Phân 3 THANH TOÁN QUỐC TÊ Từ thời xa xưa, quan hệ trao đổi hàng hóa và dịch vụ giữa các nước được thực hiện thông qua những thương gia với nhau. Do hạn chế về sổ lượng, chùng loại hàng hóa, phương tiện thông tin, phương tiện vận chuyển,. nên giao thương giữa các quốc gia còn ít. Bước sang giai đoạn tư bản chù nghĩa, cùng với sự phát triển cùa kinh tế thị trường, làn sóng toàn càu hóa bắt đầu xuất hiện cùng với sự ra đời và phát triển của các nền kinh tế lớn trên thế giới như Anh, Mỹ, Nhật,.
đã thúc đẩy phân công lao động quốc tế và liên kết kinh tế quốc tế. Sự phát triển mạnh mẽ cùa khoa học kỹ thuật cùng với sự bùng nồ công nghệ thông tin đã làm các quan hệ về kinh tế. chính trị, văn hóa, xã hội,. giữa các nước ngày càng phát triển.
Kết quà thực hiện các mối quan hệ trên hình thành các khoản thu - chi tiền tệ quốc tế giữa các nước với nhau, hình thành nên hoạt động thanh toán quốc tế. Tuy nhiên, do khác nhau về ngôn ngữ, tập quán, khoảng cách địa lý giữa người mua - người bán nên thanh toán quốc tế khó thể tiến hành trực tiếp mà chủ yếu phải thông qua các tổ chức trung gian, đó là các ngân hàng thương mại với mạng lưới hoạt động có mặt khắp nơi trẽn thế giới. Hiện nay, nhờ sự hỗ trợ cùa khoa học công nghệ nên các Ngân hàng thương mại đã đa dạng hóa các phương thức thanh toán và công cụ thanh toán quốc tế để đáp ứng các nhu cầu thanh toán quốc tế ngày càng tăng, bảo đàm hoạt động thanh toán an toàn. nhanh chóng và hạn chế rủi ro.
Vi vậy, ngoài việc trình bày những vấn đề tổng quan về thanh toán quôc tế ở chương 6 phần này sẽ đi sâu vào giới thiệu ở chương 7 và 8 các công cụ thanh toán quốc tế và phương thức thanh toán quốc tế mà các ngân hàng thương mại hiện nay đã và đang áp dụng trong thanh toán quốc tế cho các khách hàng của mình. 89 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐH TN http://www.vn CHƯƠNG VI TÔNG QUAN VÊ THANH TOÁN QUỐC TÊ Mục tiêu chung Hội nhập quốc tế diễn ra ngày càng sâu rộng kéo theo sự phát triển mạnh mẽ cùa hoạt động thanh toán quốc tế. Vì vậy, trước khi đi vào các nghiệp vụ thanh toán cụ thể. chương này sẽ cung cấp cho học viên những kiến thức tổng quan về thanh toán quốc tế như khái niệm, vai trò, đặc điểm và các điều kiện về thanh toán quốc tế được quy định trong hợp đồng thương mại quốc tế.
Mục tiêu cụ thể Sau khi học xong chương này. học viên cần: - Hiêu được khái niệm, vai trò cùa thanh toán quốc tế. - Phân biệt được các đặc điểm cơ bán cùa thanh toán quốc tế. - Nam được các điều kiện về thanh toán quốc tế để vận dụng vào thực tiễn.
Nội dung Phần đầu của chương sẽ trình bày các khái niệm, vai trò của thanh toán quốc tế. Tiếp theo chương sẽ phân tích các đặc điểm cùa thanh toán quốc tế. Đặc biệt, phân cuôi chương sẽ đề cập đến các điều kiện liên quan đến thanh toán quốc tế trong hợp đồng thương mại quốc tế. KHÁI NIỆM THANH TOÁN QUỐC TẾ Thanh toán quốc tế là quá trình thực hiện các khoản thu chi tiền tệ quốc tế thông qua hệ thông ngân hàng trên thế giới nhàm phục vụ cho các mối quan hệ trao đôi quốc te phát sinh giữa các nước với nhau.
