Luận án tiến sĩ giữ gìn và phát huy giá trị bản sắc văn hóa dân tộc tày trong điều kiện kinh tế thị trường ở một số tỉnh đông bắc việt nam hiện nay

Luận án tiến sĩ phân tích giá trị văn hóa dân tộc Tày và các biện pháp giữ gìn trong bối cảnh kinh tế thị trường tại Đông Bắc Việt Nam.

• Tác giả: Lê Thị Kim Hưng
• Người hướng dẫn: PGS. Dương Văn Thịnh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Chủ nghĩa xã hội khoa học
• Đề tài: Giữ Gìn và Phát Huy Bản Sắc Văn Hóa Dân Tộc Tày Trong Kinh Tế Thị Trường Ở Đông Bắc Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án
• 0.4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Đóng góp mới của luận án
• 0.6. Ý nghĩa của luận án
• 0.7. Kết cấu của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.1. Những công trình nghiên cứu về văn hóa, bản sắc văn hóa dân tộc, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc
• 1.2. Những công trình nghiên cứu liên quan đến bản sắc văn hóa dân tộc Tày
• 1.2.1. Những công trình nghiên cứu liên quan đến kinh tế thị trường và giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày trong điều kiện kinh tế thị trường
• 1.2.2. Các công trình nghiên cứu về kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay
• 1.2.3. Các công trình nghiên cứu liên quan đến thực trạng, giải pháp giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày trong điều kiện kinh tế thị trường
• 1.3. Đánh giá chung
• 1.3.1. Đánh giá kết quả đạt được của các công trình nghiên cứu
• 1.3.2. Một số vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án
• 1.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC TÀY TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Ở MỘT SỐ TỈNH ĐÔNG BẮC VIỆT NAM HIỆN NAY: THỰC TRẠNG VÀ VẤN ĐỀ ĐẶT RA
• 2.1. Thực trạng giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày trong điều kiện kinh tế thị trường ở một số tỉnh Đông Bắc Việt Nam hiện nay
• 2.2. Những thành tựu trong việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày ở một số tỉnh Đông Bắc
• 2.3. Những hạn chế của việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày ở một số tỉnh Đông Bắc
• 2.4. Nguyên nhân của những thành tựu và hạn chế trong việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày ở một số tỉnh Đông Bắc
• 2.5. Một số vấn đề đặt ra từ thực trạng giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày trong điều kiện kinh tế thị trường ở một số tỉnh Đông Bắc Việt Nam hiện nay
• 2.6. Mâu thuẫn giữa trình độ nhận thức của đồng bào còn hạn chế với yêu cầu nâng cao hiệu quả giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày trong điều kiện kinh tế thị trường ở một số tỉnh Đông Bắc
• 2.6.1. Mâu thuẫn giữa bảo tồn yếu tố văn hóa cũ với tiếp thu yếu tố văn hóa mới khi thực hiện giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày trong điều kiện kinh tế thị trường ở một số tỉnh Đông Bắc
• 2.6.2. Mâu thuẫn giữa sự thiếu hụt, hạn chế về điều kiện vật chất với đảm bảo hiệu quả của việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày ở một số tỉnh Đông Bắc
• 2.7. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC TÀY TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Ở MỘT SỐ TỈNH ĐÔNG BẮC VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Quan điểm giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày trong điều kiện kinh tế thị trường ở một số tỉnh Đông Bắc Việt Nam
• 3.2. Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày trong điều kiện kinh tế thị trường ở một số tỉnh Đông Bắc Việt Nam phải đi đôi với đấu tranh khắc phục những yếu tố văn hóa lạc hậu
• 3.3. Đảm bảo thực hiện mối quan hệ biện chứng giữa phát triển kinh tế thị trường và giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày ở một số tỉnh Đông Bắc Việt Nam
• 3.4. Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày trong điều kiện kinh tế thị trường ở một số tỉnh Đông Bắc Việt Nam cần đảm bảo sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại
• 3.5. Giải pháp giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày trong điều kiện kinh tế thị trường ở một số tỉnh Đông Bắc Việt Nam hiện nay
• 3.5.1. Tăng cường sự lãnh đạo, quản lý của cấp ủy Đảng và chính quyền địa phương trên lĩnh vực văn hóa
• 3.5.2. Đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức về việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa cho đồng bào dân tộc Tày ở một số tỉnh Đông Bắc
• 3.5.3. Đẩy mạnh phát triển kinh tế ở một số tỉnh Đông Bắc nhằm nâng cao đời sống vật chất cho đồng bào, từ đó tạo điều kiện để giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày có hiệu quả
• 3.5.4. Tích cực ngăn ngừa, khắc phục và chống mọi biểu hiện phi văn hóa
• 3.5.5. Tăng cường xây dựng thiết chế văn hoá cơ sở tại các bản, làng, thôn, xóm, đến vùng sâu, vùng xa của dân tộc Tày ở một số tỉnh Đông Bắc Việt Nam
• 3.5.6. Đẩy mạnh công tác điều tra, sưu tầm, kiểm kê lại toàn bộ di sản văn hoá vật thể và phi vật thể của dân tộc Tày ở một số tỉnh Đông Bắc
• 3.6. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4
• 4.1. TIỂU KẾT CHƯƠNG 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Bản Sắc Văn Hóa Tày Trong Kinh Tế Thị Trường

Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn sau hơn 30 năm đổi mới. Thành quả này có được trong điều kiện kinh tế thị trường, nhờ vào bản sắc văn hóa Việt Nam và con người Việt Nam. Nhà nước ta đề cao vai trò của bản sắc văn hóa dân tộc. Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc là nhu cầu khách quan. Khi phát triển kinh tế thị trường, mục tiêu là xây dựng Việt Nam thành một nước xã hội chủ nghĩa giàu mạnh và văn minh. Cần quan tâm xây dựng nền tảng tinh thần của xã hội. Chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử vạch ra qui luật khách quan: đời sống vật chất quy định đời sống tinh thần. Phát triển kinh tế thị trường gắn liền với văn hóa - nền tảng tinh thần của xã hội. Văn hóa là linh hồn của một dân tộc, gắn với những giá trị truyền thống tốt đẹp.

