Luận án tiến sĩ giữ gìn và phát huy giá trị bản sắc văn hóa dân tộc tày trong điều kiện kinh tế thị trường ở một số tỉnh đông bắc việt nam hiện nay

Luận án tiến sĩ phân tích giá trị văn hóa dân tộc Tày và các biện pháp giữ gìn trong bối cảnh kinh tế thị trường tại Đông Bắc Việt Nam.

• Tác giả: Lê Thị Kim Hưng
• Người hướng dẫn: PGS. Dương Văn Thịnh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Chủ nghĩa xã hội khoa học
• Đề tài: Giữ Gìn và Phát Huy Bản Sắc Văn Hóa Dân Tộc Tày Trong Kinh Tế Thị Trường Ở Đông Bắc Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án
• 0.4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Đóng góp mới của luận án
• 0.6. Ý nghĩa của luận án
• 0.7. Kết cấu của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.1. Những công trình nghiên cứu về văn hóa, bản sắc văn hóa dân tộc, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc
• 1.2. Những công trình nghiên cứu liên quan đến bản sắc văn hóa dân tộc Tày
• 1.2.1. Những công trình nghiên cứu liên quan đến kinh tế thị trường và giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày trong điều kiện kinh tế thị trường
• 1.2.2. Các công trình nghiên cứu về kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay
• 1.2.3. Các công trình nghiên cứu liên quan đến thực trạng, giải pháp giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày trong điều kiện kinh tế thị trường
• 1.3. Đánh giá chung
• 1.3.1. Đánh giá kết quả đạt được của các công trình nghiên cứu
• 1.3.2. Một số vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án
• 1.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC TÀY TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Ở MỘT SỐ TỈNH ĐÔNG BẮC VIỆT NAM HIỆN NAY: THỰC TRẠNG VÀ VẤN ĐỀ ĐẶT RA
• 2.1. Thực trạng giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày trong điều kiện kinh tế thị trường ở một số tỉnh Đông Bắc Việt Nam hiện nay
• 2.2. Những thành tựu trong việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày ở một số tỉnh Đông Bắc
• 2.3. Những hạn chế của việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày ở một số tỉnh Đông Bắc
• 2.4. Nguyên nhân của những thành tựu và hạn chế trong việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày ở một số tỉnh Đông Bắc
• 2.5. Một số vấn đề đặt ra từ thực trạng giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày trong điều kiện kinh tế thị trường ở một số tỉnh Đông Bắc Việt Nam hiện nay
• 2.6. Mâu thuẫn giữa trình độ nhận thức của đồng bào còn hạn chế với yêu cầu nâng cao hiệu quả giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày trong điều kiện kinh tế thị trường ở một số tỉnh Đông Bắc
• 2.6.1. Mâu thuẫn giữa bảo tồn yếu tố văn hóa cũ với tiếp thu yếu tố văn hóa mới khi thực hiện giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày trong điều kiện kinh tế thị trường ở một số tỉnh Đông Bắc
• 2.6.2. Mâu thuẫn giữa sự thiếu hụt, hạn chế về điều kiện vật chất với đảm bảo hiệu quả của việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày ở một số tỉnh Đông Bắc
• 2.7. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC TÀY TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Ở MỘT SỐ TỈNH ĐÔNG BẮC VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Quan điểm giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày trong điều kiện kinh tế thị trường ở một số tỉnh Đông Bắc Việt Nam
• 3.2. Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày trong điều kiện kinh tế thị trường ở một số tỉnh Đông Bắc Việt Nam phải đi đôi với đấu tranh khắc phục những yếu tố văn hóa lạc hậu
• 3.3. Đảm bảo thực hiện mối quan hệ biện chứng giữa phát triển kinh tế thị trường và giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày ở một số tỉnh Đông Bắc Việt Nam
• 3.4. Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày trong điều kiện kinh tế thị trường ở một số tỉnh Đông Bắc Việt Nam cần đảm bảo sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại
• 3.5. Giải pháp giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày trong điều kiện kinh tế thị trường ở một số tỉnh Đông Bắc Việt Nam hiện nay
• 3.5.1. Tăng cường sự lãnh đạo, quản lý của cấp ủy Đảng và chính quyền địa phương trên lĩnh vực văn hóa
• 3.5.2. Đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức về việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa cho đồng bào dân tộc Tày ở một số tỉnh Đông Bắc
• 3.5.3. Đẩy mạnh phát triển kinh tế ở một số tỉnh Đông Bắc nhằm nâng cao đời sống vật chất cho đồng bào, từ đó tạo điều kiện để giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày có hiệu quả
• 3.5.4. Tích cực ngăn ngừa, khắc phục và chống mọi biểu hiện phi văn hóa
• 3.5.5. Tăng cường xây dựng thiết chế văn hoá cơ sở tại các bản, làng, thôn, xóm, đến vùng sâu, vùng xa của dân tộc Tày ở một số tỉnh Đông Bắc Việt Nam
• 3.5.6. Đẩy mạnh công tác điều tra, sưu tầm, kiểm kê lại toàn bộ di sản văn hoá vật thể và phi vật thể của dân tộc Tày ở một số tỉnh Đông Bắc
• 3.6. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4
• 4.1. TIỂU KẾT CHƯƠNG 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Bản Sắc Văn Hóa Tày Trong Kinh Tế Thị Trường

Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn sau hơn 30 năm đổi mới. Thành quả này có được trong điều kiện kinh tế thị trường, nhờ vào bản sắc văn hóa Việt Nam và con người Việt Nam. Nhà nước ta đề cao vai trò của bản sắc văn hóa dân tộc. Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc là nhu cầu khách quan. Khi phát triển kinh tế thị trường, mục tiêu là xây dựng Việt Nam thành một nước xã hội chủ nghĩa giàu mạnh và văn minh. Cần quan tâm xây dựng nền tảng tinh thần của xã hội. Chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử vạch ra qui luật khách quan: đời sống vật chất quy định đời sống tinh thần. Phát triển kinh tế thị trường gắn liền với văn hóa - nền tảng tinh thần của xã hội. Văn hóa là linh hồn của một dân tộc, gắn với những giá trị truyền thống tốt đẹp.

