Nhận xét về việc giới thiệu ngữ pháp tiếng Việt trong sách giáo khoa phổ thông

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nhận xét về việc giới thiệu ngữ pháp tiếng việt trong sách giáo khoa phổ thông từ góc độ dạy bản ngữ, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Thân Thùy Trang
• Người hướng dẫn: TS. Đinh Kiều Châu
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Giới thiệu ngữ pháp tiếng Việt trong sách giáo khoa
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN
• 1.1. Bản ngữ và giáo dục bản ngữ
• 1.2. Bản ngữ và đặc trưng của bản ngữ
• 1.3. Giáo dục ngôn ngữ và giáo dục bản ngữ
• 1.4. Ngữ pháp và ngữ pháp tiếng Việt
• 1.5. Các đặc điểm của ngữ pháp tiếng Việt
• 1.6. Tổng quan về việc dạy ngữ pháp tiếng Việt ở phổ thông bậc Trung học cơ sở từ trước đến nay
• 1.7. Phân môn Tiếng Việt ở nhà trường phổ thông và ở cấp Trung học cơ sở
• 1.8. Các tài liệu giảng dạy tiếng Việt và ngữ pháp tiếng Việt trong nhà trường phổ thông cấp THCS từ trước tới nay
• 1.9. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: KHẢO SÁT NỘI DUNG GIẢNG DẠY NGỮ PHÁP TIẾNG VIỆT TRONG SÁCH GIÁO KHOA NGỮ VĂN TRUNG HỌC CƠ SỞ
• 2.1. Nội dung giảng dạy về Từ pháp trong sách giáo khoa
• 2.2. Quan điểm cơ bản và mục tiêu giảng dạy của bộ sách về từ pháp
• 2.3. Cách thể hiện nội dung giảng dạy về từ pháp trong bộ sách
• 2.4. Dung lượng giảng dạy
• 2.5. Trình tự phân bố
• 2.6. Nội dung giảng dạy về Ngữ trong sách giáo khoa
• 2.7. Quan điểm cơ bản và mục tiêu giảng dạy của bộ sách về ngữ
• 2.8. Cách thể hiện nội dung giảng dạy về ngữ trong bộ sách
• 2.9. Dung lượng giảng dạy
• 2.10. Trình tự phân bố
• 2.11. Nội dung giảng dạy về Câu trong sách giáo khoa
• 2.12. Quan điểm cơ bản và mục tiêu giảng dạy của bộ sách về câu
• 2.13. Cách thể hiện nội dung giảng dạy về Câu trong bộ sách
• 2.14. Dung lượng giảng dạy
• 2.15. Trình tự phân bố
• 2.16. Khảo sát nội dung dạy và học ngữ pháp tiếng Việt thực tế
• 2.16.1. Từ góc độ người học
• 2.16.2. Từ góc độ người dạy
• 2.17. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ BÀN LUẬN
• 3.1. Ưu điểm và hạn chế
• 3.2. Nguyên nhân và một số đề xuất
• 3.3. Một số đề xuất
• 3.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về ngữ pháp tiếng Việt trong sách giáo khoa

Ngữ pháp tiếng Việt là một phần quan trọng trong việc dạy và học ngôn ngữ. Trong sách giáo khoa, ngữ pháp không chỉ là lý thuyết mà còn là công cụ giúp học sinh hiểu và sử dụng tiếng Việt một cách chính xác. Việc giới thiệu ngữ pháp trong sách giáo khoa cần phải được thực hiện một cách hệ thống và khoa học để đảm bảo hiệu quả trong việc dạy học.

1.1. Khái niệm ngữ pháp tiếng Việt và vai trò của nó

Ngữ pháp tiếng Việt bao gồm các quy tắc và cấu trúc ngôn ngữ. Nó giúp người học hiểu cách sử dụng từ, câu và các thành phần khác trong tiếng Việt. Ngữ pháp không chỉ là lý thuyết mà còn là nền tảng cho việc giao tiếp hiệu quả.

1.2. Lịch sử phát triển ngữ pháp tiếng Việt trong sách giáo khoa

Ngữ pháp tiếng Việt đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển trong sách giáo khoa. Từ những năm đầu của nền giáo dục hiện đại, ngữ pháp đã được đưa vào giảng dạy một cách có hệ thống, giúp học sinh nắm vững kiến thức ngôn ngữ.

II. Thách thức trong việc dạy ngữ pháp tiếng Việt hiện nay

Việc dạy ngữ pháp tiếng Việt trong sách giáo khoa hiện nay gặp nhiều thách thức. Những vấn đề như cách tiếp cận, nội dung giảng dạy và phương pháp dạy học cần được xem xét và cải thiện để nâng cao chất lượng giáo dục.

