Giáo trình Thực tập Tháo lắp Động cơ Ô tô - Trường Cao Đẳng Giao Thông Vận Tải

• Tác giả: ThS. Trần Hoàng Luân
• Trường học: Trường Cao Đẳng Giao Thông Vận Tải
• Chuyên ngành: Kỹ thuật ô tô
• Đề tài: Giáo trình thực tập tháo lắp động cơ
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về giáo trình thực tập tháo lắp động cơ

Giáo trình thực tập tháo lắp động cơ là tài liệu đào tạo chuyên ngành kỹ thuật ô tô. Giáo trình được biên soạn bởi Trường Cao đẳng Giao thông Vận tải TP.HCM. Nội dung cung cấp kiến thức nền tảng về cấu tạo và nguyên lý hoạt động động cơ đốt trong. Sinh viên học cách nhận diện các chi tiết máy. Giáo trình hướng dẫn quy trình tháo lắp đúng kỹ thuật. Tài liệu áp dụng cho học kỳ 3 của khóa học. Mục tiêu giúp sinh viên nắm vững lý thuyết và thực hành. Giáo trình thuộc khối kiến thức chuyên ngành quan trọng. Sinh viên cần hoàn thành các môn cơ sở trước khi học. Giáo trình này là nội dung thi tốt nghiệp bắt buộc. Tài liệu được biên soạn bởi đội ngũ giảng viên có trình độ thạc sĩ và kỹ sư. Giáo trình cập nhật tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành. Nội dung phù hợp với yêu cầu đào tạo nghề.

1.1. Mục tiêu đào tạo của giáo trình

Giáo trình hướng đến hai mục tiêu chính là kiến thức và kỹ năng. Về kiến thức, sinh viên hiểu nguyên lý hoạt động động cơ. Người học phân tích được nguyên nhân hư hỏng chi tiết. Về kỹ năng cứng, sinh viên thành thạo sử dụng dụng cụ chuyên dụng. Người học thực hiện được quy trình tháo lắp đúng tiêu chuẩn. Kỹ năng mềm bao gồm làm việc nhóm và giao tiếp hiệu quả. Sinh viên có khả năng tự học và cập nhật công nghệ mới. Giáo trình rèn luyện tư duy giải quyết vấn đề trong sửa chữa thực tế.

1.2. Vị trí và tính chất môn học

Mô đun được bố trí sau khi sinh viên hoàn thành các môn cơ sở. Các môn tiên quyết bao gồm cơ kỹ thuật và vật liệu học. Sinh viên cần học vẽ kỹ thuật và dung sai lắp ghép. Môn điện kỹ thuật và điện tử cơ bản cũng là nền tảng. Thực tập nguội cơ bản giúp sinh viên có thao tác thành thạo. Mô đun này có tính chất thực hành nghề rất quan trọng. Nội dung là kiến thức bắt buộc trong kỳ thi tốt nghiệp. Giáo trình có thể dạy song song với bảo dưỡng hệ thống nhiên liệu.

II. Phân tích nội dung và quy trình tháo lắp động cơ

Giáo trình trình bày chi tiết quy trình tháo lắp động cơ ô tô. Nội dung bao gồm thứ tự tháo rời từng bộ phận. Sinh viên học cách đánh dấu và phân loại chi tiết. Giáo trình hướng dẫn kiểm tra tình trạng từng chi tiết máy. Quy trình lắp ráp được thực hiện theo trình tự ngược lại. Giáo trình nhấn mạnh tầm quan trọng của dụng cụ chuyên dụng. Sinh viên sử dụng panme và đồng hồ so để đo kiểm. Giáo trình hướng dẫn đọc và tính toán giá trị đo chính xác. Độ chính xác phép đo đạt 0.01mm. Nội dung bao gồm dưỡng so đo đường kính trong. Sinh viên học cách căn chỉnh điểm không trước khi đo. Giáo trình cung cấp ví dụ minh họa cụ thể cho từng phép đo. Quy trình được xây dựng theo tiêu chuẩn nhà sản xuất.