1.1. Vai trò của Văn Hóa trong Phát triển Kinh tế Xã hội

Văn hóa là mục tiêu và động lực của phát triển kinh tế - xã hội. Phát triển văn hóa xây dựng và bồi dưỡng nguồn lực con người về trí tuệ và tâm hồn, năng lực, đạo đức, nhân cách, lối sống. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII nhấn mạnh xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam phát triển toàn diện. Sự phát triển kinh tế - xã hội ở nước ta cần tìm mục tiêu, động lực không chỉ ở yếu tố kinh tế mà còn ở các yếu tố văn hóa. Văn hóa được coi là nền tảng tinh thần của xã hội.

1.2. Đa dạng Văn hóa Việt Nam và Vị trí của Dân tộc Tày

Văn hóa Việt Nam luôn mở cửa đón nhận những yếu tố mới, hội nhập với thế giới. Văn hóa Việt Nam là nền văn hóa thống nhất trên cơ sở đa dạng sắc thái văn hóa của 54 dân tộc. Vùng Đông Bắc Việt Nam có nhiều dân tộc anh em cùng sinh sống, trong đó cộng đồng dân tộc Tày đông thứ hai sau dân tộc Kinh. Văn hóa truyền thống của dân tộc Tày ở một số tỉnh Đông Bắc luôn là di sản quý giá, góp phần làm nên sự phong phú, đa dạng và thống nhất của nền văn hóa dân tộc.

II. Thách Thức Bản Sắc Văn Hóa Tày Trong Bối Cảnh Hội Nhập

Phát triển kinh tế thị trường tạo cơ hội để tôn tạo, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa Tày, nhưng cũng khó tránh khỏi sự thay đổi. Có những thay đổi dẫn tới pha tạp, làm giảm giá trị, xuất hiện xu hướng “Kinh hóa” có nguy cơ đánh mất bản sắc riêng. Trước sự biến động đó cần thiết phải quan tâm, nghiên cứu, đề xuất những quan điểm, giải pháp kịp thời. Mặc dù đã có nhiều công trình nghiên cứu về giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày, nhưng chưa có công trình mang tính toàn diện, cụ thể về việc này trong điều kiện kinh tế thị trường ở một số tỉnh Đông Bắc.

2.1. Tác động của Kinh tế Thị trường đến Văn hóa Truyền thống Tày

Kinh tế thị trường mang lại cơ hội phát triển kinh tế, cải thiện đời sống vật chất cho đồng bào Tày. Tuy nhiên, nó cũng đặt ra thách thức lớn đối với việc bảo tồn văn hóa truyền thống. Sự du nhập của văn hóa ngoại lai, lối sống tiêu dùng có thể làm xói mòn các giá trị văn hóa bản địa.

2.2. Nguy cơ Kinh hóa và Sự mai một Bản Sắc Văn Hóa Tày

Sự giao lưu văn hóa mạnh mẽ trong bối cảnh kinh tế thị trường có thể dẫn đến tình trạng “Kinh hóa”, khi các yếu tố văn hóa Kinh (văn hóa của người Kinh) dần thay thế hoặc lấn át các yếu tố văn hóa Tày. Điều này đe dọa sự tồn tại và phát triển của bản sắc văn hóa Tày.

III. Cách Giữ Gìn Phát Huy Giá Trị Văn Hóa Tày Trong Kinh Tế

Việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày cần tiếp cận một cách chủ động và sáng tạo. Cần khai thác các giá trị văn hóa truyền thống để tạo ra các sản phẩm và dịch vụ độc đáo, có giá trị kinh tế. Du lịch văn hóa, nghề thủ công truyền thống, ẩm thực Tày có thể trở thành những nguồn thu quan trọng, đồng thời góp phần quảng bá và bảo tồn văn hóa. Cần có sự đầu tư và hỗ trợ từ nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng để phát triển các ngành kinh tế dựa trên văn hóa Tày.

3.1. Phát triển Du lịch Văn hóa Cộng đồng gắn với Bản Sắc Tày

Du lịch văn hóa có thể mang lại nguồn thu nhập quan trọng cho cộng đồng địa phương, đồng thời giúp bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Phát triển du lịch cộng đồng, trong đó người dân địa phương tham gia trực tiếp vào việc cung cấp dịch vụ du lịch, là một hướng đi hiệu quả.

3.2. Khôi phục và Phát triển Nghề Thủ Công Truyền Thống của người Tày

Nghề thủ công truyền thống Tày, như dệt thổ cẩm, làm giấy, đan lát, có giá trị văn hóa và kinh tế cao. Cần có chính sách hỗ trợ, đào tạo nghề, tìm kiếm thị trường để khôi phục và phát triển các nghề này.

3.3. Nâng cao Giá trị Sản phẩm Nông nghiệp Ẩm thực Tày

Các sản phẩm nông nghiệp đặc trưng của vùng, như gạo nếp, chè, măng, có thể được chế biến thành các sản phẩm đặc sản, mang đậm bản sắc văn hóa Tày. Ẩm thực Tày với các món ăn truyền thống cũng là một yếu tố thu hút khách du lịch và tạo ra giá trị kinh tế.

IV. Giải Pháp Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Văn Hóa Tày Bền Vững

Cần có chính sách hỗ trợ toàn diện từ nhà nước để bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày. Chính sách này cần tập trung vào việc bảo tồn các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, hỗ trợ các hoạt động văn hóa cộng đồng, đào tạo đội ngũ cán bộ văn hóa, tăng cường tuyên truyền, giáo dục về văn hóa Tày. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các ban, ngành, địa phương và cộng đồng để đảm bảo tính hiệu quả và bền vững của các chính sách.

4.1. Đầu tư vào Bảo tồn Di sản Văn hóa Vật thể và Phi vật thể

Cần tăng cường đầu tư vào việc bảo tồn và phục dựng các di tích lịch sử, văn hóa, các công trình kiến trúc truyền thống của người Tày. Đồng thời, cần chú trọng bảo tồn các văn hóa phi vật thể Tày, như ngôn ngữ, chữ viết, phong tục tập quán, lễ hội, nghệ thuật biểu diễn.

4.2. Hỗ trợ các Hoạt động Văn hóa Cộng đồng và Lễ hội Truyền thống

Nhà nước cần hỗ trợ các hoạt động văn hóa cộng đồng, như các câu lạc bộ văn nghệ, các đội văn nghệ quần chúng. Các lễ hội truyền thống Tày cần được khôi phục, tổ chức và quảng bá rộng rãi.

4.3. Tăng cường Giáo dục và Tuyên truyền về Văn hóa Tày

Cần đưa văn hóa Tày vào chương trình giáo dục ở các trường học, từ cấp mầm non đến đại học. Đồng thời, cần tăng cường tuyên truyền, quảng bá về văn hóa Tày trên các phương tiện truyền thông đại chúng.