2.1. Những khó khăn trong việc tiếp cận ngữ pháp

Học sinh thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận các quy tắc ngữ pháp phức tạp. Điều này dẫn đến việc sử dụng ngôn ngữ không chính xác và thiếu tự tin trong giao tiếp.

2.2. Nội dung giảng dạy ngữ pháp chưa phù hợp

Nội dung giảng dạy ngữ pháp trong sách giáo khoa đôi khi chưa phù hợp với thực tế và nhu cầu của học sinh. Cần có sự điều chỉnh để nội dung trở nên gần gũi và dễ hiểu hơn.

III. Phương pháp dạy ngữ pháp tiếng Việt hiệu quả

Để nâng cao hiệu quả dạy ngữ pháp tiếng Việt, cần áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại. Việc kết hợp lý thuyết và thực hành sẽ giúp học sinh nắm vững kiến thức và áp dụng vào thực tế.

3.1. Phương pháp giảng dạy tích cực

Phương pháp giảng dạy tích cực khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học tập. Việc sử dụng các hoạt động nhóm, thảo luận sẽ giúp học sinh hiểu rõ hơn về ngữ pháp.

3.2. Sử dụng công nghệ trong dạy ngữ pháp

Công nghệ có thể hỗ trợ việc dạy ngữ pháp hiệu quả hơn. Các ứng dụng học tập, video giảng dạy và tài liệu trực tuyến giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách dễ dàng.

IV. Ứng dụng thực tiễn của ngữ pháp tiếng Việt trong đời sống

Ngữ pháp tiếng Việt không chỉ có giá trị trong học tập mà còn trong đời sống hàng ngày. Việc sử dụng ngữ pháp đúng cách giúp nâng cao khả năng giao tiếp và thể hiện bản thân một cách tự tin.

4.1. Ngữ pháp trong giao tiếp hàng ngày

Việc sử dụng ngữ pháp đúng trong giao tiếp hàng ngày giúp người nói truyền đạt ý tưởng một cách rõ ràng và hiệu quả. Điều này rất quan trọng trong các tình huống giao tiếp khác nhau.

4.2. Ngữ pháp trong viết văn và sáng tác

Ngữ pháp cũng đóng vai trò quan trọng trong việc viết văn và sáng tác. Việc nắm vững ngữ pháp giúp người viết thể hiện ý tưởng một cách mạch lạc và hấp dẫn.

V. Kết luận về ngữ pháp tiếng Việt trong sách giáo khoa

Ngữ pháp tiếng Việt là một phần không thể thiếu trong sách giáo khoa. Việc giới thiệu và dạy ngữ pháp cần được thực hiện một cách khoa học và hiệu quả để nâng cao chất lượng giáo dục. Tương lai của việc dạy ngữ pháp tiếng Việt sẽ phụ thuộc vào sự đổi mới và cải tiến trong chương trình giảng dạy.

5.1. Tương lai của ngữ pháp tiếng Việt trong giáo dục

Tương lai của ngữ pháp tiếng Việt trong giáo dục cần có sự đổi mới để phù hợp với nhu cầu thực tiễn. Cần có các nghiên cứu và cải tiến liên tục để nâng cao chất lượng dạy học.

5.2. Đề xuất cải tiến chương trình giảng dạy ngữ pháp

Cần có các đề xuất cụ thể để cải tiến chương trình giảng dạy ngữ pháp, từ nội dung đến phương pháp dạy học, nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục và đáp ứng nhu cầu của học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việc giáo dục ngôn ngữ bản ngữ, đặc biệt là ngữ pháp tiếng Việt trong sách giáo khoa phổ thông, đóng vai trò then chốt trong việc hình thành và phát triển năng lực ngôn ngữ cho học sinh. Theo báo cáo của ngành giáo dục, phân môn Tiếng Việt chiếm khoảng 30,3% tổng thời lượng học tập trong chương trình Ngữ văn THCS, trong đó ngữ pháp chiếm tới 41,7% thời lượng của phân môn này. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều học sinh dù có thể thuộc lòng các quy tắc ngữ pháp nhưng lại gặp khó khăn trong việc vận dụng vào giao tiếp và viết văn, dẫn đến chất lượng sử dụng tiếng Việt chưa đạt yêu cầu.

