Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu Chương 2: Thực trạng thông tin về hậu quả của biến đổi khí hậu ở Việt Nam trên báo điện tử hiện nay Chương 3: Một số vấn đề đặt ra và giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao vai trò của báo điện tử trong việc thông tin về hậu quả của biến đổi khí hậu ở nước ta hiện nay. Nội dung của luận văn sẽ được trình bày trình tự các chương nói trên. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Các khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài 1.1 Khái niệm biến đổi khí hậu BĐKH đang là vấn đề cấp bách của toàn cầu, nó diễn biến vô cùng phức tạp và là một thách thức lớn với rất nhiều quốc gia trên thế giới trong đó có Việt Nam.
Đã có rất nhiều những định nghĩa về biến BĐKH được đưa ra và chúng ta có thể nghiên cứu một số khái niệm cơ bản sau: Theo định nghĩa của IPCC trong báo cáo lần thứ Tư (AR4) năm 2007 [5] BĐKH là sự biến đổi trạng thái của hệ thống khí hậu, có thể được nhận biết qua sự biến đổi về trung bình và sự biến động của các thuộc tính của nó, được duy trì trong một thời gian đủ dài, điển hình là hàng thập kỷ hoặc dài hơn. Nói cách khác, nếu coi trạng thái cân bằng của hệ thống khí hậu là điều kiện thời tiết trung bình và những biến động của nó trong khoảng vài thập kỷ hoặc dài hơn, thì BĐKH là sự biến đổi từ trạng thái cân bằng này sang trạng thái cân bằng khác của hệ thống khí hậu. Chương trình mục tiêu Quốc gia năm 2008 của Bộ TN&MT Việt Nam giải thích: BĐKH là sự biến đổi trạng thái khí hậu so với trung bình hoặc giao động của khí hậu duy trì trong một khoảng thời gian dài, thường là vài thập kỷ hoặc dài hơn. BĐKH có thể do quá trình tự nhiên bên trong hoặc tác động bên ngoài, hoặc do hoạt động của con người làm thay đổi thành phần của khí quyển.
Theo UNFCCC, BĐKH là sự thay đổi của hệ thống khí hậu gồm khí quyển, thuỷ quyển, sinh quyển, thạch quyển hiện tại và trong tương lai bởi các nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo. Sự thay đổi về khí hậu gây ra trực tiếp hay gián tiếp từ hoạt động của con người làm thay đổi cấu thành của khí quyển trái đất mà cùng với biến đổi khí hậu tự nhiên, đã được quan sát trong một thời kì nhất định. * Biểu hiện của biến đổi khí hậu 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Sự nóng lên của trái đất và nước biển dâng đó chính là những biểu hiện rõ ràng nhất của BĐKH trong những năm qua. Đó là: Sự nóng lên của khí quyển và trái đất nói chung.
Sự dâng cao của mực nước biển do tan băng dẫn tới ngập úng của các vùng đất thấp, các đảo nhỏ trên biển. Sự thay đổi thành phần và chất lượng khí quyển có hại cho môi trường sống của con người và các sinh vật trên trái đất. Sự di chuyển của các đới khí hậu tồn tại hàng nghìn năm trên các vùng khác nhau của trái đất dẫn tới nguy cơ đe dọa sự sống của các loài sinh vật, các hệ sinh thái và hoạt động của con người. * Nguyên nhân của biến đổi khí hậu Nguyên nhân của BĐKH trái đất bao gồm cả tự nhiên và nhân tạo.
Theo báo cáo mới nhất của LHQ, nguyên nhân chủ yếu của hiện tượng BĐKH 90% do con người gây ra. Nhóm nguyên nhân khách quan (do sự biến đổi của tự nhiên) bao gồm: sự biến đổi các hoạt động của mặt trời, sự thay đổi quỹ đạo trái đất, sự thay đổi vị trí và quy mô của các Châu lục, sự biến đổi của các dạng hải lưu, và sự lưu chuyển trong nội bộ hệ thống khí quyển. Nhóm nguyên nhân chủ quan (do sự tác động của con người) xuất phát từ sự thay đổi mục đích sử dụng đất và nguồn nước và sự gia tăng lượng phát thải khí CO2 và các khí nhà kính khác từ các hoạt động của con người. Như vậy, BĐKH không chỉ là hậu quả của hiện tượng hiệu ứng nhà kính (sự nóng lên của trái đất) mà còn bởi nhiều nguyên nhân khác.