V. Nghiên Cứu Thực Trạng Giải Pháp Giữ Gìn Văn Hóa Tày

Các nghiên cứu về bản sắc văn hóa dân tộc Tày cần tập trung vào việc đánh giá thực trạng bảo tồn và phát huy văn hóa, xác định các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa Tày trong bối cảnh kinh tế thị trường, và đề xuất các giải pháp phù hợp. Các nghiên cứu này cần có sự tham gia của các nhà khoa học, các nhà quản lý, các nghệ nhân và cộng đồng địa phương. Kết quả nghiên cứu cần được công bố rộng rãi và ứng dụng vào thực tiễn.

5.1. Đánh giá Thực trạng Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Tày

Cần đánh giá một cách khách quan và toàn diện thực trạng bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể của dân tộc Tày. Xác định những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế.

5.2. Xác định Yếu tố ảnh hưởng đến Văn hóa Tày trong KT Thị trường

Phân tích các tác động tích cực và tiêu cực của kinh tế thị trường đến văn hóa Tày. Xác định các yếu tố kinh tế, xã hội, văn hóa có ảnh hưởng lớn đến việc bảo tồn và phát huy văn hóa Tày.

5.3. Đề xuất Giải pháp Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Tày

Đề xuất các giải pháp cụ thể, khả thi và phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương để bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của dân tộc Tày.

VI. Tương Lai Phát Triển Bền Vững Văn Hóa Tày Trong Hội Nhập

Việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày không chỉ là trách nhiệm của nhà nước và cộng đồng địa phương, mà còn là cơ hội để phát triển kinh tế - xã hội một cách bền vững. Cần xây dựng một chiến lược phát triển văn hóa Tày dài hạn, có tầm nhìn xa, kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, giữa truyền thống và hiện đại. Phát triển bền vững văn hóa Tày sẽ góp phần làm phong phú thêm nền văn hóa Việt Nam, đồng thời nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào Tày.

6.1. Xây dựng Chiến lược Phát triển Văn hóa Tày Dài hạn

Cần có một chiến lược phát triển văn hóa Tày dài hạn, có mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp cụ thể, phù hợp với điều kiện thực tế và xu hướng phát triển của xã hội.

6.2. Kết hợp Hài hòa giữa Bảo tồn và Phát triển Văn hóa

Cần tìm ra sự cân bằng giữa việc bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống và phát triển các yếu tố văn hóa mới, phù hợp với xu thế hội nhập và phát triển.

6.3. Phát triển Bền vững Kinh tế Xã hội gắn với Văn hóa Tày

Sử dụng các giá trị văn hóa Tày để phát triển kinh tế - xã hội một cách bền vững, tạo ra những sản phẩm và dịch vụ độc đáo, có giá trị gia tăng cao.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công trình nghiên cứu tiến sĩ triết học chuyên ngành Chủ nghĩa xã hội khoa học (mã số: 62 22 03 08) của nghiên cứu sinh Lê Thị Kim Hưng, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Dương Văn Thịnh tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội (2018), mang tên: "Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày trong điều kiện kinh tế thị trường ở một số tỉnh Đông Bắc Việt Nam hiện nay". Đây là một khảo cứu lý luận và thực tiễn tiên phong đặt trong bối cảnh Việt Nam trải qua hơn 30 năm đổi mới, khi nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tạo ra những biến đổi căn bản trong toàn bộ đời sống kinh tế - xã hội vùng đồng bào thiểu số.

Khoảng trống học thuật (Research Gap) cốt lõi mà luận án giải quyết là sự thiếu hụt các công trình nghiên cứu chuyên sâu, toàn diện và có hệ thống về cơ chế vận hành, xung đột cấu trúc và giải pháp bảo tồn bản sắc văn hóa của cộng đồng người Tày – dân tộc thiểu số có dân số đông nhất vùng Đông Bắc (với 1.392.000 người trên cả nước) – dưới tác động trực tiếp của các quy luật kinh tế thị trường (quy luật giá trị, cạnh tranh, cung cầu). Các nghiên cứu trước đây chủ yếu dừng lại ở góc độ dân tộc học mô tả thuần túy hoặc tiếp cận kinh tế học độc lập mà chưa luận giải thấu đáo mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội trong thời kỳ chuyển đổi.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu (Research Questions) và giả thuyết khoa học (Hypotheses) được xác định rõ ràng:

• RQ1: Bản sắc văn hóa dân tộc Tày bao gồm những thành tố cấu trúc cốt lõi nào cần được ưu tiên bảo tồn trong điều kiện mới?
• RQ2: Cơ chế tác động hai mặt (tích cực và tiêu cực) của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đối với bản sắc văn hóa dân tộc Tày diễn ra như thế nào?
• RQ3: Thực trạng biến đổi văn hóa và những mâu thuẫn cơ bản nảy sinh tại địa bàn thực nghiệm là gì?
• RQ4: Hệ thống quan điểm và giải pháp đồng bộ nào có thể giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa phát triển kinh tế và bảo tồn di sản?
• H1: Quá trình chuyển đổi sang kinh tế thị trường tất yếu tạo ra xung đột giữa bảo tồn các giá trị truyền thống khép kín và xu hướng "Kinh hóa", thương mại hóa văn hóa.
• H2: Sự suy giảm của các thiết chế văn hóa cơ sở và điều kiện vật chất là điểm nghẽn chính làm suy yếu khả năng tự đề kháng của văn hóa tộc người Tày.
• H3: Việc kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế sinh kế (du lịch sinh thái, thương mại hóa sản phẩm bản địa) với bảo tồn chọn lọc sẽ tạo ra động lực nội sinh cho văn hóa Tày.

