Giáo trình môn học Vẽ kỹ thuật nghề Kỹ thuật xây dựng Trường Cao đẳng GTVT Trung ương 1

Giáo trình nghiên cứu vẽ kỹ thuật nghề kỹ thuật xây dựng trình độ cao đẳng, trình bày lý thuyết rõ ràng, minh họa ví dụ thực tế, phù hợp sinh viên kỹ thuật.

• Trường học: Trường Cao Đẳng Kỹ Thuật
• Chuyên ngành: Kỹ Thuật Xây Dựng
• Đề tài: Giáo Trình Vẽ Kỹ Thuật Nghề Kỹ Thuật Xây Dựng Trình Độ Cao Đẳng
• Loại tài liệu: Giáo Trình

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. Chương 1: Vẽ hình học và một số quy ước trong bản vẽ kỹ thuật
• 1.1. Vẽ hình học
• 1.1.1. Vẽ các đường đơn giản
• 1.1.2. Chia đường tròn thành các phần bằng nhau
• 1.1.3. Vẽ một số đường cong đơn giản
• 1.2. Một số quy ước trong bản vẽ kỹ thuật
• 1.2.1. Các loại đường nét trong bản vẽ kỹ thuật
• 1.2.2. Tỷ lệ hình vẽ và ý nghĩa của nó
• 1.2.3. Cách ghi kích thước trong bản vẽ
• 1.3. Câu hỏi ôn tập
• 2. Chương 2: Phương pháp vẽ hình chiếu thẳng góc
• 2.1. Khái niệm chung về phép chiếu
• 2.2. Hệ thống 3 mặt phẳng hình chiếu
• 2.3. Vẽ hình chiếu thẳng góc của vật thể
• 2.3.1. Hình chiếu của điểm
• 2.3.2. Hình chiếu của đoạn thẳng (đường thẳng)
• 2.3.3. Hình chiếu của hình phẳng
• 2.3.4. Hình chiếu vuông góc của khối cơ bản
• 2.3.5. Hình chiếu vuông góc của khối hộp
• 2.4. Câu hỏi ôn tập
• 3. Chương 3: Hình chiếu trục đo
• 3.1. Cách xây dựng
• 3.2. Cấu tạo các hệ hình chiếu trục đo
• 3.3. Phương pháp vẽ hình chiếu trục đo
• 3.4. Trình tự
• 3.5. Vẽ hình chiếu trục đo của các trường hợp cụ thể
• 3.5.1. Hình chiếu trục đo của 1 điểm
• 3.5.2. Vẽ hình chiếu trục đo của đoạn thẳng
• 3.5.3. Vẽ hình chiếu trục đo của hình phẳng
• 3.5.4. Hình chiếu trục đo của vật thể
• 3.6. Câu hỏi ôn tập
• 4. Chương 4: Hình cắt và mặt cắt
• 4.1. Khái niệm về hình cắt và mặt cắt
• 4.2. Cách xây dựng hình cắt, mặt cắt và các quy ước
• 4.2.1. Cách xây dựng hình cắt, mặt cắt
• 4.2.2. Một số quy ước khi vẽ hình cắt, mặt cắt
• 4.3. Bài tập tổng hợp
• 5. Chương 5: Đọc bản vẽ kỹ thuật xây dựng
• 5.1. Khái niệm bản vẽ kỹ thuật xây dựng
• 5.1.1. Khái niệm chung
• 5.1.2. Hệ thống bản vẽ kỹ thuật xây dựng
• 5.2. Một số ký hiệu dùng trong bản vẽ kỹ thuật
• 5.2.1. Ký hiệu vật liệu xây dựng
• 5.2.2. Ký hiệu trên bản vẽ mặt bằng tổng thể
• 5.2.3. Ký hiệu các loại cửa
• 5.2.4. Ký hiệu các thiết bị khu vệ sinh
• 5.3. Các bộ phận chính của ngôi nhà
• 5.4. Đọc bản vẽ mặt bằng ngôi nhà
• 5.4.1. Giới thiệu phương pháp vẽ mặt bằng ngôi nhà
• 5.4.2. Trình tự đọc
• 5.5. Đọc bản vẽ mặt đứng ngôi nhà
• 5.5.1. Khái niệm bản vẽ mặt đứng
• 5.5.2. Tác dụng của bản vẽ mặt đứng
• 5.6. Đọc bản vẽ mặt cắt ngôi nhà
• 5.6.1. Khái niệm bản vẽ mặt cắt
• 5.7. Đọc bản vẽ kỹ thuật chi tiết
• 5.7.1. Quy ước các ký hiệu dùng trong bản vẽ kết cấu
• 5.7.2. Đọc bản vẽ kiến trúc
• 5.7.3. Đọc bản vẽ kết cấu bê tông cốt thép
• 5.7.4. Đọc bản vẽ kết cấu thép
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan giáo trình vẽ kỹ thuật xây dựng trình độ cao đẳng

Giáo trình vẽ kỹ thuật nghề kỹ thuật xây dựng trình độ cao đẳng là tài liệu nền tảng, cung cấp kiến thức cốt lõi cho sinh viên ngành xây dựng. Bản vẽ kỹ thuật được xem là "ngôn ngữ kỹ thuật", một công cụ không thể thiếu để diễn đạt và trao đổi tư duy kỹ thuật. Đây là văn kiện quan trọng trong mọi hoạt động sản xuất thuộc lĩnh vực khoa học và công nghệ. Giáo trình do tập thể giáo viên Trường Cao đẳng Giao thông Vận tải Trung ương I biên soạn, nhằm mục tiêu đào tạo ra những kỹ sư tương lai không chỉ vững tay nghề mà còn có khả năng đọc hiểu thành thạo các bản vẽ chuyên ngành. Nội dung được thiết lập dựa trên các phương pháp biểu diễn vật thể một cách khoa học, chính xác và tuân thủ chặt chẽ các tiêu chuẩn thống nhất của quốc gia (TCVN) và quốc tế. Môn học này được định vị là môn kỹ thuật cơ sở, học trước các mô-đun chuyên môn, tạo tiền đề vững chắc cho việc tiếp thu kiến thức chuyên sâu. Việc nắm vững các nguyên tắc từ giáo trình giúp người học rèn luyện khả năng tư duy không gian, một kỹ năng thiết yếu để phân tích và triển khai các dự án xây dựng phức tạp. Toàn bộ nội dung sách được chia thành năm chương chính, bao quát từ những khái niệm cơ bản về vẽ hình học, các quy ước, cho đến những phương pháp biểu diễn phức tạp như hình chiếu thẳng góc, hình chiếu trục đo, và kỹ năng đọc các loại bản vẽ xây dựng chuyên biệt.