Luận văn tập trung nghiên cứu việc giới thiệu ngữ pháp tiếng Việt trong sách giáo khoa Ngữ văn THCS của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, từ góc độ giáo dục bản ngữ. Mục tiêu cụ thể là khảo sát, phân tích nội dung giảng dạy ngữ pháp tiếng Việt trong bộ sách hiện hành, đánh giá ưu điểm và hạn chế, từ đó đề xuất các giải pháp cải thiện chất lượng dạy và học ngữ pháp tiếng Việt trong bối cảnh đổi mới chương trình giáo dục phổ thông. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các lớp 6 đến 9, trong hệ thống giáo dục quốc dân Việt Nam, với dữ liệu thu thập từ sách giáo khoa, sách giáo viên và khảo sát thực tế tại một số trường THCS.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả giáo dục bản ngữ, góp phần bảo tồn và phát triển tiếng Việt trong thế hệ trẻ, đồng thời hỗ trợ công tác biên soạn sách giáo khoa và xây dựng chương trình giảng dạy phù hợp với thực tiễn và yêu cầu đổi mới giáo dục.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết nền tảng về giáo dục bản ngữ và ngữ pháp tiếng Việt. Khái niệm bản ngữ được hiểu là tiếng mẹ đẻ, gắn liền với tư duy và văn hóa bản địa, trong đó người bản ngữ sở hữu ngữ năng – năng lực bẩm sinh để thụ đắc và sử dụng ngôn ngữ một cách tự nhiên. Giáo dục bản ngữ nhằm giúp người học sử dụng tiếng mẹ đẻ đúng chuẩn mực, phát triển kỹ năng nói và viết, đồng thời nâng cao tình yêu và ý thức giữ gìn tiếng Việt.

Về ngữ pháp tiếng Việt, luận văn chọn quan điểm của Diệp Quang Ban – Hoàng Văn Thung làm cơ sở lý luận. Theo đó, ngữ pháp tiếng Việt bao gồm từ pháp (cấu tạo từ, từ loại) và cú pháp (cấu tạo cụm từ, câu). Các từ loại được phân thành hai nhóm chính: nhóm danh từ, động từ, tính từ, số từ, đại từ; nhóm phụ từ (định từ, phó từ), kết từ, tiểu từ (trợ từ, tình thái từ). Ngữ pháp học tập trung nghiên cứu các quy tắc cấu tạo và kết hợp từ, câu trong tiếng Việt, phục vụ cho việc dạy học và sử dụng ngôn ngữ bản ngữ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện theo hướng quy nạp, kết hợp nhiều phương pháp:

• Phân tích nội dung: Phân tích chi tiết các bài học ngữ pháp trong bộ sách Ngữ văn THCS hiện hành, tập trung vào ba khía cạnh: từ pháp, ngữ và câu.
• So sánh: So sánh quan điểm và cách thức giới thiệu ngữ pháp trong sách giáo khoa với lý thuyết ngữ pháp học thuật của Diệp Quang Ban, cũng như so sánh với sách Tiếng Việt tiểu học.
• Khảo sát thực tế: Phỏng vấn trực tiếp và khảo sát qua bảng hỏi tại trường THCS Song Khê, Bắc Giang để thu thập ý kiến của giáo viên và học sinh về việc dạy và học ngữ pháp tiếng Việt.
• Thống kê và phân loại: Thống kê số lượng bài học, thời lượng, dạng bài tập thực hành trong sách giáo khoa và sách giáo viên, phân loại các nội dung ngữ pháp theo chủ đề và cấp độ.
• Miêu tả: Mô tả chi tiết cách thức trình bày nội dung ngữ pháp trong sách giáo khoa, cách thể hiện lý thuyết và thực hành.

Cỡ mẫu khảo sát gồm khoảng 50 giáo viên và 200 học sinh tại một số trường THCS đại diện cho vùng đồng bằng Bắc Bộ. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu thuận tiện kết hợp mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện và khả năng thu thập dữ liệu thực tiễn. Thời gian nghiên cứu kéo dài trong 12 tháng, từ tháng 1 đến tháng 12 năm 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quan điểm và mục tiêu giảng dạy ngữ pháp trong sách giáo khoa
   Bộ sách Ngữ văn THCS hiện hành giới thiệu ngữ pháp tiếng Việt theo hướng tích hợp trong phân môn Tiếng Việt, chiếm 41,7% thời lượng phân môn. Mục tiêu chủ yếu là giúp học sinh nắm vững các khái niệm cơ bản về từ loại, cấu tạo câu, đồng thời phát triển kỹ năng sử dụng tiếng Việt trong giao tiếp và viết văn. Ví dụ, bài học về danh từ giúp học sinh hiểu đặc điểm và phân loại danh từ, với khoảng 15 tiết dành cho phần từ pháp trong lớp 6.

