Giáo Trình Tâm Lý Học Dị Thường và Lâm Sàng của Paul Bennett

Giáo trình nghiên cứu tâm lí học dị thường và lâm sàng phần 1 paul bennet, trình bày lý thuyết rõ ràng, minh họa ví dụ thực tế, phù hợp sinh viên .

• Tác giả: Paul Bennett
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Sinh Phóc
• Trường học: Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia
• Chuyên ngành: Tâm lý học
• Đề tài: Giáo Trình Tâm Lý Học Dị Thường và Lâm Sàng - Phần 1
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2003
• Địa điểm: Maidenhead - Philadelphia

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHẬP MÔN
• 1.1. Những quan điểm hiện đại về tính dị thường
• 1.2. Tổng quan lịch sử
• 1.3. Những vấn đề chẩn đoán
• 1.4. Nguyên nhân các vấn đề sức khoẻ tâm thần
• 1.5. Mô hình sinh-tâm-xã hội
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC TRƯỜNG PHÁI TÂM LÝ HỌC
• 2.1. Tiếp cận phân tâm
• 2.2. Tiếp cận hành vi
• 2.3. Tiếp cận nhận thức
• 2.4. Tiếp cận nhân văn
• 2.5. Các liệu pháp có hiệu quả như thế nào
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI THÍCH VÀ TRỊ LIỆU SINH HỌC
• 3.1. Giải phẫu hành vi não
• 3.2. Trị liệu bằng thuốc
• 3.3. Trị liệu sốc điện
• 3.4. Phẫu thuật tâm thần
• 4. CHƯƠNG 4: BẢN NGOÀI CÁ NHÂN
• 4.1. Mô hình gia đình các rối loạn sức khoẻ tâm thần
• 4.2. Lý giải tâm lý xã hội về những vấn đề sức khoẻ tâm thần
• 4.3. Dù phòng những vấn đề sức khoẻ tâm thần
• 5. CHƯƠNG 5: TIẾN TRÌNH TRỊ LIỆU
• 5.1. Những vấn đề đánh giá
• 5.2. Làm việc qua vấn đề
• 5.3. Kết thúc trị liệu
• 5.4. Ai có lợi nhiều nhất từ trị liệu
• 5.5. Điều gì làm nên một nhà trị liệu giỏi
• 5.6. Những yếu tố trong phạm vi trị liệu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Tâm Lý Học Dị Thường và Lâm Sàng

Giáo trình Tâm lý học dị thường và lâm sàng cung cấp cái nhìn tổng quan về các khái niệm cơ bản trong lĩnh vực tâm lý học. Tài liệu này không chỉ giúp sinh viên hiểu rõ về các rối loạn tâm thần mà còn cung cấp các phương pháp điều trị hiệu quả. Theo Paul Bennett, tâm lý học dị thường là một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng, giúp xác định và phân loại các rối loạn tâm lý.

1.1. Khái niệm cơ bản về Tâm lý học dị thường

Tâm lý học dị thường nghiên cứu các hành vi và trạng thái tâm lý không bình thường. Các khái niệm như 'rối loạn tâm thần' và 'hành vi lệch chuẩn' được định nghĩa rõ ràng trong giáo trình.

1.2. Lịch sử phát triển của Tâm lý học lâm sàng

Lịch sử tâm lý học lâm sàng bắt đầu từ những năm đầu thế kỷ 20. Các nhà tâm lý học như Freud và Kraepelin đã đóng góp lớn vào việc hình thành các lý thuyết và phương pháp điều trị hiện đại.

II. Những thách thức trong việc chẩn đoán rối loạn tâm thần

Chẩn đoán rối loạn tâm thần là một thách thức lớn trong tâm lý học lâm sàng. Các triệu chứng có thể khác nhau giữa các cá nhân, và việc phân loại chính xác là rất quan trọng. Theo DSM, các tiêu chí chẩn đoán cần được áp dụng một cách cẩn thận để đảm bảo tính chính xác.

2.1. Các tiêu chí chẩn đoán theo DSM

DSM cung cấp các tiêu chí rõ ràng để chẩn đoán các rối loạn tâm thần. Việc áp dụng đúng các tiêu chí này giúp nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán.

2.2. Sự khác biệt trong triệu chứng giữa các cá nhân

Triệu chứng của rối loạn tâm thần có thể khác nhau đáng kể giữa các cá nhân. Điều này tạo ra khó khăn trong việc chẩn đoán và điều trị hiệu quả.