1.1. Vai trò của bản vẽ kỹ thuật trong ngành xây dựng hiện đại

Trong ngành xây dựng, bản vẽ kỹ thuật đóng vai trò là phương tiện giao tiếp chính xác và duy nhất giữa các bên liên quan, từ kiến trúc sư, kỹ sư kết cấu, đến nhà thầu thi công và công nhân. Nó chuyển hóa những ý tưởng thiết kế trừu tượng thành những chỉ dẫn cụ thể về hình dạng, kích thước, vật liệu và kết cấu. Thiếu đi bản vẽ kỹ thuật, một công trình không thể được xây dựng đúng theo yêu cầu thiết kế, đảm bảo an toàn và chất lượng. Theo tài liệu, bản vẽ là "công cụ cần thiết để diễn đạt và trao đổi tư duy kỹ thuật". Mỗi đường nét, ký hiệu trên bản vẽ đều mang một ý nghĩa cụ thể, được quy ước theo các tiêu chuẩn TCVN nghiêm ngặt. Điều này đảm bảo mọi người đọc bản vẽ đều hiểu thống nhất, tránh được những sai sót tốn kém và nguy hiểm trong quá trình thi công. Do đó, kỹ năng tạo lập và đọc hiểu bản vẽ là yêu cầu bắt buộc đối với mọi cá nhân làm việc trong lĩnh vực kỹ thuật xây dựng.

1.2. Mục tiêu cốt lõi của môn học vẽ kỹ thuật cho sinh viên

Mục tiêu chính của môn học Vẽ Kỹ thuật không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức lý thuyết. Giáo trình đặt ra các mục tiêu rõ ràng về kiến thức, kỹ năng và thái độ. Về kiến thức, sinh viên phải trình bày được các tiêu chuẩn cơ bản, nêu được các bước vẽ hình học và phương pháp biểu diễn vật thể. Về kỹ năng, người học cần "đọc được các bản vẽ mặt bằng, mặt cắt và các chi tiết của nghề", đồng thời biểu diễn được vật thể trên ba mặt phẳng hình chiếu. Quan trọng không kém, môn học còn hướng đến việc rèn luyện thái độ cẩn thận, tỉ mỉ và kiên trì. Quá trình học vẽ kỹ thuật đòi hỏi sự tập trung cao độ và chính xác tuyệt đối, từ đó phát triển các kỹ năng mềm cần thiết cho một kỹ sư xây dựng chuyên nghiệp trong tương lai. Đây là cơ sở để tiếp thu các môn chuyên ngành và hỗ trợ hiệu quả cho các hoạt động nghề nghiệp sau này.

II. Thách thức khi học vẽ kỹ thuật đọc bản vẽ xây dựng

Việc tiếp cận môn vẽ kỹ thuật đặt ra không ít thách thức cho sinh viên, đặc biệt là những người mới bắt đầu. Khó khăn lớn nhất nằm ở việc chuyển đổi tư duy từ không gian hai chiều trên giấy sang hình dung vật thể ba chiều trong thực tế. Giáo trình nhấn mạnh môn học "cần có khả năng tư duy hình học tốt, đặc biệt hình học không gian". Đây là một rào cản nhận thức đòi hỏi sự rèn luyện liên tục. Một thách thức khác là khối lượng kiến thức khổng lồ về các quy ước và tiêu chuẩn. Bản vẽ kỹ thuật không phải là một bức tranh tự do mà là một tài liệu phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định trong tiêu chuẩn TCVN và quốc tế. Sinh viên phải ghi nhớ và áp dụng chính xác hàng loạt quy tắc về đường nét, tỷ lệ, cách ghi kích thước, và vô số ký hiệu chuyên ngành. Sự phức tạp này yêu cầu người học phải có tính kiên nhẫn và sự tỉ mỉ cao. Nếu không nắm vững các nguyên tắc này, bản vẽ sẽ trở nên vô nghĩa, thậm chí gây ra sai lệch nghiêm trọng khi áp dụng vào thực tế. Quá trình từ lý thuyết đến thực hành cũng là một thử thách, đòi hỏi sinh viên phải liên tục thực hành để biến kiến thức thành kỹ năng thành thạo, đặc biệt với các bài tập phức tạp như biểu diễn hình chiếu thẳng góc của các khối đa diện.

2.1. Khó khăn trong việc tư duy hình học không gian 3 chiều

Tư duy hình học không gian là nền tảng của vẽ kỹ thuật nhưng cũng là trở ngại lớn nhất. Người học phải có khả năng hình dung một vật thể hoàn chỉnh trong không gian chỉ từ các hình chiếu hai chiều (đứng, bằng, cạnh). Việc liên kết các hình chiếu này để tái tạo lại hình ảnh 3D của vật thể đòi hỏi một quá trình trừu tượng hóa cao độ. Khi đối mặt với các vật thể phức tạp có nhiều chi tiết khuất, các mặt phẳng nghiêng hay các giao tuyến cong, việc xác định đúng hình dạng và vị trí tương đối của chúng trở nên vô cùng khó khăn. Giáo trình vẽ kỹ thuật xây dựng giới thiệu phương pháp hình chiếu như một công cụ để hệ thống hóa quá trình này, nhưng việc vận dụng thành thạo nó cần thời gian và rất nhiều bài tập thực hành. Sinh viên thường gặp lỗi trong việc xác định các đường thấy, đường khuất, hoặc vẽ sai liên kết giữa các hình chiếu.

2.2. Yêu cầu nắm vững các tiêu chuẩn TCVN trong bản vẽ

Sự chính xác của một bản vẽ kỹ thuật phụ thuộc hoàn toàn vào việc tuân thủ các tiêu chuẩn. Giáo trình đề cập đến nhiều tiêu chuẩn quan trọng như TCVN 8-20:2002 về các loại đường nét, TCVN 7286-2003 về tỷ lệ, và TCVN 5705-1993 về quy tắc ghi kích thước. Mỗi tiêu chuẩn lại bao gồm nhiều quy định chi tiết. Ví dụ, chỉ riêng về đường nét đã có nét liền đậm cho đường bao thấy, nét đứt cho cạnh khuất, nét gạch chấm mảnh cho đường tâm. Việc sử dụng sai loại nét có thể làm thay đổi hoàn toàn ý nghĩa của một chi tiết. Tương tự, cách ghi kích thước, ký hiệu dung sai, hay các ký hiệu vật liệu xây dựng đều phải được thể hiện một cách nhất quán và chuẩn hóa. Việc phải ghi nhớ và áp dụng đúng toàn bộ hệ thống quy ước này là một gánh nặng không nhỏ, đòi hỏi người học phải có sự tập trung và cẩn trọng tuyệt đối trong từng chi tiết nhỏ nhất.