Khung lý thuyết của luận án dựa trên hệ thống quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa và đường lối Đại hội XII của Đảng Cộng sản Việt Nam: "Xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam phát triển toàn diện, hướng đến chân - thiện - mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học; xây dựng văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội". Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 3 tỉnh trọng điểm vùng Đông Bắc: Thái Nguyên, Bắc Kạn và Lạng Sơn từ mốc khởi đầu công cuộc Đổi mới (1986) đến năm 2018.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tình hình nghiên cứu được tác giả phân tích đa tầng qua 3 luồng học thuật chính:

1. Dòng nghiên cứu lý luận văn hóa và bản sắc văn hóa: Nổi bật với luận điểm của Phạm Văn Đồng (1994) trong "Văn hóa và đổi mới", khẳng định: "Văn hóa là đổi mới, đổi mới là văn hóa, như vậy hai là một và một thành hai". Tác giả Hồ Bá Thâm (2003) phân tích bản sắc văn hóa như một bản thể sống động đa chiều (tiếp cận hoạt động, giá trị, phát triển và công nghệ). Trần Ngọc Thêm (2004, 2014) khảo cứu hệ giá trị văn hóa và ứng xử sinh thái nhân văn của người Việt, đồng thời chỉ ra tính hai mặt của kinh tế thị trường tác động lên cấu trúc văn hóa truyền thống.
2. Dòng nghiên cứu kinh tế thị trường và biến đổi văn hóa: Nguyễn Duy Bắc (2008) phân tích sự trượt chuyển của các thang giá trị văn hóa đạo đức, gia đình, lối sống dưới tác động của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; Vũ Đình Bách (2008) làm rõ cơ chế thể chế và các điều kiện đảm bảo vận hành nền kinh tế thị trường gắn với an sinh và tiến bộ xã hội.
3. Dòng chuyên khảo nhân học và văn hóa dân tộc Tày - Nùng: Các công trình nền tảng của Lã Văn Lô và Hà Văn Thư (1984), Viện Dân tộc học (1992), Hoàng Quyết và Ma Khánh Bằng (2002), Hoàng Ngọc La và Hoàng Hoa Toàn (1998), Nguyễn Thị Yên (2009), La Công Ý (2014) đã miêu tả chi tiết hệ thống tín ngưỡng dân gian (Then, Mo, Pụt, Tào), văn học dân gian, lễ hội Lồng Tồng và văn hóa vật chất (nhà sàn, trang phục chàm đen).

Các cuộc tranh luận học thuật (Debates) nảy sinh xoay quanh hai trường phái đối lập:

• Trường phái bảo tồn tĩnh/nguyên trạng (Preservationism): Coi mọi biến đổi do kinh tế thị trường mang lại đều làm tha hóa hoặc xói mòn bản sắc truyền thống, chủ trương giữ nguyên trạng các cấu trúc cổ xưa.
• Trường phái tiếp biến - thị trường hóa (Commercialization/Modernism): Coi sự biến mất của các yếu tố cổ truyền là tất yếu của quy luật cạnh tranh và phát triển kinh tế, thúc đẩy biến di sản thành hàng hóa tiêu dùng văn hóa.

Luận án định vị mình ở giao điểm trung gian biện chứng: Bản sắc văn hóa không phải là một "hóa thạch bất biến" mà là một cấu trúc động ("dĩ bất biến, ứng vạn biến"), có sự kết hợp chọn lọc giữa kế thừa truyền thống ("gạn đục khơi trong") và bản địa hóa các giá trị tiến bộ của thời đại.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế:

• So với mô hình văn hóa đại chúng và truyền thông thương mại của James Wilson và Stan Le Roy Wilson (1983) trong "Mass Media, Mass Culture" tại phương Tây (vốn đặt văn hóa dân gian vào vòng xoáy thương mại hóa triệt để), luận án đã khẳng định tính đặc thù của thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN tại Việt Nam – nơi nhà nước đóng vai trò điều tiết nhằm bảo vệ các nhóm dân tộc thiểu số khỏi sự đồng hóa thị trường tự do.
• So với các nghiên cứu bảo tồn văn hóa tộc người Tráng (dân tộc có quan hệ ngôn ngữ Tày - Thái) tại Quảng Tây, Trung Quốc (Hội đồng Lý luận Trung ương, 2012), luận án cung cấp mô hình thực chứng phù hợp với đặc thù phân bố cư trú đan xen và chính sách dân tộc tại vùng Đông Bắc Việt Nam.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng lý luận của Chủ nghĩa duy vật lịch sử (C. Mác, Ph. Ăng-ghen, V.I. Lênin) về mối quan hệ giữa cơ sở hạ tầng (kinh tế thị trường nhiều thành phần) và kiến trúc thượng tầng (ý thức văn hóa tộc người). Công trình chứng minh rằng: Kinh tế thị trường không chỉ đơn thuần là phương thức phân phối của cải vật chất mà còn là môi trường sinh thái xã hội mới tái cấu trúc các giá trị tinh thần.

Mô hình lý thuyết được phát triển dựa trên 3 mệnh đề cốt lõi:

• Mệnh đề 1: Tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội – khi phương thức canh tác nông nghiệp tự cấp tự túc chuyển sang sản xuất hàng hóa, không gian văn hóa bản làng truyền thống bị biến đổi cấu trúc tất yếu.
• Mệnh đề 2: Tính độc lập tương đối và sự tác động trở lại của ý thức xã hội – bản sắc văn hóa Tày đóng vai trò là "bộ lọc" tiếp biến và là nguồn lực nội sinh thúc đẩy kinh tế du lịch và gắn kết cộng đồng.
• Mệnh đề 3: Quy luật phủ định của phủ định trong phát triển văn hóa – sự đào thải các hủ tục mê tín lạc hậu là tiền đề để nâng tầm các giá trị nhân văn (nghệ thuật Then, tính cố kết cộng đồng, tri thức bản địa) lên nấc thang mới.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp 3 trụ cột lý thuyết:

1. Lý thuyết hình thái kinh tế - xã hội và quy luật biện chứng (Marxism-Leninism).
2. Lý thuyết tiếp biến văn hóa (Acculturation Theory) trong nhân học văn hóa.
3. Lý thuyết sinh thái nhân văn vùng miền đặc thù của Đông Bắc Bộ.

Cách tiếp cận phân tích đi từ cấu trúc hình thái văn hóa kép:

• Văn hóa vật chất: Nhà sàn truyền thống 3 thế hệ, trang phục chàm đen tự dệt, nông cụ sản xuất lúa nước (cái cày - "mạc thay"), ẩm thực dân gian.
• Văn hóa tinh thần: Tín ngưỡng vạn vật hữu linh, hệ thống thực hành Then - Mo - Pụt - Tào, làn điệu dân ca (Sli, Lượn cọi, Lượn slương, Phong slư), lễ hội Lồng Tồng, hương ước bản làng.