III. Phương pháp điều trị rối loạn tâm thần hiệu quả

Có nhiều phương pháp điều trị rối loạn tâm thần, bao gồm liệu pháp tâm lý và thuốc. Mỗi phương pháp có ưu điểm và nhược điểm riêng, và việc lựa chọn phương pháp phù hợp là rất quan trọng.

3.1. Liệu pháp tâm lý

Liệu pháp tâm lý giúp bệnh nhân hiểu rõ hơn về tình trạng của mình và phát triển các kỹ năng đối phó. Các phương pháp như CBT đã chứng minh hiệu quả trong điều trị nhiều rối loạn.

3.2. Sử dụng thuốc trong điều trị

Thuốc có thể giúp giảm triệu chứng của rối loạn tâm thần. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc cần được theo dõi chặt chẽ để tránh tác dụng phụ.

IV. Ứng dụng thực tiễn của Tâm lý học lâm sàng

Tâm lý học lâm sàng có nhiều ứng dụng trong thực tiễn, từ việc điều trị cho bệnh nhân đến việc nghiên cứu các rối loạn tâm thần. Các nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng việc áp dụng các phương pháp điều trị hiệu quả có thể cải thiện chất lượng cuộc sống của bệnh nhân.

4.1. Nghiên cứu và phát triển trong Tâm lý học

Nghiên cứu trong tâm lý học lâm sàng giúp phát triển các phương pháp điều trị mới và cải thiện các phương pháp hiện có. Điều này rất quan trọng để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của bệnh nhân.

4.2. Tác động của Tâm lý học đến xã hội

Tâm lý học lâm sàng không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân mà còn có tác động lớn đến xã hội. Việc nâng cao nhận thức về sức khỏe tâm thần có thể giúp giảm kỳ thị và cải thiện sự hỗ trợ cho những người mắc rối loạn.

V. Kết luận và tương lai của Tâm lý học dị thường

Tâm lý học dị thường và lâm sàng đang phát triển nhanh chóng với nhiều nghiên cứu mới. Tương lai của lĩnh vực này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều tiến bộ trong việc hiểu và điều trị các rối loạn tâm thần.

5.1. Xu hướng nghiên cứu mới

Các xu hướng nghiên cứu mới trong tâm lý học dị thường đang mở ra nhiều cơ hội để cải thiện phương pháp điều trị và chẩn đoán.

5.2. Tầm quan trọng của giáo dục trong Tâm lý học

Giáo dục về sức khỏe tâm thần là rất quan trọng để nâng cao nhận thức và giảm kỳ thị. Các chương trình giáo dục có thể giúp cộng đồng hiểu rõ hơn về các rối loạn tâm thần.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Paul bennett t©m lÝ häc dÞ th−êng vμ l©m sμng Abnormal and clinical psychology An introductory textbook Paul Bennett (First Published 2003) Open University Press Maidenhead - Philadelphia http://www.vn 2 Biªn dÞch: PGS. NguyÔn Sinh Phóc Nh÷ng ng−êi tham gia dÞch: NguyÔn Ngäc DiÖp: ch−¬ng 8, ch−¬ng 11 NguyÔn H¹nh Liªn: ch−¬ng 7, ch−¬ng 12 Lý NguyÔn Th¶o Linh: ch−¬ng 4, ch−¬ng 9 Th. TrÇn Thµnh Nam: ch−¬ng 2, ch−¬ng 13 Ph−¬ng Hoµi Nga: ch−¬ng 5, ch−¬ng 15 HiÖu ®Ýnh: PGS. Ng« Ngäc T¶n http://www.vn 3 lêi nãi ®Çu §Ó cã thªm tµi liÖu tham kh¶o cho gi¶ng viªn vµ sinh viªn, Khoa T©m lÝ häc Tr−êng §¹i häc Khoa häc X· héi vµ Nh©n v¨n - §¹i häc Quèc gia tæ chøc biªn dÞch quyÓn s¸ch: T©m lÝ häc dÞ th−êng vµ l©m sµng cña t¸c gi¶ P.

