháp nằm ngang Đặt các bịch nằm theo phương ngang Ưu điểm: dễ thu hoạch, không tốn diện tích, dễ chăm sóc Nhược điểm: sâu bệnh lây lan nhanh khó kiểm soát, cấy được số lượng ít phôi.
Trồng theo phương pháp đặt bịch treo thẳng đứng. Có thể treo được 5 đến 8 bịch trên một dây tùy vào độ dài của giây và khu vực treo Nếu bạn nào không muốn treo thì có thể đặt bịch nấm ở dưới đất chỗ kín gió, các bịch đặt cách nhau 15-20cm để khi nấm ra không bị chạm vào nhau. Dùng dao nhọn, sắc, rạch 4 - 6 đường xung quanh bịch nấm, khoảng cách giữa các đường rạch đều nhau, chiều dài vết rạch 4 - 6cm. Chăm sóc và thu hái.
Bịch nấm đã ăn trắng hết bịch nên sau khi tiến hành treo và rạch bịch chỉ cần giữ ẩm bằng cách tưới nước xung quanh tường và dưới đất, nấm sẽ bắt đầu ra sau khoảng từ 5 đến 10 ngày kể từ khi rạch bịch, khi thấy nấm bắt đầu nhú ra tiến hành tưới nước 3 đến 4 lần 1 ngày dưới dạng phun sương (có thể dùng bình xịt tưới cây để tưới tránh làm tổn thương mầm nấm non) nấm sò lớn rất nhanh sau 2 ngày đường kín mũ nấm khoảng 3-4cm là có thể thu hoạch rồi, trước khi thu hoạch ngưng tưới nước khoảng 3 đến 4 tiếng để đảm bảo chất lượng nấm tốt nhất(lưu ý tránh để nấm to quá mới thu hoạch như vậy nấm sẽ già, ăn không ngon và rất dai). Khi hái nấm lưu ý xoay nhẹ chùm nấm để hái hết phần chân nấm không để xót lại nhằm đảm bảo nấm ra các đợt tiếp theo được tốt hơn. Chăm sóc và thu hoạch các đợt tiếp theo: sau khi thu hái đợt 1 ngừng tưới nước khoảng 5 đến 7 ngày nấm lại bắt đầu nhú ra các mầm mới lúc này lại tiến hành tưới nước và thu hái như ở lần đầu sau đó lại không tưới nước (chỉ làm ẩm nền nhà) sau 5-đến 7 ngày nấm lại ra đợt tiếp, cứ như thế mỗi bịch nấm có thể ra 5 đến 7 đợt mới kết thúc quá trình thu hái.Bịch nấm khi không còn thu hái được nữa sẽ rất nhẹ và chuyển màu nâu đen như vậ là có thể bỏ bịch đó và thay thế bằng đợt nuôi trồng mới. Thường mỗi bịch nấm sò sẽ cho thu hoạch từ 0.6kg nấm trên tổng các lần thu hái.3 Đặt bịch thẳng đứng Treo các bịch thẳng đứng Ưu điểm: dễ chăm sóc thu hoạch, kiểm soát dễ dàng những bọc nấm bị bệnh.
Nhược điểm: tốn diện tích nhiều, năng suất thấp => Lựa chọn phương pháp đặt bịch nằm ngang trên kệ để nuôi trồng nấm 1. Quy trình trồng nấm Xử lý nguyên liệu: Nguồn nguyên liệu phổ biến là rơm rạ, bông phế thải, mùn cưa. Có 2 phương pháp xử lý như sau: 1). Ủ nguyên liệu thành đống với khối lượng đủ lớn để tăng nhiệt độ trong đống ủ đạt đạt 60-70 oC, thời gian kéo dài 6-7 ngày.
Trung bình một đống ủ đảm bảo có trọng lượng tối thiểu từ 300kg khô trở lên. Khử trùng nguyên liệu trong hơi nước ở nhiệt độ 100-125 oC kéo dài 90-180 phút.4 xử lí nguyên liệu trồng nấm sò Cấy giống: Sau khi xử lý nguyên liệu thì chuẩn bị túi nilon kích thước 30 x 40cm. Tỷ lệ giống cấy cho một túi khoảng 40 - 50g (40kg giống cho 1 tấn nguyên liệu). Cho một lớp nguyên liệu vào túi đã gấp đáy vuông cao 5 - 7cm, rắc một lớp giống nấm xung quanh thành túi.
Làm như vậy đủ 3 lớp, lớp trên cùng rắc giống đều trên bề mặt. Sau đó lấy bông quấn dây cao su chặt nút bông. Trọng lượng của một túi (nguyên liệu rơm rạ) khoảng 2 - 3kg/túi, của bông phế thải và mùn cưa là 1,2 - 1,5kg/túi. Ươm và rạch bịch: Bịch nấm đã được chuyển vào phòng ươm, đặt trên giá hoặc để trực tiếp xuống nền đất theo chiều nút bông phía trên.
Khoảng cách giữa các bịch từ 5-10cm, nhà cần thoáng mát sạch sẽ, không cần ánh sáng. Thời gian ươm từ 25 - 30 ngày Rạch bịch: bịch nấm đã phát triển tốt sau 25 - 30 ngày, dùng dao nhọn, sắc, rạch 4 - 6 đường xung quanh, khoảng cách giữa các đường rạch đều nhau, chiều dài vết rạch 3 - 4cm. Gỡ nút bông ra, úp miệng túi quay xuống phía dưới và đặt bịch cách nhau 15 - 20cm để khi nấm ra không chạm vào nhau. Chăm sóc và thu hái: Tưới nước: khi rạch bịch được 4 - 6 ngày, tiến hành tưới nước bên ngoài túi.
Tưới nước dưới dạng phun sương, lượng ít nhưng kéo dài thời gian tưới, trung bình 4 - 6 lần/ngày. Sau khi thu hết đợt 1, ngừng việc tưới nước khoảng 5 - 7 ngày sau nấm lại ra tiếp đợt sau. Thu hái nấm: Nấm sò mọc tập trung thành cụm nên khi nấm đủ lớn cần hái cả cụm. Hái nấm không được để sót phần gốc trên bịch nấm.
Tổng thời gian thu hái nấm kéo dài trong 30 - 45 ngày kể từ ngày hái đầu tiên.5 Thu hái nấm sò xám thành phẩm 1.