Tổng quan về giáo trình

Giáo trình mô đun Thực tập tốt nghiệp (Mã mô đun: MĐ19) là tài liệu đào tạo chuyên môn bắt buộc thuộc chương trình khung đào tạo nghề Điện tử dân dụng trình độ Trung cấp, được ban hành năm 2021 bởi Trường Trung cấp Nghề Cần Thơ. Tài liệu do Đỗ Hữu Hậu làm chủ biên cùng sự tham gia biên soạn của Lê Hữu Nghĩa.

Về vị trí trong chương trình đào tạo, mô đun MĐ19 được bố trí ở giai đoạn cuối khóa học, sau khi người học đã hoàn tất toàn bộ các học phần lý thuyết và mô đun chuyên môn tại trường như Điện tử ứng dụng trong điều khiển tự động, Máy thu hình, đo lường điện tử và mạch bán dẫn. Tổng thời lượng của giáo trình là 135 giờ, phân bổ thành 5 giờ lý thuyết, 129 giờ thực hành/thực tập tại doanh nghiệp và 1 giờ kiểm tra đánh giá.

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác định cụ thể trên ba phương diện:

  • Kiến thức: Ôn tập, hệ thống hóa và tổng hợp toàn bộ khối kiến thức chuyên môn thông qua môi trường sản xuất thực tiễn; tự đánh giá năng lực nghề nghiệp qua công việc cụ thể.
  • Kỹ năng: Thực hiện thành thạo các thao tác bảo trì, lắp đặt, đo kiểm, chẩn đoán và thay thế linh kiện, mạch điện, thiết bị điện tử dân dụng và công nghiệp theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành.
  • Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Hình thành tác phong công nghiệp, năng lực tự định hướng, phương pháp tiếp cận công nghệ mới, tuân thủ kỷ luật lao động và các quy định an toàn tại doanh nghiệp tiếp nhận.

Cấu trúc giáo trình gồm 7 bài học được thiết kế theo tiến trình logic: từ việc nắm vững an toàn lao động, cơ cấu tổ chức xưởng, nhận diện vị trí việc làm, sắp xếp không gian làm việc khoa học, hiểu rõ quan hệ phối hợp giữa các phòng ban, đến thực hiện trực tiếp danh mục công việc kỹ thuật và hoàn thiện báo cáo tốt nghiệp. Giáo trình tiếp cận theo mô hình đào tạo định hướng năng lực thực hành thực tế tại cơ sở sản xuất.

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình gồm 7 bài học tích hợp chặt chẽ giữa lý thuyết quản lý sản xuất và thực hành tay nghề:

