60 NGUYỄN ĐỨC THÀNH ĐỖ DUY HẢI - LÊ MINH GIÁO TRÌNH QUẦN VỢT NHAØ XUAÁT BAÛN ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA TP. HOÀ CHÍ MINH BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ******************* PGS. NGUYỄN ĐỨC THÀNH, ThS. ĐỖ DUY HẢI, ThS. LÊ MINH GIÁO TRÌNH QUẦN VỢT NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – NĂM 2022 PHÂN CÔNG BIÊN SOẠN CHƯƠNG 1. LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN MÔN QUẦN VỢT PGS. Nguyễn Đức Thành CHƯƠNG 2. NHỮNG KIẾN THỨC CƠ BẢN CỦA QUẦN VỢT PGS. Nguyễn Đức Thành, ThS. Lê Minh CHƯƠNG 3. KỸ THUẬT QUẦN VỢT PGS. Nguyễn Đức Thành CHƯƠNG 4. CHIẾN THUẬT QUẦN VỢT CƠ BẢN ThS. Đỗ Duy Hải, PGS. Nguyễn Đức Thành CHƯƠNG 5. GIẢNG DẠY KỸ THUẬT QUẦN VỢT PGS. Nguyễn Đức Thành CHƯƠNG 6. PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC THI ĐẤU PGS. Nguyễn Đức Thành, ThS. Lê Minh CHƯƠNG 7. LUYỆN TẬP THỂ LỰC TRONG QUẦN VỢT PGS. Nguyễn Đức Thành CHƯƠNG 8. CHẤN THƯƠNG THƯỜNG GẶP TRONG QUẦN VỢT VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA, SƠ CỨU PGS. Nguyễn Đức Thành CÁC PHỤ LỤC PGS. Nguyễn Đức Thành, ThS. Đỗ Duy Hải 2 MỞ ĐẦU Quần vợt ra đời và phát triển rất sớm trên thế giới. Do đặc điểm phong phú đa dạng và hấp dẫn, quần vợt đã nhanh chóng phát triển mạnh mẽ và trở thành một trong những môn thể thao được đông đảo người chơi yêu thích và được đưa vào thi đấu ở các kỳ đại hội Olympic (từ Thế vận hội Mùa hè 1896 và chính thức, đầy đủ tại Thế vận hội Mùa hè 1988). Nhờ tính hấp dẫn, sôi nổi, quần vợt đã du nhập (đầu thế kỷ 20) và đang phát triển mạnh mẽ tại Việt Nam. Phong trào quần vợt phát triển rộng khắp ở tất cả các tỉnh thành, đặc biệt là trong các trường đại học trên cả nước. Là môn thể thao có tính chất đối kháng cao, người chơi phải nắm vững rất nhiều kỹ thuật (đánh bóng thuận tay, đánh bóng trái tay, giao bóng, vô lê, đập bóng, lốp bóng, cắt bóng, bỏ nhỏ,…), kỹ năng phối hợp động tác, khả năng quan sát, kỹ năng di chuyển (đổi hướng, biến tốc, thăng bằng,…) để lựa chọn cú đánh tối ưu. Do vậy, quần vợt được xem là một trong những môn thể thao có kỹ thuật đa dạng và có tính kỹ xảo cao kết hợp với các yếu tố như sự thông minh, tinh tế, nhanh nhạy trong xử lý tình huống… Bên cạnh đó, quần vợt còn là môn thể thao có nhiều lợi ích cho sức khỏe, phù hợp với mọi lứa tuổi. Theo nhiều nghiên cứu khoa học trên thế giới, nếu tập luyện đủ và đúng cách, bộ môn quần vợt sẽ mang lại rất nhiều lợi ích như: Tác động nhiều nhóm cơ, tăng biên độ vận động các khớp, làm xương chắc khỏe hơn; Giúp kiểm soát lượng mỡ của cơ thể, giảm cân hiệu quả; Tăng sức chịu đựng và sức bền; Nâng cao khả năng hô hấp, tuần hoàn và bài tiết; Tăng cường giao lưu quan hệ xã hội… Tại Trường ĐH SPKT TPHCM, quần vợt là một trong những môn học tự chọn thuộc chương trình môn học giáo dục thể chất chính khóa, được