III. Hướng dẫn phương pháp hình chiếu thẳng góc trong vẽ kỹ thuật

Phương pháp hình chiếu thẳng góc là nội dung trọng tâm trong bất kỳ giáo trình vẽ kỹ thuật nghề kỹ thuật xây dựng nào. Đây là phương pháp cơ bản và phổ biến nhất để biểu diễn chính xác hình dạng và kích thước của một vật thể trên mặt phẳng hai chiều. Nguyên tắc của phương pháp này là chiếu vuông góc vật thể lên các mặt phẳng hình chiếu được đặt vuông góc với nhau trong không gian. Giáo trình giới thiệu chi tiết về hệ thống 3 mặt phẳng hình chiếu (P1, P2, P3), tạo thành một hệ tam diện vuông. Vật thể được đặt trong hệ thống này và các hình chiếu của nó được ghi nhận trên từng mặt phẳng, bao gồm hình chiếu đứng (trên P1), hình chiếu bằng (trên P2), và hình chiếu cạnh (trên P3). Mỗi hình chiếu chỉ thể hiện hai trong ba chiều kích thước của vật thể (chiều cao, chiều rộng, chiều sâu). Bằng cách kết hợp thông tin từ cả ba hình chiếu, người đọc có thể hình dung đầy đủ và chính xác hình dạng 3D của vật thể. Việc biểu diễn này không chỉ giúp mô tả hình dáng bên ngoài mà còn là cơ sở để thể hiện các chi tiết bên trong thông qua hình cắt và mặt cắt. Nắm vững phương pháp này là bước đầu tiên và quan trọng nhất để có thể đọc và tạo lập các bản vẽ kỹ thuật chuyên nghiệp.

3.1. Nguyên tắc cơ bản của phép chiếu vuông góc và hệ tam diện

Phép chiếu vuông góc được định nghĩa là một trường hợp đặc biệt của phép chiếu song song, trong đó phương chiếu vuông góc với mặt phẳng hình chiếu. Ưu điểm của phương pháp này là giữ được sự song song và tỷ lệ kích thước của các bộ phận trên vật thể song song với mặt phẳng chiếu. Giáo trình mô tả chi tiết cấu tạo của hệ thống 3 mặt phẳng hình chiếu: mặt phẳng P1 (mặt phẳng hình chiếu đứng), P2 (mặt phẳng hình chiếu bằng) và P3 (mặt phẳng hình chiếu cạnh). Ba mặt phẳng này vuông góc với nhau từng đôi một, giao nhau tạo thành các trục tọa độ Ox, Oy, Oz. Sau khi chiếu, người ta "giữ nguyên mặt phẳng P1 quay mặt phẳng P2 quanh Ox một góc 90° và quay mặt phẳng P3 quanh Oz một góc 90°" để cả ba hình chiếu cùng nằm trên một mặt phẳng giấy vẽ. Đây được gọi là đồ thức của vật thể.

3.2. Cách biểu diễn vật thể qua hệ thống 3 mặt phẳng hình chiếu

Để biểu diễn một vật thể, cần phân tích nó thành các khối hình học cơ bản như lăng trụ, hình chóp, hình trụ. Sau đó, tiến hành chiếu lần lượt từng điểm, từng cạnh của các khối này lên ba mặt phẳng hình chiếu. Hình chiếu đứng thể hiện chiều cao và chiều rộng. Hình chiếu bằng thể hiện chiều rộng và chiều sâu. Hình chiếu cạnh thể hiện chiều cao và chiều sâu. Mối quan hệ giữa ba hình chiếu này rất chặt chẽ thông qua các đường dóng. Ví dụ, các điểm tương ứng trên hình chiếu đứng và hình chiếu bằng phải nằm trên cùng một đường dóng thẳng đứng. Tương tự, các điểm trên hình chiếu đứng và hình chiếu cạnh phải nằm trên cùng một đường dóng ngang. Việc đặt vật thể sao cho các mặt chính của nó song song với các mặt phẳng hình chiếu sẽ giúp đơn giản hóa quá trình vẽ và thể hiện được nhiều kích thước thật nhất.

IV. Cách vẽ hình chiếu trục đo biểu diễn hình cắt mặt cắt

Bên cạnh phương pháp hình chiếu thẳng góc, giáo trình vẽ kỹ thuật xây dựng còn giới thiệu hai phương pháp biểu diễn quan trọng khác là hình chiếu trục đo và hình cắt, mặt cắt. Trong khi các hình chiếu thẳng góc cung cấp thông tin chính xác về kích thước, chúng lại thiếu tính trực quan, gây khó khăn cho người đọc trong việc hình dung tổng thể vật thể. Để khắc phục nhược điểm này, hình chiếu trục đo được sử dụng để tạo ra một hình ảnh ba chiều duy nhất trên mặt phẳng giấy. Phương pháp này chiếu vật thể cùng với hệ trục tọa độ của nó lên một mặt phẳng hình chiếu, giúp người xem có cái nhìn không gian tổng thể. Song song đó, để thể hiện các kết cấu phức tạp hoặc các chi tiết bị che khuất bên trong vật thể, kỹ thuật hình cắt và mặt cắt là không thể thiếu. Bằng cách tưởng tượng cắt vật thể ra, phương pháp này cho phép nhìn thấy rõ ràng cấu tạo bên trong, điều mà các hình chiếu thông thường không thể hiện được. Đây là công cụ cực kỳ hữu ích trong việc thiết kế và chế tạo các chi tiết máy móc, cũng như thể hiện kết cấu của các công trình xây dựng.

4.1. Xây dựng hình chiếu trục đo để biểu diễn vật thể 3D

Mục đích của hình chiếu trục đo là khắc phục nhược điểm thiếu tính trực quan của hình chiếu vuông góc. Giáo trình định nghĩa: "Hình đó được gọi là hình chiếu trục đo của vật thể". Quá trình xây dựng bao gồm việc chiếu vật thể cùng hệ trục tọa độ vuông góc (Ox, Oy, Oz) lên một mặt phẳng theo một phương chiếu nhất định. Hình chiếu của các trục tọa độ (O'x', O'y', O'z') được gọi là các trục đo. Tùy thuộc vào góc giữa các trục đo và hệ số biến dạng trên mỗi trục, người ta phân loại thành các hệ hình chiếu trục đo khác nhau, phổ biến nhất là hệ vuông góc đều và hệ xiên cân. Hệ vuông góc đều (isometric) được sử dụng rộng rãi vì dễ vẽ và cho hình ảnh cân đối. Việc vẽ hình chiếu trục đo giúp kiểm tra và đối chiếu lại tính chính xác của ba hình chiếu thẳng góc, đồng thời cung cấp một cái nhìn tổng quan, dễ hiểu về sản phẩm.

