lời mở đầu, kết luận, bảng biểu và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của khóa luận được kết cấu thành 3 chương: Chƣơng 1: Một số vấn đề cơ bản về vốn huy động và kiểm soát nội bộ nghiệp vụ huy động vốn tại NHTM Chƣơng 2: Thực trạng hệ thống kiểm soát nội bộ nghiệp vụ huy động vốn tại Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vƣợng (VPBank) Chƣơng 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả HTKSNB nghiệp vụ huy động vốn tại Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vƣợng CHƢƠNG 1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ ĐỐI VỚI NGHIỆP VỤ HUY ĐỘNG VỐN TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. TỔNG QUAN VỀ NGHIỆP VỤ HUY ĐỘNG VỐN 1. Khái niệm về nguồn vốn huy động của NHTM Nguồn vốn của NHTM1 “là các giá trị tiền tệ của chính NHTM, do NHTM huy động và đi vay, đƣợc dùng để tổ chức các hoạt động kinh doanh của Ngân hàng nhƣ cho vay, đầu tƣ tài chính, bảo lãnh và các dịch vụ Ngân hàng khác” Trong các nguồn vốn, thì nguồn vốn huy động đóng vai trò quan trọng nhất, không những về mặt tỉ trọng (khoảng 70%) mà còn về mặt chất lượng nguồn vốn như tính ổn định về số dư, ổn định về kì hạn bình quân, lãi suất huy động thường thấp hơn lãi suất đi vay.
Thêm vào đó, nguồn vốn huy động có vai trò quan trọng trong hoạt động của một NHTM, được sử dụng vào các hoạt động cơ bản của ngân hàng. “Chính vì vậy khi nói đến nguồn vốn của Ngân hàng thƣơng mại là chủ yếu nói đến nguồn vốn huy động, và thực tế các ngân hàng thƣờng cũng chỉ tập trung vào nguồn vốn huy động là chủ yếu”. Hình thức huy động vốn Hiện nay dưới áp lực cạnh tranh, các NHTM đang ngày càng đa dạng hóa sản phẩm huy động nhằm thu hút nguồn vốn kinh doanh. Tuy nhiên, dù được đa dạng dưới tên gọi và hình thức như thế nào, nguồn vốn huy động cũng có các hình thức chủ yếu như sau: 1.
Tiền gửi: Trong đó: Tiền gửi không kì hạn: là loại tiền gửi mà người gửi tiền có thể rúi ra bất cứ lúc nào mà ngân hàng phải đáp ứng nhu cầu rút tiền của khách hàng một cách kịp thời không hạn chế. Đối với loại tiền gửi này, mục đích chính của người gửi tiền là để đảm bảo an toàn về tài sản và sử dụng các dịch vụ thanh toán của ngân hàng. Tiền gửi có kì hạn: là loại tiền gửi mà người gửi tiền chỉ có thể rút tiền sau một kì hạn nhất định theo thỏa thuận với tổ chức nhận tiền gửi. Đây là loại tiền gửi thanh toán tuy nhiên khách hàng(chủ yếu là các doanh nghiệp) gửi có kì hạn vì kế hoạch chi tiêu của mình hoặc những khoản vốn chuyên dùng mà khách hàng phải quản lý riêng.
1 Nguyễn Văn Tiến, Giáo trình Nguyên lý và dịch vụ Ngân hàng Thương mại, NXB Thống kê 2014 Về nguyên tắc, khách hàng chỉ được rút tiền khi đến hạn, nhưng trên thực tế, do áp lực cạnh tranh giữa các ngân hàng, khách hàng vẫn được rút trước hạn khi có nhu cầu nhưng chỉ được hưởng mức lãi suất thấp hơn mức lãi suất ban đầu đã thỏa thuận do ngân hàng quy định, thường là lãi suất tiền gửi không kỳ hạn hoặc có cách tính phù hợp theo thời gian gửi thực tế. Tiền gửi tiết kiệm: là khoản tiền của cá nhận được gửi vào tài khoản tiền gửi tiết kiệm, được xác nhận trên sổ tiết kiệm, và được hưởng lãi theo quy đinh của tổ chức nhận tiền gửi tiết kiểm và được bảo hiểm theo quy định của pháp luật về bảo hiểm tiền gửi. Hiện nay, có ba loại tiền gửi tiết kiệm chính: tiết kiệm không kì hạn, tiết kiệm có kì hạn và tiền gửi tiết kiệm có mục đích Tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn: Là loại tiền gửi mà khách hàng có thể gửi nhiều lần và rút ra bất cứ lúc nào, lãi suất trả cho loại tiền gửi này thấp và khách hàng không được thực hiện dịch vụ thanh toán qua ngân hàng. Tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn: là loại tiền gửi được rút ra sau một thời hạn nhất định.