Tuy nhiên, có rất nhiều bằng chứng khoa học cho thấy tồn tại mối quan hệ giữa quá trình tăng nhiệt độ trái đất với quá trình tăng nồng độ khí CO2 và các khí nhà kính khác trong khí quyển, đặc biệt trong kỷ nguyên công nghiệp. Trong suốt gần 1 triệu năm trước cách mạng công nghiệp, hàm lượng khí CO2 trong khí quyển nằm trong khoảng từ 170 đến 280 phần triệu (ppm). Hiện tại, con số này đã tăng cao hơn nhiều và ở mức 387 ppm và sẽ còn tiếp tục tăng với 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tốc độ nhanh hơn nữa. Chính vì vậy, sự gia tăng nồng độ khí CO2 trong khí quyển sẽ làm cho nhiệt độ trái đất tăng và nguyên nhân của vấn đề BĐKH là do trái đất không thể hấp thụ được hết lượng khí CO2 và các khí gây hiệu ứng nhà kính khác đang dư thừa trong bầu khí quyển.2 Một số thuật ngữ về biến đổi khí hậu Thời tiết: Là trạng thái khí quyển ở một thời điểm tại một nơi nhất định được xác định bằng tổ hợp các yếu tố: nhiệt độ, áp suất, độ ẩm, tốc độ gió, mưa,… Khí hậu: Là tổng hợp của thời tiết được đặc trưng bởi các trị số thống kê (trung bình, xác suất các cực trị v.) của các yếu tố khí tượng biến động trong một khu vực địa lý.
Thời kỳ trung bình thường là vài thập kỷ. Định nghĩa chính thức của WMO: “Tổng hợp các điều kiện thời tiết ở một khu vực nhất định đặc trưng bởi thống kê dài hạn các biến số của trạng thái khí quyển ở khu vực đó”. Nước biến dâng: Sự dâng mực nước của đại dương trên toàn cầu, trong đó không bao gồm triều, nước dâng do bão,…Nước biển dâng tại một vị trí nào đó có thể cao hơn hoặc thấp hơn so với trung bình toàn cầu vì có sự khác nhau về nhiệt độ của đại dương và các yếu tố khác. El Nino, La Nina, ENSO: Vào những khoảng thời gian không đều đặn, nhưng nhìn chung vào khoảng bốn năm một lần, nhiệt độ bề mặt nước biển phía đông và trung tâm xích đạo Thái Bình Dương lại nóng lên trên diện rộng.
Sự nóng lên đó thường kéo dài khoảng một năm, được gọi là hiện tượng El Nino (tên này có nghĩa là “ Đứa con của Chúa”, do hiện tượng này thường xảy ra vào mùa Giáng sinh ngoài khơi Nam Mỹ, kéo dài và mạnh lên khi hiện tượng El Nino trên toàn Thái Bình Dương xảy ra). El Nino có thể được coi như pha nóng lên của dao động khí hậu. Trong pha lạnh đi, gọi là La Nina, nhiệt độ bề mặt biển Thái Bình Dương xích đạo lạnh đi so với bình thường. Nhiệt độ bề mặt biển đi đôi với sự dịch chuyển lan rộng trong khí quyển về gió, mưa v.v… Dao động nam là để chỉ những biến đổi áp suất bề mặt vùng 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhiệt đới đi kèm chu trình EL Nino/La Nina.