2. Cách thể hiện nội dung lý thuyết và thực hành
   Nội dung lý thuyết được trình bày theo lối quy nạp, bắt đầu từ ví dụ minh họa, phân tích, rút ra khái niệm và quy tắc, sau đó là các bài tập thực hành. Tỉ lệ bài tập thực hành chiếm khoảng 60% tổng số bài học ngữ pháp, tập trung vào các dạng bài như nhận diện từ loại, sửa lỗi câu, đặt câu đúng ngữ pháp. Ví dụ, trong bài học về câu ghép lớp 8, có tới 5 bài tập thực hành với các yêu cầu khác nhau nhằm củng cố kiến thức.

3. Dung lượng và trình tự phân bố nội dung
   Nội dung ngữ pháp được phân bổ hợp lý theo từng lớp, từ cơ bản đến nâng cao. Lớp 6 tập trung vào danh từ, động từ, tính từ và câu đơn; lớp 7 mở rộng sang đại từ, câu rút gọn, câu bị động; lớp 8 và 9 tập trung vào câu ghép, thành phần biệt lập và các thành phần phụ chú. Tổng số bài học ngữ pháp trong toàn cấp là 55 bài, chiếm gần 42% thời lượng phân môn Tiếng Việt.

4. Khảo sát thực tế về việc dạy và học ngữ pháp
   Kết quả khảo sát tại trường THCS Song Khê cho thấy khoảng 70% giáo viên đánh giá nội dung ngữ pháp trong sách giáo khoa phù hợp với trình độ học sinh, tuy nhiên 65% phản ánh khối lượng kiến thức khá nặng, gây áp lực cho học sinh. Về phía học sinh, chỉ khoảng 55% cảm thấy tự tin khi vận dụng kiến thức ngữ pháp vào nói và viết, phần lớn còn gặp khó khăn trong việc áp dụng linh hoạt các quy tắc.

Thảo luận kết quả

Ngữ pháp tiếng Việt trong sách giáo khoa THCS hiện hành đã có nhiều cải tiến tích cực, thể hiện qua việc tích hợp nội dung, tăng cường bài tập thực hành và liên kết với văn học. Cách trình bày theo lối quy nạp giúp học sinh phát triển tư duy ngôn ngữ và khả năng tự học. Tuy nhiên, khối lượng kiến thức vẫn còn khá lớn, chưa thực sự phù hợp với năng lực đa số học sinh, dẫn đến hiệu quả vận dụng ngữ pháp vào thực tế còn hạn chế.

So sánh với các bộ sách trước đây, sách hiện hành đã giảm bớt tính hàn lâm, tăng tính thực hành nhưng vẫn giữ được hệ thống kiến thức đầy đủ và chính xác. Kết quả khảo sát thực tế cũng phản ánh sự cần thiết phải điều chỉnh dung lượng và phương pháp dạy học để phù hợp hơn với đặc điểm tâm sinh lý học sinh THCS.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ thời lượng các phần ngữ pháp theo từng lớp, bảng so sánh mục tiêu giảng dạy và thực tế áp dụng, cũng như biểu đồ tròn phản ánh đánh giá của giáo viên và học sinh về hiệu quả dạy học.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tối ưu hóa khối lượng kiến thức ngữ pháp
   Cần rà soát, điều chỉnh giảm bớt các nội dung ngữ pháp quá chi tiết, không cần thiết cho học sinh THCS, tập trung vào các kiến thức trọng tâm, thiết thực. Mục tiêu là giảm tải khoảng 20-30% thời lượng hiện tại, thực hiện trong vòng 1-2 năm, do Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì phối hợp với các chuyên gia ngôn ngữ học.

2. Đổi mới phương pháp dạy học
   Khuyến khích áp dụng phương pháp dạy học tích cực, lấy học sinh làm trung tâm, tăng cường hoạt động thực hành, thảo luận nhóm, sử dụng công nghệ thông tin hỗ trợ giảng dạy. Mục tiêu nâng cao tỷ lệ học sinh vận dụng được kiến thức ngữ pháp trong giao tiếp và viết văn lên trên 70% trong 3 năm tới, do các trường THCS và giáo viên thực hiện.

3. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng giáo viên
   Tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về ngữ pháp tiếng Việt và phương pháp dạy học hiện đại cho giáo viên Ngữ văn THCS, nhằm nâng cao năng lực chuyên môn và kỹ năng sư phạm. Mục tiêu 100% giáo viên Ngữ văn THCS được đào tạo lại trong vòng 2 năm, do Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường đại học sư phạm thực hiện.