Néi dung quyÓn s¸ch võa bao gåm nh÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n l¹i võa cËp nhËt nh÷ng th«ng tin míi vÒ t©m lÝ l©m sµng vµ dÞ th−êng. §Ó tiÖn cho b¹n ®äc theo dâi, chóng t«i còng xin ®−îc tr×nh bµy ®«i ®iÒu vÒ b¶n dÞch. Tr−íc hÕt vÒ mÆt thuËt ng÷. HiÖn nay trong c¸c tµi liÖu t©m lÝ häc dÞch tõ tiÕng n−íc ngoµi sang tiÕng ViÖt cßn cã sù kh¸c nhau vÒ viÖc dïng tõ.

C¸c nhµ t©m lÝ häc trong n−íc vÉn ®ang tiÕp tôc biªn so¹n nh÷ng bé tõ ®iÓn t©m lÝ häc víi quy m« lín ®Ó cã thÓ cã ®−îc sù thèng nhÊt chung vÒ thuËt ng÷. Trong tµi liÖu nµy, chóng t«i dÞch mét sè thuËt ng÷ nh− sau: Abnormal - dÞ th−êng. Theo quan niÖm chung hiÖn nay, abnormal bao gåm kh«ng chØ lµ sù lÖch l¹c (deviance) mµ c¶ ®au khæ (disstress), rèi lo¹n chøc n¨ng (dysfunction) vµ nguy hiÓm (dangerous). TÊt nhiªn thuËt ng÷ dÞ th−êng còng ch−a chuyÓn t¶i ®−îc ®Çy ®ñ néi dung cña abnormal.

Còng cã nh÷ng tõ, tuú theo tr−êng hîp mµ ®−îc dÞch kh¸c nhau, vÝ dô, exposure: ph¬i nhiÔm, ®èi mÆt. §Ó tiÖn theo dâi, khi thÊy cÇn, chóng t«i dÉn thªm tiÕng Anh (®Ó trong ngoÆc ®¬n). Tuy nhiªn còng cã nh÷ng tõ chóng t«i ®Ó nguyªn, cô thÓ lµ placebo. Placebo kh«ng chØ d−íi d¹ng thuèc mµ cßn ë d¹ng t©m lÝ.

Do vËy nÕu dïng thuËt ng÷ gi¶ d−îc th× ch−a thÓ hiÖn ®−îc ®Çy ®ñ néi dung cña tõ. Trong nhiÒu tµi liÖu, nhÊt lµ nh÷ng tµi liÖu t©m thÇn, ch÷ placebo kh«ng cßn lµ hiÕm gÆp. ThiÕt nghÜ tõ nµy còng ®ang trong qu¸ tr×nh ViÖt ho¸ nh− mét sè tõ kh¸c, vÝ dô nh− test. Trong qu¸ tr×nh dÞch, chóng t«i h¹n chÕ dïng tõ viÕt t¾t tiÕng ViÖt.

Riªng c¸c tõ viÕt t¾t tiÕng Anh, chóng t«i ®Ó nguyªn. Gióp cho b¹n ®äc dÔ theo dâi, chóng t«i hÖ thèng l¹i nh÷ng tõ viÕt t¾t ë phÇn ®Çu quyÓn s¸ch. MÆc dï ®· cã cè g¾ng song s¸ch dÞch khã tr¸nh khái nh÷ng thiÕu sãt. Chóng t«i rÊt mong nhËn ®−îc sù phª b×nh ®ãng gãp ý kiÕn cña b¹n ®äc.

Nh©n dÞp nµy, thay mÆt nh÷ng ng−êi dÞch, chóng t«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n Ban Gi¸m hiÖu vµ c¸c Phßng Ban, Khoa T©m lÝ häc Tr−êng §¹i häc Khoa häc X· héi vµ Nh©n v¨n ®· t¹o ®iÒu kiÖn, hç trî, ®éng viªn chóng t«i dÞch quyÓn s¸ch nµy. Chóng t«i còng xin ®−îc c¶m ¬n PGS. Ng« Ngäc T¶n ®· gióp chóng t«i hiÖu ®Ýnh b¶n dÞch. Thay mÆt nh÷ng ng−êi dÞch PGS.