4.2. Kỹ thuật tạo hình cắt mặt cắt để thấy kết cấu bên trong

Khái niệm về hình cắt và mặt cắt được giới thiệu trong chương 4 của giáo trình. Hình cắt là hình biểu diễn thu được trên mặt phẳng hình chiếu sau khi đã tưởng tượng dùng một mặt phẳng cắt qua vật thể, bỏ đi phần vật thể giữa người quan sát và mặt phẳng cắt. Hình cắt không chỉ thể hiện phần vật thể nằm trên mặt phẳng cắt (mặt cắt) mà còn cả các đường bao, cạnh thấy nằm sau mặt phẳng cắt. Mặt cắt chỉ biểu diễn phần vật thể nằm trực tiếp trên mặt phẳng cắt. Để phân biệt vùng vật liệu bị cắt, người ta dùng các đường gạch gạch theo quy ước. Việc sử dụng hình cắt và mặt cắt giúp đơn giản hóa bản vẽ, tránh dùng quá nhiều nét đứt để biểu diễn các phần khuất, làm cho bản vẽ trở nên rõ ràng và dễ đọc hơn, đặc biệt đối với các chi tiết có cấu tạo bên trong phức tạp.

V. Bí quyết đọc bản vẽ kỹ thuật xây dựng một cách chuyên nghiệp

Kỹ năng đọc bản vẽ kỹ thuật xây dựng là mục tiêu cuối cùng và quan trọng nhất mà giáo trình vẽ kỹ thuật hướng tới. Đây là kỹ năng tổng hợp, đòi hỏi người đọc phải vận dụng tất cả kiến thức đã học từ các chương trước, từ các quy ước cơ bản đến các phương pháp biểu diễn phức tạp. Một bộ hồ sơ bản vẽ xây dựng bao gồm nhiều loại bản vẽ khác nhau, mỗi loại cung cấp một khía cạnh thông tin riêng về công trình. Để đọc bản vẽ một cách chuyên nghiệp, cần tuân theo một trình tự hợp lý: bắt đầu từ bản vẽ tổng thể, mặt bằng kiến trúc để nắm được bố cục, sau đó đi sâu vào các bản vẽ mặt đứng, mặt cắt để hiểu về hình dáng không gian và cấu trúc chiều cao. Cuối cùng là phân tích các bản vẽ chi tiết kết cấu, hệ thống điện, nước. Việc nhận diện chính xác các ký hiệu vật liệu xây dựng và các ký hiệu chuyên ngành khác là yếu tố then chốt để hiểu đúng ý đồ của người thiết kế. Kỹ năng này không chỉ cần thiết cho kỹ sư giám sát thi công mà còn cho cả các kỹ sư thiết kế để kiểm tra và phối hợp công việc với các bộ môn khác.

5.1. Nhận biết các ký hiệu vật liệu xây dựng và kiến trúc

Một bản vẽ xây dựng chứa đựng một lượng lớn thông tin được mã hóa dưới dạng các ký hiệu. Việc nắm vững hệ thống ký hiệu này là điều kiện tiên quyết để đọc bản vẽ kỹ thuật xây dựng. Giáo trình dành một phần quan trọng trong Chương 5 để giới thiệu các ký hiệu thông dụng. Các ký hiệu vật liệu xây dựng cho biết loại vật liệu được sử dụng tại mỗi vị trí, ví dụ như ký hiệu gạch chéo cho bê tông, các đường song song cho gỗ, hay các kiểu ký hiệu đặc trưng cho tường gạch, lớp cách nhiệt, kính. Ngoài ra, còn có các ký hiệu kiến trúc cho cửa đi, cửa sổ, thiết bị vệ sinh, cầu thang... Việc nhận diện nhanh và chính xác các ký hiệu này giúp người đọc hình dung nhanh chóng về cấu tạo, vật liệu và trang thiết bị của công trình, từ đó có thể bóc tách khối lượng hoặc lên kế hoạch thi công hiệu quả.

5.2. Phân tích bản vẽ mặt bằng mặt đứng và mặt cắt nhà

Ba loại bản vẽ kiến trúc cơ bản là mặt bằng, mặt đứng và mặt cắt. Bản vẽ mặt bằng là hình cắt của ngôi nhà với mặt phẳng cắt tưởng tượng nằm ngang, giúp thể hiện sự bố trí các phòng, kích thước, vị trí tường, cửa và đồ đạc. Bản vẽ mặt đứng là hình chiếu thẳng góc của công trình lên một mặt phẳng thẳng đứng, cho thấy hình dáng, vật liệu mặt ngoài, chiều cao các tầng và hình thức kiến trúc tổng thể. Bản vẽ mặt cắt thu được khi dùng một mặt phẳng cắt thẳng đứng cắt qua những không gian quan trọng của ngôi nhà, cho thấy rõ chiều cao thông thủy các phòng, cấu tạo sàn, mái, móng, cầu thang và các chi tiết kết cấu theo phương đứng. Việc liên kết và đối chiếu thông tin giữa ba loại bản vẽ này sẽ cho một bức tranh hoàn chỉnh về công trình cả về công năng, thẩm mỹ và kết cấu.

5.3. Hướng dẫn đọc bản vẽ kết cấu bê tông cốt thép chi tiết

Sau khi nắm được kiến trúc, bước tiếp theo là đi sâu vào đọc bản vẽ kết cấu bê tông cốt thép. Đây là phần đòi hỏi chuyên môn cao. Các bản vẽ này thể hiện chi tiết về hệ thống chịu lực của công trình, bao gồm móng, cột, dầm, sàn. Người đọc cần chú ý đến các thông số quan trọng như kích thước hình học của cấu kiện, mác bê tông, loại thép, số lượng, đường kính và cách bố trí cốt thép. Các bản vẽ này thường đi kèm với các bảng thống kê cốt thép chi tiết. Việc đọc hiểu chính xác bản vẽ kết cấu là yếu tố sống còn, quyết định đến sự an toàn và bền vững của công trình. Bất kỳ sai sót nào trong việc đọc và thi công theo bản vẽ kết cấu đều có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng.

Nội dung chính

GIÁO TRÌNH MÔN HỌC: VẼ KỸ THUẬT (TRÌNH ĐỘ CAO ĐẲNG)

---

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Vẽ kỹ thuật (Mã môn học: MH 07) là tài liệu đào tạo chuyên môn do tập thể giáo viên Trường Cao đẳng Giao thông Vận tải Trung ương 1 biên soạn và phát hành năm 2017 tại Hà Nội, trực thuộc quản lý của Bộ Giao thông Vận tải. Giáo trình được thiết kế với tổng thời lượng 90 giờ đào tạo (bao gồm 47 giờ lý thuyết, 35 giờ thực hành và 8 giờ kiểm tra), dành cho học sinh, sinh viên trình độ cao đẳng và trung cấp thuộc nghề Kỹ thuật xây dựng cũng như nghề Thí nghiệm và kiểm tra chất lượng cầu đường bộ.