Tuy vậy, khách hàng vẫn có thể rút trước hạn khi có yêu cầu với điều kiện hưởng lãi suất thấp (thường bằng lãi suất tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn) hoặc thậm chí không được hưởng lãi. Đây là nguồn vốn có tính ổn định cao nên ngân hàng phải trả chi phí huy động gần như cao nhất. Để thu hút loại nguồn vốn này, ngân hàng cần có một mức lãi suất cạnh tranh và đưa ra các chương trình khuyến mại về quà tặng hoặc lãi suất đi kèm để khuyến khích dân cư gửi tiết kiệm Tiền gửi tiết kiệm có mục đích: thường là hình thức tiết kiệm trung hoặc dài hạn nhằm mục đích xây dựng nhà ở. Những người tham gia gửi tiết kiệm loại này, ngoài việc được hưởng lãi suất từ tiền gửi còn được ngân hàng hỗ trợ cho vay vốn bổ sung thêm khi xây dựng.
Cần lưu ý là năm 2011, NHNN đã ra thông tư 21/TT-NHNN quy định các tổ chức tín dụng không được gửi tiền lẫn cho nên trong nguồn vốn của NHTM hiện nay chỉ còn tài khoản tiền gửi thanh toán của các TCTD khác 1. Phát hành giấy tờ có giá: Ngoài nghiệp vụ truyền thống là huy động tiền gửi, ngân hàng có thể phát hành các loại giấy tờ có giá để huy động vốn trên thị trường. Giấy tờ có giá thực chất là các giấy nhận nợ, xác nhận nghĩa vụ trả nợ của ngân hàng đối với khách hàng, nguồn vốn này tương đối ổn định với lãi suất thường cao hơn lãi suất tiền gửi có kỳ hạn thông thường (phụ thuộc vào sự cấp thiết của việc huy động vốn) Các giấy tờ có giá do NHTM phát hành bao gồm: trái phiếu, kỳ phiếu, chứng chỉ tiền gửi. Trái phiếu: Trái phiếu là một chứng thư xác nhận một khoản nợ của ngân hàng phát hành đối với người sở hữu, trong đó cam kết sẽ hoàn trả nợ kèm lãi trong một thời gian nhất định.
Là một công cụ nợ dài hạn của ngân hàng nên thông qua việc phát hành trái phiếu, ngân hàng thu hút được nguồn vốn trung và dài hạn phục vụ cho những kế hoạch quy mô lớn và dài hạn. Trên mỗi tờ trái phiếu có sự xác định về yếu tố: mệnh giá, tên ngân hàng phát hành, thời hạn trái phiếu, thời hạn trả lãi, lãi suất. Hiện nay, trái phiếu NHTM khá đa dạng, lãi suất hấp dẫn và tính thanh khoản cao, có phần lãi cố định với tỷ lệ chi trả trái tức được xác định trên mỗi loại trái phiếu; có các loại mệnh giá khác nhau và kỳ hạn thường là từ 1 năm đến 5 năm.có loại ghi tên, không ghi tên; trả lãi trước, trả lãi sau; có thể chuyển nhượng, thừa kế, có thể được ngân hàng mua lại theo hình thức chiết khấu, có thể được chuyển đổi thành cổ phiếu thường sau một thời gian nhất định đối với trái phiếu chuyển đổi,…ngày càng thu hút các nhà đầu tư Kỳ phiếu Kỳ phiếu ngân hàng là chứng chỉ huy động vốn có mục đích, có thời gạn, có lãi suất tương ứng với từng loại kỳ hạn hoặc phương thức trả lãi trước hoặc sau.Kỳ phiếu được ngân hàng phát hành từng đợt và có thời hạn linh hoạt, phong phú từ 3 tháng, 6 tháng … đến 60 tháng. Nhằm mục đích huy động vốn trong dân cư, đáp ứng nhu cầu vốn cho đầu tư sản xuất, cho một số chương trình, dự án kinh tế hoặc kinh doanh của ngân hàng.