1.1. Vai trò của Văn Hóa trong Phát triển Kinh tế Xã hội

Văn hóa là mục tiêu và động lực của phát triển kinh tế - xã hội. Phát triển văn hóa xây dựng và bồi dưỡng nguồn lực con người về trí tuệ và tâm hồn, năng lực, đạo đức, nhân cách, lối sống. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII nhấn mạnh xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam phát triển toàn diện. Sự phát triển kinh tế - xã hội ở nước ta cần tìm mục tiêu, động lực không chỉ ở yếu tố kinh tế mà còn ở các yếu tố văn hóa. Văn hóa được coi là nền tảng tinh thần của xã hội.

1.2. Đa dạng Văn hóa Việt Nam và Vị trí của Dân tộc Tày

Văn hóa Việt Nam luôn mở cửa đón nhận những yếu tố mới, hội nhập với thế giới. Văn hóa Việt Nam là nền văn hóa thống nhất trên cơ sở đa dạng sắc thái văn hóa của 54 dân tộc. Vùng Đông Bắc Việt Nam có nhiều dân tộc anh em cùng sinh sống, trong đó cộng đồng dân tộc Tày đông thứ hai sau dân tộc Kinh. Văn hóa truyền thống của dân tộc Tày ở một số tỉnh Đông Bắc luôn là di sản quý giá, góp phần làm nên sự phong phú, đa dạng và thống nhất của nền văn hóa dân tộc.

II. Thách Thức Bản Sắc Văn Hóa Tày Trong Bối Cảnh Hội Nhập

Phát triển kinh tế thị trường tạo cơ hội để tôn tạo, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa Tày, nhưng cũng khó tránh khỏi sự thay đổi. Có những thay đổi dẫn tới pha tạp, làm giảm giá trị, xuất hiện xu hướng “Kinh hóa” có nguy cơ đánh mất bản sắc riêng. Trước sự biến động đó cần thiết phải quan tâm, nghiên cứu, đề xuất những quan điểm, giải pháp kịp thời. Mặc dù đã có nhiều công trình nghiên cứu về giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày, nhưng chưa có công trình mang tính toàn diện, cụ thể về việc này trong điều kiện kinh tế thị trường ở một số tỉnh Đông Bắc.

2.1. Tác động của Kinh tế Thị trường đến Văn hóa Truyền thống Tày

Kinh tế thị trường mang lại cơ hội phát triển kinh tế, cải thiện đời sống vật chất cho đồng bào Tày. Tuy nhiên, nó cũng đặt ra thách thức lớn đối với việc bảo tồn văn hóa truyền thống. Sự du nhập của văn hóa ngoại lai, lối sống tiêu dùng có thể làm xói mòn các giá trị văn hóa bản địa.

2.2. Nguy cơ Kinh hóa và Sự mai một Bản Sắc Văn Hóa Tày

Sự giao lưu văn hóa mạnh mẽ trong bối cảnh kinh tế thị trường có thể dẫn đến tình trạng “Kinh hóa”, khi các yếu tố văn hóa Kinh (văn hóa của người Kinh) dần thay thế hoặc lấn át các yếu tố văn hóa Tày. Điều này đe dọa sự tồn tại và phát triển của bản sắc văn hóa Tày.

III. Cách Giữ Gìn Phát Huy Giá Trị Văn Hóa Tày Trong Kinh Tế

Việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày cần tiếp cận một cách chủ động và sáng tạo. Cần khai thác các giá trị văn hóa truyền thống để tạo ra các sản phẩm và dịch vụ độc đáo, có giá trị kinh tế. Du lịch văn hóa, nghề thủ công truyền thống, ẩm thực Tày có thể trở thành những nguồn thu quan trọng, đồng thời góp phần quảng bá và bảo tồn văn hóa. Cần có sự đầu tư và hỗ trợ từ nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng để phát triển các ngành kinh tế dựa trên văn hóa Tày.

3.1. Phát triển Du lịch Văn hóa Cộng đồng gắn với Bản Sắc Tày

Du lịch văn hóa có thể mang lại nguồn thu nhập quan trọng cho cộng đồng địa phương, đồng thời giúp bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Phát triển du lịch cộng đồng, trong đó người dân địa phương tham gia trực tiếp vào việc cung cấp dịch vụ du lịch, là một hướng đi hiệu quả.

3.2. Khôi phục và Phát triển Nghề Thủ Công Truyền Thống của người Tày

Nghề thủ công truyền thống Tày, như dệt thổ cẩm, làm giấy, đan lát, có giá trị văn hóa và kinh tế cao. Cần có chính sách hỗ trợ, đào tạo nghề, tìm kiếm thị trường để khôi phục và phát triển các nghề này.

3.3. Nâng cao Giá trị Sản phẩm Nông nghiệp Ẩm thực Tày

Các sản phẩm nông nghiệp đặc trưng của vùng, như gạo nếp, chè, măng, có thể được chế biến thành các sản phẩm đặc sản, mang đậm bản sắc văn hóa Tày. Ẩm thực Tày với các món ăn truyền thống cũng là một yếu tố thu hút khách du lịch và tạo ra giá trị kinh tế.

IV. Giải Pháp Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Văn Hóa Tày Bền Vững

Cần có chính sách hỗ trợ toàn diện từ nhà nước để bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày. Chính sách này cần tập trung vào việc bảo tồn các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, hỗ trợ các hoạt động văn hóa cộng đồng, đào tạo đội ngũ cán bộ văn hóa, tăng cường tuyên truyền, giáo dục về văn hóa Tày. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các ban, ngành, địa phương và cộng đồng để đảm bảo tính hiệu quả và bền vững của các chính sách.

4.1. Đầu tư vào Bảo tồn Di sản Văn hóa Vật thể và Phi vật thể

Cần tăng cường đầu tư vào việc bảo tồn và phục dựng các di tích lịch sử, văn hóa, các công trình kiến trúc truyền thống của người Tày. Đồng thời, cần chú trọng bảo tồn các văn hóa phi vật thể Tày, như ngôn ngữ, chữ viết, phong tục tập quán, lễ hội, nghệ thuật biểu diễn.

4.2. Hỗ trợ các Hoạt động Văn hóa Cộng đồng và Lễ hội Truyền thống

Nhà nước cần hỗ trợ các hoạt động văn hóa cộng đồng, như các câu lạc bộ văn nghệ, các đội văn nghệ quần chúng. Các lễ hội truyền thống Tày cần được khôi phục, tổ chức và quảng bá rộng rãi.

