CHƯƠNG 1 MỘT SỐ KIẾN THỨC TIN HỌC CĂN BẢN 1.CĂN BẢN VỀ WNDOWS Windows là hệ điều hành sử dụng giao diện đồ họa và là sản phẩm của tập đoàn Microsoft. Các phiên bản gần đây của windows là hệ điều hành đa nhiệm và đa người sử dụng. Gần 80% các máy tính cá nhân (PC) trên thế giới sử dụng hệ điều hành windows vì tính thân thiện, dễ sử dụng của hệ điều hành này. Windows có chức năng điều khiển phần cứng của máy tính; tạo môi trường cho các ứng dụng khác hoạt động; quản lý việc lưu trữ thông tin trên đĩa; cung cấp khả năng kết nối giữa các máy tính.
Cho đến thời điểm hiện tại, tập đoàn Micrrosoft đã cho xuất xưởng nhiều phiên bản windows như windows 95, windows 98, windows ME, windows NT, windows 2000, windows XP, windows 2003, và gần đây nhất là windows Vista. Trong phạm vi giáo trình này, chúng tôi trình bày một số nét căn bản về windows XP.1 Khởi động và thoát khỏi windows Để khởi động windows XP, nhấn vào nút POWER trên máy tính và chờ windows hoàn tất quá trình khởi động. Sau khi windows XP khởi động xong sẽ có giao diện như hình 1. 1 Màn hình windows XP sau khi khởi động xong.
Để thoát khỏi windows (tắt máy) cần phải thoát hết các ứng dụng và thao tác theo trình tự sau: Chọn START / TURN OFF COMPUTER.Hộp thoại Turn Off Computer hiện ra như hình Phòng Thực hành kinh doanh – Bộ môn Tin học ứng dụng = trang 3= Trần Công Nghiệp - Giáo trình Tin học ứng dụng (bản thảo) 1. Tùy chọn Stand By tạm dừng hoạt động của máy và chuyển sang chế độ chờ. Khi người sử dụng tác động vào bàn phím hoặc con chuột thì máy hoạt động trở lại. Tùy chọn Turn off: Tắt hoàn toàn máy tính.
Tùy chọn Restart: Khởi động lại máy tính Hình 1. 2 Hộp thoại Turn Off Computer Từ menu Start, nếu chọn Log Off sẽ thoát khỏi Windows để thiết lập lại môi trường nhưng không tắt máy.3 minh họa trùy chọn Log Off. 3 Màn hình Log Off Windows Lựa chọn Switch User trong hình1.3 cho phép đăng nhập hệ thống với tên khác. Ngoài ra, trên một số máy tính có hỗ trợ chức năng Hibernate (ngủ đông).
Khi sử dụng chức năng này, các chương trình ứng dụng đang chạy sẽ được đóng băng tạm thời và máy tính tắt. Khi khởi động lại, máy trở về đúng trạng thái như trước khi thực hiện Hibernate. Để thực hiện, nhấn phím Shift trên bàn phím, lúc này nút Stand by biến thành nút Hibernate, bấm chuột vào nút này để thực hiện lệnh.2 Windows Explorer Windows Explorer là công cụ quản lý tập tin (File), thư mục (Folder), và các ổ đĩa (Driver) trên máy tính. Sử dụng Windows Explorer, người sử dụng có thể sao chép (copy), di chuyển (move), đổi tên (rename), và tìm kiếm các tập tin hay các thư mục.
Có thể truy cập Windows Explorer từ Desk top bằng cách kích chuột phải vào My Computer, chọn Explore như hình 1. 4 Truy cập Explorer từ My Computer Phòng Thực hành kinh doanh – Bộ môn Tin học ứng dụng = trang 4= Trần Công Nghiệp - Giáo trình Tin học ứng dụng (bản thảo) Cũng có thể sử dụng các cách khác như kích chuột phải vào menu Start, chọn Explore hay chọn Start / Programs/ Accessories / Windows Explorer. Windows Explorer trình bày dưới dạng hai cửa sổ. Cửa sổ bên trái hiển thị thông tin tổng quát.