Điều kiện biên (Boundary Conditions): Khung phân tích này có giá trị ứng dụng cao đối với các cộng đồng cư dân thuộc nhóm ngôn ngữ Tày - Thái và các tộc người thiểu số định cư vùng thung lũng miền núi phía Bắc trong điều kiện kinh tế thị trường chuyển đổi.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

• Triết lý nghiên cứu: Chủ nghĩa duy thực phê phán (Critical Realism) kết hợp phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử. Nghiên cứu không nhìn nhận văn hóa như một tập hợp sự kiện tĩnh mà là một quá trình vận động dưới tác động của các mâu thuẫn kinh tế - xã hội khách quan.
• Thiết kế hỗn hợp (Mixed-Methods Design): Kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu lý luận văn bản (phân tích chủ trương chính sách của Đảng, Nhà nước) với phương pháp điền dã dân tộc học (Ethnographic Fieldwork) và thống kê xã hội học thực chứng.
• Thiết kế đa cấp độ (Multi-level): Khảo sát từ cấp độ cá nhân/hộ gia đình người Tày, cấp độ cộng đồng thôn bản, đến cấp độ quản lý vĩ mô của cấp ủy Đảng và chính quyền 3 tỉnh (Thái Nguyên, Bắc Kạn, Lạng Sơn).

Quy trình nghiên cứu rigorous

• Chiến lược chọn mẫu: Chọn mẫu có chủ đích kết hợp phân tầng địa lý tại các địa bàn đại diện:
  • Vùng ven đô, công nghiệp hóa nhanh: Huyện Định Hóa, Võ Nhai (Thái Nguyên).
  • Vùng lõi sinh thái, du lịch: Huyện Ba Bể, Chợ Mới (Bắc Kạn).
  • Vùng biên mậu, giao thương quốc tế: Huyện Bình Gia, Cao Lộc, Văn Lãng (Lạng Sơn).
• Thu thập dữ liệu:
  • Điền dã dân tộc học: Quan sát tham dự (Participant Observation) tại các không gian sinh hoạt văn hóa thực tế, điển hình như Lễ hội Lồng Tồng tại bản Chu, xã Hưng Đạo, huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn.
  • Phỏng vấn sâu và tọa đàm: Tiếp xúc trực tiếp các chủ thể văn hóa (nghệ nhân Then, thầy Tào, già làng, trưởng bản) và cán bộ quản lý văn hóa cơ sở.
• Tam giác đạc (Triangulation): Thực hiện đối chiếu đa chiều giữa tư liệu thành văn (chính sách, kỷ yếu khoa học), tư liệu điền dã thực địa và số liệu thống kê kinh tế - xã hội chính thức từ các niên giám thống kê địa phương.

Data và phân tích

• Đặc trưng địa bàn khảo cứu:
  • Dân tộc Tày là cư dân bản địa lâu đời, chiếm tỷ lệ dân số lớn tại 3 tỉnh Đông Bắc (Thái Nguyên, Bắc Kạn, Lạng Sơn).
  • Địa bàn nghiên cứu phản ánh sự đa dạng về điều kiện tự nhiên: từ cao nguyên đá vôi, thung lũng lòng chảo đến các cửa khẩu biên giới quốc tế (Tà Lùng, Hữu Nghị, Móng Cái) và các trục quốc lộ huyết mạch (1A, 1B, 4B, 3).
• Phương pháp xử lý dữ liệu:
  • Kết hợp phân tích - tổng hợp định tính với phương pháp logic - lịch sử để dựng lại tiến trình vận động của văn hóa Tày từ giai đoạn kháng chiến (chiến khu Việt Bắc, ATK Định Hóa) đến thời kỳ hội nhập KTTT.
  • Phân loại, so sánh đối chiếu giữa các thế hệ (người cao tuổi và thanh niên Tày) về mức độ thụ hưởng và thực hành các nghi lễ cổ truyền.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Sự biến đổi sâu sắc của văn hóa vật chất: Dưới áp lực của thị trường hàng hóa tiêu dùng, trang phục chàm truyền thống hầu như biến mất trong sinh hoạt thường nhật, bị thay thế bởi quần áo may sẵn công nghiệp và chỉ còn xuất hiện mang tính biểu diễn trong lễ hội. Cấu trúc nhà sàn 3 thế hệ bằng gỗ tự nhiên đang suy giảm nghiêm trọng do sự khan hiếm tài nguyên rừng và chi phí xây dựng cao, nhường chỗ cho nhà xây gạch kiên cố dạng ống kiểu người Kinh.
2. Sự chuyển dịch công năng của văn hóa tinh thần: Tín ngưỡng Then, Mo, Pụt đã có bước chuyển hóa rõ nét từ chức năng tâm linh - chữa bệnh thần bí nguyên thủy sang chức năng sinh hoạt nghệ thuật diễn xướng dân gian. Việc đẩy mạnh y tế cơ sở đã làm thay đổi tập quán "mời thầy Then về cúng chữa bệnh" sang khám chữa bệnh tại trạm xá, đồng thời độ tuổi kết hôn trung bình được nâng lên (trước đây tình trạng tảo hôn 12-16 tuổi diễn ra khá phổ biến, nay người dân đã tuân thủ Luật Hôn nhân và Gia đình).
3. Phát hiện 3 mâu thuẫn/xung đột cấu trúc lớn:
   • Mâu thuẫn 1: Trình độ nhận thức của một bộ phận đồng bào còn hạn chế, tư tưởng trông chờ ỷ lại vào Nhà nước đối lập với yêu cầu chủ động, sáng tạo nâng cao hiệu quả giữ gìn bản sắc trong cơ chế thị trường.
   • Mâu thuẫn 2: Xung đột gay gắt giữa bảo tồn nguyên vẹn yếu tố văn hóa cổ truyền với nhu cầu tiếp thu yếu tố văn hóa mới hiện đại, dẫn đến hiện tượng lai căng, lệch chuẩn hoặc nguy cơ "Kinh hóa" làm phai nhạt cốt cách tộc người.
   • Mâu thuẫn 3: Sự thiếu hụt, nghèo nàn về nguồn lực vật chất và thiết chế văn hóa cơ sở đối lập với yêu cầu ngày càng cao của việc bảo tồn di sản quy mô lớn.
4. Hiện tượng thương mại hóa và sân khấu hóa lễ hội: Điển hình tại các lễ hội lớn như Lễ hội Lồng Tồng vùng Đông Bắc, xuất hiện xu hướng lạm dụng dịch vụ thương mại, biến không gian tâm linh thành nơi vụ lợi kinh tế, làm suy giảm tính thiêng và tinh thần cố kết cộng đồng thuần khiết.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Bổ sung luận cứ khoa học khẳng định văn hóa không đứng ngoài kinh tế; phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN phải lấy văn hóa làm nền tảng tinh thần và mục tiêu điều tiết nhân văn.
• Về mặt phương pháp luận: Cung cấp mô hình khảo sát liên ngành Triết học - Nhân học - Kinh tế học ứng dụng cho việc nghiên cứu các tộc người thiểu số tại vùng chuyển đổi.
• Về mặt thực tiễn và chính sách:
  • Đề xuất lộ trình nâng cao năng lực lãnh đạo của tổ chức Đảng và chính quyền cơ sở: Đổi mới phương thức tuyên truyền giáo dục, đưa tri thức bản sắc Tày vào trường Phổ thông Dân tộc nội trú.
  • Xây dựng mô hình phát triển sinh kế bền vững: Gắn kết bảo tồn Then, hát Sli, Lượn với phát triển du lịch cộng đồng (Homestay nhà sàn) tại các điểm đến như Hồ Ba Bể (Bắc Kạn) và ATK Định Hóa (Thái Nguyên).
  • Tăng cường đầu tư thiết chế văn hóa cơ sở: Hoàn thiện hệ thống nhà văn hóa thôn bản, đẩy mạnh công tác kiểm kê, số hóa và sưu tầm toàn diện di sản Hán Nôm Tày, nghi lễ Then và diễn xướng dân gian.