  • Bài 1 (MĐ19-01): Kỷ luật, an toàn lao động trong sản xuất (1 giờ LT): Trang bị nội quy thực tập của nhà trường; cơ sở pháp lý và tính chất khoa học kỹ thuật của bảo hộ lao động theo Điều 26 Hiến pháp và Luật Lao động; các nguyên nhân gây chấn thương do thiết kế, chế tạo, bảo quản máy móc; biện pháp an toàn điện, phòng chống cháy nổ; quy trình 2 bước sơ cứu nạn nhân tai nạn lao động và điện giật (tách nguồn điện, hô hấp nhân tạo và xoa bóp tim ngoài lồng ngực).
  • Bài 2 (MĐ19-02): Tổ chức sản xuất xưởng thực tập (1 giờ LT): Khái niệm, tên gọi và phân loại doanh nghiệp (Công ty TNHH 1 thành viên, TNHH 2 thành viên trở lên, Công ty cổ phần, Doanh nghiệp tư nhân); nhiệm vụ và quyền hạn của doanh nghiệp; 3 kiểu cơ cấu tổ chức quản lý bộ máy (cơ cấu trực tuyến, cơ cấu chức năng, cơ cấu hỗn hợp trực tuyến - chức năng); 4 bộ phận của cơ cấu sản xuất (sản xuất chính, phụ trợ, phụ, phục vụ).
  • Bài 3 (MĐ19-03): Tìm hiểu công việc hằng ngày của người thợ Điện tử dân dụng (4 giờ: 1 giờ LT, 3 giờ TH): 4 nhóm thông tin cần thu thập (nhiệm vụ, máy móc thiết bị, điều kiện làm việc, yêu cầu năng lực); 4 phương pháp thu thập thông tin chuẩn hóa (quan sát, ghi chép sự kiện quan trọng, nhật ký công việc tự ghi chép, phỏng vấn); danh mục nhiệm vụ điển hình từ đo lường, vi điều khiển, rô bốt đến mạng truyền thông công nghiệp.
  • Bài 4 (MĐ19-04): Tổ chức sắp xếp nơi làm việc của người thợ Điện tử dân dụng (4 giờ: 1 giờ LT, 3 giờ TH): Khái niệm nơi làm việc, trang bị thiết bị chính và phụ theo công thái học (ergonomics) và nhân trắc học; 2 dạng bố trí mặt bằng (bố trí chung, bố trí bộ phận); 8 chức năng phục vụ nơi làm việc; 3 hình thức phục vụ (tập trung, phân tán, hỗn hợp); 3 chế độ phục vụ (trực nhật, theo kế hoạch dự phòng, theo tiêu chuẩn); phương pháp đánh giá tổn thất thời gian và công suất thiết bị.
  • Bài 5 (MĐ19-05): Tính hợp tác trong sản xuất (1 giờ LT): Nghiên cứu quan hệ liên bộ phận nơi thực tập; phân tích chi tiết cơ cấu và 3 nhóm chức năng/nhiệm vụ của Phòng Kỹ thuật chất lượng (quản lý quy trình công nghệ sản xuất bao bì/thiết bị, quản lý và lập kế hoạch bảo dưỡng máy móc định kỳ, kiểm soát chất lượng QA/QC nguyên liệu đầu vào - bán thành phẩm - thành phẩm).
  • Bài 6 (MĐ19-06): Thực hiện các công việc của người thợ Điện tử dân dụng (104 giờ TH): Thực hiện trực tiếp danh mục công việc kỹ thuật bám sát Bộ tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia đối với các thiết bị gia dụng nhiệt, thiết bị nghe nhìn, hệ thống đo lường và hệ thống điều khiển vi xử lý.
  • Bài 7 (MĐ19-07): Viết báo cáo thực tập (20 giờ: 1 giờ LT, 19 giờ TH): Hướng dẫn lập báo cáo tuần, báo cáo tháng; quy trình nộp phiếu đánh giá kết quả thực tập (trong vòng 1 tuần sau kết thúc đợt thực tập, quy định trừ điểm nếu nộp muộn); quy chuẩn trình bày bìa chính và bìa phụ theo mẫu của Khoa Điện tử.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình cung cấp hệ thống lý thuyết nền tảng gắn liền với hoạt động kỹ thuật công nghiệp:

  • Cơ sở pháp lý và an toàn lao động: Phân tích Điều 26 Hiến pháp và Luật Lao động; nguyên lý cách điện, rào chắn, cân bằng thế, dùng điện áp thấp; nguyên tắc tổ chức phiếu giao nhiệm vụ công tác điện 2 bản và quy định làm việc tối thiểu 2 người khi tiếp xúc nguồn điện.
  • Nguyên lý quản trị sản xuất xưởng: Khái niệm tổ chức bộ máy theo mô hình trực tuyến - chức năng; quy trình vận hành và kiểm soát công nghệ của phòng Kỹ thuật chất lượng; các phương pháp đo lường thời gian lao động bằng kỹ thuật bấm giờ, chụp ảnh bước công việc.
  • Hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật thiết bị điện tử: Cấu trúc sơ đồ khối, sơ đồ nguyên lý mạch nguồn, mạch khuếch đại công suất, mạch điều chỉnh âm sắc, mạch vi điều khiển IC số, mạng truyền thông Modbus, AS-i, Industrial Ethernet và hệ thống truyền dẫn cáp quang.