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                      THÔNG TIN TỔNG QUAN GIÁO TRÌNH                          |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| Tên môn học       : Vẽ kỹ thuật                                              |
| Mã môn học        : MH 07                                                     |
| Trình độ đào tạo  : Cao đẳng / Trung cấp                                      |
| Ngành/Nghề áp dụng: Kỹ thuật xây dựng; Thí nghiệm & KTCL cầu đường bộ        |
| Cơ quan biên soạn : Trường Cao đẳng Giao thông Vận tải Trung ương 1          |
| Thời lượng        : 90 giờ (Lý thuyết: 47h | Thực hành: 35h | Kiểm tra: 8h)   |
| Năm ban hành      : 2017 (Hà Nội)                                             |
+-------------------------------------------------------------------------------+

Về vị trí trong chương trình đào tạo, Vẽ kỹ thuật thuộc nhóm các môn học kỹ thuật cơ sở bắt buộc, được bố trí giảng dạy trước các môn học và mô-đun chuyên môn nghề. Môn học đóng vai trò là "ngôn ngữ" kỹ thuật nền tảng, cung cấp công cụ để diễn đạt, trao đổi tư duy kỹ thuật và thiết lập các văn kiện kỹ thuật trong sản xuất.

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác định trên ba phương diện:

• Về kiến thức: Trang bị cho người học các kiến thức cơ bản về hệ thống tiêu chuẩn bản vẽ kỹ thuật; các bước vẽ hình học; phương pháp biểu diễn vật thể trong không gian lên mặt phẳng thông qua hệ thống hình chiếu thẳng góc, hình chiếu trục đo, hình cắt và mặt cắt.
• Về kỹ năng: Rèn luyện năng lực biểu diễn vật thể trên hệ thống 3 mặt phẳng hình chiếu; đọc và phân tích thành thạo các bản vẽ kỹ thuật chuyên ngành xây dựng (bản vẽ mặt bằng, mặt đứng, mặt cắt, bản vẽ chi tiết kiến trúc, kết cấu bê tông cốt thép, kết cấu thép và hệ thống hạ tầng kỹ thuật).
• Về thái độ: Hình thành tính cẩn thận, tỷ mỉ, kiên nhẫn và khả năng tập trung cao độ trong các hoạt động thiết lập và đọc bản vẽ xây dựng.

Cấu trúc giáo trình gồm 5 chương được phát triển theo logic sư phạm từ lý thuyết hình họa cơ sở đến ứng dụng đọc bản vẽ công trình chuyên ngành. Điểm đặc sắc của tài liệu là sự tích hợp chặt chẽ giữa hệ thống Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN), Tiêu chuẩn Quốc tế (ISO) với nội dung thực hành chuyên sâu về công trình xây dựng thực tế.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

+------------------------------------------------------------------------------------+
|                       CẤU TRÚC PHÂN PHỔI THỜI LƯỢNG 5 CHƯƠNG                      |
+-----+---------------------------------------------------------+----+----+----+----+
| STT | Tên chương                                              |Tổng| LT | TH | KT |
+-----+---------------------------------------------------------+----+----+----+----+
|  I  | Vẽ hình học và một số quy ước trong bản vẽ kỹ thuật     | 12 | 10 |  1 |  1 |
| II  | Phương pháp vẽ hình chiếu thẳng góc                     | 14 |  9 |  4 |  1 |
| III | Hình chiếu trục đo                                      | 08 |  4 |  3 |  1 |
| IV  | Hình cắt và mặt cắt                                     | 12 |  6 |  5 |  1 |
|  V  | Đọc bản vẽ kỹ thuật xây dựng                            | 40 | 16 | 20 |  4 |
+-----+---------------------------------------------------------+----+----+----+----+
|     | TỔNG CỘNG                                               | 90 | 47 | 35 |  8 |
+-----+---------------------------------------------------------+----+----+----+----+