Limitations và Future Research

• Hạn chế về phạm vi không gian: Nghiên cứu chỉ tập trung chuyên sâu vào 3 tỉnh (Thái Nguyên, Bắc Kạn, Lạng Sơn), chưa bao quát toàn bộ vùng Đông Bắc mở rộng như Cao Bằng, Hà Giang, Tuyên Quang, Quảng Ninh – nơi có những phân nhóm Tày mang đặc trưng sinh thái biên giới và hải đảo khác biệt.
• Hạn chế về dữ liệu lượng hóa: Do đặc thù đề tài thuộc chuyên ngành Triết học - Chủ nghĩa xã hội khoa học, việc áp dụng các mô hình kinh tế lượng hoặc phân tích định lượng thống kê nâng cao (như SEM, mô hình hồi quy đa biến) để đo lường định lượng giá trị vốn văn hóa còn ở mức độ khái quát.
• Hướng nghiên cứu tương lai:
  1. Mở rộng nghiên cứu so sánh xuyên biên giới về biến đổi văn hóa giữa người Tày (Việt Nam) và người Tráng (Quảng Tây, Trung Quốc).
  2. Đánh giá tác động của không gian số và mạng xã hội đối với sự chuyển giao tri thức bản sắc cho thế hệ trẻ người Tày.
  3. Xây dựng bộ chỉ số lượng hóa (Cultural Capital Index) đo lường đóng góp của di sản Then Tày vào chuỗi giá trị du lịch kinh tế địa phương.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Cung cấp nguồn tư liệu chuyên khảo có giá trị trích dẫn cao cho các nghiên cứu sinh, học viên cao học thuộc các ngành Triết học, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Dân tộc học, Văn hóa học và Chính sách công.
• Tác động chính sách: Cung cấp cơ sở lý luận và thực chứng quan trọng để Ban Dân tộc, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch các tỉnh Thái Nguyên, Bắc Kạn, Lạng Sơn cụ thể hóa các Nghị quyết của Đảng về công tác dân tộc và phát triển văn hóa trong thời kỳ mới.
• Lợi ích kinh tế - xã hội: Góp phần định hướng chiến lược chuyển đổi di sản thành tài sản kinh tế thông qua du lịch di sản, tạo việc làm và nâng cao thu nhập thực tế cho đồng bào người Tày, qua đó củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và đảm bảo an ninh quốc phòng vùng phên dậu Đông Bắc.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận một khung phân tích triết học sâu sắc về biến đổi văn hóa tộc người trong nền kinh tế chuyển đổi; nhận diện các khoảng trống nghiên cứu liên ngành.
• Cơ quan hoạch định chính sách cấp Trung ương và Địa phương: Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Ủy ban Dân tộc, cấp ủy chính quyền các tỉnh Đông Bắc có cơ sở khoa học để ban hành cơ chế đầu tư thiết chế văn hóa phù hợp.
• Cộng đồng người Tày và các Doanh nghiệp Du lịch: Nắm bắt được phương thức giữ gìn các giá trị cốt lõi (tiếng nói, chữ Nôm Tày, Then, nhà sàn) gắn với mô hình kinh tế du lịch bản địa, mang lại lợi ích kinh tế trực tiếp mà không làm mai một bản sắc.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Luận án đã mở rộng nguyên lý duy vật lịch sử về quy luật quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội vào bối cảnh kinh tế thị trường định hướng XHCN tại vùng dân tộc thiểu số. Công trình chỉ rõ bản sắc văn hóa Tày không đối lập tuyệt đối với kinh tế thị trường mà có khả năng chuyển hóa thành động lực nội sinh nếu được định hướng và điều tiết đúng đắn.

2. Phương pháp nghiên cứu có điểm đổi mới nào so với các nghiên cứu trước? So với các công trình dân tộc học thuần túy trước đây (như của Hoàng Quyết hay La Công Ý), luận án kết hợp phương pháp luận triết học với phương pháp điền dã dân tộc học và phân tích chính sách công, đặt đối tượng nghiên cứu trong sự tương tác đa chiều giữa 3 tỉnh có tốc độ thị trường hóa khác nhau (công nghiệp hóa ở Thái Nguyên, sinh thái ở Bắc Kạn, biên mậu ở Lạng Sơn).

3. Phát hiện bất ngờ và phản trực giác nhất từ dữ liệu thực tế là gì? Sự phát triển của kinh tế thị trường và tiếp cận y tế hiện đại không tiêu diệt nghi lễ Then - Mo mà tái cấu trúc chức năng của nó: chuyển từ một hình thức mê tín chữa bệnh sang một loại hình nghệ thuật diễn xướng dân gian có giá trị du lịch cao, được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

4. Nghiên cứu có cung cấp giao thức tái lặp (Replication Protocol) không? Có. Hệ thống tiêu chí phân loại văn hóa vật chất/tinh thần, bộ câu hỏi phỏng vấn sâu nghệ nhân và phương pháp tiếp cận điền dã tại thiết chế văn hóa cơ sở được chuẩn hóa, có thể tái lập để nghiên cứu các cộng đồng tộc người thiểu số khác như Nùng, Thái, Dao, Mường.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm được phác thảo ra sao? Tác giả định hướng lộ trình nghiên cứu tiếp theo tập trung vào việc số hóa di sản Hán Nôm Tày, đánh giá tác động của cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư đến sự tồn vong của các phương ngữ Tày, và nghiên cứu chuỗi giá trị kinh tế di sản tại các vùng đồng bào thiểu số miền núi phía Bắc.