Kỹ năng phát triển

Nội dung đào tạo tập trung rèn luyện 3 nhóm năng lực cốt lõi:

  • Kỹ năng kỹ thuật chuyên môn:
    • Bảo trì, sửa chữa thiết bị nhiệt gia dụng: bàn ủi, bếp từ, bếp điện quang, lò vi sóng, lò nướng gia nhiệt bằng dây điện trở, bình nước nóng, máy nước nóng, thay rơ-le nhiệt nồi cơm điện.
    • Sửa chữa thiết bị nghe nhìn và hình ảnh: máy radio-cassette, máy DVD, máy thu hình màu, hệ thống loa, mạch khuếch đại công suất, mạch điều chỉnh âm sắc, chẩn đoán khối sai hỏng của camera.
    • Lắp đặt, kết nối và hiệu chỉnh hệ thống điều khiển: đọc bản vẽ mặt bằng/nguyên lý/đi dây của hệ thống đo lường và hệ thống vi xử lý; viết chương trình kiểm tra thiết bị ngoại vi; đo kiểm tra điện trở cách điện và tiếp đất an toàn.
  • Kỹ năng phân tích và chẩn đoán: Phân tích hiện tượng hư hỏng, xác định linh kiện sai hỏng trên mạch in, thao tác mỏ hàn tháo lắp linh kiện không làm đứt mạch in, đo đạc điện áp và dạng sóng tín hiệu theo yêu cầu kỹ thuật.
  • Kỹ năng tổ chức và thực tiễn: Vận dụng 4 phương pháp thu thập dữ liệu xưởng, sắp xếp mặt bằng làm việc theo nguyên tắc nhân trắc học, phối hợp liên bộ phận và thực hiện các biện pháp xử lý chất thải (khí thải, nước thải, phế thải rắn) bảo vệ môi trường.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình MĐ19 áp dụng phương pháp đào tạo tích hợp lấy người học làm trung tâm, gắn liền với môi trường sản xuất thực tế tại doanh nghiệp (Work-based Learning). Thời lượng thực hành chiếm tới 129/135 giờ (xấp xỉ 95.5% toàn bộ mô đun), đặt trọng tâm vào việc trực tiếp thao tác trên các thiết bị thật.

Hoạt động học tập và thực hành được triển khai theo các quy trình tiêu chuẩn:

  • Thực hiện theo phiếu giao nhiệm vụ: Trước khi thực hiện công việc trên thiết bị có điện, học sinh tiếp nhận phiếu giao việc lập thành 2 bản (1 bản lưu đơn vị giao, 1 bản tổ thực hiện giữ), nghe người chỉ huy hướng dẫn tại chỗ về ranh giới an toàn, điểm nối đất, che chắn và ký xác nhận. Trong quá trình làm việc, bắt buộc duy trì mô hình 2 người (1 người thao tác kỹ thuật, 1 người theo dõi và giám sát an toàn).
  • Quy trình xử lý sự cố thiết bị: Bắt đầu từ khâu thu thập thông tin hiện tượng hư hỏng -> Kiểm tra không điện -> Phân vùng khối chức năng -> Kiểm tra xác định linh kiện hỏng -> Chuẩn bị vật tư thay thế tương đương -> Thao tác thay thế hàn bo mạch -> Kiểm tra an toàn điện -> Cấp nguồn chạy thử không tải/có tải -> Đo kiểm thông số -> Nghiệm thu bàn giao.
  • Phương pháp tự học và nghiên cứu tại xưởng: Người học chủ động sử dụng 4 công cụ thu thập thông tin gồm phiếu quan sát định hình, sổ ghi chép sự kiện quan trọng, nhật ký công việc hằng ngày và phiếu phỏng vấn kỹ thuật viên/người quản lý.
  • Phương thức đánh giá: Đánh giá kết hợp quá trình và kết thúc:
    • Báo cáo tuần và tháng: Học sinh gặp trực tiếp hoặc liên hệ qua email/phương tiện thông tin với giảng viên hướng dẫn để báo cáo tiến độ và công việc đã thực hiện, kèm theo nhận xét của cán bộ doanh nghiệp.
    • Báo cáo kết thúc: Học sinh hoàn thành quyển báo cáo tốt nghiệp đóng bìa cứng theo mẫu quy định của Khoa Điện tử, nộp kèm Phiếu đánh giá kết quả thực tập có xác nhận đóng dấu của doanh nghiệp trong thời hạn 1 tuần sau khi kết thúc đợt thực tập. Trường hợp nộp trễ 2 ngày bị trừ 1 điểm; báo cáo không đạt phải làm lại trong 1 tuần; nếu làm lại vẫn không đạt điểm trung bình thì hủy đợt thực tập và phải đăng ký thực tập lại.

