ỦY BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ THỦ ĐỨC TRƯỜNG TRUNG CẤP ĐÔNG SÀI GÒN ----- ----- : TÀI LIỆU GIẢNG DẠY TIỆN CƠ BẢN NGHỀ: CẮT GỌT KIM LOẠI TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP (Ban hành theo Quyết định số: /QĐ-ĐSG ngày tháng năm 2023 của HIệu trưởng trường trung cấp Đông Sài Gòn) NĂM 2023 LỜI NÓI ĐẦU Hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng đào tạo nghề, nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động kỹ thuật và hội nhập. Việc biên soạn giáo trình phục vụ công tác đào tạo của nhà Trường, đáp ứng yêu cầu mục tiêu của chương trình khung của Tổng Cục dạy nghề ban hành cũng nhằm đáp ứng các yêu cầu sau đây: Yêu cầu của người học. Nhu cầu về chất lượng nguồn nhân lực. Cung cấp lao động kỹ thuật cho Doanh nghiệp và xuất khẩu lao động.
Dưới sự chỉ đạo của Ban Giám Hiệu nhà trường trong thời gian qua các giáo viên trong khoa Cơ khí đã dành thời gian tập trung biên soạn giáo trình, cải tiến phương pháp giảng dạy nhằm tạo điều kiện cho học sinh hiểu biết kiến thức và rèn luyện kỹ năng nghề. Nhóm biên soạn đã vận dụng sáng tạo vào việc biên soạn giáo trình các mô đun chuyên môn cắt gọt kim loại. Nội dung giáo trình có thể đáp ứng để đào tạo cho từng cấp trình độ và có tính liên thông cho 2 cấp trình độ (Sơ cấp nghề, Trung cấp nghề), là tài liệu chính thức, dùng cho học viên và giáo viên nhà trường được hội đồng nhà trường thẩm định và cho phép lưu hành nội bộ trong nhà trường. Mặt khác nội dung của mô đun phải đạt được các tiêu chí quan trọng theo mục tiêu, hướng tới đạt chuẩn quốc tế cho ngành Cắt gọt kim loại.
Vì thế giáo trình mô đun đã bao gồm các nội dung như sau: Trình độ kiến thức Kỹ năng thực hành Tính quy trình trong công nghiệp Năng lực người học và tư duy về mô đun được đào tạo ứng dụng trong thực tiễn. Phẩm chất văn hóa nghề được đào tạo. Trong quá trình biên soạn giáo trình Khoa đã tham khảo ý kiến từ các Doanh nghiệp trong nước, giáo trình của các trường Đại học, học viện. Nhóm biên soạn đã hết sức cố gắng để giáo trình đạt được chất lượng tốt nhất.
Do trình độ còn nhiều hạn chế nên không thể tránh khỏi thiếu sót, rất mong nhận được ý kiến đóng góp từ các đồng nghiệp, các bạn đọc để giáo trình được hoàn thiện hơn. 1 BÀI 1: NỘI QUI VÀ NHỮNG QUI ĐỊNH KHI THỰC TẬP TẠI XƯỞNG MÁY CÔNG CỤ. Mục tiêu: + Phân tích được quyền lợi và nghĩa vụ của sinh viên khi thực tập tại xưởng máy công cụ. + Giải thích được tầm quan trọng và ý nghĩa của nội qui và những qui định khi thực tập tại xưởng máy công cụ.
+ Rèn luyện tính kỷ luật, kiên trì, cẩn thận, nghiêm túc, chủ động và tích cực sáng tạo trong học tập.1 Tổ chức nơi làm việc Tổ chức vị trí làm việc của người thợ tiện căn cứ vào cỡ máy và công dụng của máy, vào kích thước mặt bằng nơi bố trí máy, kích thước và khối lượng gia công cũng như dạng sản xuất. Trong sản xuất đơn chiếc và sản xuất hàng loạt nhỏ với các dạng chi tiết khác nhau, cũng như trong các xưởng thực tập, tại vị trí làm việc thường được trang bị tủ đựng dụng cụ, các khay bằng gỗ và giá để bản vẽ. Các dụng cụ đo, các loại calip mẫu được đặt trên một tấm nỉ và được đặt trên tủ dụng cụ ở phía tay trái hoặc đặt trên nắp hộp trục chính. Còn các loại chìa vặn, các căn đệm, tốc kẹp, búa, chìa khóa siết dao, chìa khóa siết mâm cặp, mũi tâm được đặt trên khay gỗ và được đặt trên băng máy phía sau ụ động.