4.3. Tăng cường Giáo dục và Tuyên truyền về Văn hóa Tày

Cần đưa văn hóa Tày vào chương trình giáo dục ở các trường học, từ cấp mầm non đến đại học. Đồng thời, cần tăng cường tuyên truyền, quảng bá về văn hóa Tày trên các phương tiện truyền thông đại chúng.

V. Nghiên Cứu Thực Trạng Giải Pháp Giữ Gìn Văn Hóa Tày

Các nghiên cứu về bản sắc văn hóa dân tộc Tày cần tập trung vào việc đánh giá thực trạng bảo tồn và phát huy văn hóa, xác định các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa Tày trong bối cảnh kinh tế thị trường, và đề xuất các giải pháp phù hợp. Các nghiên cứu này cần có sự tham gia của các nhà khoa học, các nhà quản lý, các nghệ nhân và cộng đồng địa phương. Kết quả nghiên cứu cần được công bố rộng rãi và ứng dụng vào thực tiễn.

5.1. Đánh giá Thực trạng Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Tày

Cần đánh giá một cách khách quan và toàn diện thực trạng bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể của dân tộc Tày. Xác định những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế.

5.2. Xác định Yếu tố ảnh hưởng đến Văn hóa Tày trong KT Thị trường

Phân tích các tác động tích cực và tiêu cực của kinh tế thị trường đến văn hóa Tày. Xác định các yếu tố kinh tế, xã hội, văn hóa có ảnh hưởng lớn đến việc bảo tồn và phát huy văn hóa Tày.

5.3. Đề xuất Giải pháp Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Tày

Đề xuất các giải pháp cụ thể, khả thi và phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương để bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của dân tộc Tày.

VI. Tương Lai Phát Triển Bền Vững Văn Hóa Tày Trong Hội Nhập

Việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày không chỉ là trách nhiệm của nhà nước và cộng đồng địa phương, mà còn là cơ hội để phát triển kinh tế - xã hội một cách bền vững. Cần xây dựng một chiến lược phát triển văn hóa Tày dài hạn, có tầm nhìn xa, kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, giữa truyền thống và hiện đại. Phát triển bền vững văn hóa Tày sẽ góp phần làm phong phú thêm nền văn hóa Việt Nam, đồng thời nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào Tày.

6.1. Xây dựng Chiến lược Phát triển Văn hóa Tày Dài hạn

Cần có một chiến lược phát triển văn hóa Tày dài hạn, có mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp cụ thể, phù hợp với điều kiện thực tế và xu hướng phát triển của xã hội.

6.2. Kết hợp Hài hòa giữa Bảo tồn và Phát triển Văn hóa

Cần tìm ra sự cân bằng giữa việc bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống và phát triển các yếu tố văn hóa mới, phù hợp với xu thế hội nhập và phát triển.

6.3. Phát triển Bền vững Kinh tế Xã hội gắn với Văn hóa Tày

Sử dụng các giá trị văn hóa Tày để phát triển kinh tế - xã hội một cách bền vững, tạo ra những sản phẩm và dịch vụ độc đáo, có giá trị gia tăng cao.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ Triết học chuyên ngành Chủ nghĩa xã hội khoa học (mã số: 62 22 03 08) của nghiên cứu sinh Lê Thị Kim Hưng, được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Dương Văn Thịnh tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2018, mang tiêu đề: "Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày trong điều kiện kinh tế thị trường ở một số tỉnh Đông Bắc Việt Nam hiện nay".

Thông tin cơ bản	Nội dung trích xuất từ văn bản
Tên đề tài	Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày trong điều kiện kinh tế thị trường ở một số tỉnh Đông Bắc Việt Nam hiện nay
Nghiên cứu sinh	Lê Thị Kim Hưng
Người hướng dẫn	PGS. Dương Văn Thịnh
Cơ sở đào tạo	Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội
Chuyên ngành / Mã số	Chủ nghĩa xã hội khoa học / 62 22 03 08
Học vị	Tiến sĩ Triết học
Năm bảo vệ	2018
Kết cấu văn bản	Mở đầu, 4 chương (12 tiết), Kết luận, Danh mục công trình khoa học của tác giả, Tài liệu tham khảo và Phụ lục

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Sau hơn 30 năm đổi mới, sự phát triển của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam đã mang lại những chuyển biến kinh tế - xã hội to lớn, đồng thời tác động sâu sắc đến đời sống văn hóa tinh thần. Đối với vùng Đông Bắc, dân tộc Tày là cộng đồng thiểu số có dân số đông nhất và giữ vai trò chủ thể văn hóa của vùng. Trong bối cảnh kinh tế thị trường, văn hóa truyền thống Tày vừa có cơ hội phục dựng và phát triển, vừa đối mặt với nguy cơ biến đổi tiêu cực, pha tạp, "Kinh hóa" và suy giảm các giá trị đặc trưng.

Luận án chỉ ra rằng dù đã có nhiều công trình nghiên cứu riêng lẻ về văn hóa dân tộc Tày hoặc về lý luận kinh tế thị trường, nhưng chưa có một công trình nào giải quyết toàn diện, chuyên sâu và có hệ thống vấn đề giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày dưới tác động trực tiếp của kinh tế thị trường tại địa bàn cụ thể của một số tỉnh vùng Đông Bắc.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm rõ những vấn đề lý luận về giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày ở vùng Đông Bắc trong điều kiện kinh tế thị trường; đánh giá thực trạng, nhận diện các vấn đề đặt ra và đề xuất hệ thống quan điểm, giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả công tác này.