Điểm nổi bật và cập nhật

Nội dung giáo trình phản ánh các yêu cầu đào tạo theo chuẩn khung năm 2021 của Trường Trung cấp Nghề Cần Thơ:

Yếu tố so sánh Chương trình đào tạo trước đây Điểm cập nhật trong giáo trình MĐ19 (2021)
Cơ cấu đào tạo Tách rời giữa lý thuyết quản lý và kỹ năng thao tác Tích hợp quản trị tổ chức xưởng, an toàn lao động và kỹ thuật tay nghề
Phạm vi thiết bị Chủ yếu là các thiết bị điện tử gia dụng cơ bản Mở rộng sang hệ vi xử lý, đo lường điện tử, PLC, vi điều khiển, rô bốt công nghiệp đơn giản
Công nghệ truyền thông Mạch điều khiển nối dây truyền thống Tích hợp mạng Modbus, AS-i, Industrial Ethernet và kết nối sợi cáp quang
Chuẩn mực đánh giá Đánh giá nội bộ tại cơ sở đào tạo Bám sát Bộ tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia và đánh giá trực tiếp từ doanh nghiệp

Tài liệu kết hợp kiến thức liên ngành giữa kỹ thuật điện tử và khoa học tổ chức lao động, bao gồm các khái niệm về công thái học, nhân trắc học trong thiết kế bàn ghế, vị trí thao tác, định mức lao động bằng phương pháp bấm giờ chụp ảnh. Ngoài ra, giáo trình cập nhật sơ đồ chức năng và nhiệm vụ quản lý chất lượng (QA/QC) của phòng Kỹ thuật chất lượng trong dây chuyền sản xuất thực tế, gắn trách nhiệm kỹ thuật với việc xử lý chất thải công nghiệp (khí thải, nước thải, rác thải rắn) bảo vệ môi trường.

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể:

  • Học sinh trình độ Trung cấp nghề Điện tử dân dụng: Sử dụng làm tài liệu học tập, thực hành và hướng dẫn làm báo cáo thực tập tốt nghiệp ở học kỳ cuối.
  • Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học bắt buộc phải hoàn thành các môn học cơ sở và chuyên môn trong chương trình đào tạo tại trường, bao gồm: Điện tử ứng dụng trong điều khiển tự động, Máy thu hình, Kỹ thuật đo lường điện tử, Mạch điện tử cơ bản và Linh kiện bán dẫn.
  • Giảng viên hướng dẫn và Cán bộ kỹ thuật tại doanh nghiệp:
    • Giảng viên của trường sử dụng tài liệu để hướng dẫn nội dung, phát giấy giới thiệu, kiểm tra tiến độ qua báo cáo định kỳ tuần/tháng và chấm điểm đánh giá kết quả.
    • Cán bộ hướng dẫn tại doanh nghiệp sử dụng làm căn cứ giao việc, giám sát quy trình an toàn lao động, kiểm tra kỹ thuật và ghi phiếu nhận xét đánh giá năng lực học sinh.
  • Kỹ thuật viên và người tự học: Tài liệu cung cấp trình tự các bước chẩn đoán, sửa chữa các thiết bị nhiệt dân dụng, thiết bị nghe nhìn, hệ vi xử lý và nguyên tắc tổ chức không gian làm việc an toàn.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu được thiết kế dành riêng cho học sinh hệ Trung cấp nghề Điện tử dân dụng chuẩn bị hoàn thành chương trình đào tạo, đồng thời làm tài liệu quy chuẩn cho giảng viên hướng dẫn và cán bộ phụ trách thực tập tại các doanh nghiệp, xí nghiệp sản xuất.