Kết luận

1. Luận án đã hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm hệ thống khái niệm công cụ: "Văn hóa", "Bản sắc văn hóa dân tộc", "Bản sắc văn hóa dân tộc Tày" dưới lăng kính Chủ nghĩa xã hội khoa học.
2. Nhận diện chính xác 4 đặc trưng cốt lõi của bản sắc văn hóa Tày: Không gian cư trú bản làng gắn với nhà sàn truyền thống; Trang phục chàm đen mộc mạc đặc thù; Thiết chế xã hội cộng đồng gắn kết; Kho tàng nghệ thuật dân gian phong phú (Then, Lượn, Sli, Lễ hội Lồng Tồng).
3. Đánh giá khách quan thực trạng hai mặt của quá trình thị trường hóa: Nâng cao mức sống và dân trí của đồng bào Tày nhưng đồng thời tạo ra nguy cơ mai một tiếng nói, chữ viết và hiện tượng "Kinh hóa" văn hóa vật chất.
4. Chỉ ra 3 mâu thuẫn cấu trúc nội tại mang tính quy luật trong quá trình bảo tồn di sản tại các tỉnh Thái Nguyên, Bắc Kạn, Lạng Sơn.
5. Đề xuất hệ thống 6 nhóm giải pháp đồng bộ có tính khả thi cao: Từ tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, nâng cao nhận thức, phát triển kinh tế sinh kế, đấu tranh chống phi văn hóa, củng cố thiết chế cơ sở đến tổng kiểm kê di sản toàn diện.
6. Mở ra các hướng nghiên cứu liên ngành mới về kinh tế văn hóa và an ninh văn hóa vùng biên cương, khẳng định văn hóa dân tộc Tày là một bộ phận không thể tách rời cấu thành sự thống nhất trong đa dạng của nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề xây dựng một nền văn hoá hiện đại, nhân văn, có sự tiếp thu và chọn lọc tinh hoa văn hoá nhân loại, đồng thời giữ gìn và phát huy BSVH các dân tộc. Các công trình nghiên cứu về giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Vấn đề giữ gìn và phát huy BSVH dân tộc đƣợc nhiều nhà nghiên cứu quan tâm, nhất là trong điều kiện KTTT đặt ra nhiều vấn đề cần phải lý giải, làm cơ sở cho việc xác định phƣơng hƣớng, lựa chọn các yếu phù hợp và tháo gỡ những khó khăn, vƣớng mắc trong quá trình phát triển nền văn hóa nƣớc nhà. Tiêu biểu có các công trình sau: 14 (LUAN.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Lê Nhƣ Hoa với công trình nghiên cứu “Phát huy bản sắc văn hóa Việt Nam trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa” [53] đã phân tích để làm sáng tỏ văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là yếu tố nội sinh, động lực của sự phát triển và cũng là mục tiêu của chủ nghĩa xã hội. Tác giả cho rằng, để làm rõ BSVH Việt Nam thì việc tìm ra ranh giới giữa tinh hoa và các yếu tố lạc hậu trong văn hóa truyền thống là cần thiết.

Mặt khác, tác giả cũng nhấn mạnh BSVH Việt Nam đang đứng trƣớc nguy cơ và thách thức của nền KTTT nhƣ vấn đề xuống cấp của đạo đức xã hội, gia tăng tệ nạn xã hội; trong sáng tác và lý luận phê bình cũng phát sinh những khuynh hƣớng sai lầm, lệch lạc với biểu hiện phủ nhận quá khứ, phủ nhận những thành tựu cách mạng và văn hóa văn nghệ cách mạng. Qua đó, nhà nghiên cứu đã đƣa ra một vài đề xuất nhằm giữ gìn và phát huy BSVH dân tộc ở nƣớc ta trong giai đoạn hiện nay. Cuốn sách “Phát triển văn hóa, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc kết hợp với tinh hoa nhân loại” [49] của tác giả Phạm Minh Hạc đã phân tích các quan điểm về văn hóa, văn minh; phân tích vai trò của văn hóa đối với sự phát triển xã hội. Nhà nghiên cứu đánh giá vai trò của yếu tố con ngƣời trong phát triển văn hóa và kinh tế - xã hội.

Ngoài ra, tác giả đã phân tích và làm sáng tỏ vai trò của việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong việc chống “diễn biến hòa bình”. Nhà nghiên cứu lý giải với nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc kết hợp với tiếp thu các yếu tổ nhân bản, hợp lý, khoa học và tiến bộ, tiếp thu nền văn minh thế giới sẽ phục vụ có hiệu quả công cuộc đổi mới đất nƣớc, làm cho dân giàu, nƣớc mạnh, đồng thời biết kết hợp nền KTTT mở cửa, hòa nhập rộng rãi với giữ gìn và phát huy các giá trị tinh thần và truyền thống, xây dựng một xã hội nề nếp, có kỷ luật, chống lại mọi biểu hiện “diễn biến hòa bình”. Tác giả Phan Ngọc với công trình nghiên cứu “Bản sắc văn hóa Việt Nam” [95] đã đƣa ra quan điểm về văn hóa, BSVH. Đồng thời, tác giả phân tích bề dày văn hóa Việt Nam, BSVH Việt Nam trong giao lƣu văn hóa, nền tảng của giao lƣu quốc tế.

Ngoài ra, tác giả đã làm sáng tỏ cách phát huy văn hóa trong cuộc tiếp xúc văn hóa hiện nay và ƣu thế văn hóa Việt Nam trong nền KTTT. Trong đó, tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc khai thác bề dày văn hóa để làm cho đất nƣớc giàu có, cần có thế hệ tri thức quan tâm hơn đến văn hóa và giữ gìn bản sắc văn hóa của dân tộc. Đây là những nội dung quan trọng mà nghiên cứu sinh tiếp cận để làm rõ về các khái niệm công cụ trong luận án. Nguyễn Trọng Chuẩn - Phạm Văn Đức - Hồ Sỹ Quý (đồng chủ biên) với công trình nghiên cứu “Tìm hiểu giá trị văn hóa truyền thống trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa” [16] đã phân tích các giá trị văn hóa truyền thống và những biến đổi của chúng trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc, 15 (LUAN.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giữ gìn và phát huy BSVH dân tộc ở nƣớc ta trong giai đoạn hiện nay.