Các hiện tượng này bao gồm sự tương tác mạnh giữa đại dương và khí quyển, và thuật ngữ ENSO (El Nino/Shouthem Osciliation) thường được dùng để chỉ một hiện tượng tổng thể. Ở khu vực Thái Bình Dương, chu trình ENSO sinh ra những biến đổi lớn, rõ ràng trong các dòng hải lưu vùng nhiệt đới, nhiệt độ, gió tín phong, các khu vực mưa v. Thông qua các mối liên hệ xa trong khí quyển, ENSO cũng ảnh hưởng đến khí hậu theo mùa ở nhiều khu vực khác trên toàn cầu. Khí nhà kính: Là các khí có trong khí quyển, có nguồn gốc tự nhiên hoặc nhân tạo,có khả năng hấp thụ các tia có bức sóng trong dải sóng nhiệt hồng ngoại (thermal infrared radiation) trên bề mặt Trái đất, khí quyển và mây mù, ngăn cản và làm giảm lượng bức xạ của Trái đất thoát ra ngoài vũ trụ, do đó làm nóng tầng bên dưới khí quyển và bề mặt Trái đất.
Tác động của các khí này có tính chất của các tia nhiệt trong nhà kính (gây hiệu ứng nhà kính) nên gọi là khí nhà kính. Những khí nhà kính trong khí quyển trên bề mặt Trái đất gồm: Hơi nước, carbon dioxide CO2, nitrous oxide N2O, methane CH4, hydro-flourocarbon HFC, per-flourocarbon PFCs, sulphur hexaflourie SF6. Hệ sinh thái: Là hệ tương tác của một cộng đồng sinh học và các môi trường không có vật thể sống xung quanh. Hạn: Là hiện tượng lượng mưa thiếu hụt nghiêm trọng kéo dài, làm giảm hàm lượng ẩm trong không khí và hàm lượng nước trong đất, làm suy kiệt dòng chảy sông suối, hạ thấp mực nước ao hồ, mực nước trong các tầng chứa nước dưới đất gây ảnh hưởng xấu đến sự sinh trưởng của cây trồng, làm môi trường suy thoái, gây đói nghèo và dịch bệnh.
Hậu quả của biến đổi khí hậu BĐKH đang gây ra rất nhiều hệ lụy khôn lường, nó không chỉ trực tiếp tác động đến đời sống con người mà còn đang hủy hoại các hệ sinh thái trên trái đất. Dưới đây là những hậu quả mà BĐKH đang gây ra. - Các hệ sinh thái bị phá hủy 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com BĐKH cùng với lượng cac bon dioxite ngày càng tăng cao đang trở thành một thách thức cực kỳ lớn với hệ sinh thái, nếu cứ diễn biến như vậy, rất có thể trong tương lai hệ sinh thái sẽ bị phá hủy. Tại Hội nghị cấp cao LHQ về phát triển bền vững (Rio+20), Chương trình Phát triển LHQ (UNDP) đã công bố nghiên cứu “Những quan sát trực tiếp về biến đổi khí hậu và sự bền vững của hệ sinh thái lớn”, cảnh báo các hiểm họa từ biến đổi khí hậu đối với môi trường sống của sinh vật.
Là nguyên nhân làm cho hệ sinh thái đang ngày càng bị mất cân bằng. Các hậu quả của BĐKH gây ra khiến không khí bị ô nhiễm nặng, thiếu hụt nguồn nước ngọt, năng lượng và nhiên liệu khan hiếm và các vấn đề y tế liên quan khác không chỉ ảnh hưởng đến đời sống của chúng ta mà còn là vấn đề sinh tồn. - Mất đa dạng sinh học Nhiệt độ trái đất hiện nay ngày càng khắc nghiệt, nếu cứ tiếp tục nóng lên như vậy sẽ khiến cho các loài sinh vật biến mất hoặc có nguy cơ tuyệt chủng. Theo thống kê đến năm 2050, sẽ có khoảng 50% các loài động thực vật sẽ không còn tồn tại nữa nếu nhiệt độ trái đất tăng thêm từ 1,1 đến 6,4°C nữa.