4 Thanh toán quốc tế là quá trình thực hiện các khoản thu và chi đối ngoại cua một nước đối với các nước khác để hoàn thành các mối quan hệ về kinh tế, thương mại, hợp tác khoa học kỹ thuật, ngoại giao, xã hội giữa các nước. VAI TRÒ CỦA THANH TOÁN QUỐC TÊ - Vai trò đối với nền kinh tế 4 Thanh toán quốc tế, TS Trầm Thị Xuân Hương, NXB Thống kê, 2005. Thanh toán quốc tế, PGS. Nguyễn Đăng Dân.
90 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐH TN http://www.vn Ngoại thương có vị trí quan trọng trong nền kinh tế cùa mỗi quốc gia vì nó góp phần giải quyết các nhu cầu trong nước về sàn phẩm hàng hoa, dịch vụ mà sàn xuất trong nước chưa đáp ứng được; cung cấp các sàn phẩm hàng hoa dịch vụ mà nước ngoài còn thiếu hoặc có nhu cầu sử dụng. Trong hoạt động ngoại thương, thanh toán quốc tế là khâu cuối cùng kết thúc quá trình lưu thông hàng hóa. thực hiện tốt thanh toán quốc tế không những có tác dụng duy trì các môi quan hệ ngoại thương mà còn có tác dụng khuyến khích các nhà kinh doanh xuất nhập khẩu mở rộng quy mô hoạt động kinh doanh, gia tăng khôi lượng hàng hóa mua bán, mờ rộng quan hệ giao dịch giữa các nước với nhau, thúc đẩy ngoại thương phát triển mạnh mẽ hơn. nếu quá trình thanh toán được tiến hành liên tục, nhanh chóng và thuận lợi thì sẽ nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.
Đặc biệt, thanh toán quốc tế được thực hiện thông qua trung gian (các ngân hàng thương mại) giúp cho quá trình thanh toán được tiến hành, an toàn, nhanh chóng, tiện lợi và giảm chi phí thay vì thanh toán bằng tiền mặt. Bên cạnh đó, nhờ có thanh toán quốc tế, ngoại thương càng được mở rộng và phát triển thì càng có điều kiện đề đẩy mạnh hợp tác quốc tế, du lịch quốc tế, đầu tư quốc tế.đẩy nhanh quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Ngoài ra, thực hiện tốt thanh toán quốc tế sẽ tạo điều kiện thực hiện và quàn lý có hiệu quả hoạt động xuất nhập khẩu trong nước theo đóng chính sách ngoại thương đã đề ra. - Vai trò đổi với ngân hàng thương mại Thanh toán quốc tế gan với hệ thong ngân hàng trong nước và nước ngoài, các tổ chức tài chính quốc tế nên sẽ góp phần giúp hệ thống ngân hàng của các nước chậm phát triển và đang phát triển tiếp cận được với hệ thống giao dịch thanh toán hiện đại; mờ rộng quan hệ hợp tác giữa các ngân hàngờ các nước khác nhau, hình thành sụ liên kết mang tính toàn cầu cùa hệ thống ngàn hàng.
Thanh toán quốc tế tạo nguồn thu đáng kể trong lợi nhuận kinh doanh của ngân hàng từ những khoản phí, hoa hồng mà khách hàng trả khi ngân hàng đứng ra thực hiện vai trò trung gian cung cấp các dịch vụ tài chinh cho các khách hàng thanh toán quốc tế. Thanh toán quốc tế góp phần gia tăng nguồn vốn cho các ngân hàng thương mại do khách hàng ngoài việc thực hiện các nghiệp vụ thanh toán quốc tế còn mờ tài khoản, ký quỹ,. tại ngân hàng. Đặc biệt, thông qua thanh toán quốc tế, các ngân hàng thương mại có thể hỗ trợ các dịch vụ kinh doanh khác, chẳng hạn kinh doanh ngoại tệ, chấp nhận 91 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐH TN http://www.vn hối phiếu, chiết khấu hổi phiếu, cung cấp tín dụng tài trợ cho khách hàng.
