CHƯƠNG 1: KHÁI NIEM GIAO DỊCH, GIAO DỊCH DAN SỰ VÔ HIEU VÀ KHÁI NIEM HẬU QUA PHÁP LY CUA GIAO DỊCH DÂN SỰ VÔ HIEU 1. Khái niệm về giao địch dân sự 1. Khái niệm và đặc điềm của giao dịch dân sự Dé tiếp cân nội ham của giao dich dân sự vô hiệu thì trước hết, tác giả sẽ làm 16 khái niém “Giao dịch dén sự". Co thé thay, giao dich dân sự là một dạng mdi quan hệ qua lại, tương tác trao đổi “giữa người với người” và là một trong những phương tiện pháp lý quan trong dé các công dân có thê thỏa mãn nhu câu vật chất, tinh thân trong sản xuất kinh doanh cũng như sinh hoạt tiêu ding Theo nghĩa thông thường “giao dich” được biểu một cách đơn giản nhật là “co quan hệ gặp gỡ, lấp xúc với nhau”!.
Pháp luật ở phân lớn các quốc gia đều không đưa ra khái niệm cu thể về ao dịch dân sự mà khái niém giao dich dân sự chỉ được dé cập dưới góc độ khoa học. Theo đó, trong BLDS nước Công hòa Pháp không có chế dinh giao dich dân sự má chi có quy đính các van đề liên quan đến hợp đông, thừa kê. Tại BLDS Nhật Bản cũng không có quy định, tuy nhiên để thuận tiện hơn cho việc nghiên cứu thì khoa học phép lý đã đưa ra khải niệm sau: “Giao dich dân sự là hènh vi hợp pháp nhằm 1am phát sinh, thay đổi hoặc châm dứt quyền và ngtiia vụ dân sw”?. Như vậy, giao dich dân sự theo quy dinh của BLDS Nhật Bản được tiép cận theo khái niém là “hành vi hợp pháp”.
Khi các bên tham gia vào các giao dich sẽ làm phát sinh quyền và nghĩa vụ dân sự của các chủ thé và pháp luật thừa nhận các giao dich này, đông thời tao điều kiện đêm bảo cho các quyền, nghĩa vụ đó được thực hién Hay trong BLDS Trung Quốc năm 2020 đã đưa ra định nghĩa tương tự với giao dich dân sự “Hanh vi dân sự là hành vi của chủ thé dan sự xác lập, thay đổi, cham đút quyền và nghia vụ dân sự thông qua việc thể hiệný chỉ". Có thé thay, pháp luật của những nước này đều không có khái niém về giao dich dân sự nhung về ban chất và các loại hình như. hợp đồng, hành vi pháp lý đơn phương đều được quy định cụ thể và chỉ tiệt, G Việt Nam, chế đinh GDDS được quy định tại Điều 116 BLDS 2015: “Giao dich dân sự là hop đông hoặc hành vi pháp ly đơn phương làm phát sinh, thay đôi hoặc cham đút quyền, ngliia vụ dân sự". Như vậy, “căn cứ vào sự thé hiện ý chi của các bên tham ' Viên Ngangithac (2019), Tr điên Tiếng viết, Neb Hing Đức, tr405, > Viễnnghiên cứnkhoa học phúp lý (1995), Bik dud Boa hoc Bộ luật Din sự Nhất Bản, tr.