Nhiệm vụ nghiên cứu được văn bản xác định cụ thể qua 4 nội dung:

1. Làm rõ các khái niệm "Văn hóa", "Bản sắc văn hóa dân tộc", đặc trưng bản sắc văn hóa dân tộc Tày và quan niệm về giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.
2. Phân tích nội dung giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày dưới sự tác động của kinh tế thị trường ở một số tỉnh Đông Bắc Việt Nam hiện nay.
3. Đánh giá thực trạng, nguyên nhân và các vấn đề đặt ra từ thực tiễn giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày tại địa bàn khảo sát.
4. Đề xuất hệ thống quan điểm và giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày trong điều kiện kinh tế thị trường.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày trong điều kiện kinh tế thị trường ở một số tỉnh Đông Bắc Việt Nam hiện nay.
• Phạm vi không gian: Khảo sát tập trung tại 3 tỉnh thuộc vùng Đông Bắc là Thái Nguyên, Bắc Kạn và Lạng Sơn.
• Phạm vi thời gian: Từ khi đất nước tiến hành công cuộc đổi mới (năm 1986) đến thời điểm hoàn thành luận án (năm 2018).
• Phạm vi chủ thể: Nghiên cứu tập trung vào chủ thể đồng bào dân tộc Tày cùng vai trò lãnh đạo, quản lý của các cấp ủy Đảng và chính quyền địa phương.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa và phân loại các tài liệu nghiên cứu liên quan đến đề tài theo 3 nhóm nội dung chính:

                                  TỔNG QUAN TÀI LIỆU
[Nhóm 1: Lý luận Văn hóa & BSVH]  [Nhóm 2: Bản sắc Văn hóa Dân tộc Tày]  [Nhóm 3: KTTT & Văn hóa Tày trong KTTT]
• Phạm Văn Đồng (1994)             • Lã Văn Lô - Hà Văn Thư (1984)        • Vũ Đình Bách - Trần Minh Đạo (2004)
• James Wilson - Stan Le Roy       • Viện Dân tộc học (1992)              • Nguyễn Duy Bắc (2008)
• Nguyễn Tri Nguyên (2002)         • Hoàng Quyết - Ma Khánh Bằng (1992)   • Vũ Đình Bách (KX.01)
• Trần Ngọc Thêm (1997, 2014)      • Hoàng Ngọc La - Hoàng Hoa Toàn       • Hoàng Quyết - Tuấn Dũng (1997)
• Hồ Bá Thâm (2003)                • Vũ Anh Tuấn (2005)                   • Hoàng Nam (2008)
• Phạm Duy Đức (2002)              • Nguyễn Thị Yên (2009)                • Hà Văn Viễn et al. (2008)
• Phạm Minh Hạc (1996)             • La Công Ý (2014)                     • Hội đồng Lý luận Trung ương (2013)
• Ngô Đức Thịnh (KX.03.14/06-10)   • Hà Đình Thành (2011)                 • Nguyễn Văn Chiều, Nguyễn Chí Mỳ...

1. Các nghiên cứu về văn hóa, bản sắc văn hóa và giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa

• Phạm Văn Đồng trong Văn hóa và đổi mới (1994) khẳng định mối quan hệ mật thiết giữa văn hóa và công cuộc đổi mới của đất nước.
• James Wilson và Stan Le Roy Wilson với Mass Media, Mass Culture xem xét vai trò của truyền thông đại chúng đối với văn hóa đại chúng và xu hướng thương mại hóa văn hóa.
• Nguyễn Tri Nguyên trong Văn hóa tiếp cận từ vấn đề và hiện tượng (2002) làm rõ bản sắc dân tộc là điều kiện để đổi mới văn hóa.
• Trần Ngọc Thêm với Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam (1997) và Một số vấn đề về hệ giá trị Việt Nam trong giai đoạn hiện tại (2014) phân tích hệ giá trị văn hóa và sự biến đổi trong cơ chế thị trường.
• Hồ Bá Thâm trong Bản sắc văn hoá dân tộc (2003) phân tích văn hóa ở các góc độ hoạt động, giá trị, phát triển và công nghệ.
• Phạm Duy Đức trong Những thách thức của văn hóa Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế (2002) và Nguyễn Duy Quý trong Nhận thức văn hóa Việt Nam (2002) làm rõ cội nguồn sức mạnh của văn hóa Việt Nam.
• Phạm Xuân Nam với Sự đa dạng văn hóa và đối thoại giữa các nền văn hóa, một góc nhìn từ Việt Nam (2008) bàn về bảo tồn tính đa dạng văn hóa trong toàn cầu hóa.
• Lê Như Hoa (Phát huy bản sắc văn hóa Việt Nam trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, 2001), Phạm Minh Hạc (Phát triển văn hóa, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc kết hợp với tinh hoa nhân loại, 1996), Phan Ngọc (Bản sắc văn hóa Việt Nam, 2002), Nguyễn Trọng Chuẩn - Phạm Văn Đức - Hồ Sỹ Quý (Tìm hiểu giá trị văn hóa truyền thống trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, 2004), Trường Lưu (Toàn cầu hóa và vấn đề bảo tồn văn hóa dân tộc, 2007) và Ngô Đức Thịnh (Bảo tồn, làm giàu và phát huy các giá trị truyền thống Việt Nam, đề tài KX.03.14/06-10) đã làm rõ các chiều kích lý luận về việc bảo vệ các giá trị văn hóa truyền thống trước thách thức hội nhập.

2. Các nghiên cứu chuyên sâu về bản sắc văn hóa dân tộc Tày

• Lã Văn Lô và Hà Văn Thư trong Văn hóa Tày - Nùng (1984) giới thiệu toàn diện xã hội, phong tục và tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, thờ Then, Mo.
• Viện Dân tộc học trong Các dân tộc Tày - Nùng ở Việt Nam (1992, từ trang 302 đến 310) mô tả chi tiết lễ hội Lồng Tồng và các đặc trưng văn hóa vật chất, tinh thần của người Tày - Nùng.
• Hoàng Quyết và Ma Khánh Bằng với Văn hóa truyền thống Tày - Nùng (1992) nghiên cứu nghệ thuật kiến trúc nhà sàn, chữ Nôm Tày và văn học dân gian.
• Hoàng Ngọc La và Hoàng Hoa Toàn trong Tín ngưỡng dân gian Tày (2000), kết hợp với Vũ Anh Tuấn trong Văn hóa dân gian Tày (2005) phân tích nhà ở, trang phục, ẩm thực, dân ca Then, Sli, Lượn.
• Nguyễn Thị Yên trong Tín ngưỡng dân gian Tày - Nùng (2009) khảo cứu sâu hệ thống nghi lễ và sự biến đổi của đời sống tâm linh trong bối cảnh đương đại.
• La Công Ý với Đến với người Tày và văn hoá Tày (2014, 416 trang, hơn 150 ảnh và bản đồ) mô tả hệ thống hiện vật văn hóa Tày.
• Hà Đình Thành trong Văn hóa dân gian Tày - Nùng ở Việt Nam (2011), Đỗ Thúy Bình (Hôn nhân và gia đình các dân tộc Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam, 1995), Nông Văn Hoàn (Bước đầu nghiên cứu về Then Việt Bắc, 2006) và Dương Sách (Văn hóa ẩm thực các dân tộc thiểu số vùng Đông Bắc, 2004) làm rõ các khía cạnh cụ thể của văn hóa dân gian Tày.