NguyÔn Sinh Phóc http://www.vn 4 Nh÷ng ch÷ viÕt t¾t TiÕng ViÖt cs Céng sù DTTK DÉn truyÒn thÇn kinh RLSKTT Rèi lo¹n søc khoÎ t©m thÇn RLTT Rèi lo¹n t©m thÇn SKTT Søc khoÎ t©m thÇn TTPL T©m thÇn ph©n liÖt TiÕng Anh AA Héi nh÷ng ng−êi kh«ng uèng r−îu (Alcoholics anonymous) AD BÖnh Alzheimer (Alzheimer disease) ADHD Rèi lo¹n t¨ng ®éng gi¶m chó ý ( Attention- deficit/hyperactivity disorder) DID Rèi lo¹n x¸c ®Þnh ph©n li (Dissocitive indentity disorder) DSM S¸ch chÈn ®o¸n vµ thèng kª (Diagnostic and statistical manual) ECT S«c ®iÖn (Electroconvulsive therapy) EMDR Gi¶i mÉn c¶m vËn ®éng m¾t vµ t¸i xö lÝ (Eye movement desensitization and reprocessing) GABA Gamma aminobutyric acid GAD Rèi lo¹n lo ©u lan to¶ (Generalized anxiety disorder) GID Rèi lo¹n x¸c ®Þnh giíi (Gender indentity disorder) ICD Ph©n lo¹i bÖnh Quèc tÕ (International classification of diseases) ITP TrÞ liÖu liªn nh©n c¸ch (Interpersonal therapy) MAOIs Monoamine oxidase inhibitors MMR Sëi, quai bÞ, sèt ph¸t ban (Measles, mumps, rubella) MS X¬ v÷a r¶i r¸c (Multiple sclerosis) NEE ThÓ hiÖn c¶m xóc ©m tÝnh ( Negative expressed emotion) http://www.vn 5 NIH C¸c viÖn søc khoÎ Quèc gia (National institutes of health) NIMH ViÖn søc khoÎ t©m thÇn Quèc gia (National institute of mental health) NMDA N-methyl-D-aspartate OCD Rèi lo¹n ¸m ¶nh-c−ìng bøc (Obsessive-compulsive disorder) PTSD Rèi lo¹n stress sau sang chÊn (Post-traumatic stress disorder) SAD Rèi lo¹n c¶m xóc theo mïa (Seasonal affective disorder) SSRI C¸c chÊt øc chÕ t¸i hÊp thu serotonin cã chän läc (Selective serotonin re-uptake inhibitors) http://www.vn 6 0 Môc lôc Tr PhÇn I: C¬ së vµ ph−¬ng ph¸p Ch−¬ng 1 NhËp m«n 11 Nh÷ng quan ®iÓm hiÖn ®¹i vÒ tÝnh dÞ th−êng 11 Tæng quan lÞch sö 13 Nh÷ng vÊn ®Ò chÈn ®o¸n 16 Nguyªn nh©n c¸c vÊn ®Ò søc khoÎ t©m thÇn 24 M« h×nh sinh-t©m-x· héi 32 Ch−¬ng 2 C¸c tr−êng ph¸i t©m lÝ häc 36 TiÕp cËn ph©n t©m 36 TiÕp cËn hµnh vi 44 TiÕp cËn nhËn thøc 50 TiÕp cËn nh©n v¨n 58 C¸c liÖu ph¸p cã hiÖu qu¶ nh− thÕ nµo 64 Ch−¬ng 3 Gi¶i thÝch vµ trÞ liÖu sinh häc 67 Gi¶i phÉu hµnh vi n·o 67 TrÞ liÖu b»ng thuèc 73 TrÞ liÖu sèc ®iÖn 80 PhÉu thuËt t©m thÇn 82 Ch−¬ng 4 Bªn ngoµi c¸ nh©n 86 M« h×nh gia ®×nh c¸c rèi lo¹n søc khoÎ t©m thÇn 86 LÝ gi¶i t©m lÝ x· héi vÒ nh÷ng vÊn ®Ò søc khoÎ t©m thÇn 93 Dù phßng nh÷ng vÊn ®Ò søc khoÎ t©m thÇn 99 Ch−¬ng 5 TiÕn tr×nh trÞ liÖu 105 Nh÷ng vÊn ®Ò ®¸nh gi¸ 105 Lµm viÖc qua vÊn ®Ò 108 KÕt thóc trÞ liÖu 110 Ai cã lîi nhiÒu nhÊt tõ trÞ liÖu 111 §iÒu g× lµm nªn mét nhµ trÞ liÖu giái 114 Nh÷ng yÕu tè trong ph¹m vi trÞ liÖu 116 PhÇn II. Nh÷ng vÊn ®Ò chuyªn biÖt Ch−¬ng 6 T©m thÇn ph©n liÖt 122 B¶n chÊt cña t©m thÇn ph©n liÖt 122 Tiªu chuÈn chÈn ®o¸n t©m thÇn ph©n liÖt cña DSM 124 Phª ph¸n t©m thÇn ph©n liÖt 125 Nguyªn nh©n t©m thÇn ph©n liÖt 126 http://www.vn 7 §iÒu trÞ t©m thÇn ph©n liÖt 137 Ch−¬ng 7 Rèi lo¹n lo ©u 144 Rèi lo¹n lo ©u lan to¶ 144 Rèi lo¹n ho¶ng sî 151 Rèi lo¹n ¸m ¶nh c−ìng bøc 158 Ch−¬ng 8 Rèi lo¹n khÝ s¾c 169 TrÇm c¶m chñ yÕu 169 Tù s¸t 180 Rèi lo¹n c¶m xóc theo mïa 184 Rèi lo¹n c¶m xóc l−ìng cùc 187 Ch−¬ng 9 C¸c rèi lo¹n liªn quan ®Õn sang chÊn 194 Rèi lo¹n stress sau sang chÊn 194 TrÝ nhí ®−îc phôc håi 203 Rèi lo¹n x¸c ®Þnh ph©n li 208 Ch−¬ng 10 Rèi lo¹n t×nh dôc 219 Rèi lo¹n chøc n¨ng t×nh dôc 219 Co th¾t ©m ®¹o 222 Lo¹n dôc ®a d¹ng 223 Lo¹n dôc víi trÎ em 224 Lo¹n dôc c¶i trang 232 Rèi lo¹n x¸c ®Þnh giíi 236 Ch−¬ng 11 Rèi lo¹n nh©n c¸ch 243 C¸c rèi lo¹n nh©n c¸ch 243 Rèi lo¹n nh©n c¸ch ranh giíi 249 Nh©n c¸ch chèng ®èi x· héi vµ nh©n c¸ch bÖnh 255 Ch−¬ng 12 Rèi lo¹n ¨n 272 Ch¸n ¨n t©m lÝ 272 Cuång ¨n t©m lÝ 273 Ch−¬ng 13 Rèi lo¹n ph¸t triÓn 293 Khã häc 293 Tù kØ 301 Rèi lo¹n t¨ng ®éng-gi¶m chó ý 309 Ch−¬ng 14 Rèi lo¹n thÇn kinh 319 BÖnh Alzheimer 319 ChÊn th−¬ng sä n·o 328 X¬ v÷a r¶i r¸c 332 http://www.vn 8 Ch−¬ng 15 NghiÖn 340 C¸c chÊt g©y nghiÖn vµ phô thuéc chÊt g©y nghiÖn 340 L¹m dông r−îu 342 Sö dông heroin 350 §¸nh b¹c bÖnh lÝ 357 Tµi liÖu tham kh¶o 365 http://www.vn 9 PhÇn I C¬ së vµ ph−¬ng ph¸p http://www.vn 10 Ch−¬ng 1 NhËp m«n Ch−¬ng nµy giíi thiÖu nh÷ng vÊn ®Ò cña t©m lÝ häc dÞ th−êng, trong ®ã cã nhiÒu vÊn ®Ò ®−îc bµn s©u ë c¸c phÇn sau. B¾t ®Çu b»ng kh¸i niÖm vÒ t©m lÝ häc dÞ th−êng vµ nã liªn quan nh− thÕ nµo ®Õn søc khoÎ t©m thÇn (SKTT); sù thay ®æi quan niÖm qua tõng thêi k× tr−íc khi xem xÐt ®Õn c¸c c¸ch thøc h×nh thµnh nh÷ng vÊn ®Ò vÒ SKTT. Ch−¬ng tiÕp theo sÏ kh¶o s¸t mét sè yÕu tè liªn quan ®Õn sù ph¸t triÓn c¸c rèi lo¹n SKTT, tËp trung vµo c¸c khÝa c¹nh: di truyÒn, sinh häc, t©m lÝ, x· héi vµ gia ®×nh.