` Điều 133 Bỏ hệt Dân suznớc Cộng hòa Nhân din Trung Hoa $ ga giao dich”, giao dich din sự được biêu luận dưới hai hình tức: hợp đông hoặc hành vì pháp lý đơn phương. Dù thé hiện đưới hình thức hop đồng hay hành vi phép ly don phương thi GDDS đầu là “hành vi có ý thức” của chủ thé khi tham gia xác lập giao dich nham đạt mục dich cụ thé’, vì vậy giao dich dân sự cũng là hành vi mang tính ý chí của chủ thể tham gia giao dịch” Theo Điều 385 BLDS 2015, hợp đồng được quy định là sự thỏa thuận giữa các bên về việc xác lập, thay đổi hoặc châm đứt quyên, nghĩa vu dan sự. Dé hình thành được hop đồng thi cân it nhật hai bên chủ thể (hợp đồng song phương), néu như hợp đông nhiéu hơn hai bên thi sẽ được gợi là hợp đồng đa phương Hơn nữa, hậu quả pháp lý của hop đông sé phát sinh ngay sau khi các bên giao kết hợp đông, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác hoặc pháp luật co quy đính khác. Có thé thay, hợp đồng chính là một loại giao dich thông dung nhất trong đời song pháp luật dân sự và là một trong những căn cử phô biên dé các bên xác lập quyên và ngiấa vụ của minh cũng như cho phía bên kia.
Ví dụ như anh A và chí B ký hợp đồng thuê nhà ở. Ké từ thời điểm ký kết, giao dịch dân sự giữa anh A và chi B phát sinh, theo đó anh A có quyền thu tiên thuê nhà và có ngiữa vụ giao nhà cho chi B sử dụng còn chị B có quyền sử dung can nhà, có nghia vụ trả tiền thuê nhà theo thỏa thuận. Hanh vi pháp lý đơn phương là giao dich dân sự trong đó thể hiện ý chí của một bên nhằm làm phát sinh, thay đôi, châm đút quyên, nghia vụ dân sư Khác với hợp đông dân sự cân phải có sự thỏa thuận của tôi thiểu hai bên chủ thé đã xác lập thi hành vi pháp lý đơn phương chỉ can sư tuyên bô ý chí của mét bên chủ thé. Ví dụ: Công ty A đưa ra tuyên bô lửa thưởng cho nhân viên nao có thể làm tảng doanh thu công ty lên 0.5% sẽ tang 10 triệu dong, Hay vi du mét người chết di, trước khi chết có lập di chúc dé lai cho người khác di sản của minh cho người khác, việc lập ci chúc nay hoàn toàn dựa vào ý chí của bên người dé lại di sản mà không có ý chí của bên nhận di sản và người được nhận di sản co quyên sở hữu tài sản theo di chúc.
Đôi với hợp đồng các chủ thé đều được xác định rõ, tuy nhiên đối với hành vi pháp lý đơn phương thi chi chủ thé của hành vi pháp ly đơn phương mới được xác đính cụ thé. Bên canh đó, không phải moi hành vi pháp lý đơn phương đều được xem là giao dich dân sự ví dụ như chủ sở hữu từ bỏ quyên sở hữu đối với tải sân của minh theo Điều 620 BLDS 2015. Mà theo đó, chỉ + VTi Hing Văn (3016), Giáo ranh luật Dim sự Viết Nam, Ned. Chứvtị quốc gia srthệt tr 168, “ Trường Daihoc LaitThách phố Hồ Chi Mah (2018), Giáo rink Ming guy dink chang về Luật Din sự, Neo.
Hằng Đức - Hồi Liệt ch Vit Nem, tr277. © Hoàng Thể Liên (2008), Bink lun Kho hoc Bổ hật Din sự 2005 (Pap D, Neb. Cháhtrị quốc ga, Hà Nội tr28). 6 những hành vi pháp ly đơn phương nào thé hién được ý chi của một bên chủ thê về một van đề ma đó chính là căn cử xảy ra một trong các hêu quả pháp ly đã được luật dự liêu.
Từ những phân tích trên, ta rút ra được những đặc điểm của giao dịch dân sự như sau: Thứ nhất, GDDS phải thé luận y chí của các chủ thé tham gia giao dich Đây chính là điểm đặc trưng của GDDS. Ở trong mỗi trường hợp, sự thể hiện ý chí trong GDDS lai khác nhau: Trường hợp GDDS 1a hợp đông thi giao dich dan sự thể hiện ý chi của các bên chủ thê trong hop đông va được thé hiện từ quá trình xác lập, thực biên đến quá trình châm đút hợp đẳng Trường hop GDDS là hành vi pháp lý đơn phương thì ý chi được thê hiện ở sự tuyên bô ý chí công khai của một phía chủ thé và việc phát sinh, thay đổi hay châm đút quyên và ngiĩa vụ dân sự trước hết sẽ phụ thuôc vào ý chí của chủ thể đó. Hơn nữa, y chí là nguyên vong, mong muôn chủ quan của con người và phải được thé hiện ra bên ngoài bằng một hình thức nhật dinh dé các chủ thé khác có thể biết được ý chi của chủ thé muốn tham gia vào một GDDS cụ thể. Chinh vì thé, GDDS chính 1à sự thông nhật ý chí và bay tỏ ý chi.