3. Các nghiên cứu về kinh tế thị trường và văn hóa dân tộc Tày trong kinh tế thị trường

• Vũ Đình Bách và Trần Minh Đạo trong Đặc trưng của Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam (2004) cùng đề tài cấp Nhà nước KX.01 do Vũ Đình Bách chủ biên đã làm rõ thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Nguyễn Duy Bắc trong Sự biến đổi các giá trị văn hóa trong bối cảnh xây dựng nền kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay (2008) phân tích tác động hai mặt của kinh tế thị trường tới thang giá trị văn hóa.
• Hoàng Quyết và Tuấn Dũng trong Phong tục tập quán dân tộc Tày ở Việt Bắc (1997), Hoàng Văn Páo (Lễ hội Lồng Tồng của người Tày bản Chu, xã Hưng Đạo, huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn, 2007), Hoàng Nam (Văn hóa các dân tộc vùng Đông Bắc, 2008) và Hà Văn Viễn - Lương Văn Bảo - Lâm Xuân Đình (Bản sắc và truyền thống văn hóa các dân tộc tỉnh Bắc Kạn, 2008) cung cấp các tư liệu thực tế tại các địa bàn cụ thể ở Đông Bắc.

Khoảng trống nghiên cứu luận án giải quyết

Các công trình đi trước phần lớn tiếp cận văn hóa Tày thuần túy dưới góc độ dân tộc học, văn hóa học lịch sử, hoặc nghiên cứu kinh tế thị trường chung ở tầm vĩ mô. Khoảng trống còn lại là việc phân tích tổng hợp dưới góc độ Chủ nghĩa xã hội khoa học về mối quan hệ biện chứng giữa phát triển kinh tế thị trường và thực trạng bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa Tày tại 3 tỉnh Đông Bắc (Thái Nguyên, Bắc Kạn, Lạng Sơn), từ đó chỉ ra những mâu thuẫn nảy sinh và đề xuất giải pháp đồng bộ.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

• Chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh: Luận án dựa trên các nguyên lý của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, đặc biệt là quy luật về mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội (đời sống vật chất quyết định đời sống tinh thần), các hình thái ý thức xã hội và quy luật phủ định của phủ định.
• Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam: Vận dụng trực tiếp Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 khóa VIII về "Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc", Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng về xây dựng văn hóa, con người phát triển toàn diện và hệ thống văn bản pháp luật của Nhà nước liên quan đến chính sách dân tộc, văn hóa.
• Khái niệm công cụ cốt lõi: Luận án thao tác hóa các khái niệm "Văn hóa", "Bản sắc văn hóa dân tộc", "Bản sắc văn hóa dân tộc Tày" (bao gồm cả phương diện văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần), "Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa".

Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp đa dạng các phương pháp nghiên cứu định tính và phương pháp liên ngành khoa học xã hội:

• Phương pháp kết hợp phân tích và tổng hợp: Sử dụng để hệ thống hóa cơ sở lý luận, làm rõ các khái niệm công cụ và phân tích các văn kiện, tư liệu lý thuyết.
• Phương pháp lịch sử và lôgic: Được áp dụng để nghiên cứu quá trình hình thành, phát triển tộc người Tày và diễn tiến biến đổi bản sắc văn hóa trong các giai đoạn lịch sử.
• Phương pháp so sánh: So sánh giữa các giai đoạn phát triển kinh tế (trước và sau đổi mới), so sánh giữa các địa phương trong vùng Đông Bắc (Thái Nguyên, Bắc Kạn, Lạng Sơn) và giữa dân tộc Tày với các dân tộc láng giềng (Kinh, Nùng).
• Phương pháp điền dã: Quan sát thực tế đời sống sinh hoạt, phong tục tập quán, nghi lễ tín ngưỡng tại các thôn bản thuộc địa bàn 3 tỉnh nghiên cứu.
• Phương pháp hệ thống hóa, khái quát hóa: Khái quát các nhóm mâu thuẫn thực tiễn và xây dựng hệ thống quan điểm, giải pháp.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

Nguồn dữ liệu của luận án bao gồm: văn kiện, nghị quyết của Đảng và chính sách của Nhà nước; số liệu thống kê dân số và kinh tế - xã hội tại các địa phương (Thái Nguyên, Bắc Kạn, Lạng Sơn); các tư liệu khảo cứu của Viện Dân tộc học, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam; các bài viết, sách chuyên khảo đã xuất bản và nguồn tư liệu thu thập qua điền dã thực tế của tác giả.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

Chương 1 tổng hợp các hướng nghiên cứu lớn trong và ngoài nước liên quan đến đề tài theo 3 trục: lý luận về văn hóa và bản sắc văn hóa; các công trình nghiên cứu về bản sắc văn hóa dân tộc Tày; các nghiên cứu về kinh tế thị trường và sự tác động của nó đến văn hóa dân tộc Tày.

Tác giả đánh giá rằng các công trình đi trước đã làm rõ diện mạo văn hóa Tày truyền thống nhưng phần nhiều dừng lại ở mô tả lịch sử hoặc nghiên cứu diện rộng toàn quốc, chưa phân tích thấu đáo sự chuyển đổi giá trị văn hóa Tày dưới áp lực của nền kinh tế thị trường tại các tỉnh Đông Bắc. Đây là cơ sở xác lập tính cấp thiết và nhiệm vụ nghiên cứu riêng của luận án.