Đặc điểm của kỳ phiếu là có tính ổn định, tính tập trung và lãi suất cao hơn so với tiền gửi có kỳ hạn, được phép mua bán, chuyển nhượng, chiết khấu, do vậy ngân hàng có thể chủ động về mặt thời gian và tính ổn định cho nguồn vốn. Chứng chỉ tiền gửi: Chứng chỉ tiền gửi là công cụ vay nợ do ngân hàng phát hành nhằm huy động vốn trên thị trường với bản chất tương tự như một khoản tiền gửi có kỳ hạn, theo đó người sở hữu được hưởng các khoản lãi suất định kỳ tính toán trên cơ sở 360 ngày và được hoàn trả khi đến hạn. Thời hạn của chứng chỉ tiền gửi rất đa dạng (1 tháng, 3 tháng,… 5 năm, 7 năm,…), lãi suất ấn định dựa trên lãi suất cạnh tranh trên thị trường, kỳ hạn của chứng chỉ tiền gửi và tình trạng tài chính của ngân hàng phát hành. Huy động vốn từ tổ chức tín dụng khác và vay của Ngân hàng trung ương Lượng vốn huy động của một NHTM còn được bổ sung từ tài khoản tiền gửi của các TCTD khách hoặc khi thiếu vốn các NHTM có thể vay vốn từ NHTW vay từ các TCTD khác trong nền kinh tế.
Vay của NHTW: Bất kì NHTM nào khi được NHTW cho phép thành lập hoạt động đều được hưởng quyền vay tiền tại NHTW trong trường hợp cần bổ sung thêm nhu cầu vốn khả dụng. NHTW cấp tín dụng cho các NHTM chủ yếu dưới hai hình thức Tái cấp vốn mà chủ yếu dưới hình thức tái chiết khấu các giấy tờ có giá. Hình thức tái cấp vốn được NHNN thực hiện theo ba cách: cho vay lại theo hồ sơ tín dụng; chiết khấu, tái chiết khấu thương phiếu và các giấy tờ có giá ngắn hạn khác; cho vay có đảm bảo bằng cầm cố thương phiếu và các giấy tờ có giá ngắn hạn khác. Cho vay thế chấp hay ứng trước.
Vay các TCTD khác: Một mục đích quan trọng của loại vay này là nhằm đảm bảo nhu cầu vốn khả dụng trong thời gian ngắn hạn. Trong quá trình hoạt động, một số NHTM có những ngày cho vay quá nhiều hoặc có nhu cầu lớn về các nghĩa vụ tài chính dẫn đến sự thiếu hụ dự trữ tại NHTW, trong khi đó lại có một vài NHTM khác trong tình trạng thừa dự trữ, hành vi vay lẫn nhau giữa các ngân hàng là nhằm điều hòa nhu cầu vốn khả dụng và đảm bảo nguồn vốn được lưu chuyển liên tục trong hệ thống ngân hàng. Nhân tố ảnh hƣởng đến nguồn vốn huy động 1. Nhân tố khách quan Nhân tố khách quan (môi trường kinh doanh bên ngoài) là những yếu tố, những lực lượng tồn tại bên ngoài ngân hàng nhưng có tác động tích cực hoăc tiêu cực tới hoạt động và kết quả kinh doanh của ngân hàng.
Đây là yếu tố thường xuyên biến động và thay đổi theo quy luật riêng và mang tính khách quan, các ngân hàng không thể kiểm soát được những biến động này mà chỉ có thể nghiên cứu và đưa ra những chiến lược, chính sách phù hợp.