Không nên đặt bất cứ một dụng cụ nào kể cả cây móc phoi lên băng máy. Những dụng cụ chưa sử dụng được đặt trong tủ dụng cụ một cách ngăn nắp và đúng vị trí. Vị trí làm việc phải thường xuyên sạch sẽ. Nếu để bẩn quá, dụng cụ xếp ngổn ngang sẽ làm mất thời gian, thiết bị dụng cụ, đặc biệt là dụng cụ đo chính xác dễ bị hư hỏng, và có thể gây ra tai nạn cho người đứng máy.2 Kỹ thuật an toàn khi làm việc trên máy tiện.
An toàn lao động khi làm việc trên máy tiện là điều mà người thợ bắt buộc phải hiểu biết và phải tuân theo một cách nghiêm ngặt các quy định về an toàn khi sử dụng máy tiện, nhằm tránh những tai nạn có thể xảy ra cho người và máy. Một máy tiện chỉ được phép sử dụng khi người thợ đã hiểu biết và nắm vững các thao tác ở trên máy đó.1 Trước khi làm việc người thợ tiện cần phải tuân thủ một số quy định sau: - Phải mặc quần áo bảo hộ lao động gọn gáng, tay áo phải xoắn lên hoặc cài nút lại. Tóc cuốn gọn gáng cho vào trong mũ bảo hộ lao động, phải đi giày bảo hộ khi vào xưởng. - Kiểm tra tình trạng bên ngoài của máy, dụng cụ, đồ gá cũng như các chi tiết che chắn, công tắc đóng mở máy, các tay gạt có ở vị trí an toàn không.
- Kiểm tra tình trạng của máy ở chế độ chạy không tải, tình trạng của các cơ cấu điều khiển, hệ thống bôi trơn và làm nguội. 2 - Sắp xếp lại vị trí làm việc, kiểm tra và chuẩn bị dụng cụ gá lắp, cụng cụ cắt, dụng cụ đo, chi tiết kẹp chặt. - Nếu máy và các thiết bị điện bị hỏng hóc, phải báo ngay cho thợ sửa chữa, không được phép sử dụng máy khi chưa được sửa chữa, không được phép tự sửa chữa hoặc điều chỉnh lại các chi tiết và các bộ phận của máy. - Không đeo bao tay khi làm việc, nếu ngón tay bị đau phải băng lại và đeo găng tay cao su mỏng.
- Không để dung dịch trơn nguội hoặc dầu bôi trơn văng ra nền nhà xung quanh chỗ làm việc. - Trường hợp chi tiết gia công có khối lượng hơn 20kg thì khi gá phải dùng thiết bị nâng cẩu, chỉ được phép tháo chi tiết ra khỏi thiết bị nâng cẩu khi đã gá đặt và kẹp chặt chi tiết gia công một cách chắc chắn trên máy. - Khi tháo lắp mâm cặp, cần kê dưới mâm cặp một tấm gỗ. Đối với mâm cặp thuộc loại nặng thì dng thiết bị nng cẩu, v đồ gá kẹp chuyên dùng.
- Không được nối dài cán của chìa vặn mm cặp để kẹp chặt phôi trong mâm cặp, không dùng tấm đệm chêm vào miệng chìa vặn, không được để chìa vặn mm cặp ở trên mâm cặp sau khi đ kẹp chặt hoặc tho phôi. - Sau khi kẹp chặt phôi không cho php các chấu kẹp nhô ra khỏi đường kính ngoài của mâm cặp vượt quá 1/3 của chấu. Khi các chấu kẹp nhô ra quá lớn thì phải thay chấu kẹp (nếu l chấu kẹp thuận thì phải thay bằng chấu kẹp ngược). - Chi tiết có chiều dài ngắn gá trực tiếp vào mâm cặp, chi tiết dài phải dùng chống tâm sau để đỡ.
