CHƯƠNG 1 NHỮNG VAN DE LÝ LUẬN VE HAN CHE QUYEN CUA CHA, MẸ DOI VỚI CON CHUA THÀNH NIÊN 1. Khái niệm, ý nghĩa của hạn chế quyền của cha, me đối với con chưa thành niên I. Khái niệm quyền của cha, mẹ và quyền của cha mẹ đối với con chưa thành niên L111. Khái niệm quyền của cha, mẹ Theo Từ điển Tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học: Quyền được hiểu là: “Điều mà pháp luật hoặc xã hội công nhận cho được hưởng, được làm, được đòi hỏi, những điều do địa vị hay chức vụ mà được làm” [24, tr.
Cha được hiểu là “người đàn ông có con trong quan hệ với con” [24, tr. Mẹ được hiểu là: “người dan bà có con trong quan hệ với con. Cha mẹ của con chưa thành niên bao gồm: Cha mẹ đẻ, Cha mẹ nuôi, Cha dượng, Mẹ kế. Dưới góc độ ngôn ngữ thì quyền của cha, mẹ được hiểu là những điều mà xã hội hoặc pháp luật công nhận cho một người với tư cách là cha, là mẹ được làm, được hưởng trong mối quan hệ với con của mình.
Dưới góc độ luật học, quyền được hiểu là khả năng mà pháp luật cho phép một chủ thể được thực hiện. Trong các quan hệ pháp luật khác nhau thì chủ thể có những quyền khác nhau. Như vậy, nói đến quyền của cha, mẹ là đặt trong mối quan hệ giữa cha, mẹ với con. Quyền của cha, mẹ chỉ phát sinh khi quan hệ giữa cha, mẹ và con được xác lập về mặt pháp lý.
Chủ thể có quyền cha, mẹ là cha, mẹ. Quyền cha, mẹ gan liền với tư cách cha hoặc me mà người có quyền đảm nhận trong quan hệ với người chịu sự chi phối của quyền đó. Do vậy, quyền của cha, mẹ là khả năng mà cha, mẹ có được các quyền đối với con của mình. Hơn nữa, quan hệ giữa cha, mẹ với con là một quan hệ pháp luật hôn nhân và gia đình.
Quyền của cha, mẹ đối với con có những đặc điểm sau: Thứ nhất, quyên của cha, mẹ gắn với tư cách của cha, mẹ Trong gia đình có nhiều mối quan hệ, quyền của cha, mẹ chỉ phát sinh khi một người có tư cách là cha hoặc mẹ, và tư cách đó chỉ có được khi giữa cha và mẹ có con chung. Quyền cha, mẹ đối với con gan liền với nhân than của người cha, người mẹ, không phụ thuộc vào tình trạng hôn nhân của cha mẹ. Điều đó có nghĩa là giữa cha, mẹ có thể đang tồn tại quan hệ hôn nhân hoặc không tôn tại hôn nhân hoặc cha, mẹ có thé đang sống chung với nhau hoặc không sống chung với nhau nhưng vẫn có quyền đối với con chung. Đồng thời, quyền của cha, mẹ tồn tại không phụ thuộc vào tính chất mối quan hệ giữa cha, mẹ với con, có thể đó là con đẻ, con nuôi chung, con trong giá thú.
Một khi có cơ sở pháp lý xác định được một người nào đó là cha, là mẹ của đứa trẻ thì phát sinh quyền của cha, mẹ đối với người con đó. Cha và mẹ sẽ thực hiện quyền cha, mẹ đối với con như nhau. Chỉ có cha, mẹ mới có quyền cha mẹ, những thành viên khác trong gia đình như ông bà, cô, dì, cậu, bác, anh, chị. không có quyền cha mẹ.
Khi cha, mẹ không còn hoặc không xác định được, thì quyền này cũng không chuyền giao cho người khác được, mặc dù khi đó những người không phải là cha, mẹ cũng có thể thực hiện một số quyền và nghĩa vụ tương tự như quyền của cha, mẹ như chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục đứa trẻ. nhưng họ thực hiện những quyền này với tư cách khác nhau như giữa ông bà với cháu, giữa anh chị em với nhau. và những quyền đó không phải là quyền của cha, mẹ. Thứ hai, quyền của cha, mẹ không phải là một quyên đơn thuần mà bao gồm nhiều quyên và luôn gắn liên với nghĩa vụ Quyên của cha, mẹ bao gồm nhiều quyền khác nhau.
Có thé thấy cha, mẹ có nhiều quyền đối với con, bao gồm quyền nhân thân và quyền tài sản. Đồng thời, đó không phải là những quyền đơn thuần, mà quyền luôn bao hàm 10 cả nghĩa vụ. Do đó Luật HN&GD đã sử dụng cụm từ “quyền và nghĩa vụ” dé thể hiện rõ sự gắn kết giữa quyền và nghĩa vụ của cha, mẹ, đó là hai mặt không tách rời nhau khi cha mẹ thực hiện quyền đối với con. Thư ba, quyên của cha, mẹ được sử dụng trước hết vì lợi ich của con Quyên của cha, mẹ bao gồm nhiều quyền và nghĩa vụ của cha, mẹ đối với con.