Công trình nghiên cứu “Toàn cầu hóa và vấn đề bảo tồn văn hóa dân tộc” [85] của tác giả Trƣờng Lƣu đã phân tích những vấn đề cơ bản của toàn cầu hóa và bảo tồn văn hóa dân tộc, khẳng định nhân tố con ngƣời làm nên BSVH, đồng thời cho rằng trong văn hóa thể hiện tính dân tộc, tính hiện đại tạo nên nét riêng biệt của mỗi nền văn hóa trong xu thế mới. Mặt khác, tác giả đặt ra vấn đề hội nhập và giao lƣu văn hóa trong điều kiện hiện nay với những cơ hội và thách thức mới. Tác giả cũng cho rằng trong quá trình giao lƣu, hợp tác về văn hóa cần khẳng định sức mạnh nội sinh của mỗi dân tộc, hội nhập nhƣng không đánh mất mình, không tuyệt đối hóa những giá trị văn hóa của các dân tộc khác. Tác giả Đinh Xuân Lâm - Bùi Đình Phong với bài viết “Giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc” [76] đã khẳng định tầm quan trọng của việc nhận thức về công tác giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, từ đó bài viết đã nêu lên các khía cạnh cơ bản trong mô hình phát triển văn hóa Việt Nam.

Các tác giả nhấn mạnh, cần phải thƣờng xuyên bồi bổ cho lịch sử - văn hóa với ý nghĩa là cội rễ của dân tộc, là cái vốn của riêng mình, từ đó làm cho cốt cách của văn hóa dân tộc thấm sâu vào tâm lý quốc dân. Tác giả Lô Thị Hƣơng với bài viết “Giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc và những vấn đề đặt ra cho các trường phổ thông dân tộc nội trú trong giai đoạn hiện nay”[69]. Bài viết nhấn mạnh những dân tộc nào thích ứng với sự chuyển biến của thời đại thì mới có thể tồn tại và phát triển. Qua thực tiễn, tác giả cho rằng các trƣờng phổ thông dân tộc nội trú chƣa quan tâm đến việc giữ gìn và phát huy BSVH dân tộc, nhận thức của học sinh về văn hóa dân tộc còn hạn chế, do đó tác giả đã đƣa ra một số giải pháp để triển khai việc giữ gìn và phát huy BSVH dân tộc ở các trƣờng phổ thông dân tộc nội trú tại các địa phƣơng với hình thức phong phú, hấp dẫn học sinh tham gia.

Đồng thời, tác giả nhấn mạnh để văn hóa dân tộc thiểu số có thể tồn tại, phát triển và thích ứng đƣợc trong dòng chảy chung của văn hóa đất nƣớc thì những chủ trƣơng chính sách của Đảng và Nhà nƣớc cần đƣợc điều chỉnh và bổ sung thêm. Qua bài viết đã cho thấy, BSVH là yếu tố cốt lõi của văn hóa mỗi dân tộc, bên cạnh việc giữ gìn văn hóa dân tộc cần tiếp thu tinh hoa văn hóa của dân tộc khác là tất yếu trong bối cảnh hiện nay. Tác giả Hồ Thị Minh Trâm với bài viết “Vấn đề giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở nước ta hiện nay” [130] đã phân tích thực trạng nền văn hóa của Việt Nam nói riêng và của các nƣớc đang phát triển nói chung đang phải đƣơng đầu với những thách thức chƣa từng có trong lịch sử, nguy cơ bị đồng hóa hay ít nhất 16 (LUAN.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] làm mất đi BSVH dân tộc đang hiện hữu, từ đó tác giả nhấn mạnh vai trò, tầm quan trọng của văn hóa, giữ gìn và phát huy BSVH dân tộc trong giai đoạn hiện nay. Tác giả Nguyễn Ngọc Hòa với bài viết “Văn hóa các dân tộc thiểu số - Thực trạng và các nguyên tắc bảo tồn, phát huy” [55] đã chứng minh văn hóa là một lĩnh vực rất quan trọng của đời sống xã hội, hiện nay văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số có nhiều biến đổi, do đó cần xác định các dân tộc thiểu số là những chủ thể của những nền văn hóa vô cùng đa dạng, đồng thời chính sự đa dạng đó đã làm nên tiềm năng văn hóa vô cùng độc đáo của nền văn hóa nƣớc nhà.

Sự đan xen của giá trị, BSVH với sự hao hụt vốn di sản văn hóa ở các dân tộc thiểu số Việt Nam đang diễn ra từng ngày, từng giờ trong nếp nghĩ, lối sống, ứng xử, đặc biệt là ở các dân tộc thiểu số bản địa. Tác giả phân tích sự biến đổi văn hóa sẽ làm thay đổi BSVH của các dân tộc thiểu số, vấn đề đặt ra là cần bảo tồn và phát huy BSVH các dân tộc thiểu số, cách thức bảo tồn và phát huy cần diễn ra tự giác và khoa học hơn, đồng thời cần giải quyết một cách hài hòa mối quan hệ giữa con ngƣời với văn hóa. Tác giả Hoàng Chƣơng với bài viết “Thực trạng vấn đề bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc” [17] khẳng định muốn bảo tồn, phát huy văn hóa dân tộc tốt hơn, hiệu quả hơn, bền vững hơn Đảng và Nhà nƣớc cần phải có một chính sách đầu tƣ hợp lý hơn, phải quan tâm, khuyến khích những tổ chức, những cá nhân đang dốc lòng, dốc sức trong sự nghiệp bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc. Đây là vấn đề đƣợc tác giả lý giải một cách khách quan, khoa học, có tính thực tiễn cao.

Bài viết “Giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc” [77] của tác giả Lê Võ Thanh Lâm đã có những nghiên cứu, đánh giá về BSVH dân tộc, từ đó nhấn mạnh những yếu tố thuộc về BSVH dân tộc đƣợc thể hiện thông qua các lĩnh vực sản xuất, chiến đấu, học tập, ứng xử, lối sống, phong tục, tập quán, lễ hội, ngôn ngữ, chữ viết… Đồng thời, tác giả bài viết đƣa ra quan niệm về giữ gìn BSVH dân tộc. Việc tìm hiểu bài viết giúp nghiên cứu sinh làm rõ hơn khái niệm công cụ về bản sắc văn hóa dân tộc trong luận án. Công trình nghiên cứu “Bảo tồn, làm giàu và phát huy các giá trị truyền thống Việt Nam” [117] đƣợc rút ra từ đề tài nghiên cứu Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam trong đổi mới và hội nhập (03.14/06-10) do tác giả Ngô Đức Thịnh chủ biên, đề tài thuộc chƣơng trình cấp Nhà nƣớc “Xây dựng con người và phát triển văn hóa Việt Nam trong tiến trình đổi mới và hội nhập quốc tế” (KX.