bảo lãnh thanh toán cho khách hàng. tạo sự liên kết và mờ rộng sàn phàm dịch vụ. thực hiện tốt thanh toán quốc tế sẽ tạo điều kiện nâng cao nghiệp vụ. mờ rộng quy hoạt động cùa ngân hàng.
nâng cao uy tín cùa ngân hàng. - Vai trỏ đối với lĩnh vực tài chính Trên phạm vi thế giới. do có sự luân chuyền vốn ngắn hạn từ nước này sana nước khác nên thanh toán quốc tế thường gan với quan hệ tài chính tín dụng. giúp giải quyết nhu cầu vốn trong giao dịch thanh toán quốc tế cho nước có tình trạng tài chính chưaổn định.
Ngoài ra, nếu thực hiện tốt thanh toán quốc tế có tác dụng tập trung và quàn lý nguồn ngoại tệ trong nước và sứ dụng ngoại tệ một cách có mục đích, có hiệu quà theo yêu cầu cùa nền kinh tế, đồng thòi tạo điều kiện thực hiện tốt chê độ quàn lý ngoại hối. thanh toán quốc tế giúp thị trường tài chinh trong nước có thể tham gia hội nhập kinh tế quốc tế. ĐẶC ĐIẾM CỦA THANH TOÁN QUỐC TẾ Thanh toán quốc tế trong điều kiện hệ thống tài chính tiền tệ phát triển có nhữns đặc điểm cơ bản sau: - Phạm vi thực hiện: rộng lớn trên toàn cầu. phục vụ toàn bộ các giao dịch thương mại.
hợp tác quốc tế. thòne qua mạng lưới ngân hàng thương mại thế giới - Hình thức thực hiện chù yếu của thanh toán quốc tế là chuyền khoản hoặc bù trừ thông qua hệ thống ngân hàng nội địa và các ngân hàna quốc tế. Nhờ vậy, các giao dịch thanh toán được giải quyết nhanh chóng, đảm bào an toàn. chính xác cao dựa trên cơ sờ sự phát triển cùa công nghệ ngân hàng và công nghệ thông tin hiện đại.
Thanh toán chuyển khoản gắn liền với hệ thống ngân hàng và sự liên két giữa hệ thống ngân hàng của các nước; các tồ chức tài chính quốc tế. - Hoạt động thanh toán quốc tể bao gồm 2 bộ phận: Thanh toán phục vụ các khoan giao dịch mang tính mậu dịch và phi mậu dịch. + Thanh toán quốc tế có tính chất mậu dịch là những khoán thanh toán phục vụ cho việc luân chuyển sàn xuất hàng hóa. dịch vụ giữa các nước.
Ví dụ: thanh toán và xuất nhập khẩu hàng hóa. dịch vụ vận tải, bưu chính viễn thông. tài chính ngân hàng,. 92 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐH TN http://www.vn + Thanh toán quốc tế phi mậu dịch là những khoản thanh toán không liên quan đến sự vận động cùa sản phẩm hàng hóa dịch vụ.
Ví dụ: khoản thanh toán liên quan đến quan hệ hợp tác khoa học kỹ thuật, ngoại giao, xã hội,. - Luật pháp: Hoạt động thanh toán được thực hiện trên nền tảng pháp luật và tập quán thương mại quốc tế đồng thời phải được vận dụng một cách khéo léo trên cơ sở kết hợp với pháp luật trong nước. Hoạt động thanh toán quốc tế chịu ánh hường bời chính sách kinh tế, ngoại thương và ngoại hối quốc gia. Hoạt động thanh toán phải đạt tiêu chuẩn nghiệp vụ ngân hàng quốc tế nên đòi hỏi các ngân hàng thương mại khi thực hiện nghiệp vụ này phải có năng lực tài chính vững mạnh, trình độ nghiệp vụ cao, công nghệ tiên tiến và mạng lưới rộng khắp trên thế giới nhàm thực hiện các khoản thanh toán nhanh chóng và an toàn.
CÁC ĐIỀU KIỆN TRONG THANH TOÁN QUỐC TẾ Điều kiện trong thanh toán quốc tế là những điều kiện liên quan đến khâu cuối cùng trong các giao dịch kinh tế quốc tế.