2.1. Phương pháp đo lường và kiểm tra chi tiết

Giáo trình giới thiệu các thiết bị đo chuyên dụng cho động cơ. Panme đo ngoài được sử dụng để đo đường kính trục. Đồng hồ so có độ chính xác 0.01mm mỗi vạch chia. Dưỡng so chuyên dùng đo đường kính bên trong các lỗ. Kỹ thuật đo yêu cầu đặt đầu đo ở giữa phạm vi chuyển động. Người đo quay vật và đọc độ lệch kim chỉ trên đồng hồ. Giá trị đo được tính bằng công thức cộng trừ với giá trị tiêu chuẩn. Giáo trình hướng dẫn cách đọc kết quả đo với ví dụ minh họa rõ ràng.

2.2. Các chi tiết chính trong động cơ cần tháo lắp

Động cơ đốt trong gồm nhiều chi tiết có mối liên kết chặt chẽ. Hệ thống phân phối khí bao gồm trục cam và xu páp. Cụm piston và thanh truyền là bộ phận chuyển động chính. Trục khuỷu truyền lực từ piston ra ngoài. Hệ thống bôi trơn đảm bảo giảm ma sát giữa các chi tiết. Hệ thống làm mát giúp duy trì nhiệt độ làm việc ổn định. Giáo trình hướng dẫn tháo lắp từng cụm chi tiết theo trình tự. Sinh viên học cách đánh dấu vị trí để lắp lại chính xác.

III. Giải pháp và phương pháp thực hành an toàn

An toàn lao động là yếu tố quan trọng hàng đầu trong thực tập. Giáo trình quy định rõ các biện pháp phòng ngừa tai nạn. Sinh viên phải trang bị đầy đủ đồ bảo hộ cá nhân. Khu vực thực tập cần thông thoáng và có hệ thống hút khí. Giáo trình cảnh báo về nguy cơ cháy nổ từ nhiên liệu và dầu nhớt. Giẻ thấm xăng hoặc dầu phải được bỏ vào thùng kim loại có nắp. Không sử dụng ngọn lửa hở gần khu vực chứa chất dễ cháy. Khu vực ắc quy đang nạp điện tạo khí hydro dễ cháy. Sinh viên không được khởi động động cơ khi phát hiện rò rỉ nhiên liệu. Giáo trình hướng dẫn cách xử lý tình huống khẩn cấp. Thiết bị điện cần kiểm tra thường xuyên để tránh đoản mạch. Mọi sự cố phải báo cáo ngay cho người quản lý.

3.1. Quy định về an toàn phòng cháy chữa cháy

Giáo trình quy định nghiêm ngặt các biện pháp phòng cháy chữa cháy. Khu vực xung quanh vật dễ cháy cần được giám sát liên tục. Giẻ có thấm nhiên liệu có thể tự bốc cháy tự phát. Chúng phải được thu gom vào thùng kim loại có nắp đậy kín. Không mang nhiên liệu vào xưởng trừ khi thực sự cần thiết. Dầu thải và xăng không được đổ xuống cống thoát nước. Các chất này phải được thu gom vào bình chứa chuyên dụng. Bình chữa cháy phải đặt ở vị trí dễ tiếp cận trong xưởng thực tập.

3.2. An toàn khi sử dụng thiết bị điện và dụng cụ

Thiết bị điện trong xưởng cần được kiểm tra định kỳ. Nếu phát hiện bất thường phải tắt công tắc ngay lập tức. Sinh viên liên hệ người quản lý khi gặp sự cố điện. Không chạm tay ướt vào thiết bị điện đang hoạt động. Dụng cụ cầm tay phải được kiểm tra trước khi sử dụng. Các loại cờ lê và tua vít cần đúng cỡ với bu lông. Sử dụng dụng cụ sai cỡ có thể gây hư hỏng chi tiết. Giáo trình hướng dẫn cách bảo quản dụng cụ sau khi sử dụng xong.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tế của giáo trình