2. Cần kiến thức nền nào để học mô đun này?

Người học cần tích lũy đầy đủ kiến thức và kỹ năng từ các môn học chuyên môn trước đó, bao gồm: Máy thu hình, Điện tử ứng dụng trong điều khiển tự động, kỹ thuật lập trình IC số và vi điều khiển cơ bản, phương pháp đọc bản vẽ kỹ thuật (sơ đồ nguyên lý, sơ đồ bố trí, sơ đồ đi dây), cùng kỹ năng sử dụng các thiết bị đo điện tử chuyên dụng.

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với tài liệu lý thuyết thông thường là gì?

Giáo trình phân bổ tới 129/135 giờ cho thực hành thực tế, tích hợp kiến thức pháp lý về an toàn lao động (Điều 26 Hiến pháp, Luật Lao động), mô hình tổ chức phân xưởng (phân loại doanh nghiệp, cơ cấu trực tuyến - chức năng, sơ đồ phòng Kỹ thuật chất lượng) và chuẩn hóa danh mục 28 công việc kỹ thuật theo Bộ tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia.

4. Làm sao để tự học và thu thập thông tin hiệu quả tại nơi thực tập?

Người học cần áp dụng đồng bộ 4 phương pháp thu thập dữ liệu được hướng dẫn trong Bài 3:

  1. Quan sát thao tác làm việc của thợ theo phiếu mẫu;
  2. Ghi chép các sự kiện quan trọng của những trường hợp làm việc hiệu quả và không hiệu quả;
  3. Tự ghi nhật ký công việc hằng ngày;
  4. Phỏng vấn cán bộ kỹ thuật và thợ bậc cao để nắm rõ nguyên lý vận hành và xử lý lỗi.

5. Có những tài liệu và biểu mẫu bổ trợ nào kèm theo giáo trình?

Giáo trình cung cấp các mẫu biểu bắt buộc gồm:

  • Phiếu giao nhiệm vụ làm việc ở thiết bị điện (lập thành 2 bản);
  • Bảng quy trình an toàn lao động và bảng tổng kết lỗi thường gặp;
  • Mẫu phiếu đánh giá kết quả thực tập tốt nghiệp có xác nhận của doanh nghiệp;
  • Quy cách trình bày bìa chính và bìa phụ báo cáo tốt nghiệp của Khoa Điện tử - Trường Trung cấp Nghề Cần Thơ.

Kết luận

Giáo trình mô đun Thực tập tốt nghiệp (MĐ19) của Trường Trung cấp Nghề Cần Thơ cung cấp khung năng lực thực hành hoàn chỉnh với 135 giờ đào tạo, kết nối kiến thức lý thuyết chuyên môn với môi trường làm việc thực tế tại cơ sở sản xuất.

Lộ trình học tập đề xuất cho người học gồm 4 giai đoạn nối tiếp:

  1. Nắm vững nội quy, pháp luật bảo hộ lao động và quy trình an toàn điện;
  2. Khảo sát cơ cấu tổ chức quản lý, phòng Kỹ thuật chất lượng và sắp xếp nơi làm việc theo tiêu chuẩn công thái học;
  3. Thực hiện danh mục thao tác bảo trì, sửa chữa thiết bị nhiệt gia dụng, thiết bị âm thanh/hình ảnh, hệ thống vi xử lý và mạng công nghiệp;
  4. Hoàn thiện nhật ký thực tập định kỳ và bảo vệ báo cáo tốt nghiệp.

Người học được khuyến nghị tham khảo thêm các tài liệu kỹ thuật của nhà sản xuất máy móc, các văn bản pháp quy về an toàn lao động và Bộ tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia để hoàn thành tốt các yêu cầu của mô đun.