Chƣơng 2: LÝ LUẬN CHUNG VỀ GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC TÀY TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƢỜNG Ở MỘT SỐ TỈNH ĐÔNG BẮC VIỆT NAM HIỆN NAY

Chương 2 xây dựng hệ thống lý luận và phác thảo bối cảnh nghiên cứu qua 4 tiết:

• Khái niệm và đặc trưng: Làm rõ bản sắc văn hóa dân tộc Tày là những giá trị vật chất và tinh thần cốt lõi. Dân tộc Tày (với các nhóm Ngạn, Phén, Thù Lao, Pa Dí, Tày Khao thuộc nhóm ngôn ngữ Tày - Thái) có dân số 1.392.000 người (dân tộc thiểu số đông nhất Việt Nam). Bản sắc Tày được hình thành gắn liền với nền văn minh lúa nước ("mạc thay", "thây" nghĩa là cày), cư trú trong thung lũng, ven sông suối với nhà sàn truyền thống 3 thế hệ, trang phục nhuộm chàm đen kết hợp trang sức bạc. Về tinh thần, nổi bật với hệ thống tín ngưỡng vạn vật hữu linh, thờ cúng tổ tiên, thực hành nghi lễ Then, Mo, Pụt, Tào; các lễ hội mùa xuân như lễ hội Lồng Tồng; các làn điệu dân ca giao duyên Sli, Lượn (Lượn cọi, Lượn slương, Phong slư).
• Bối cảnh vùng Đông Bắc: Vùng có vị trí địa kinh tế và quốc phòng xung yếu, tiếp giáp biên giới Trung Quốc với hệ thống cửa khẩu quốc tế và quốc lộ huyết mạch. Vùng Đông Bắc có nguồn gốc người Tày gồm 3 bộ phận (trong đó bộ phận bản địa hình thành từ thời đồ đá chuyển sang đồ đồng thau cách đây 3-4 nghìn năm). Tỷ lệ dân số Tày tại Bắc Kạn chiếm 52,9%.
• Nội dung giữ gìn và phát huy: Xác định rõ giữ gìn là bảo tồn các yếu tố tinh hoa (nhà sàn, trang phục chàm, tiếng nói, chữ Nôm Tày, hát Then, lễ hội Lồng Tồng), đồng thời phát huy là làm cho các giá trị này thích ứng và phát triển trong đời sống mới.
• Tác động của kinh tế thị trường: Phân tích tác động hai mặt: mặt tích cực tạo nguồn lực vật chất, mở rộng giao lưu, thúc đẩy thương mại hóa di sản lành mạnh; mặt tiêu cực gây nguy cơ thực dụng hóa, mai một tiếng nói, bỏ rơi trang phục truyền thống, biến tướng nghi lễ và xu hướng "Kinh hóa".

                 TÁC ĐỘNG CỦA KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐẾN VĂN HÓA TÀY
[MẶT TÍCH CỰC / CƠ HỘI]                                       [MẶT TIÊU CỰC / NGUY CƠ]
• Nâng cao đời sống vật chất, hạ tầng                         • Thương mại hóa làm sai lệch nghi lễ
• Tạo nguồn lực đầu tư thiết chế văn hóa                      • Mai một ngôn ngữ, chữ viết Nôm Tày
• Khôi phục, quảng bá lễ hội Lồng Tồng, hát Then              • Bỏ trang phục chàm, thay đổi nhà sàn
• Mở rộng giao lưu, tiếp thu giá trị văn minh mới             • Xu hướng "Kinh hóa" và suy giảm bản sắc

Chƣơng 3: GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC TÀY TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƢỜNG Ở MỘT SỐ TỈNH ĐÔNG BẮC VIỆT NAM HIỆN NAY: THỰC TRẠNG VÀ VẤN ĐỀ ĐẶT RA

Chương 3 đánh giá thực trạng tại 3 tỉnh Thái Nguyên, Bắc Kạn, Lạng Sơn:

• Thành tựu: Nhận thức của cấp ủy Đảng, chính quyền và đồng bào được nâng lên; nhiều lễ hội truyền thống như Lồng Tồng được phục dựng; nghệ thuật hát Then và đàn Tính được lập hồ sơ bảo tồn; hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở (nhà văn hóa bản, làng) được đầu tư xây dựng; đời sống kinh tế đồng bào từng bước cải thiện, xóa đói giảm nghèo đạt kết quả khả quan.
• Hạn chế: Nhiều giá trị văn hóa vật thể bị biến dạng (nhà sàn truyền thống bị thay thế bằng nhà xây bê tông, trang phục chàm ít được mặc thường ngày); ngôn ngữ tiếng Tày và chữ Nôm Tày có nguy cơ mai một ở thế hệ trẻ; các nghi lễ Then, Mo đôi nơi bị thương mại hóa thành mê tín dị đoan; thiết chế văn hóa ở vùng sâu, vùng xa còn thiếu thốn và hoạt động kém hiệu quả.
• Nguyên nhân: Xuất phát điểm kinh tế thấp, nguồn ngân sách đầu tư cho văn hóa hạn hẹp; cơ chế thị trường làm thay đổi thang giá trị tâm lý chạy theo lợi ích trước mắt; công tác quản lý văn hóa cơ sở còn lúng túng; trình độ dân trí của một bộ phận đồng bào chưa đồng đều.
• Ba mâu thuẫn lớn đặt ra từ thực tiễn:
  1. Mâu thuẫn giữa trình độ nhận thức của đồng bào còn hạn chế với yêu cầu nâng cao hiệu quả giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày trong điều kiện kinh tế thị trường.
  2. Mâu thuẫn giữa bảo tồn yếu tố văn hóa cũ với tiếp thu yếu tố văn hóa mới trong quá trình giao lưu văn hóa.
  3. Mâu thuẫn giữa sự thiếu hụt, hạn chế về điều kiện cơ sở vật chất với yêu cầu bảo đảm hiệu quả thực tế của công tác bảo tồn văn hóa.