Nếu như thiểu di sư thông nhật nay, giao dich din sự có thể bị vô hiệu”. Thứ hai, chủ thé tham gia giao dich phải tư nguyện Một chủ thé khi mong muôn đạt được một mục đích nhật định thi họ sẽ tự nguyên tham gia vào một GDDS nhật định dé đạt được điều đó. Pháp luật nước ta không hệ bat buộc bat ky bên nao tham gia vào mot giao dich mà chủ. thể đó không muốn mà chỉ điều chỉnh các quan hệ GDDS khi các bên tham gia giao dich Tuy nhién, trong thực tién thì sự tư nguyên này lại mang tinh tương đối, bởi trong một số loại giao dich thi chủ thể sử dung dich vụ không có sự lựa chọn nao khác ma bắt buộc phải lựa chon một chủ thé cung cấp dịch vụ nhất định Đặc biệt là với những dich vụ độc quyên của Nhà nước, bên cung ứng dich vụ thường đã soan sẵn những điệu khoản của hop đông (hợp đông mâu) và khách hàng thé hiện sự chap thuận của minh thông qua việc ký két hợp đông ma không được sửa đôi, thỏa thuận sửa đôi bat kỳ điêu khoăn nào của hợp đồng Ví dụ: Các công ty cung ứng dịch vụ như điện, mang internet thường sẽ soạn mau hợp đông các hop đông dich vụ của minh với khách hàng.
Thứ ba, GDDS luôn làm phát sinh, thay đôi, châm đút quyên và nghĩa vụ của chủ thể tham gia giao dịch. GDDS là hành vi của mét hay nhiều chủ thể nhằm hướng tới việc * Trường Đại học Luật Za Nội (2017), Giáo tink luật Dân sự Việt Mem (Tập D, Ned. Côngm Nhân din, tr186. ? lam phát sinh, thay đổi, châm đứt quyên, nghia vu dân sự.
Cụ thé làm phát sinh quyền, ngiấa vụ dan sự (trường hợp GDDS lam xác lập quyên, ngiĩa vu cho các bên chủ thé trong giao dich), thay đổi (trường hợp giữa các bên chủ thé trong giao dịch đã tôn tại quyên và ngiấa vụ với nhau nhung các bên thỏa thuận dé sửa đổi, bd sung qua đó lam thay đổi quyền, ngliie vụ của minh cũng nhy bên kia), châm đứt quyên, ngĩa vụ dân sự (trường hợp giữa các bên đã tên tại quyền và nghia vụ với nhau, sau đó các bên chủ thé xác lập giao dịch để làm chấm đút các quyền và nghĩa vụ đang tổn tai giữa các bên). Vi du: Công ty A ky hợp dong dich vụ thuê homestay của đơn vi công ty B để cho nhân viên di du lich Hợp đông được ký từ ngày 02/6/2023 và có điều khoản cổng ty A phải tam ting trước cho cổng ty B là 30 triệu đông trong vòng 03 ngày kế từ ngày ký hop đồng Nếu không tam tứng trong thời hen quy định thì công ty B sẽ đơn phương chêm dứt hop dong. Như vậy, trường hợp công ty A không đáp ứng được điều kiện trên thi GDDS bị cham đút, đồng nghĩa với việc châm đút quyên và ng†ĩa vu giữa các bên. Thứ tư, nội dung của GDDS không được trái với luật, dao đức xã hội.