Khi mũi tâm sau là loại cố định, trước khi gá phải cho đầy mỡ vào lỗ tâm của chi tiết gia công. - Để tránh làm hỏng dao cắt, đặc biệt l dao hợp kim cứng cần phải thực hiện theo các trình tự sau: + Khi thực hiện cắt gọt cần phải cho chi tiết quay tròn trước sau đó mới cho dao tiện tiếp xúc với chi tiết gia công. + Khi cần dừng máy, trước tiên phải ngắt chạy tự động, điều chỉnh cho dao tiện rời khỏi bề mặt đang gia công, sau đó mới ngắt chuyển động quay trịn của trục chính mang chi tiết gia cơng. - Khi cắt đứt một chi tiết quá dài, không nên cắt với tốc độ cao.
Phía sau trục chính cần phải dùng ống thép để đỡ chi tiết gia công, cịn ở phía trước trục chính sử dụng nòng ụ động để đỡ chi tiết. - Không được dùng dụng cụ đo để đo chi tiết khi còn đang quay, chỉ được phép đo khi chi tiết đã dừng hẳn. - Khi gia công vật liệu dẻo có phoi dây, cần phải dùng cơ cấu bẻ phoi để tránh cho phoi quấn vào chi tiết gia công. Khi phoi quấn vào chi tiết gia công hoặc dao tiện không được dùng tay để tách phoi, mà phải dùng cây móc phoi chuyên dùng.
3 - Khi gia công vật liệu giòn cho phoi vụn cần phải dùng tấm chắn bảo vệ trong suốt hoặc đeo kính bảo hộ lao động. - Không tỳ khuỷu tay lên máy khi làm việc. - Không hãm chuyển động quay của trục chính bằng cách ấn tay vào mâm cặp hoặc chi tiết gia công. - Khi cắt bằng bàn ren hoặc taro không được dùng tay để giữ tay vặn, phải sử dụng bàn dao hoặc thanh thép gá trên ổ dao.
- Không được rời khỏi vị trí làm việc khi máy đang chạy. Phải dừng máy và ngắt động cơ điện trước khi rời khỏi vị trí làm việc dù là trong thời gian ngắn, cũng như khi việc cung cấp điện bị tạm ngưng, khi quét dọn phoi, bôi trơn và lau sạch máy.2 Khi kết thúc công việc cần phải: - Dừng máy, điều chỉnh các cần gạt về vị trí an toàn, ngắt điện khỏi máy, dùng chổi quét sạch phôi ở trên ổ dao và băng máy. - Dùng giẻ sạch để lau sạch các dụng cụ đo, dụng cụ cắt và để vào tủ dụng cụ theo đúng vị trí đã quy định. - Sắp xếp gọn gáng các chi tiết đang gia công.
- Bôi trơn các bề mặt làm việc ở trên băng máy và bàn dao. Bàn giao máy, cần nêu rõ tình trạng của máy trong thời gian làm việc. Câu hỏi ôn tập 1. Cách tổ chức nơi làm việc trong xưởng tiện? 2.
Kỹ thuật an toàn khi làm việc trên máy tiện? 4 BÀI 2: KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ CẮT GỌT KIM LOẠI Mục tiêu: + Trình bày được lịch sử phát triển của nghề cắt gọt kim loại + Phân tích được nguyên lý gia công, độ chính xác kinh tế, độ chính xác đạt được của các công nghệ gia công cắt gọt kim loại có phoi. + Giải thích được các yếu tố cắt gọt của mỗi công nghệ gia công cơ. + Rèn luyện tính kỷ luật, kiên trì, cẩn thận, nghiêm túc, chủ động và tích cực sáng tạo trong học tập. Khái quát lịch sử phát triển ngánh cắt gọt kim loại.
Từ thời công nghệ thô sơ, người trong ngánh gia công cơ khí không lạ gì việc mài lại công cụ cắt. Tuy nhiên, khi công nghệ vật liệu và chế tạo công cụ cắt phát triển nhanh chóng, làm giá thành công cụ ngáy càng giảm.