BỘ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI TỔNG CỤC DẠY NGHỀ GIÁO TRÌNH Tên mô đun: Tiện nâng cao NGHỀ: CẮT GỌT KIM LOẠI TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG NGHỀ (Ban hành kèm theo Quyết định số: Hà Nội, năm 2021 1 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN: Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. LỜI GIỚI THIỆU Trong chiến lược phát triển và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước. Đào tạo nguồn nhân lực phục vụ cho công nghiệp hóa nhất là trong lĩnh vực cơ khí – Nghề cắt gọt kim loại là một nghề đào tạo ra nguồn nhân lực tham gia chế tạo các chi tiết máy móc đòi hỏi các sinh viên học trong trường cần được trang bị những kiến thức, kỹ năng cần thiết để làm chủ các công nghệ sau khi ra trường tiếp cận được các điều kiện sản xuất của các doanh nghiệp trong và ngoài nước.
Khoa Cơ khí chế tạo Trường cao đẳng nghề kỹ thuật công nghệ đã biên soạn cuốn giáo trình mô đun Tiện nâng cao. Nội dung của mô đun để cập đến các công việc, bài tập cụ thể về phương pháp và trình tự gia công các chi tiết. Căn cứ vào trang thiết bị của các trường và khả năng tổ chức học sinh thực tập ở các công ty, doanh nghiệp bên ngoài mà nhà trường xây dựng các bài tập thực hành áp dụng cụ thể phù hợp với điều kiện hoàn cảnh hiện tại. Mặc dù đã rất cố gắng trong quá trình biên soạn, song không tránh khỏi những sai sót.
Chúng tôi rất mong nhận được những đóng góp ý kiến của các bạn và đồng nghiệp để cuốn giáo trình hoàn thiện hơn. Mọi ý kiến đóng góp xin gửi về địa chỉ: Khoa Cơ khí chế tao – Trường cao đẳng nghề kỹ thuật công nghệ Hà Nội, ngày tháng năm 2021 Chủ biên: Dương Văn Cường 2 MỤC LỤC TRANG I. Lời giới thiệu 1 II. Mục lục 2 III.
Nội dung tài liệu 3 Bài 1 Tiện trục lệch tâm gá trên mâm cặp 4 chấu 5 Bài 2 Tiện bạc lệch tâm gá trên mâm cặp ba vấu tự định tâm 16 Bài 3 24 Bài 4 Tiện trục lệch tâm gá trên hai mũi tâm 33 Bài 5 Tiện mặt định hình bằng cách phối hợp hai chuyển động 42 Bài 6 Tiện mặt định hình bằng dao định hình 57 Bài 7 Tiện mặt định hình bằng thước chép hình 66 IV. Tài liệu tham khảo 77 3 TÊN MÔ ĐUN : TIỆN NÂNG CAO Mã mô đun: MĐCG 31 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò mô đun: Vị trí: - Mô-đun tiện lệch tâm đuợc bố trí sau khi sinh vên đã học xong MH07, MH09, MH10, MH11, MH12, MH15, MĐ22, MĐ23. Tính chất: - Là mô-đun chuyên môn nghề thuộc các môn học, mô đun đào tạo nghề. Ý nghĩa và vai trò: - Là mô đun có ý nghĩa và vai trò quan trọng, người học được trang bị những kiến thức, kỹ năng sử dụng dụng cụ thiết bị và thực hiện tiện lệch tâm, tiện định hình được các chi tiết trên máy tiện đúng quy trình, đạt yêu cầu kỹ thuật.