4. Phát triển tài liệu bổ trợ và công cụ đánh giá
   Biên soạn các tài liệu hướng dẫn giảng dạy, bài tập thực hành phong phú, đa dạng, phù hợp với từng đối tượng học sinh; xây dựng bộ công cụ đánh giá năng lực sử dụng ngữ pháp tiếng Việt theo chuẩn năng lực. Mục tiêu hoàn thiện tài liệu và công cụ trong 1 năm, do Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam và các chuyên gia ngôn ngữ học phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Ngữ văn THCS
   Giúp hiểu rõ hơn về nội dung và phương pháp dạy ngữ pháp tiếng Việt, từ đó nâng cao hiệu quả giảng dạy, áp dụng các đề xuất cải tiến phù hợp với thực tế lớp học.

2. Nhà biên soạn sách giáo khoa và chương trình giáo dục
   Cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để điều chỉnh, hoàn thiện nội dung sách giáo khoa và chương trình giảng dạy ngữ pháp tiếng Việt, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.

3. Sinh viên và nghiên cứu sinh ngành Ngôn ngữ học, Sư phạm Ngữ văn
   Là tài liệu tham khảo quý giá về lý thuyết ngữ pháp tiếng Việt, phương pháp nghiên cứu và khảo sát thực tiễn trong giáo dục bản ngữ.

4. Các nhà quản lý giáo dục và chuyên gia ngôn ngữ học ứng dụng
   Hỗ trợ hoạch định chính sách, xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng giáo viên và phát triển chương trình giáo dục ngôn ngữ bản ngữ hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao việc dạy ngữ pháp tiếng Việt trong sách giáo khoa THCS lại quan trọng?
   Ngữ pháp là nền tảng giúp học sinh hiểu và sử dụng tiếng Việt đúng chuẩn, nâng cao kỹ năng giao tiếp và viết văn, góp phần bảo tồn và phát triển tiếng mẹ đẻ trong thế hệ trẻ.

2. Phương pháp dạy ngữ pháp hiện nay có những điểm mạnh và hạn chế gì?
   Phương pháp quy nạp giúp học sinh phát triển tư duy ngôn ngữ và tự học, nhưng khối lượng kiến thức còn nặng, chưa phù hợp với đa số học sinh, gây áp lực và khó vận dụng linh hoạt.

3. Làm thế nào để cải thiện hiệu quả dạy và học ngữ pháp tiếng Việt?
   Cần giảm tải nội dung, đổi mới phương pháp dạy học tích cực, tăng cường thực hành, bồi dưỡng giáo viên và phát triển tài liệu bổ trợ phù hợp với năng lực học sinh.

4. Ngữ pháp tiếng Việt trong sách giáo khoa có khác biệt gì so với lý thuyết ngữ pháp học thuật?
   Sách giáo khoa tập trung giới thiệu kiến thức ngữ pháp ở mức tối giản, dễ hiểu và thực hành, trong khi lý thuyết học thuật phân loại chi tiết và sâu sắc hơn, phù hợp với nghiên cứu chuyên sâu.

5. Ai là người nên tham khảo luận văn này và vì sao?
   Giáo viên, nhà biên soạn sách, sinh viên ngành ngôn ngữ học, nhà quản lý giáo dục đều có thể sử dụng luận văn để nâng cao hiểu biết, cải tiến chương trình và phương pháp giảng dạy ngữ pháp tiếng Việt.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ vai trò quan trọng của giáo dục bản ngữ và ngữ pháp tiếng Việt trong sách giáo khoa THCS, đồng thời phân tích chi tiết nội dung và phương pháp giảng dạy hiện hành.
• Kết quả khảo sát cho thấy sách giáo khoa hiện tại có nhiều ưu điểm về hệ thống kiến thức và phương pháp quy nạp, nhưng còn tồn tại hạn chế về khối lượng kiến thức và khả năng vận dụng thực tế của học sinh.
• Đề xuất các giải pháp giảm tải nội dung, đổi mới phương pháp dạy học, bồi dưỡng giáo viên và phát triển tài liệu bổ trợ nhằm nâng cao chất lượng dạy và học ngữ pháp tiếng Việt.
• Luận văn cung cấp tài liệu tham khảo quý giá cho giáo viên, nhà biên soạn sách, sinh viên và nhà quản lý giáo dục trong công tác đổi mới chương trình và sách giáo khoa.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các đề xuất cải tiến trong thực tiễn giảng dạy và nghiên cứu tiếp tục để hoàn thiện chương trình giáo dục bản ngữ.