Cuèi cïng sÏ giíi thiÖu tiÕp cËn sinh- t©m-x· héi. §©y lµ c¸ch tiÕp cËn nh»m tÝch hîp c¸c yÕu tè kh¸c nhau vµo mét m« h×nh chung. Sau khi ®äc hÕt ch−¬ng, c¸c b¹n cã thÓ n¾m ®−îc nh÷ng vÊn ®Ò sau: • C¸c quan ®iÓm hiÖn ®¹i vÒ sù dÞ th−êng • LÞch sö c¸c quan ®iÓm vµ trÞ liÖu dÞ th−êng • Nh÷ng vÊn ®Ò vÒ chÈn ®o¸n: c¸c hÖ thèng ph©n lo¹i chÈn ®o¸n then chèt vµ nh÷ng ph−¬ng ¸n lùa chän cña chóng • M« h×nh nguyªn nh©n c¸c vÊn ®Ò SKTT: di truyÒn, sinh häc, t©m lÝ, v¨n ho¸- x· héi vµ hÖ thèng hoÆc gia ®×nh • TiÕp cËn sinh-t©m-x· héi. Nh÷ng quan ®iÓm hiÖn ®¹i vÒ tÝnh dÞ th−êng QuyÓn s¸ch nµy tËp trung vµo nh÷ng yÕu tè liªn quan ®Õn nh÷ng vÊn ®Ò vÒ SKTT vµ viÖc trÞ liÖu chóng.