Giáo trình thực tập tháo lắp động cơ đóng vai trò quan trọng trong đào tạo nghề. Nội dung giáo trình cung cấp nền tảng vững chắc cho sinh viên kỹ thuật ô tô. Kiến thức từ giáo trình áp dụng trực tiếp vào công việc sửa chữa thực tế. Sinh viên sau khi hoàn thành có khả năng làm việc tại các xưởng dịch vụ. Giáo trình giúp người học phát triển cả kỹ năng cứng và kỹ năng mềm. Kỹ năng làm việc nhóm được rèn luyện qua các bài tập thực hành nhóm. Khả năng giao tiếp xã hội cũng được cải thiện trong quá trình học. Giáo trình tạo nền tảng cho việc học các mô đun nâng cao hơn. Sinh viên có thể tiếp tục học bảo dưỡng hệ thống nhiên liệu. Nội dung giáo trình phù hợp với tiêu chuẩn đào tạo nghề quốc gia. Tài liệu được cập nhật theo công nghệ động cơ hiện đại.

4.1. Ứng dụng trong đào tạo nghề kỹ thuật ô tô

Giáo trình được sử dụng làm tài liệu chính cho môn thực tập. Chương trình đào tạo kéo dài qua nhiều tuần thực hành liên tục. Sinh viên thực hành trên động cơ thật tại xưởng của trường. Giáo trình kết hợp lý thuyết và thực hành một cách hiệu quả. Người học vận dụng kiến thức để xây dựng quy trình thao tác. Giáo trình giúp sinh viên chuẩn bị tốt cho kỳ thi tốt nghiệp. Nội dung đáp ứng yêu cầu của nhà tuyển dụng trong ngành ô tô. Sinh viên có đủ năng lực làm việc ngay sau khi tốt nghiệp.