sinh viên yêu thích. Tuy nhiên, tài liệu phục vụ giảng dạy chưa kiện toàn, thống nhất, chưa phù hợp với đặc thù đối tượng sinh viên và đặc điểm điều kiện tại trường. Do đó việc nghiên cứu, hệ thống hóa kiến thức và biên soạn thành giáo trình quần vợt phục vụ giảng dạy là rất cần thiết. Việc này giúp cho các giảng viên có được tài liệu tham khảo đầy đủ kiến 3 thức chuyên môn, làm cơ sở định hướng trong giảng dạy, trang bị kiến thức và sửa chữa kỹ thuật cho người học, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục thể chất trong nhà trường. Giáo trình quần vợt là tài liệu phục vụ cho công tác giảng dạy chính khóa của các học phần thuộc chương trình môn học giáo dục thể chất tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TPHCM. Nội dung của giáo trình được biên soạn dựa trên sự tổng hợp các tài liệu, sách tham khảo có liên quan nhằm cung cấp cho sinh viên hệ thống kiến thức cơ bản về quần vợt. Giáo trình được biên soạn công phu và trình bày chi tiết với nhiều hình ảnh trực quan, gồm 7 chương: Chương I. Lịch sử hình thành và phát triển môn quần vợt; Chương 2. Những kiến thức cơ bản của quần vợt; Chương 3. Kỹ thuật quần vợt; Chương 4. Chiến thuật quần vợt; Chương 5. Giảng dạy kỹ thuật quần vợt; Chương 6. Phương pháp tổ chức thi đấu và trọng tài quần vợt; Chương 7. Luyện tập thể lực trong quần vợt; Chương 8. Chấn thương thường gặp trong quần vợt và biện pháp phòng ngừa, sơ cứu; Các phần phụ lục liên quan. Trong quá trình biên soạn sẽ khó tránh khỏi những thiếu sót, chúng tôi mong đón nhận những ý kiến đóng góp xây dựng của quý độc giả, các chuyên gia, quý giảng viên, các đồng nghiệp và các bạn sinh viên để giáo trình này được hoàn thiện hơn. Chân thành cảm ơn. Nhóm tác giả 4 MỤC LỤC MỞ ĐẦU. LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN MÔN QUẦN VỢT. Khái quát sự phát triển quần vợt trên thế giới. Nguồn gốc cổ đại. Sự phát triển của bộ môn quần vợt. Sự xuất hiện của sân cỏ trong quần vợt. Quần vợt ngày nay. Một số cột mốc nổi bật của quá trình phát triển quần vợt. Khái quát sự phát triển quần vợt ở Việt Nam. Các giải quần vợt thế giới nổi tiếng. Giải vô địch Wimbledon. Giải Quần vợt Mỹ Mở rộng (US Open). Giải Quần vợt Úc mở rộng. Giải Quần vợt Roland Garros. Xu thế phát triển công nghệ trong quần vợt. Những chiếc vợt được cải tiến chất liệu. Công nghệ QLIPP. Cảm biến Sony Smart Tennis Sensor. “Mắt diều hâu” - Hawk-Eye. Đồng hồ thể thao TomTom Multi-Sport Cardio GPS. Áo thun công nghệ cao Ralph Lauren Polo Tech shirt. Ứng dụng The Championships. NHỮNG KIẾN THỨC CƠ BẢN CỦA QUẦN VỢT. Sân quần vợt (court). Dụng cụ tập luyện môn quần vợt (vợt, giày, trang phục…). Vợt quần vợt (racquet). Một số kiến thức cơ bản về luật thi đấu quần vợt. Thiết bị cố định. Phát bóng và đỡ phát bóng. Chọn sân và chọn phát bóng. Lỗi khi phát bóng. Trình tự