MÆc dï víi tªn gäi nh− thÕ song nã bao gåm c¶ nh÷ng ng−êi ®−îc xem lµ “dÞ th−êng” nÕu nh− hä ®−îc x¸c ®Þnh lµ dÞ th−êng theo nghÜa “lÖch chuÈn”. TÊt nhiªn cã thÓ dÉn ra nhiÒu ®Þnh nghÜa kh¸c nhau vÒ tÝnh dÞ th−êng song kh«ng cã mét ®Þnh nghÜa nµo bao trïm ®−îc toµn bé mäi khÝa c¹nh cña c¸c vÊn ®Ò SKTT. • DÞ th−êng vÒ mÆt thèng kª hµm ý nh÷ng ng−êi kh¸c biÖt vÒ mÆt thèng kª so víi chuÈn: cµng xa chuÈn, tÝnh dÞ th−êng cµng lín. Tuy nhiªn ®iÒu nµy còng kh«ng nhÊt thiÕt ph¶i hiÓu r»ng ®ã lµ rèi lo¹n t©m thÇn (RLTT).

Nh÷ng ng−êi hÕt søc Ên t−îng, tham gia vµo nh÷ng m«n thÓ thao m¹o hiÓm hoÆc ®¹t ®−îc nh÷ng thµnh tùu rÊt ®Æc biÖt trong c«ng viÖc cña hä ®Òu lµ nh÷ng ng−êi kh¸c th−êng. Tuy nhiªn hä kh«ng ph¶i lµ nh÷ng ng−êi cã nh÷ng vÊn ®Ò vÒ SKTT. • DÞ th−êng vÒ tr¾c nghiÖm t©m lÝ ®−îc hiÓu lµ nh÷ng sai biÖt so víi chuÈn thèng kª d¹ng nh− IQ trung b×nh cña d©n c− lµ 100. Trong tr−êng hîp IQ d−íi 70 - 75 th× cã thÓ ®−îc x¸c ®Þnh nh− lµ cã nh÷ng khã kh¨n vÒ häc tËp vµ thÝch øng víi cuéc sèng.

Tuy nhiªn nh÷ng vÊn ®Ò liªn quan ®Õn IQ thÊp cña c¸c c¸ nh©n còng rÊt kh¸c nhau bëi nã cßn phô thuéc vµo hoµn c¶nh sèng cña c¸c c¸ nh©n ®ã. H¬n thÕ n÷a, nÕu mét ng−êi ®¹t ®−îc ®iÓm cao ë phÝa bªn kia cña phæ IQ, vÝ dô, h¬n http://www.vn 11 30 ®iÓm so víi chuÈn th× kh«ng thÓ cho r»ng ®ã lµ nh÷ng ng−êi dÞ th−êng vµ cµng kh«ng thÓ nãi cã nh÷ng vÊn ®Ò RLTT. • M« h×nh kh«ng t−ëng cho r»ng chØ cã nh÷ng ng−êi nµo ®¹t ®−îc møc ®é tèi ®a so víi kh¶ n¨ng cña m×nh trong cuéc sèng th× hä míi kh«ng cã nh÷ng vÊn ®Ò vÒ SKTT.