Cửa sổ bên phải hiện thị thông tin chi tiết của thư mục hay ổ đĩa được chọn.5 minh họa cửa sổ Hình 1. 5 Màn hình Windows Explorer - Up One Level: Chuyển lên thư mục cha. - Cut: Cắt đối tượng đã được chọn vào Clipboard. - Copy: Sao chép đối tượng đã được chọn vào Clipboard.
- Paste: Chép nội dung từ Clipboard đến vị trí đã được chỉ định. - Undo: Hủy bỏ lệnh vừa thực hiện. - Delete: Xóa đối tượng đã được chọn. - Properties: Hiển thị hộp thoại cho biết thuộc tính của đối tượng đã chọn.
- Các chế độ trình bày màn hình như: Detail, List, Title,. 6 Các nút công cụ trên thanh Toolbar Phòng Thực hành kinh doanh – Bộ môn Tin học ứng dụng = trang 5= Trần Công Nghiệp - Giáo trình Tin học ứng dụng (bản thảo) 1.3 Tệp tin (file) Tệp tin là tập hợp các thông tin, dữ liệu được tổ chức theo một cấu trúc nhất định. Mỗi têp tin được lưu trên đĩa với tên phân biệt. Trong cùng một cấp lưu trữ không cho phép các tệp tin có tên trùng nhau.
Mỗi hệ điều hành có quy tắc đặt tên cho các tệp tin khác nhau. Tên của tệp tin thường gồm hai phần là phần tên và phần mở rộng. Phần mở rộng có thể có hoặc có thể không. Tên của tệp tin do người tạo ra têp tin đặt.
Tên file không được chứa các ký tự đặc biệt (là các kí tự / \ ? * : < > “ |). Phần mở rộng thường có 3 ký tự và thường do các chương trình ứng dụng tạo ra.4 Thư mục (Folder hay Directory) Để thuận tiện cho quản lí thông tin trong máy tính, người ta sử dụng các thư mục. Các tệp tin có quan hệ với nhau thường được lưu trữ trong một thư mục. Thư mục có cấu trúc như hình cây.
Thư mục gốc chính là ổ đĩa. Ví dụ thư mục gốc C:\ hay D:\. Thư mục được đặc trưng bởi tên. Tên thư mục không dài quá 255 kí tự và không được chứa các kí tự đặc biệt.
Thư mục cũng có thể rỗng hoặc chứa thư mục khác. Trong cùng một cấp không được phép có thư mục có tên trùng nhau. Thư mục đang làm việc được gọi là thư mục hiện hành. Để tạo thư mục, trong màn hình Explorer hay My Computer, chuyển đến vị trí lưu thư mục.
Nhấn phím phải chuột chọn New | folder. Nhập vào tên thư mục và nhấn Enter đề kết thúc.7 minh họa thao tác này. 7 Tạo thư mục từ Explorer. Có thể tạo thư mục trong Explorer bằng cách truy cập menu File, chọn new folder.5 Đổi tên file, đổi tên thư mục Để đổi tên thư mục hay đổi tên file, chọn file hoặc thư mục cần đổi tên.
Nhấn chuột phải lên file hay thư mục vừa chọn và chọn rename. Nhập vào tên mới và nhấn Enter. Chú ý, khi đổi tên file thì cần giữ nguyên phần mở rộng của tên file (extension) vì trong hệ điều hành windows các phần mềm ứng dụng nhận được các file do chúng tạo ra thông qua phần mở rộng của tên file. Cũng có thể chọn file (hay thư mục) cần đổi tên, nhấp chuột trái, nhập vào tên mới cho tập tin hoặc thư mục và kết thúc bằng cách nhấn phím Enter.
Phòng Thực hành kinh doanh – Bộ môn Tin học ứng dụng = trang 6= Trần Công Nghiệp - Giáo trình Tin học ứng dụng (bản thảo) 1.6 Sao chép (copy) tập tin hay thư mục. Sao chép thư mục là tạo một bản sao thư mục bao gồm các tập tin và các thư mục con bên trong thư mục đó. Sao chép tệp tin hay một nhóm tệp tin là tạo một bản sao của tập tin hay nhóm các tệp tin. Để sao chép thư mục hay tập tin, chọn thư mục hay tập tin cần sao chép.
