TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP QUẢNG NINH BỘ MÔN XÂY DỰNG MỎ VÀ CÔNG TRÌNH NGẦM GIÁO TRÌNH TIN HỌC CHUYÊN NGÀNH Quảng Ninh – 2020 CHƯƠNG1 ỨNG DỤNG AUTOCAD TRONG THIẾT KẾ BẢN VẼ XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH NGẦM 1. Khái niệm chung 1.1 Giới thiệu về CAD CAD là chữ viết tắt của Computer-Aided Design hoặc Computer-Aided Drafting (nghĩa là vẽ và thiết kế có trợ giúp của máy tính) Sử dụng các phần mền CAD có thể vẽ thiết kế các bản vẽ 2 chiều (2D), thiết kế mô hình ba chiều (3D), mô phỏng động học, động lực học và tính toán thiết kế bằng phương pháp số. Các phần mềm CAD có các đặc điểm sau: Chính xác, năng xuất lao động cao và dễ dàng trao đổi dữ liệu với các phần mềm khác. Hiện nay trên thế giới có hàng ngàn phần mềm CAD, một trong phần mền thiết kế trên máy tính cá nhân phổ biến nhất là AutoCAD.2 Phần mềm AutoCAD AutoCAD là phần mềm của hãng Autodesk dùng để thực hiện các bản vẽ kỹ thuật trong các ngành: Xây dựng, Cơ khí, Kiến trúc, ĐIện, Bản đồ… Bản vẽ nào thực hiện bằng tay thì thực hiện vẽ được bằng AutoCAD.
Từ khi xuất hiện vào năm 1982, đến nay phần mềm có các phiên bản : AutoCAD- R10,11,12,13,14, 2000, 2002, 2004, 2005, 2007, 2008, 2009, 2010, 2012, 2014 Auto :Tù ®éng CAD: Là thiết kế có sự trợ giúp của máy tính R: Release: Là phiên bản Học AutoCAD giúp chúng ta trau dồi các kỹ năng làm việc công nghiệp. Nếu học AutoCAD là phần mềm thiết đầu tiên thì nó là cơ sở cho việc tiếp thu các phần mềm CAD khác. Các đặc điểm trình bày trong AUtoCAD trở thành các tiêu chuẩn công nghiệp cho các tập tin trao đổi dữ liệu giữa các phần mềm CAD. Trong chương trình học chỉ đề cập tới phần mềm AutoCAD- R2007, cơ bản các lệnh trong phiên bản này cũng tương đồng với các phiên bản khác.
Sự khác nhau giữa vẽ trên máy và vẽ bằng tay Bản vẽ nào vẽ bằng tay được thì có thể thực hiện bằng AutoCAD. Ngoài ra sử dụng phần mềm AutoCAD cho khả năng: Chính xác, năng xuất lao động cao và dễ dàng trao đổi dữ liệu với các phần mềm khác 1. Khởi động và thoát khỏi AutoCAD Để sử dụng được phần mềm AutoCAD 2007 cần phải cài phần mềm ứng dụng này trên náy tính. Khi cài đặt xong trên màn hình máy tính có biểu tượng của phần mềm như hình 1.1 Để khởi động chúng ta có các cách sau: - Kích đúp chuột trái vào biểu tượng AutoCAD 2007 (hình 1.1) - Vào Start/program chọn tên phần mềm AutoCAD 2007 (hình 1.2 Khi đó màn hình xuất hiện cửa sổ (hình 1.3 Và đây chính là môi trường làm việc của phần mềm AutoCAD.
Nếu muốn mở một bản vẽ mới đã được tiêu chuẩn hóa (bản vẽ mẫu)(khi trong máy tính đã có bản vẽ này trong máy) vào mục File/open và chọn bản vẽ mẫu có trong file lưu trữ. Khái niệm về bản vẽ mẫu. Cách dùng bản vẽ mẫu đã có sẵn Bản vẽ mẫu là bản vẽ đã được lập sẵn theo kích cỡ và tiêu chuẩn, có các bản vẽ mẫu A4, A3, A2, A1, A0 đứng và ngang, cho cơ khí và cho xây dựng. Để sử dụng được bản vẽ mẫu dùng cho vẽ và thiết kế, trong máy cần có sẵn các bản vẽ mẫu (hoặc lấy từ máy khác) và được đặt trong một thư mục, thông thường đặt trong thư mục templace của AutoCAD.