Mục tiêu của mô đun: - Phân tích được các đặc điểm cơ bản của chi tiết lệch tâm, mặt định hình; - Trình bày được yêu cầu kỹ thuật khi tiện lệch tâm, tiện định hình; - Lập được tiến trình công nghệ khi tiện lệch tâm, tiện định hình; - Chọn, tra bảng được chế độ cắt khi tiện lệch tâm, tiện định hình; - Chọn được thông số hình học của dao phù hợp với điều kiện cụ thể của vật gia công; - Trình bày được các phương pháp tiện lệch tâm, tiện định hình (trên mâm cặp 3 chấu, trên mâm cặp 4 chấu, trên mâm hoa.); - Giải thích được phương pháp lấy dấu và tạo khoảng cách lệch tâm đơn giản; - Lắp được đối trọng khi tiện lệch tâm; - Vận hành thành thạo máy tiện để gia công chi tiết lệch tâm đúng quy trình, quy phạm đạt cấp chính xác 10-8, độ nhám cấp4-5, đạt yêu cầu kỹ thuật, đúng thời gian và an toàn tuyệt đối cho người và máy; - Chế tạo và mài sửa được dao định hình đơn giản; - Trình bày được cấu tạo và nguyên lý làm việc của thước chép hình; - Gá lắp, điều chỉnh được thước chép hình đúng quy trình, quy phạm đạt yêu cầu kỹ thuật và an toàn khi gia công; - Vận hành thành thạo máy tiện để gia công mặt định hình bằng phối hợp hai chuyển động, bằng dao định hình, bằng thước chép hình đúng quy trình, quy phạm đạt cấp chính xác 12-10, độ nhám cấp 4-5, đạt yêu cầu kỹ thuật, đúng thời gian và an toàn; - Phân tích được các dạng sai hỏng, nguyên nhân, và biện pháp khắc phục khi tiện lệch tâm, tiện mặt định hình; - Rèn luyện tính kỷ luật, kiên trì, cẩn thận, chủ động và tích cực trong học tập. 4 Nội dung của mô đun Thời gian Số Tên các bài trong mô đun Tổng Lý Thực Kiểm TT số thuyết hành tra Tiện trục lệch tâm gá trên 1 20 4 16 0 mâm cặp 4 chấu Tiện bạc lệch tâm bằng 2 20 4 15 1 phương pháp rà gá Tiện bạc lệch tâm gá trên 3 16 3 13 0 mâm cặp ba vấu tự định tâm Tiện trục lệch tâm gá trên hai 4 16 3 12 1 mũi tâm Tiện mặt định hình bằng cách 5 24 5 18 1 phối hợp hai chuyển động Tiện mặt định hình bằng dao 6 12 2 10 0 định hình Tiện mặt định hình bằng 7 12 2 10 0 thước chép hình Cộng 120 23 94 3 5 BÀI 1. TIỆN TRỤC LỆCH TÂM GÁ TRÊN MÂM CẶP 4 VẤU Mã bài: 31.1 Giới thiệu: Nội dung chính của bài này là trình bày được các đặc điểm cơ bản của trục lệch tâm, biết cách lấy dấu và tạo được khoảng lệch tâm đơn giản, tiện được trục lệch tâm trên mâm cặp bốn vấu đúng quy trình và đảm bảo yêu cầu kỹ thuật. Mục tiêu: + Phân tích được các đặc điểm cơ bản của trục lệch tâm; + Giải thích được phương pháp lấy dấu để tạo khoảng cách lệch tâm đơn giản; + Gá lắp được phôi đúng quy trình, quy phạm, đúng yêu cầu kỹ thuật (điều chỉnh độ lệch tâm theo dấu vạch); + Lắp được đối trọng khi tiện lệch tâm; + Vận hành thành thạo máy tiện để tiện trục lệch tâm ngắn gá trên mâm cặp bốn vấu đúng quy trình quy phạm, đạt cấp chính xác 10-8, độ nhám cấp 4-5, đúng yêu cầu kỹ thuật, đúng thời gian và đảm bảo an toàn cho người và máy; + Phân tích được các dạng sai hỏng, nguyên nhân, và biện pháp khắc phục khi tiện lệch tâm, tiện mặt định hình; + Rèn luyện tính kỷ luật, kiên trì, cẩn thận, chủ động và tích cực trong học tập.
Nội dung chính: 1. Các đặc điểm cơ bản của trục lệch tâm. Mục tiêu: - Trình bày được đặc điểm cơ bản của trục lệch tâm; - Nhận dạng được trục lệch tâm; - Cẩn thận, tích cực, tự giác trong học tập. Những chi tiết có bề mặt trụ ngoài hoặc trong những đường tâm song song nhưng lệch nhau một khoảng(khoảng lệch tâm) gọi là chi tiết lệch tâm.