Chƣơng 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC TÀY TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƢỜNG Ở MỘT SỐ TỈNH ĐÔNG BẮC VIỆT NAM HIỆN NAY

Chương 4 đề xuất phương hướng hành động gồm 3 quan điểm chỉ đạo và 6 nhóm giải pháp:

• Hệ thống 3 quan điểm chỉ đạo:
  1. Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày phải đi đôi với đấu tranh khắc phục những yếu tố văn hóa lạc hậu.
  2. Đảm bảo thực hiện mối quan hệ biện chứng giữa phát triển kinh tế thị trường và giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày.
  3. Đảm bảo sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại trong quá trình biến đổi văn hóa.
• Hệ thống 6 nhóm giải pháp thực hiện:
  1. Tăng cường sự lãnh đạo, quản lý của cấp ủy Đảng và chính quyền địa phương trên lĩnh vực văn hóa: Nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ văn hóa dân tộc, cụ thể hóa các chỉ thị, nghị quyết của Đảng vào điều kiện vùng Tày.
  2. Đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức: Giáo dục lòng tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ người Tày, đưa tiếng nói, chữ viết và dân ca Tày vào các trường học, trường phổ thông dân tộc nội trú.
  3. Đẩy mạnh phát triển kinh tế nâng cao đời sống vật chất: Phát triển nông - lâm nghiệp, kinh tế cửa khẩu, công nghiệp chế biến và du lịch sinh thái - văn hóa nhằm tạo nền tảng vật chất vững chắc cho hoạt động bảo tồn.
  4. Tích cực ngăn ngừa, khắc phục và chống mọi biểu hiện phi văn hóa: Xử lý hiện tượng thương mại hóa nghi lễ Then, trừ bỏ các hủ tục ma chay, cưới xin tốn kém và bài trừ mê tín dị đoan.
  5. Tăng cường xây dựng thiết chế văn hóa cơ sở: Hoàn thiện hệ thống nhà văn hóa thôn bản, điểm sinh hoạt cộng đồng tại vùng sâu, vùn

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề xây dựng một nền văn hoá hiện đại, nhân văn, có sự tiếp thu và chọn lọc tinh hoa văn hoá nhân loại, đồng thời giữ gìn và phát huy BSVH các dân tộc. Các công trình nghiên cứu về giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Vấn đề giữ gìn và phát huy BSVH dân tộc đƣợc nhiều nhà nghiên cứu quan tâm, nhất là trong điều kiện KTTT đặt ra nhiều vấn đề cần phải lý giải, làm cơ sở cho việc xác định phƣơng hƣớng, lựa chọn các yếu phù hợp và tháo gỡ những khó khăn, vƣớng mắc trong quá trình phát triển nền văn hóa nƣớc nhà. Tiêu biểu có các công trình sau: 14 (LUAN.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Lê Nhƣ Hoa với công trình nghiên cứu “Phát huy bản sắc văn hóa Việt Nam trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa” [53] đã phân tích để làm sáng tỏ văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là yếu tố nội sinh, động lực của sự phát triển và cũng là mục tiêu của chủ nghĩa xã hội. Tác giả cho rằng, để làm rõ BSVH Việt Nam thì việc tìm ra ranh giới giữa tinh hoa và các yếu tố lạc hậu trong văn hóa truyền thống là cần thiết.

Mặt khác, tác giả cũng nhấn mạnh BSVH Việt Nam đang đứng trƣớc nguy cơ và thách thức của nền KTTT nhƣ vấn đề xuống cấp của đạo đức xã hội, gia tăng tệ nạn xã hội; trong sáng tác và lý luận phê bình cũng phát sinh những khuynh hƣớng sai lầm, lệch lạc với biểu hiện phủ nhận quá khứ, phủ nhận những thành tựu cách mạng và văn hóa văn nghệ cách mạng. Qua đó, nhà nghiên cứu đã đƣa ra một vài đề xuất nhằm giữ gìn và phát huy BSVH dân tộc ở nƣớc ta trong giai đoạn hiện nay. Cuốn sách “Phát triển văn hóa, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc kết hợp với tinh hoa nhân loại” [49] của tác giả Phạm Minh Hạc đã phân tích các quan điểm về văn hóa, văn minh; phân tích vai trò của văn hóa đối với sự phát triển xã hội. Nhà nghiên cứu đánh giá vai trò của yếu tố con ngƣời trong phát triển văn hóa và kinh tế - xã hội.

Ngoài ra, tác giả đã phân tích và làm sáng tỏ vai trò của việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong việc chống “diễn biến hòa bình”. Nhà nghiên cứu lý giải với nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc kết hợp với tiếp thu các yếu tổ nhân bản, hợp lý, khoa học và tiến bộ, tiếp thu nền văn minh thế giới sẽ phục vụ có hiệu quả công cuộc đổi mới đất nƣớc, làm cho dân giàu, nƣớc mạnh, đồng thời biết kết hợp nền KTTT mở cửa, hòa nhập rộng rãi với giữ gìn và phát huy các giá trị tinh thần và truyền thống, xây dựng một xã hội nề nếp, có kỷ luật, chống lại mọi biểu hiện “diễn biến hòa bình”. Tác giả Phan Ngọc với công trình nghiên cứu “Bản sắc văn hóa Việt Nam” [95] đã đƣa ra quan điểm về văn hóa, BSVH. Đồng thời, tác giả phân tích bề dày văn hóa Việt Nam, BSVH Việt Nam trong giao lƣu văn hóa, nền tảng của giao lƣu quốc tế.

Ngoài ra, tác giả đã làm sáng tỏ cách phát huy văn hóa trong cuộc tiếp xúc văn hóa hiện nay và ƣu thế văn hóa Việt Nam trong nền KTTT. Trong đó, tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc khai thác bề dày văn hóa để làm cho đất nƣớc giàu có, cần có thế hệ tri thức quan tâm hơn đến văn hóa và giữ gìn bản sắc văn hóa của dân tộc. Đây là những nội dung quan trọng mà nghiên cứu sinh tiếp cận để làm rõ về các khái niệm công cụ trong luận án. Nguyễn Trọng Chuẩn - Phạm Văn Đức - Hồ Sỹ Quý (đồng chủ biên) với công trình nghiên cứu “Tìm hiểu giá trị văn hóa truyền thống trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa” [16] đã phân tích các giá trị văn hóa truyền thống và những biến đổi của chúng trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc, 15 (LUAN.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giữ gìn và phát huy BSVH dân tộc ở nƣớc ta trong giai đoạn hiện nay.