4.2. Giá trị thực tiễn và triển vọng phát triển

Giáo trình có giá trị thực tiễn cao trong ngành sửa chữa ô tô. Nhu cầu kỹ thuật viên tháo lắp động cơ ngày càng tăng. Công nghệ động cơ liên tục phát triển đòi hỏi cập nhật kiến thức. Giáo trình tạo nền tảng cho việc học công nghệ hybrid và điện hóa. Sinh viên có thể phát triển sự nghiệp tại các đại lý ô tô chính hãng. Kỹ năng từ giáo trình áp dụng được cho nhiều loại động cơ khác nhau. Giáo trình cần được cập nhật thường xuyên theo công nghệ mới. Sự hợp tác giữa trường và doanh nghiệp giúp nâng cao chất lượng đào tạo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Khoa Kỹ Thuật Ô Tô ỦY BAN NHÂN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG CAO ĐẲNG GIAO THÔNG VẬN TẢI ------ GIÁO TRÌNH THỰC TẬP THÁO LẮP ĐỘNG CƠ Chủ biên: ThS. Trần Hoàng Luân Lưu hành nội bộ - Năm 2016 Giáo trình Thực tập Tháo lắp động cơ Trang I Khoa Kỹ Thuật Ô Tô ỦY BAN NHÂN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG CAO ĐẲNG GIAO THÔNG VẬN TẢI ------ GIÁO TRÌNH THỰC TẬP THÁO LẮP ĐỘNG CƠ Chủ biên: ThS. Trần Hoàng Luân Thành viên: ThS. Lê Văn Nghĩa ThS. Trần Thị Trà My KS. Ngô Thị Kim Uyển Lưu Giáo trình Thực tập Tháo lắp hành nội bộ - Năm 2016 động cơ Trang I Khoa Kỹ Thuật Ô Tô TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. Giáo trình Thực tập Tháo lắp động cơ Trang I Khoa Kỹ Thuật Ô Tô GIÁO TRÌNH THỰC TẬP THÁO LẮP ĐỘNG CƠ GIỚI THIỆU VỀ MÔN HỌC 1. Vị trí: Mô đun được thực hiện sau khi sinh viên đã học xong các mô học/mô đun thuộc khối kiến thức cơ sở ngành như: Cơ kỹ thuật, Vật liệu học, Vẽ kỹ thuật, Dung sai lắp ghép và đo lường kỹ thuật, Điện kỹ thuật, Điện tử cơ bản, Thực tập nguội cơ bản, . và một số mô đun cơ bản của khối kiến thức chuyên ngành, cụ thể là: Động cơ đốt trong, Ô tô,. Mô đun này được bố trí giảng dạy ở học kỳ 3 của khóa học và có thể bố trí dạy song song với các môn học, mô đun sau: Ngoại ngữ, Bảo dưỡng – Sửa chữa hệ thống nhiên liệu động cơ xăng, Hệ thống điện - điện tử . Tính chất: Là môn học chuyên môn thực hành nghề rất quan trọng và là kiến thức trong kỳ thi tốt nghiệp. Mục tiêu mô đun: a. Về kiến thức: - Mô đun này cung cấp những lý luận cơ bản nhất để sinh viên bước đầu đi sâu tìm hiểu, phân tích đúng những hiện tượng, nguyên nhân hư hỏng của các chi tiết trong động cơ ôtô. - Vận dụng các kiến thức vào việc xây dựng hoàn chỉnh các quy trình thao tác tháo lắp, kiểm tra, cân chỉnh và bảo dưỡng, sửa chữa các chi tiết, bộ phận của động cơ ôtô đúng quy trình, quy phạm và đúng các tiêu chuẩn kỹ thuật trong sửa chữa theo yêu cầu của nhà chế tạo. Giáo trình Thực tập Tháo lắp động cơ Trang II Khoa Kỹ Thuật Ô Tô b. Về kỹ năng: Kỹ năng cứng: Qua mô đun này, sinh viên có khả năng: - Rèn luyện các thao tác cơ bản về phương pháp làm việc, sử dụng, bảo quản các dụng cụ đồ nghề, các trang thiết bị chuyên dùng. - Luyện tập kỹ năng, kỹ xảo, tích lũy kinh nghiệm về các công việc thực hành trên các động cơ của xe ô tô. - Thực hiện được các thao tác cân chỉnh các chi tiết chính của hệ thống phân phối khí trên động cơ. - Biết giải quyết các vấn đề công nghệ (trong phạm vi cho phép