Trục lệch tâm là trục có tâm của cổ trục O’ lệch so với tâm của trục chính O 6 2x45 2 dâu R1 Rz20 12-0,3 28-0,03 5 A 0,05 A 250,1 550,1 2. Yêu cầu kỹ thuật khi gia công trục lệch tâm. Mục tiêu: - Trình bày được các yêu cầu kỹ thuật khi gia công trục lệch tâm; - Cẩn thận, tích cực, tự giác trong học tập; - Đảm bảo độ lệch tâm; - Đảm bảo kích thước; - Đảm bảo độ tương quan bề mặt; - Đảm bảo độ trơn láng bề mặt. Phương pháp gia công.
Mục tiêu: - Trình bày được phương pháp gia công trục lệch tâm; - Tiện được trục lệch tâm đạt yêu cầu kỹ thuật; - Tuân thủ các quy tắc an toàn vệ sinh công nghiệp. Gá lắp, điều chỉnh phôi trên mâm cặp 4 chấu: Trong điều kiện sản xuất đơn chiếc, các phôi ngắn lệch tâm có thể được gia công trên các mâm cặp 4 chấu (hình 1. Trên mâm cặp 4 chấu, chi tiết lệch tâm được gia công theo phương pháp rà gá. Quá trình rà gá và gia công được thực hiện như sau: - Trước hết, phải xác định tâm của d và tâm của D, khoảng cách lệch tâm OO1 = e bằng cách lấy dấu trước.
7 - Gá chi tiết lên mâm cặp và tiến hành rà theo đấu vạch. Cách rà như sau: Hình 1.1 Gá chi tiết trên mâm cặp bốn chấu - Lùi các chấu A, B, C, D cách đều so với tâm (bằng cách nhìn sơ bộ theo các vòng tròn trên thân mâm cặp). Sau đó kẹp bề mặt có đường kính D rà tròn tâm đã vạch sẵn rồi tiến hành gia công đạt đường kính D. - Rà cho chấu C và D sao cho tâm O1 trùng với tâm trục chính bằng cách nới lỏng chấu D và dịch chuyển chấu C để chi tiết dịch chuyển một lượng bằng e.
- Khi O1 trùng với tâm trục chính thì tiến hành kẹp chặt 2 chấu A, B trước rồi mới đồng thời kẹp chặt 2 chấu C, D. Gá lắp điều chỉnh dao. Gá dao vai ngang tâm máy. Chế độ cắt khi tiện lệch tâm.
Khi tiện lệch tâm do không cân bằng về lực nên thường gây rung động cho quá trình cắt, vì thế chế độ cắt nhọn nhỏ hơn so với tiện ngoài và tiện lỗ. Đặc biệt khi cắt những lần cắt đầu tiên, do sự phân bố lượng dư không đều nên lực cắt lớn. Khi chọn chế độ cắt để gia công các chi tiết lệch tâm thì tuỳ thuộc vào vật liệu gia công, cách gá kẹp mà chọn cho phù hợp. Thông thường với những lát cắt đầu tiên, chế độ cắt giảm 20-30% so với tiện ngoài còn những lát cắt sau, do rung động về lực không cân bằng nên được chọn nhỏ hơn từ 10-15% so với tiện ngoài.
Cắt thử và đo. Tương tự như tiện trụ trơn. Cho dao cắt thử với chiều dài khoảng 5mm, dừng máy đưa dao ra ngoài và tiến hành kiểm tra độ lệch tâm e. Tiến hành gia công.
8 Nội dung Hướng dẫn 1.Đọc bản vẽ - Gá phôi trên mâm cặp ba vấu tự định tâm, phần nhô ra khỏi vấu mâm cặp bằng chiều dài phần đường kính lớn 2. Gá phôi và gá dao tiện ngoài nhất của trục cộng với lương dư mặt đầu và phần cách vấu mâm cặp. - Gá dao vai đúng tâm.