Cha, mẹ thực hiện quyền của mình chính là đảm bảo quyền và lợi ích của con. Chăng hạn, pháp luật quy định cha, mẹ có quyền và nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng con chưa thành niên hoặc con đã thành niên bị tàn tật, mất năng lực hành vi dân sự, không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình là đảm bảo lợi ích của con. Khi đó người con có được những điều kiện vật chất dé đảm bảo cho cuộc sống của mình. Tương tự như vậy, khi cha, mẹ thực hiện những quyền và nghĩa vụ khác của mình đối với con thì thông qua đó quyền và lợi ích hợp pháp của con sẽ được đảm bảo, con được song trong sự yêu thương, chăm sóc, quan tâm của cha me và có được điều kiện sống tốt nhất dé phát triển hài hoa cả về thé chat, tinh thần và đạo đức.
Đồng thời, pháp luật quy định quyền của cha, mẹ mới có căn cứ pháp lý buộc cha, mẹ phải thực hiện những quyền và nghĩa vụ đối với con, khi không thực hiện hoặc có sự vi phạm những nghĩa vụ đối với con thì cha, mẹ sẽ bị áp dụng những chế tài nhất định. Thứ tư, các quyên, nghĩa vụ của cha, mẹ đối với con là do pháp luật quy định, các bên không thể thỏa thuận thay đổi được các quyên, nghĩa vụ đó Từng quyền và nghĩa vụ của cha, mẹ đối với con đã được pháp luật Việt Nam quy định rất rõ trong các luật. Việc quy định như thế sẽ giúp cho cha, mẹ hiểu rõ hơn về quyền và nghĩa vụ của mình trong mỗi gia đình. Các quyền, nghĩa vụ của cha mẹ đối với con là những quyền gắn liền với nhân thân của cha, mẹ và con, chỉ giữa những người có mỗi quan hệ cha, mẹ, con mới có các quyền này đối với nhau.
Đồng thời việc pháp luật quy định rõ 11 quyên và nghĩa vụ của cha, mẹ đối với con như vậy có nghĩa là các bên không thé thỏa thuận thay đổi được các quyền và nghĩa vụ của mình, vì lợi ích của các con và lợi ích chung của gia đình. Hơn nữa quyên và nghĩa vụ của cha, mẹ được pháp luật quy định sẽ nâng cao tinh thần trách nhiệm của cha, mẹ đối với con cái, cha, mẹ phải luôn có trách nhiệm thực hiện và không thé chuyền giao quyền va nghĩa vụ của mình cho người khác. Qua phân tích trên có thê hiểu quyền của cha, mẹ như sau: “Quyển của cha, mẹ là một thuật ngữ pháp lý thể hiện tổng hợp các quyên và nghĩa vụ của cha, mẹ đối với con, bao gom các quyên và nghĩa vụ về nhân thân và về tài sản giữa cha, mẹ và con, được pháp luật quy định nhằm bảo đảm tối đa lợi ich của con. Quyên và nghĩa vụ này gắn liên với tư cách của cha me đổi với con, các bên không thể thỏa thuận thay đổi được các quyên, nghĩa vụ đó.
Khái niệm quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên Quyền của cha, mẹ có thé do cha, me cùng thực hiện chung hoặc cha, mẹ thực hiện riêng (như trường hợp cha mẹ ly hôn, trường hợp con riêng). Nhưng dù cha, mẹ có thực hiện quyền cha, mẹ riêng hay chung thì theo quy định của pháp luật Việt Nam cha, mẹ có quyền và nghĩa vụ như nhau đối với con. Theo quy định tại Điều 21 BLDS 2015 thì người chưa thành niên là người chưa đủ mười tám tuổi, nghĩa là con chưa thành niên là con chưa đủ mười tám tudi. Con chưa thành niên bao gồm tất cả các con do cha, mẹ sinh ra, bao gồm trẻ từ khi sinh ra đến khi chưa đủ 18 tuổi.
Với độ tuổi này trẻ em còn rat non nớt về thé chất, chưa có sự hiểu biết, chưa có nhận thức đầy đủ nên rất cần có sự chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục của cha, mẹ. Quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên bao gồm quyền và nghĩa vụ nhân thân, quyền và nghĩa vụ tài sản: Đối với con chưa thành niên, cha, mẹ có quyền quyết định chế độ pháp lý về nhân thân của con; cha, mẹ có nghĩa vụ và quyên yêu thương, trông nom, chăm sóc, bảo vệ 12 quyền và lợi ích hợp pháp của con; cha mẹ có quyền và nghĩa vụ giáo dục con; cha, mẹ có quyền và nghĩa vụ nuôi dưỡng con; cha, mẹ có quyền quản lý tài sản riêng của con. Quyền của cha mẹ đối với con cái nói chung là thương yêu, tôn trọng ý kiến của con, chăm lo việc học tập, giáo dục dé con phát triển lành mạnh về thể chất, trí tuệ, đạo đức và trở thành người con hiếu thảo của gia đình, công dân có ích cho xã hội; trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình; giám hộ hoặc đại diện theo quy định của BLDS cho con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự; không được phân biệt đối xử với con trên cơ sở giới hoặc theo tình trạng hôn nhân của cha mẹ, không được lạm dụng sức lao động của con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động, không được xúi giục, ép buộc con làm việc trái pháp luật, trái đạo đức xã hội. Quyền của cha mẹ đối với con chưa thành niên cha mẹ được phân loại thành các quyền cơ bản sau: quyền chăm sóc, nuôi dưỡng con; quyền giáo dục con; quyên đại điện cho con; quyền có tài sản riêng của con; quyền quản lý tài sản riêng của con; quyền định đoạt tai sản của con chưa thành niên, con mất năng lực hành vi dân sự,.