Các chương và chủ đề chính

• Chương 1: Vẽ hình học và một số quy ước trong bản vẽ kỹ thuật (12 giờ): Cung cấp các phương pháp dựng hình cơ bản gồm: vẽ đường thẳng song song, đường thẳng vuông góc đi qua một điểm; vẽ đường phân giác; chia đoạn thẳng thành nhiều phần bằng nhau; chia đường tròn thành 3, 5, 6 phần bằng nhau; vẽ đường elip (phương pháp hai tiêu điểm và phương pháp gần đúng); vẽ đường cong vòm thấp (biết nhịp $l$ và chiều cao $h$) và đường vòm cao. Đồng thời, chương này thiết lập các quy chuẩn kỹ thuật bắt buộc theo tiêu chuẩn hiện hành:
  • Tiêu chuẩn nét vẽ (TCVN 8-20:2002 / ISO 128-20:1996): Phân loại nét liền đậm (nét cơ bản, bề rộng $b$), nét liền mảnh (đường dóng, đường kích thước, đường gạch gạch mặt cắt, bề rộng $b/3$), nét lượn sóng ($b/3$), nét đứt ($b/3$), nét gạch dài chấm mảnh (đường tâm, đường trục, $b/3$), nét gạch dài chấm đậm ($b/2$), nét cắt ($1.5b - 2.0b$). Các dải bề rộng quy định gồm $0.18; 0.25; 0.35; 0.5; 0.7; 1.0; 1.4\text{ mm}$.
  • Tiêu chuẩn tỷ lệ (TCVN 7286-2003 / ISO 5455-1979): Quy định tỷ lệ nguyên hình ($1:1$), tỷ lệ phóng to ($50:1, 20:1, 10:1, 5:1, 2:1$) và tỷ lệ thu nhỏ ($1:2, 1:5, 1:10, 1:20, 1:25, 1:50, 1:100, 1:200, 1:500, 1:1000$).
  • Tiêu chuẩn ghi kích thước (TCVN 5705-1993 / ISO 129-1985): Nguyên tắc thể hiện đường dóng, đường kích thước, mũi tên, chiều cao chữ số kích thước ($h = 2.5\text{ mm}$ hoặc $3.5\text{ mm}$), ký hiệu đường kính ($\varnothing$), bán kính ($R$), cung tròn, dây cung và ký hiệu cao độ trong ngành xây dựng.
• Chương 2: Phương pháp vẽ hình chiếu thẳng góc (14 giờ): Trình bày bản chất các phép chiếu (phép chiếu xuyên tâm với tâm chiếu $S$, phép chiếu song song với phương chiếu $l$, phép chiếu thẳng góc vuông góc với mặt phẳng hình chiếu $P$). Thiết lập hệ thống 3 mặt phẳng hình chiếu (hệ tam diện vuông): mặt phẳng hình chiếu đứng ($P_1$), mặt phẳng hình chiếu bằng ($P_2$), mặt phẳng hình chiếu cạnh ($P_3$) gắn với hệ trục tọa độ $Ox$ (trục chiều rộng), $Oz$ (trục chiều cao), $Oy$ (trục chiều sâu). Xây dựng đồ thức và quy tắc chiếu của điểm, đoạn thẳng (ở vị trí bất kỳ, song song hoặc vuông góc với mặt phẳng hình chiếu), hình phẳng và các khối hình học cơ bản (khối lăng trụ đứng, lăng trụ xiên, khối chóp, khối nón đứng, khối nón xiên, khối trụ tròn đứng, khối trụ tròn xiên và khối hộp phức tạp).
• Chương 3: Hình chiếu trục đo (8 giờ): Trình bày phương pháp xây dựng hình chiếu trục đo nhằm khắc phục nhược điểm thiếu tính trực quan của hình chiếu thẳng góc. Định nghĩa các trục đo ($O'x', O'y', O'z'$), góc trục đo ($x'O'y', x'O'z', y'O'z'$) và hệ số biến dạng theo các trục ($p$ trên $O'x'$, $q$ trên $O'y'$, $r$ trên $O'z'$). Phân loại hệ trục đo theo phương chiếu (vuông góc, xiên góc) và theo hệ số biến dạng (đẳng trắc/đều: $p=q=r$; nhị trắc/cân: hai trong ba hệ số bằng nhau; thường: ba hệ số khác nhau) theo quy chuẩn TCVN 11-78.
• Chương 4: Hình cắt và mặt cắt (12 giờ): Trình bày khái niệm, nguyên tắc xây dựng, vị trí mặt phẳng cắt và các quy ước thể hiện hình cắt, mặt cắt trên bản vẽ kỹ thuật nhằm bộc lộ cấu trúc bên trong của vật thể.
• Chương 5: Đọc bản vẽ kỹ thuật xây dựng (40 giờ): Chiếm thời lượng lớn nhất của giáo trình, tập trung hướng dẫn đọc và phân tích hệ thống bản vẽ công trình xây dựng hoàn chỉnh:
  • Hệ thống ký hiệu quy ước: Ký hiệu vật liệu xây dựng, ký hiệu trên bản vẽ mặt bằng tổng thể, ký hiệu các loại cửa, ký hiệu thiết bị khu vệ sinh.
  • Phân tích các bộ phận cấu tạo chính của ngôi nhà.
  • Phương pháp và trình tự đọc bản vẽ kiến trúc: Bản vẽ mặt bằng, bản vẽ mặt đứng, bản vẽ mặt cắt.
  • Phương pháp và trình tự đọc bản vẽ kết cấu và kỹ thuật chi tiết: Bản vẽ kết cấu bê tông cốt thép, bản vẽ kết cấu thép, bản vẽ phần móng, phần thân, sàn mái, chi tiết cầu thang, hệ thống cấp thoát nước và hệ thống điện.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Lý thuyết cơ sở: Lý thuyết phép chiếu hình học không gian (xuyên tâm, song song, thẳng góc), lý thuyết đồ thức Monge trên hệ thống 3 mặt phẳng hình chiếu vuông góc ($P_1, P_2, P_3$).
• Nguyên lý cốt lõi: Nguyên lý tương ứng tọa độ không gian $(x, y, z)$ lên các hình chiếu phẳng thông qua hệ thống đường dóng liên kết vuông góc ($A_1A_2 \perp Ox$, $A_1A_3 \perp Oz$, khoảng cách $A_2A_x = A_3A_z$); nguyên lý biểu diễn biến dạng hình học không gian 3 chiều lên mặt phẳng chiếu trục đo.
• Khung tiêu chuẩn kỹ thuật: Hệ thống tiêu chuẩn hóa quốc gia và quốc tế về biểu diễn hình học bao gồm TCVN 8-20:2002 (ISO 128-20:1996), TCVN 7286-2003 (ISO 5455-1979), TCVN 5705-1993 (ISO 129-1985) và TCVN 11-78.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Sử dụng thành thạo các dụng cụ vẽ cầm tay (thước chữ T, thước êke, compa, bút vẽ kỹ thuật); thực hiện chính xác các bài toán dựng hình học phẳng (chia đều đường tròn, vẽ đường cong elip, đường vòm thấp, vòm cao); thể hiện chuẩn xác các loại nét vẽ theo đúng tỷ lệ bề rộng và các quy ước kích thước theo TCVN.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Năng lực tư duy hình học không gian; khả năng phân tích một vật thể phức tạp thành các khối hình học cơ bản (lăng trụ, chóp, nón, trụ); khả năng đối chiếu và tìm hình chiếu thứ ba khi biết hai hình chiếu đã cho.
• Kỹ năng thực hành chuyên môn (Practical competencies): Đọc hiểu, phân tích và bóc tách dữ liệu từ các bản vẽ thiết kế kỹ thuật xây dựng công trình thực tế (mặt bằng, mặt đứng, mặt cắt kiến trúc, chi tiết móng, sàn, mái, kết cấu bê tông cốt thép, kết cấu thép và mạng lưới kỹ thuật MEP).

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế theo phương pháp sư phạm kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết hình học cơ sở (47 giờ) và thực hành ứng dụng (35 giờ thực hành cùng 8 giờ kiểm tra đánh giá). Logic tiếp cận đi từ việc giải quyết các bài toán hình học phẳng cơ bản đến xây dựng không gian 3 chiều và cuối cùng là giải mã hồ sơ bản vẽ công trình thực tế.

+-----------------------------------------------------------------------------+
|                      MÔ HÌNH TIẾP CẬN SƯ PHẠM CỦA MÔN HỌC                   |
+-----------------------------------------------------------------------------+
|  [Vẽ hình học phẳng & Quy ước TCVN] (Chương 1)                              |
|  [Hệ thống 3 mặt phẳng hình chiếu thẳng góc P1, P2, P3] (Chương 2)          |
|  [Hình chiếu trục đo bổ trợ tính trực quan 3D] (Chương 3)                   |
|  [Hình cắt & Mặt cắt bộc lộ cấu trúc bên trong] (Chương 4)                  |
|  [Đọc bản vẽ kỹ thuật xây dựng: Kiến trúc, Kết cấu, MEP] (Chương 5)        |
+-----------------------------------------------------------------------------+

Bài tập và bài toán thực hành

Hệ thống bài tập trong giáo trình được phân cấp rõ ràng theo từng nội dung:

• Bài tập dựng hình phẳng: Vẽ tam giác đều nội tiếp đường tròn $R = 3\text{ cm}$; vẽ ngũ giác đều nội tiếp đường tròn $R = 3.5\text{ cm}$; lục giác đều nội tiếp đường tròn $R = 2.5\text{ cm}$; vẽ đường elip có hai trục chính $AB = 6.0\text{ cm}$ và $CD = 4.5\text{ cm}$; dựng đường vòm thấp có nhịp $l = 6\text{ cm}$, chiều cao $h = 3.5\text{ cm}$; dựng đường vòm cao có nhịp $l = 4.5\text{ cm}$, chiều cao $h = 6.5\text{ cm}$; nối tiếp cung tròn với hai đường thẳng cắt nhau ở góc $75^\circ$ và $120^\circ$.
• Bài tập đồ thức không gian: Biểu diễn đồ thức của các điểm dựa trên bảng tọa độ cho trước; xác định vị trí không gian và vẽ đồ thức của các đoạn thẳng (ví dụ: đoạn thẳng $AB$ dài $5\text{ cm}$ song song với $P_1$, đoạn thẳng nghiêng $45^\circ$ so với $P_2$, nghiêng $30^\circ$ so với $P_1$); tìm hình chiếu thứ ba của điểm thuộc đoạn thẳng hoặc thuộc mặt phẳng; xác định vị trí các mặt phẳng chiếu và mặt phẳng song song với mặt phẳng hình chiếu.
• Bài tập đọc bản vẽ: Đọc hiểu và phân tích các bản vẽ kết cấu bê tông cốt thép, bản vẽ kết cấu thép, bản vẽ chi tiết cấu tạo kiến trúc nhà ở.