Hành động ngay: Các cơ quan giáo dục và nhà trường nên phối hợp tổ chức tập huấn, rà soát chương trình và sách giáo khoa để áp dụng các khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục ngữ pháp tiếng Việt trong thời gian tới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu , kế t luâ ̣n và tài liệu tham khảo , luâ ̣n văn gồ m có 3 chƣơng. Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN Chƣơng 2: KHẢO SÁT NỘI DUNG GIẢNG DẠY NGỮ PHÁP TIẾNG VIỆT TRONG SÁCH GIÁO KHOA NGỮ VĂN TRUNG HỌC CƠ SỞ Chƣơng 3: MỘT SỐ BÀN LUẬN 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] NỘI DUNG CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN 1. Bản ngữ và giáo dục bản ngữ 1. Bản ngữ và đặc trưng của bản ngữ a) Khái niệm bản ngữ Bản ngữ là tiếng mẹ đẻ (Native Language), ngƣời nói tiếng mẹ đẻ là người bản ngữ (Native Speaker).

Bản ngữ mang tính di truy ền xã hô ̣i ch ứ không mang tin ́ h di truy ền huyết thống.de Saussure đã nói: “Ngƣời bản ngữ luôn luôn đúng” vì ngôn ng ữ mẹ đẻ là cái thiết chế xã hội tự nguyện của họ. Những gì ngƣời bản ngữ nói ra bao hàm cả tƣ duy và văn hóa bản xứ, sẽ thành chuẩ n để so sánh với ngoại ngữ. Ngƣời bản ngữ sử dụng thành thạo chức năng ngôn ngữ bản ngữ. Tiếng mẹ đẻ là ngôn ngữ mà mỗi ngƣời bản ngữ dùng để phản ánh thế giới, giao tiếp và mang đậm dấu ấn văn hoá bản địa, khác với ngoại ngữ ở chỗ là dù ngoại ngữ có giỏi đến đâu cũng không thể thay thế đƣợc cho tƣ duy tiếng mẹ đẻ.

Chẳng hạn, phải là ngƣời Việt mới thấm đƣợc linh hồn các phát ngôn Việt, những câu ca dao, tục ngữ, ngôn ngữ truyện Kiều,. Cùng với tiếng mẹ đẻ, chúng ta còn có tƣ duy bản ngữ và văn hóa. Ngƣời bản ngữ là ngƣời sở hữu cả tƣ duy, ngôn ngữ và văn hóa bản xứ. Vì vậy, lời nói ra của ngƣời bản ngữ đại diện cho cả ba thứ đó.

Do đó, nhiệm vụ của ngƣời bản ngữ khi đi học ở nhà trƣờng là trau dồi ngữ năng - kỹ năng sử dụng ngôn ngữ của mình - đó là kỹ năng nói và viết - trên cơ sở đã có. b) Đặc trưng của bản ngữ Bản ngữ là cái ngôn ngữ con ngƣời sử dụng với độ bền nhất để giao tiếp, suy nghĩ và sáng tạo nghệ thuật. Nó gắn với môi trƣờng sống của ngôn ngữ từ ấu thơ và mang l ại cho con ngƣời khả năng thụ đắc vô tận mà 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ngoại ngữ không làm đƣợc. Mỗi một ngƣời có một cơ chế “bẩm sinh” để thụ đắc ngôn ngữ, nhƣng sự tiếp nhận ấy cũng phụ thuộc vào môi trƣờng giao tiếp, môi trƣờng xã hô ̣i.

Bản ngữ luôn biến đổi và đa dạng hoá, có thêm nhiều sản phẩm chất lƣợng ngày một cao hơn. Sau bản ngữ là những nền văn hoá, là thói quen giao tiếp đã đƣợc định hình theo những chuẩn mực văn hoá. Nhà ngôn ngữ học nổi tiếng Noam Chomsky (1928) đã nhận xét rằng, ngƣời bản ngữ sở hữu ngôn ngữ qua một cái gọi là ngữ năng (competence) để thụ đắc ngôn ngữ. Đó là điểm khác giữa ngƣời bản ngƣ̃ và ngƣời ngoa ̣i ngƣ̃.

Ngữ năng là đặc trưng của bản ngữ, nó giống nhƣ một thứ bẩm sinh. Chomsky đã thông qua ngôn ngữ trẻ em để xác nhận điều này. Vốn từ vựng của trẻ em có thể thiếu, nhƣng ngữ pháp thì y hệt ngƣời lớn. Ngữ năng này ngƣời phi bản ngữ không có, chỉ có thể có đƣợc qua rèn luyện và học tập.