Giao diện màn hình Khi mở một bản vẽ mới để tiến hành vẽ, giao diện màn hình như hình 1.6 Các phím chức năng Để thực hiện một số lệnh nhanh chóng, ta có thể dùng các phím hoặc tổ hợp phím để thực hiện một chức năng với tệp hoặc đối với bản vẽ. Một số phím hoặc tổ phím thông dụng: F1: Bật thư mục HEPL F2: Chuyển đổi giữa các cửa sổ hiện hành trên máy tính. F3 hoặc Ctrl+F: Tắt chế độ truy bắt điểm thường trú F7 hoặc Ctrl+ G: Tắt mở chế độ lưới F8 hoặc Ctrl+ L: Tắt mở chế độ OTHOHO vẽ đường thẳng thẳng đứng hoặc nằm ngang. F9 hoặc Ctrl+ B: Tắt mở chế độ SNAP Ctrl+ 0: Dọn sạch màn hình Ctrl+C: Sao chép đối tượng Ctrl+N: Mở bản vẽ mới Ctrl+O: Mở bản vẽ có sẵn.
Ctrl+ S: Thực hiện lệnh SAVE Ctrl+V: Dán đối tượng đã COPY Ctrl+Z: Thực hiện lệnh UNDO Ctrl+Y: Thực hiện lệnh REDO 1. Các thanh công cụ thường dùng Để thao tác nhanh khi nhập lệnh, thường chọn các lệnh từ các thanh công cụ. Có các thanh công cụ thường dùng: 1. Thanh Draw: Dùng để thực hiện vẽ các đường, hình phẳng 1.
Thanh Modify: Dùng để chỉnh sửa các hình vẽ 1. Thanh properties: Dùng để thay đổi các tính chất của đường nét vẽ 1. Cách lấy và cố định các thanh công cụ Khi mở một bản vẽ mới, các thanh công cụ cơ bản đã có ở trên giao diện của cửa sổ làm việc của AutoCAD như hình 1.5 Các thanh công cụ này có thể tắt khỏi màn hình và di chuyển đến một vị trí nào đó trong giao diện. Để lấy thanh công cụ ta đưa con trỏ vào khu vực đặt thanh công cụ trên màn hình, click chuột phải, đánh dấu tick tên công cụ cần lấy ra hoặc làm mất dấu tích để tắt thanh công cụ đó, hình 1.5 Để di chuyển thanh công cụ đến vị trí khác, đưa con trỏ tới vị trí có hai ngạch ở đầu mỗi thanh công cụ, nhấn và giữ chuột trái và rê thanh công cụ đến vị trí thích hợp trên màn hình giao diện.1 Tọa độ Đê-các : Tọa độ tuyệt đối: là tọa độ của 1 điểm so với gốc O(0,0) Tọa độ tơng đối: là tọa độ của 1 điểm với gốc tọa độ là 1 điểm ngay trớc đó.
Để nhập số liệu trước hết phải nhập dấu @, sau đó nhập tọa độ của điểm đó.2 Tọa độ cực : Tọa độ cực tuyệt đối: gốc tọa độ là O(0,0) Tọa độ gồm: độ lớn bán kính véctơ R và độ lớn góc : R< Tọa độ cực tương đối: gốc tọa độ ở vị trí con trỏ hiện hành. Cách nhập lệnh và cấu trúc chung của lệnh 1.1 Các phương pháp nhập lệnh - Có 4 phương pháp nhâp lệnh: + Type in: Nhập lệnh từ bàn phím (Keyboard) đánh vào cửa sổ lệnh + Pull-down menu: Gọi lệnh từ danh mục kéo xuống từ menu chính + Toolbar: Gọi lệnh từ các nút lệnh của thanh công cụ - Cách nhập dữ liệu: có 2 cách + Nhập từ bàn phím: gõ tọa độ vào dòng lệnh + Nhập bằng thiết bị chỉ: dùng con chuột di chuyển rồi Pick vào vị trí cần thiết (dùng công cụ truy bắt điểm).2 Cấu trúc của lệnh Tên lệnh / Lệnh con 1/Lệnh con 2/Lệnh con 3/.