Phương pháp đánh giá và hướng dẫn tự học

• Phương pháp đánh giá: Giáo trình bố trí 8 giờ kiểm tra định kỳ phân bổ xuyên suốt 5 chương (Chương 1: 1 giờ; Chương 2: 1 giờ; Chương 3: 1 giờ; Chương 4: 1 giờ; Chương 5: 4 giờ). Hình thức đánh giá kết hợp kiểm tra lý thuyết tiêu chuẩn và kiểm tra kỹ năng vẽ/đọc bản vẽ trên giấy.
• Hướng dẫn tự học: Người học sử dụng hệ thống câu hỏi ôn tập cuối mỗi chương để củng cố lý thuyết (khái niệm phép chiếu, quy tắc xác định tọa độ điểm, các loại tỷ lệ, quy định nét vẽ), thực hành vẽ lại các bài tập đồ thức tọa độ theo mẫu và tự tra cứu các ký hiệu vật liệu, thiết bị vệ sinh, ký hiệu cửa theo quy ước chuẩn.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Chuẩn hóa hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật: Giáo trình cập nhật và viện dẫn trực tiếp các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia của Việt Nam tương đương với hệ thống tiêu chuẩn quốc tế ISO:
  • TCVN 8-20:2002 (ISO 128-20:1996): Tiêu chuẩn về nét vẽ, hình dạng và phạm vi ứng dụng trong bản vẽ kỹ thuật.
  • TCVN 7286-2003 (ISO 5455-1979): Tiêu chuẩn về tỷ lệ hình vẽ và ký hiệu tỷ lệ trên khung tên bản vẽ.
  • TCVN 5705-1993 (ISO 129-1985): Tiêu chuẩn về nguyên tắc ghi kích thước cho ngành xây dựng, kiến trúc và cơ khí.
  • TCVN 11-78: Tiêu chuẩn về các loại hình chiếu trục đo vuông góc và xiên góc.
• Trọng tâm ứng dụng chuyên ngành xây dựng: Không dừng lại ở lý thuyết hình họa tổng quát, giáo trình dành tới 40/90 giờ (tương đương 44.4% tổng thời lượng môn học) cho Chương 5 để đi sâu vào việc đọc bản vẽ kỹ thuật xây dựng. Nội dung bao quát toàn diện các hạng mục công trình thực tế: từ kết cấu móng, phần thân, sàn mái, cầu thang, đến hệ thống kỹ thuật điện, cấp thoát nước, kết cấu bê tông cốt thép và kết cấu thép.
• Phương pháp biểu diễn trực quan: Giáo trình kết hợp chặt chẽ giữa hệ thống hình chiếu thẳng góc (thể hiện kích thước thực nhưng thiếu tính trực quan không gian) với hệ thống hình chiếu trục đo (thể hiện đồng thời 3 chiều của vật thể) nhằm hỗ trợ người học dễ dàng hình dung các khối kiến trúc và cấu kiện phức tạp.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

+-----------------------------------------------------------------------------+
|                         ĐỐI TƯỢNG SỬ DỤNG GIÁO TRÌNH                        |
+-----------------------------------------------------------------------------+
|  [Sinh viên / Học viên]                                                     |
|  - Trình độ: Cao đẳng, Trung cấp nghề Kỹ thuật xây dựng.                    |
|  - Chuyên ngành: Thí nghiệm & Kiểm tra chất lượng cầu đường bộ.             |
|  - Yêu cầu: Nắm vững hình học không gian phổ thông, sử dụng dụng cụ vẽ.     |
+-----------------------------------------------------------------------------+
|  [Giảng viên / Cơ sở đào tạo]                                               |
|  - Tài liệu giảng dạy chuẩn cho học phần Vẽ kỹ thuật (MH 07).               |
|  - Cung cấp đề cương 90 giờ, giáo án thực hành và ngân hàng câu hỏi.        |
+-----------------------------------------------------------------------------+
|  [Kỹ thuật viên / Người tự học]                                             |
|  - Tài liệu tham khảo tra cứu quy chuẩn TCVN/ISO.                            |
|  - Rèn luyện kỹ năng đọc bản vẽ kiến trúc, kết cấu và MEP công trình.      |
+-----------------------------------------------------------------------------+

• Sinh viên và học viên: Dành cho sinh viên trình độ Cao đẳng và học sinh trình độ Trung cấp chuyên ngành Kỹ thuật xây dựng, Thí nghiệm và kiểm tra chất lượng cầu đường bộ. Tài liệu là môn học cơ sở bắt buộc trước khi bước vào các học phần chuyên môn ngành.
• Yêu cầu kiến thức nền tảng (Prerequisites): Người học cần có kiến thức toán học cơ bản, khả năng tư duy hình học không gian và kỹ năng thao tác với các dụng cụ vẽ kỹ thuật cơ bản (thước T, êke, compa).
• Giảng viên: Sử dụng làm giáo trình giảng dạy chính thức cho môn học MH 07, cung cấp khung phân phối thời lượng bài giảng, hướng dẫn thực hành và ngân hàng bài tập kiểm tra đánh giá.
• Kỹ thuật viên và người tự học: Phù hợp làm tài liệu tham khảo cho cán bộ kỹ thuật, thợ thi công công trường cần tra cứu quy chuẩn đường nét, tỷ lệ, ký hiệu vật liệu và quy trình đọc bản vẽ kết cấu, kiến trúc nhà ở.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho học sinh, sinh viên trình độ Cao đẳng và Trung cấp nghề Kỹ thuật xây dựng, Thí nghiệm và kiểm tra chất lượng cầu đường bộ, cùng các kỹ thuật viên cần tra cứu phương pháp lập và đọc bản vẽ xây dựng.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi học?

Người học cần nắm vững kiến thức toán học phổ thông, đặc biệt là hình học phẳng và hình học không gian; có khả năng tư duy hình khối và làm quen với việc sử dụng các dụng cụ vẽ kỹ thuật cầm tay như thước chữ T, êke và compa.

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các tài liệu vẽ kỹ thuật cơ khí là gì?

Khác với các giáo trình vẽ kỹ thuật đại cương hoặc cơ khí, tài liệu này tập trung phần lớn thời lượng (40/90 giờ ở Chương 5) vào việc đọc bản vẽ công trình xây dựng thực tế, bao gồm: quy ước vật liệu xây dựng, bản vẽ kiến trúc (mặt bằng, mặt đứng, mặt cắt ngôi nhà), bản vẽ kết cấu bê tông cốt thép, kết cấu thép, chi tiết móng, sàn, mái, cầu thang, hệ thống điện và cấp thoát nước.