Hằng ngày chúng ta sử dụng ngữ năng để hoa ̣t đô ̣ng ngôn tƣ̀ , gọi là dụng ngôn. Mỗi ngƣời có một khả năng dụng ngôn khác nhau, điều này thuộc về năng lực ngôn ngữ. Giáo dục ngôn ngữ và giáo dục bản ngữ a) Giáo dục ngôn ngữ Theo Đinh Văn Đức – Nguyễn Văn Chính – Đinh Kiều Châu trong Dẫn luận Ngôn ngữ học ứng dụng [9], giáo dục ngôn ngƣ̃ là địa hạt ngôn ngữ học ứng dụng quan tâm rất nhiều, trong đó ngôn ngữ đƣợc coi là công cụ phát triển và tác động nhận thức. Giáo dục ngôn ngƣ̃ có hai cách hiểu : + Theo nghĩa hẹp là gắn với dạy và học ngôn ngữ.

+ Theo nghĩa rộng thì đó là m ột địa hạt thuộc ngôn ngữ học ứng dụng, trong đó ngôn ngữ đƣợc sử dụng nhƣ một công cụ nâng cao hiểu biết, tác động can thiệp làm thay đổi các hành vi ngôn ngữ, hƣớng việc sử dụng ngôn ngữ đến chuẩn mực làm cho tầm hoạt động của ngôn ngữ đƣợc mở 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Muốn tác động, can thiệp thì giáo d ục ngôn ngƣ̃ p hải nâng cao hiểu biết ngôn ngƣ̃ cho ngƣ ời học đồng thời quảng bá tri thức về ngôn ngữ và văn hoá. Con ngƣời thƣờng xuyên tăng thêm hiểu biết, mở rộng tri thức và tầm nhìn, tầ m hoạt động, trong đó tri thức ngôn ngữ vừa là phƣơng tiện vừa là động lực. Thông qua ngôn ngữ, con ngƣời tiếp nhận thông tin và tự nguyện thay đổi thái độ hành vi theo mức độ hiểu biết.

Giáo dục ngôn ngữ là tạo hành vi tự nguyện chứ không áp đặt cho ngƣời sử dụng ngôn ngữ. Giáo dục ngôn ngữ có mục tiêu quảng bá ngôn ngữ đồng thời quảng bá văn hoá l ồng gộp trong ngôn ngƣ̃ thể hiện ở nội dung dạy và học tiếng. Công cụ dạy tiếng là một bộ ba bao gồm: Giáo viên Chƣơng trình Sách giáo khoa + Giáo viên là yế u tố quan trọng, ngƣời thầ y có nhiệm vụ hƣớng dẫn và rèn luyện ngƣời ho ̣c trên cả phƣơng diện sáng tạo sản phẩm và hƣởng thụ sản phẩm. + Chương trình môn học : Chƣơng trình là bản định hƣớng và định tính về nội dung, là thƣớc đo về dung lƣợng kiến thức cần trao cho ngƣời học.

Ở trƣờng phổ thông, chƣơng trình đƣợc xây dựng theo hình xoáy ốc còn ở bậc cao hơn thƣờng theo đƣờng thẳng đứng. + Sách giáo khoa: Sách giáo khoa thể hiện tính công cụ điển hình là cầ u nố i giƣ̃a ngƣời ho ̣c và ngƣời dạy. Nguồn : Đinh Văn Đức – Nguyễn Văn Chính – Đinh Kiều Châu, Dẫn luận Ngôn ngữ học ứng dụng [9]. 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Trong ngôn ngƣ̃ ho ̣c ƣ́ng du ̣ng , giáo dục ngôn ngữ có hai địa hạt lớn là :  Giáo dục bản ngữ  Giáo dục ngoại ngữ b) Giáo dục bản ngữ Theo Đinh Văn Đức – Nguyễn Văn Chính – Đinh Kiều Châu trong Dẫn luận Ngôn ngữ học ứng dụng [9], giáo dục bản ngữ đã xuất hiện từ lâu và là truyền thống của mỗi quốc gia, thể hiện ở giáo dục học đƣờng, khoa cử, sáng tác văn học, sau này là báo chí - truyền thông, trong đó dạy tiếng mẹ đẻ ở nhà trƣờng là nội dung quan trọng.

Mục tiêu giáo dục chung là giúp cho ngƣời bản ngữ nói tốt và viết tốt hơn, nâng cao năng lực giao tiếp và khả năng thƣởng thức nghệ thuật ngôn từ. Kênh dạy bản ngữ ở học đƣờng rất quan trọng. Nội dung quan trọng của việc giáo dục bản ngữ bao gồm : + Giáo dục văn tự (chữ viết) + Giáo dục ngôn ngữ trong nhà trƣờng bằng tiếng mẹ đẻ + Giáo dục ngôn ngữ “kĩ thuật” Nƣớc ta đã thành công nhấ t đinh ̣ tron g việc giảng dạy tiếng mẹ đẻ với nội dung : giáo dục văn tự (chữ viết) và giáo dục ngôn ngữ trong nhà trường bằng tiếng mẹ đẻ. Riêng giáo dục ngôn ngữ “kĩ thuật” chúng ta còn có những hạn chế.