< Lệnh mặc định> Mỗi một lệnh con là một cách thức cụ thể để thực hiện lệnh vẽ. Tên lệnh bằng tiếng Anh (Có thể có tên viết tắt) LINE : Để vẽ đoạn thẳng Lệnh tắt là: L CIRCLE : Để vẽ đường tròn Lệnh tắt là: C RECTANG :Vẽ hình chữ nhật Lệnh tắt là: REC ZOOM : Phóng to, thu nhỏ Lệnh tắt là: Z ERASE :Xoá các đối tợng đã vẽLệnh tắt là: E MOVE : Di chuyển đối tợng vẽLệnh tắt là: M PAN : Dịch chuyển màn hìnhLệnh tắt là: P UNDO : Huỷ bỏ lệnh đã thực hiệnLệnh tắt là: U Ví dụ: Dùng lệnh vẽ đường tròn: CIRCLE - Trong đó CIRCLE là tên lệnh; 3P/2P/TTR<Center point> là các lệnh con - <Center point>: Là lệnh con mặc định - CIRCLE: Tên lệnh vẽ đường tròn - Việc vẽ được thực hiện theo cách cách: + 3P- đường tròn đi qua 3 điểm + 2P- đường tròn đi qua 2 điểm của đoạn thẳng là đường kính + TTR- tiếp xúc với 2 đường và có bán kính cho trước + Nếu không lựa chọn lệnh con thì lệch con được nhận là mặc định <Center point> 1. Cách dùng lệnh LINE, CIRCLE và lệnh ARC 1.1 Lệnh LINE - Dùng để vẽ đoạn thẳng - Có các cách để thực hiện lệnh LINE + Cách 1: Dùng lệnh tại dòng lệnh + Cách 2: Gọi lệnh từ menu chính + Cách 3: Gọi lệnh từ nút lệnh trên thanh công cụ 1.2 Lệnh CIRCLE - Dùng để vẽ đường tròn - Có các cách để thực hiện lệnh vẽ đường tròn + Cách 1: Dùng lệnh tại dòng lệnh CIRCLE/lựa chọn các lệnh con (3P/2P/TTR/TTT/CR) + Cách 2: Dùng menu chính + Cách 3: Dùng lệnh tạo thanh công cụ 1.3 Lệnh ARC - Dùng vẽ cung tròn - Có các cách gọi lệnh vẽ cung tròn sau + Cách 1: Gọi từ dòng lệnh + Cách 2: Gọi lệnh từ menu chính + Cách 3: Gọi lệnh từ nút lệnh trên thanh công cụ 1.
Cách lưu bản vẽ - Lệnh SAVE và SAVEAS và lệnh QUIT, EXIT 1.1 Lệnh SAVE - Lệnh SAVE để lưu lại bản vẽ trên máy tính cho việc thao tác tiếp tục sau này. - Lệnh SAVE có thể thực hiện các cách sau + Cách 1: Dùng phím chức năng Ctrl+ S + Cách 2: Gọi lệnh từ menu chính + Cách 3: Dùng nút lệnh Khi đó có một cửa sổ xuất hiện Ta lựa chọn thư mục để chứa bản vẽ sẽ được lưu vào đó trong khung Save in. Đặt tên cho bản vẽ trong dòng File name, nhấn nút SAVE 1.2 Lệnh SAVEAS Giống lệnh SAVE, nhưng lệnh SAVEAS còn thực hiện để tạo ra nhiều bản vẽ khác từ bản vẽ đã có bằng cách đổi tên bản vẽ trong lệnh SAVEAS 1.3 Lệnh CLOSE Để thoát cửa số làm việc của phần mềm, ta dùng lệnh CLOSE trong menu chính hoặc dùng nút CLOSE ở góc trên bên phải cửa sổ làm việc.4 Lệnh QUIT Dùng để thoát phần mềm AutoCAD. Thực hiện lệnh QUIT có thể lựa chọn trong menu chính, phím chức năng hoặc nút lệnh tại góc phía trên bên phải cửa sổ làm việc.
Các lệnh hỗ trợ trong khi vẽ 1. Các lệnh thiết lập đối với bản vẽ: LIMITS, DDUNITS, LINETYPE, SNAP, GRID, ORTHO, DDOSNAP 1.1 Lệnh SNAP Dùng để truy bắt điểm. Dùng phím F3 để tắt mở chế độ truy bắt điểm thường trú. Để gọi các kiểu truy bắt điểm cần dùng, gọi lệnh như sau: Nhấn phím Ctrl hoặc Shift và nhấn chuột phải, các dạng truy bắt điểm hiện ra như hình 1.2 Lệnh GRIP Dùng để tạo các điểm lưới trong cửa sổ làm việc.
Dùng phím chức năng F7, hoặc nhấn nút tắt điều khiển 1.3 Lệnh ORTHO Dùng để vẽ các đường thẳng nằm ngang hoặc thẳng đứng. Dùng phím chức năng F8 để tắt và mở. Các lệnh điều khiển màn hình: ZOOM, PAN 1.1 Lệnh ZOOM Dùng để phóng to, thu nhỏ màn hình - All: tạo lại toàn bộ màn hình, để hiển thị toàn bộ bản vẽ trên màn hình. - Center: phóng to màn hình quanh 1 tâm điểm và với chiều cao cửa sổ.