4. Làm thế nào để tự học giáo trình hiệu quả?

Người học nên tuân thủ tiến trình từ Chương 1 đến Chương 5: nắm chắc quy chuẩn nét vẽ và kích thước (Chương 1), rèn luyện kỹ năng dựng đồ thức tọa độ 3 chiều của điểm/đoạn thẳng/hình phẳng (Chương 2), áp dụng hình chiếu trục đo để hình dung khối (Chương 3), hiểu nguyên lý cắt vật thể (Chương 4) và thực hành giải mã các bộ hồ sơ bản vẽ xây dựng thực tế theo câu hỏi hướng dẫn ở Chương 5.

5. Giáo trình có tài liệu bổ trợ và bài tập đi kèm không?

Giáo trình tích hợp sẵn hệ thống câu hỏi ôn tập lý thuyết, bảng thông số tọa độ bài tập đồ thức điểm/đoạn/mặt phẳng, các bài toán vẽ hình học mẫu (dựng đa giác đều, elip, đường vòm thấp, đường vòm cao) và hệ thống bảng tra cứu quy chuẩn TCVN về nét vẽ, tỷ lệ và ký hiệu kỹ thuật.

---

Kết luận

Giáo trình Vẽ kỹ thuật (MH 07) của Trường Cao đẳng Giao thông Vận tải Trung ương 1 cung cấp hệ thống kiến thức toàn diện từ phương pháp biểu diễn hình học không gian đến kỹ năng đọc bản vẽ chuyên ngành xây dựng theo tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế. Lộ trình học tập được thiết kế khoa học qua 5 giai đoạn: Dựng hình học cơ bản $\rightarrow$ Biểu diễn 3 hình chiếu thẳng góc $\rightarrow$ Dựng hình chiếu trục đo $\rightarrow$ Thiết lập hình cắt/mặt cắt $\rightarrow$ Đọc hiểu bản vẽ kỹ thuật xây dựng công trình. Tài liệu đi kèm hệ thống câu hỏi ôn tập, bài tập đồ thức tọa độ và các viện dẫn tiêu chuẩn kỹ thuật (TCVN 8-20:2002, TCVN 7286-2003, TCVN 5705-1993, TCVN 11-78), tạo nền tảng vững chắc cho quá trình tiếp thu các môn học chuyên môn và hoạt động nghề nghiệp trong ngành xây dựng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 'Vẽ hình học và một số quy ước trong bản vẽ kỹ thuật Mã chương: M7-07 Mục tiêu ~ Trình bày và thực hiện đóng các quy ước trong bản vẽ kỹ thuật. „- Vẽ các đường thẳng, đường cong đơn giản, chia đương tròn thành các phần bằng nhau; ~ Cận thắn, tỷ mỷ, kiên nhẫn, tích cực, chủ động học tập. Nội dung 1, Vẽ hình học “Mục tiêu: Sử dụng các loại dụng cụ về dé dựng các hình cơ bản trên mặt phẳng Sau đây xin giới thiệu một số bài toán về vẽ hình học cơ bản. Vẽ các đường đơn giản 1.

Vẽ một đường thẳng qua một điểm và song song với một đường thẳng cho trước Cho một đường thẳng a và một điểm M không thuộc đường thẳng a. Vẽ một đường thẳng b song song với đường thẳng a va di qua M?. ~ Sử dụng các dụng cụ vẽ: Thước chữ T (hoặc thước nhựa đài) và Êke. ~ Cách vẽ: (xem hình 1-17) + Đặt một cạnh của êke trùng với đường thẳng a đó cho.

+ Áp thước chữ T vào cạnh vuông góc của Êke và giữ cố định thước. + Di chuyển êke theo cạnh thước chữ T đến vị trí điểm M. + Dựng bút vẽ kẻ đường thẳng b qua M và theo cạnh êke. Vẽ một đường thẳng vuông góc với một đường thẳng va di qua một điểm cho trước Cho một đường thẳng a và một điểm M (không e a).

Vẽ đường thẳng b vuông góc với đường thẳng a và đi qua điểm M? ~ Dụng cụ vé: éke, compa va bút vẽ. ~ Cách vẽ: (xem hình 1-18) + Ly M làm tâm quay một cung tròn có bán kính R, cung này cắt đường thẳng a tại hai điểm A và B. + Lấy A làm tâm quay một cung có bán kính R = AM, lấy B làm tâm quay một cung BM// R, hai cung này cắt nhau tại M`. + Nồi M với M' ta đường đường thẳng b vuông góc với đường thẳng a.

Về đường phân giác của góc. Cho góc xOy vẽ đường phân giác để chia góc xOy thành hai góc bằng nhau? ~ Dụng cụ vẽ: éke, compa và bút vẽ. Hình 1-19 ~ Cách vẽ: (xem hình 1-19) 12 'Qua đỉnh O quay cung tròn bán kính R, cắt Ox tại M; cắt Oy tại N. Lần lượt lấy lấy M; N làm tâm quay hai cung tròn bán kính RI, hai cung này cắt nhau tại I.

Nối O với I ta có OI là đường phân giác của góc xOy. Chia đoạn thẳng thành nhiễu phần bằng nhau 'Cho một đoạn thẳng AB, chia đoạn thẳng đó thành ø phần bằng nhau? —„. ~ Dụng cụ vẽ: Êke, compa và bút vẽ. a ~ Cách vẽ: (xem hinh 1-20) 3z + Qua đầu A (hoặc B) kẻ một đường thẳng n bat ky.

+ Trên An, lấy m đoạn thẳng liên tiếp bằng nhau _ là A1, 12, 23,. > lS + Nối 3 với B; qua 2 va 1 ké céc Hình 1-20 đường thẳng song song với 3B cắt AB. Kết quả ta được Al’ = 1°2’ =2’B. Chia đường tròn thành các phần bằng nhau.

Chia đường tròn thành ba phân bằng nhau xk &* Cho một đường tròn tâm O có bán kính R. Chia đường tròn đó thành ba phần bằng nhau? ~ Dụng cụ vẽ: Compa, Êke và bút vẽ. = ~ Cách vẽ: (xem hình 1-21) : + Qua tâm O kẻ đường kính AB. Hình 1-21 +Lấy A (hoặc B) làm tâm quay một cung tròn có bán kính AO (hoặc OB) cung này cắt đường tròn tâm O tại hai điểm C va D.

Kết quả ta được: €Ồ= ÕB =6; Ấồ= ÁÈ =€Ð' 1. Chia đường tròn thành năm phần bằng nhau Cho đường tròn tâm O, bán kính R. Chia đường tròn đó thành năm phần bằng nhau? ~ Dụng cụ vẽ: Êke, compa, bút vẽ.