theo quy định), vận dụng tiến bộ kỹ thuật, công nghệ mới, sử dụng thông tin khoa học để giải quyết những nhiệm vụ cụ thể trong thiết kế, cải tiến, sửa chữa; nâng cao hiệu qủa sử dụng các thiết bị trong ngành do yêu cầu thực tiễn sản xuất đặt ra. Kỹ năng mềm: - Có khả năng giao tiếp xã hội, làm việc hiệu quả theo nhóm. - Có khả năng tự học, tự nghiên cứu và tiếp thu các thành tựu khoa học kỹ thuật nhằm nâng cao trình độ phù hợp với công việc, thích nghi với sự phát triển của xã hội. - Sử dụng tiếng Anh hiệu quả trong công việc. - Ứng dụng được các kiến thức thông dụng về công nghệ thông tin trong công tác. Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: - Có đạo đức nghề nghiệp, ý thức tổ chức kỷ luật lao động và tôn trọng nội quy của cơ quan, doanh nghiệp. - Ý thức cộng đồng và tác phong công nghiệp, trách nhiệm công dân, có thể làm việc theo nhóm và làm việc độc lập. - Có tinh thần cầu tiến, hợp tác và giúp đỡ đồng nghiệp. Giáo trình Thực tập Tháo lắp động cơ Trang III Khoa Kỹ Thuật Ô Tô - Có lối sống lành mạnh, chân thành, khiêm tốn giản dị; Cẩn thận và trách nhiệm trong công việc; 4. Nội dung môn học. Bài 1: Nội qui xưởng – An toàn lao động – Phòng chống cháy nổ - dụng cụ sửa chữa – Thiết bị đo kiểm – Cách sử dụng bảo quản – Phương pháp kiểm tra Bài 2: Nhận biết các chi tiết – tổng thành ôtô – Tìm lý lịch vận hành động cơ Bài 3: Tháo rời động cơ Bài 4: Làm sạch các chi tiết - Phân loại Bài 5: Sửa chữa thân động cơ, nắp máy Bài 6: Sửa chữa xylanh Bài 7: Sửa chữa píttông Bài 8: Sửa chữa sécmăng Bài 9: Sửa chữa thanh truyền Bài 10: Sửa chữa trục khuỷu và bánh đà Bài 11: Sửa chữa cơ cấu phân phối khí Bài 12: Sửa chữa hệ thống bôi trơn Bài 13: Sửa chữa hệ thống làm mát Bài 14: Lắp ráp động cơ Giáo trình Thực tập Tháo lắp động cơ Trang IV Khoa Kỹ Thuật Ô Tô LỜI NÓI ĐẦU Giáo trình thực tập Tháo lắp động cơ được biên soạn theo chương trình thực tập chuyên ngành, nhằm mục đích giúp cho các sinh viên chuyên ngành Kỹ thuật ô tô của trường Cao Đẳng Giao Thông Vận Tải có tài liệu để học tập và nghiên cứu. Chúng tôi vận dụng kết hợp giữa lý thuyết và thực tế để biên soạn tài liệu cho phù hợp với yêu cầu đào tạo của trường. Ngoài ra, tài liệu còn có thể được sử dụng để phục vụ cho các đối tượng khác như các trường dạy nghề và các đối tượng có liên quan. Tài liệu được biên soạn theo đề cương môn học thực tập Tháo lắp động cơ của Khoa Kỹ Thuật Ô Tô. Giáo trình này giúp cho sinh viên nắm vững cấu trúc – nguyên lý hoạt động của động cơ và vận dụng kiến thức này để thực tập cơ bản, kiểm tra, chẩn đoán, bảo dưỡng, điều chỉnh và sửa chữa các chi tiết, các cụm của động cơ để đạt được các kỹ năng cần thiết của ngành. Nhóm tác giả đã mạnh dạn bỏ các nội dung quá cũ mà hiện nay đã quá lạc hậu, trình bày sơ lược các nội dung có thể thích ứng trong một giai đoạn ngắn và cố gắng biên soạn các nội dung mới phù hợp với tình hình thực tế của Việt Nam và sự phát triển của ngành ôtô trên thế giới. Chúng tôi chân thành cảm ơn các thầy trong Khoa Kỹ Thuật Ô Tô đã đóng góp nhiều ý kiến quý báu giúp chúng tôi hoàn thành tài liệu này. Tuy nhiên, sự biên soạn không