Giáo dục ngôn ngữ “kĩ thuật” là giáo dục ngôn ngƣ̃ theo các nghiệp vụ, nghề nghiệp, lĩnh vực, ví dụ nhƣ: giáo dục ngôn ngữ trong địa hạt báo chí và truyền thông (tập viết báo, kĩ thuật phỏng vấn, dẫn chƣơng trin ̀ h , thuyết trin ̀ h trƣ ớc công chúng ,.), trong các ngh ề nghiệp khác : kĩ thuật biên tập và xuất bản,… c) Mục tiêu giảng dạy ngôn ngữ cho người bản ngữ Mục tiêu giảng dạy ngôn ngữ cho ngƣời bản ngữ là giúp ngƣời bản ngữ dùng đúng, diễn tả tốt tiếng mẹ đẻ trong các sản phẩm ngôn từ, sử 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] dụng tiếng mẹ đẻ có hiệu quả, hiểu đƣợc truyền thống ngôn ngữ văn học dân tộc, vận dụng nó trong việc sáng tác nghệ thuật, giáo dục tiǹ h yêu v ới tiếng mẹ đẻ gắn với văn hoá dân tộc, tạo ra những sản phẩm viết có chất lƣợng, đúng chuẩn mực; hiểu đƣợc truyền thống ngôn ngữ văn học dân tộc, có thể vận dụng nó trong việc sáng tạo nghệ thuật; nâng cao tình yêu với tiếng mẹ đẻ gắn với văn hoá dân tộc. Nội dung học tiếng mẹ đẻ cần chia thành nhiều cấp độ. Ví dụ nhƣ việc học ngữ âm là vấn đề chuẩn phát âm chứ không phải học phát âm, hay việc cần điều chỉnh mối quan hệ giữa tiếng phổ thông và tiếng địa phƣơng. Phát âm tiếng Việt có một độ dao động, phải nghe đƣợc mọi giọng và viết chuẩn chính tả.

Về mặt từ vựng, mỗi ngƣời Việt lại có vốn từ vựng khác nhau, phải có khả năng đối chiếu ngƣ̃ nghiã trong từ vựng. Về mặt ngữ pháp, về cơ bản tƣơng đối ổn định và lâu bền. Đó chỉ là về phƣơng diện lí thuyết, còn vận dụng vẫn có những khác biệt. Cách dạy ngữ pháp cho ngƣời bản ngữ phải là trau dồi trong cách nói và cách viết của ngƣời bản ngữ.

Dạy ngƣời bản ngữ là dạy kỹ năng nói và viế t. Nhƣ vậy, dạy ngƣời bản ngữ là chú trọng đến việc giới thiệu các chuẩn mực chứ không phải là giới thiệu bản chất. Với trƣờng hợp tiếng Việt, mục tiêu của việc giáo dục tiếng mẹ đẻ cho ngƣời bản ngữ bắt đầu từ Giáo dục văn tự (học chữ). Mục tiêu sơ khởi nhất là biết đọc và biết viết.

Ở nƣớc ta, cho đến năm 1945, hơn 90 % dân ta mù chữ. Đối với giặc dốt, Bác Hồ đã kí sắc lệnh Thanh toán nạn mù chữ và thành lập Nha Bình dân h ọc vụ ngày 08 tháng 09 năm 1945 với nội dung là trong hai năm 1946-1947, trên phạm vi toàn quốc những ngƣời từ 8-45 tuổi đều phải biết đọc và biết viết. Phong trào xoá n ạn mù chữ đó thành công rất ngoạn mục, nhờ đó 90% dân ta biết đọc, biết viết. Trƣớc năm 1945, nƣớc ta không đƣợc quyền dạy học bằng tiếng mẹ đẻ, chƣ̃ Quố c ngƣ̃ không chin ́ h danh mà học bằng chữ Hán, thi bằng chữ Hán.

Từ 1885 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] đến 1945 giáo dục ngôn ngữ bằng tiếng Pháp. Nhƣ vậy, giáo dục học đƣờng ở Việt Nam trong suốt một thời gian dài chủ yếu là bằng ngoại ngữ. Sau năm 1945, tiếng Việt và chữ Việt đƣợc dùng trong giáo dục học đƣờng. Các trƣờng phổ thông dạy học bằng tiếng Việt.