Công trình nghiên cứu “Toàn cầu hóa và vấn đề bảo tồn văn hóa dân tộc” [85] của tác giả Trƣờng Lƣu đã phân tích những vấn đề cơ bản của toàn cầu hóa và bảo tồn văn hóa dân tộc, khẳng định nhân tố con ngƣời làm nên BSVH, đồng thời cho rằng trong văn hóa thể hiện tính dân tộc, tính hiện đại tạo nên nét riêng biệt của mỗi nền văn hóa trong xu thế mới. Mặt khác, tác giả đặt ra vấn đề hội nhập và giao lƣu văn hóa trong điều kiện hiện nay với những cơ hội và thách thức mới. Tác giả cũng cho rằng trong quá trình giao lƣu, hợp tác về văn hóa cần khẳng định sức mạnh nội sinh của mỗi dân tộc, hội nhập nhƣng không đánh mất mình, không tuyệt đối hóa những giá trị văn hóa của các dân tộc khác. Tác giả Đinh Xuân Lâm - Bùi Đình Phong với bài viết “Giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc” [76] đã khẳng định tầm quan trọng của việc nhận thức về công tác giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, từ đó bài viết đã nêu lên các khía cạnh cơ bản trong mô hình phát triển văn hóa Việt Nam.

Các tác giả nhấn mạnh, cần phải thƣờng xuyên bồi bổ cho lịch sử - văn hóa với ý nghĩa là cội rễ của dân tộc, là cái vốn của riêng mình, từ đó làm cho cốt cách của văn hóa dân tộc thấm sâu vào tâm lý quốc dân. Tác giả Lô Thị Hƣơng với bài viết “Giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc và những vấn đề đặt ra cho các trường phổ thông dân tộc nội trú trong giai đoạn hiện nay”[69]. Bài viết nhấn mạnh những dân tộc nào thích ứng với sự chuyển biến của thời đại thì mới có thể tồn tại và phát triển. Qua thực tiễn, tác giả cho rằng các trƣờng phổ thông dân tộc nội trú chƣa quan tâm đến việc giữ gìn và phát huy BSVH dân tộc, nhận thức của học sinh về văn hóa dân tộc còn hạn chế, do đó tác giả đã đƣa ra một số giải pháp để triển khai việc giữ gìn và phát huy BSVH dân tộc ở các trƣờng phổ thông dân tộc nội trú tại các địa phƣơng với hình thức phong phú, hấp dẫn học sinh tham gia.

Đồng thời, tác giả nhấn mạnh để văn hóa dân tộc thiểu số có thể tồn tại, phát triển và thích ứng đƣợc trong dòng chảy chung của văn hóa đất nƣớc thì những chủ trƣơng chính sách của Đảng và Nhà nƣớc cần đƣợc điều chỉnh và bổ sung thêm. Qua bài viết đã cho thấy, BSVH là yếu tố cốt lõi của văn hóa mỗi dân tộc, bên cạnh việc giữ gìn văn hóa dân tộc cần tiếp thu tinh hoa văn hóa của dân tộc khác là tất yếu trong bối cảnh hiện nay. Tác giả Hồ Thị Minh Trâm với bài viết “Vấn đề giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở nước ta hiện nay” [130] đã phân tích thực trạng nền văn hóa của Việt Nam nói riêng và của các nƣớc đang phát triển nói chung đang phải đƣơng đầu với những thách thức chƣa từng có trong lịch sử, nguy cơ bị đồng hóa hay ít nhất 16 (LUAN.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] làm mất đi BSVH dân tộc đang hiện hữu, từ đó tác giả nhấn mạnh vai trò, tầm quan trọng của văn hóa, giữ gìn và phát huy BSVH dân tộc trong giai đoạn hiện nay. Tác giả Nguyễn Ngọc Hòa với bài viết “Văn hóa các dân tộc thiểu số - Thực trạng và các nguyên tắc bảo tồn, phát huy” [55] đã chứng minh văn hóa là một lĩnh vực rất quan trọng của đời sống xã hội, hiện nay văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số có nhiều biến đổi, do đó cần xác định các dân tộc thiểu số là những chủ thể của những nền văn hóa vô cùng đa dạng, đồng thời chính sự đa dạng đó đã làm nên tiềm năng văn hóa vô cùng độc đáo của nền văn hóa nƣớc nhà.

Sự đan xen của giá trị, BSVH với sự hao hụt vốn di sản văn hóa ở các dân tộc thiểu số Việt Nam đang diễn ra từng ngày, từng giờ trong nếp nghĩ, lối sống, ứng xử, đặc biệt là ở các dân tộc thiểu số bản địa. Tác giả phân tích sự biến đổi văn hóa sẽ làm thay đổi BSVH của các dân tộc thiểu số, vấn đề đặt ra là cần bảo tồn và phát huy BSVH các dân tộc thiểu số, cách thức bảo tồn và phát huy cần diễn ra tự giác và khoa học hơn, đồng thời cần giải quyết một cách hài hòa mối quan hệ giữa con ngƣời với văn hóa. Tác giả Hoàng Chƣơng với bài viết “Thực trạng vấn đề bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc” [17] khẳng định muốn bảo tồn, phát huy văn hóa dân tộc tốt hơn, hiệu quả hơn, bền vững hơn Đảng và Nhà nƣớc cần phải có một chính sách đầu tƣ hợp lý hơn, phải quan tâm, khuyến khích những tổ chức, những cá nhân đang dốc lòng, dốc sức trong sự nghiệp bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc. Đây là vấn đề đƣợc tác giả lý giải một cách khách quan, khoa học, có tính thực tiễn cao.

Bài viết “Giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc” [77] của tác giả Lê Võ Thanh Lâm đã có những nghiên cứu, đánh giá về BSVH dân tộc, từ đó nhấn mạnh những yếu tố thuộc về BSVH dân tộc đƣợc thể hiện thông qua các lĩnh vực sản xuất, chiến đấu, học tập, ứng xử, lối sống, phong tục, tập quán, lễ hội, ngôn ngữ, chữ viết… Đồng thời, tác giả bài viết đƣa ra quan niệm về giữ gìn BSVH dân tộc. Việc tìm hiểu bài viết giúp nghiên cứu sinh làm rõ hơn khái niệm công cụ về bản sắc văn hóa dân tộc trong luận án. Công trình nghiên cứu “Bảo tồn, làm giàu và phát huy các giá trị truyền thống Việt Nam” [117] đƣợc rút ra từ đề tài nghiên cứu Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam trong đổi mới và hội nhập (03.14/06-10) do tác giả Ngô Đức Thịnh chủ biên, đề tài thuộc chƣơng trình cấp Nhà nƣớc “Xây dựng con người và phát triển văn hóa Việt Nam trong tiến trình đổi mới và hội nhập quốc tế” (KX.