Nhấn chuột phải vào thư mục hay tệp tin và chọn copy. Mở ổ đĩa hay thư mục muốn sao chép đến, nhấn chuột phải và chọn paste. Cũng có thể sử dụng tổ hợp phím nóng CTRL +C để copy và CTRL+V để dán. Cũng có thể sử dụng thao tác drag and drop (kéo và thả) để copy và dán một nhóm thư mục hay một nhóm tập tin.
Đối với các ổ đĩa có thể tháo rời như đĩa mềm, đĩa CD, đĩa flash, có thể sao chép tệp tin (nhóm tệp tin), thư mục (nhóm thư mục) bằng cách chọn các tệp tin hay thư mục, nhấn chuột phải và chọn send to. Chọn ổ đĩa đích để hoàn tất quá trình sao chép như trong hình 1. 8 Sao chép thư mục sang đĩa CD 1. Di chuyển thư mục, file Di chuyển một (hay một nhóm thư mục) là chuyển toàn bộ thư mục (nhóm thư mục) bao gồm các tập tin và thư mục con đến vị trí mới.
Di chuyển một tập tin (hay một nhóm tập tin) là chuyển tập tin (nhóm tập tin) đến vị trí mới. Để di chuyển thư mục (hay tập tin), chọn thư mục (tập tin) đó, kích chuột phải và chọn cut. Chuyển đến ổ đĩa hay thư mục đích, nhấn phím phải chuột và chọn paste. Cũng có thể sử dụng tổ hợp phím nóng CTRL +X để cắt và CTRL + V để dán hoặc sử dụng menu edit / cut để cắt các thư mục hoặc tập tin ở vùng nguồn và dùng menu edit / paste để dán các thư mục hoặc file vào vùng đích.8 Xóa thư mục, tập tin Xóa thư mục (nhóm thư mục) là xóa bỏ toàn bộ thư mục (nhóm thư mục) bao gồm các tệp tin và thư mục con.
Để xóa thư mục (nhóm thư mục) hay tập tin (nhóm tập tin) chọn thư mục (nhóm thư muc) hoặc tập tin (nhóm tập tin) muốn xóa. Kích phím phải chuột lên thư mục (nhóm thư mục) hay tập tin (nhóm tập tin) đó và chọn delete. Cũng có thể nhấn phím delete trên bàn phím hoặc chọn menu edit / delete. Một hộp thoại hiện ra để xác nhận việc xóa thư mục hay tập tin như trong hình 1.
Chọn Yes để xác nhận việc xoá; Chọn No để huỷ bỏ việc xoá. Phòng Thực hành kinh doanh – Bộ môn Tin học ứng dụng = trang 7= Trần Công Nghiệp - Giáo trình Tin học ứng dụng (bản thảo) 1.8 Phục hồi thư mục hay tập tin bị xóa. Các tập tin và thư mục bị xóa chỉ có thể phục hồi được nếu khi xóa chúng được xóa theo kiểu tạm thời, tức là chỉ bị đưa vào trong thùng rác (Recycle Bin) mà chưa bị xoá vĩnh viễn. Để phục hồi lại thư mục đã bị xoá tạm thời, làm như sau: Hình 1.
9 Hộp thoại xác nhận xóa thư mục Truy cập vào thùng rác (Recycle Bin) trên màn hình nền desktop. Tìm thư mục muốn phục hồi, kích phải chuột lên thư mục đó và chọn Restore (hoặc bấm vào Restore this Item trên File and Folder tasks). Lưu ý: Để xoá vĩnh viễn không thể phục hồi được, chọn Recycle Bin và chọn Delete file hoặc thư mục muốn xoá, hoặc kết hợp dùng phím Shift khi xoá.9 Quản lí đĩa Trong Windows, đĩa mềm thường được ký hiệu là A:\ hoặc B:\. Ổ đĩa cứng vật lý thường được chia thành các ổ đĩa logic (partition).
Ổ đĩa logic đầu tiên thường được kí hiệu là C:\. Thường thì nên chia ổ đĩa vật lý thành một số ổ logic, trong đó ổ logic đầu tiên sử dụng để cài đặt hệ điều hành và các chương trình ứng dụng.