thể tránh những thiếu sót nhất định, chúng tôi hân hoan đón nhận sự đóng góp chân thành của qúy đọc giả.HCM, Ngày 14 tháng 09 năm 2016 Chủ biên Giáo trình Thực tập Tháo lắp động cơ Trang V Khoa Kỹ Thuật Ô Tô MỤC LỤC Trang Lời nói đầu . II Danh mục các từ viết tắt . XI Danh mục các bảng biểu . XII Bài 1: Nội qui xưởng – An toàn lao động – Phòng chống cháy nổ - dụng cụ sửa chữa – Thiết bị đo kiểm – Cách sử dụng bảo quản – Phương pháp kiểm tra .1 Các qui định chung của nhà trường đối với sinh viên . Quyền của HSSV .2 Điều 5: Nghĩa vụ của HSSV .3 Điều 6: Các hành vi HSSV không được làm .2 Nội quy xưởng .3 Kỹ thuật an toàn lao động .1 Những điều cần biết khi làm việc .2 Trang phục bảo hộ lao động .3 Môi trường làm việc .4 Khi làm việc với máy móc thiết bị .5 Tránh hỏa hoạn .6 Những chú ý về an toàn thiết bị điện .4 Dụng cụ và thiết bị đo .1 Khái niệm cơ bản .2 Dụng cụ cầm tay .4 Các thiết bị khác .5 Những kỹ năng cơ bản . 40 Giáo trình Thực tập Tháo lắp động cơ Trang VI Khoa Kỹ Thuật Ô Tô 1.1 Những chú ý khi tháo lắp .2 Các chi tiết lắp chặt .6 Đai ốc/Đệm hãm .7 Đai ốc xẻ rãnh .8 Vị trí/Hướng lắp .15 Kiểm tra độ đảo của trục .16 Kiểm tra độ cong .17 Kiểm tra nứt/Hư hỏng .18 Kiểm tra bằng quan sát . 76 Bài 2: Nhận biết các chi tiết – tổng thành ôtô – Tìm lý lịch vận hành động cơ .1 Giới thiệu các chi tiết – tổng thành của ôtô .2 Cơ cấu phân phối khí .3 Hệ thống làm mát .4 Hệ thống bôi trơn .2 Xác định chiều quay động cơ .3 Phương pháp thực hiện .3 Xác định các soupape cùng tên . 92 Giáo trình Thực tập Tháo lắp động cơ Trang VII Khoa Kỹ Thuật Ô Tô 2.3 Phương pháp thực hiện .4 Xác định ĐCT, ĐCD .3 Phương pháp thực hiện .5 Xác định thứ tự xylanh và thứ tự công tác của xylanh .3 Phương pháp thực hiện . 97 Bài 3: Tháo rời động cơ .1 Tháo từ trên xe xuống .2 Trình tự thực hiện .2 Tháo rời thành từng chi tiết .2 Tháo rời các bộ phận . 112 Bài 4: Làm sạch các chi tiết - Phân loại .1 Làm sạch các chi tiết đúng kỹ thuật .2 Đánh dấu các chi tiết, cụm chi tiết .3 Phân loại, sắp xếp các chi tiết thành từng cụm .4 Làm đệm (gioăng) tại các bề mặt lắp ráp . 130 Bài 5: Sửa chữa thân động cơ, nắp máy .1 Phương pháp kiểm tra các hư hỏng .1 Kiểm tra nắp quylát .2 Kiểm tra thân máy .2 Phương pháp sửa chữa . 136 Giáo trình Thực tập Tháo lắp động cơ Trang VIII Khoa Kỹ Thuật Ô Tô 5.1 Sửa chữa vết nứt lỗ thủng .2 Sửa chữa gối đỡ trục khuỷu . 139 Bài 6: Sửa chữa xylanh .1 Kiểm tra mặt gương của xylanh .2 Kiểm tra độ côn của xylanh .3 Kiểm tra độ ôvan của xylanh .4 Kiểm tra độ nhô lên của xylanh so với thân máy .2 Phương pháp sửa chữa .1 Thay ống lót xylanh .2 Sửa chữa xylanh . 150 Bài 7: Sửa chữa píttông .1 Phương pháp kiểm tra píttông .1 Vệ sinh pittông .2 Kiểm tra sơ bộ .3 Kiểm tra độ côn của píttông .4 Kiểm tra độ ôvan của píttông .5 Kiểm tra rãnh xécmăng .6 Kiểm tra khe hở giữa lỗ chốt piston và chốt piston .7 Kiểm tra khe hở giữa píttông và xylanh .2 Sửa chữa pittông .1 Sửa chữa tạm thời . 154 Bài 8: Sửa chữa sécmăng .1 Phương pháp kiểm tra sửa chữa xecmăng .1 Kiểm tra khe hở miệng xecmăng .2 Kiểm tra khe hở chiều cao xecmăng .3 Kiểm tra khe hở lưng xecmăng .