phát bóng. Lỗi phát bóng. Quả phát bóng thứ hai. Khi nào thì phát bóng. Quả đánh lại. Quả đánh lại trong phát bóng. Thứ tự phát bóng. Đấu thủ đổi bên. Bóng trong cuộc. Đấu thủ phát bóng thắng điểm. Đấu thủ đỡ phát bóng thắng điểm. Đấu thủ thua điểm. Cản trở đối phương. Bóng rơi trên vạch. Bóng chạm các thiết bị cố định. Đánh bóng trả tốt. Đấu thủ bị cản trở. Tính điểm trong ván đấu. Tính ván trong hiệp đấu. Số hiệp tối đa. Vai trò của trọng tài trên sân. Tiến trình trận đấu và thời gian nghỉ. Chỉ đạo viên. Sân đánh đôi. Thứ tự phát bóng trong đánh đôi. Thứ tự đỡ phát bóng. Phát bóng không đúng thứ tự trong đánh đôi. Lỗi thứ tự đỡ phát bóng trong đánh đôi. Lỗi phát bóng trong đánh đôi. Đánh bóng trong đánh đôi. Một số luật mới trong quần vợt. KỸ THUẬT QUẦN VỢT. Cách cầm vợt (Holding a Racket). Kiểu cầm Eastern (số 3). Kiểu cầm Continental (số 2). Kiểu cầm Semi-Western (số 4). Tư thế đứng và cách di chuyển trong quần vợt. Tư thế đứng trong quần vợt. Cách di chuyển trong quần vợt (footwork). Nguyên lý kỹ thuật quần vợt cơ bản. Cấu trúc sinh cơ học của hoạt động đánh bóng quần vợt. Điều khiển hoạt động đánh bóng. Các yếu tố đánh bóng. Ảnh hưởng của lực đánh bóng và góc độ của mặt vợt khi tiếp xúc với đường bay của bóng. Sức mạnh trong đánh bóng. Biến hóa điểm rơi của bóng. Độ xoáy của bóng khi đánh. Kỹ thuật đánh bóng cơ bản trong môn quần vợt. Kỹ thuật đánh bóng thuận tay (forehand). Kỹ thuật đánh bóng trái tay (backhand). Kỹ thuật phát bóng (serve) và đánh trả phát bóng. Diễn biến các khâu phát bóng. Các kiểu phát bóng. Kỹ thuật cắt bóng (slice). Quả cắt trái (backhand slice). Quả cắt thuận tay (forehand slice). Kỹ thuật bỏ nhỏ (drop shot). Bỏ nhỏ thuận tay. Bỏ nhỏ trái tay. Kỹ thuật lốp bóng (lob). Khái quát kỹ thuật lốp bóng. Thời điểm thực hiện lốp bóng. Cách thực hiện quả lốp bóng. Ý đồ chiến thuật trong lốp bóng. Kỹ thuật đánh bóng trên không (vô lê). Quả vô lê phải. Quả vô lê trái. Kỹ thuật đánh bóng nửa nảy (Haft Volley/Demi Volley). Kỹ thuật đập bóng (Smash). Các bước thực hiện đập bóng. Những lỗi thường gặp khi thực hiện kỹ thuật đập bóng và cách khắc phục. CHIẾN THUẬT QUẦN VỢT CƠ BẢN. Kiến thức chung trong chiến thuật quần vợt. Chiến lược, chiến thuật và kỹ thuật. Các khu vực trên sân quần vợt. Các loại quả đánh bóng trong chiến thuật quần vợt. Lý thuyết điểm giữa (đường phân giác). Những nguyên tắc cơ bản của chiến lược và chiến thuật trong thi đấu quần vợt. Các yếu tố ảnh hưởng đến chiến thuật trong quần vợt. Năng lực của bản thân VĐV. Trình độ và năng lực chuyên môn của đối phương. Yếu tố về môi trường. Những điều kiện khác. Phân loại chiến thuật. Chiến thuật đánh đơn. Chiến thuật đánh đôi. Chiến thuật thi đấu đôi nam nữ. GIẢNG DẠY KỸ THUẬT QUẦN VỢT. Cơ sở khoa học trong giảng dạy kỹ thuật quần vợt. Các giai đoạn của quá trình học tập kỹ thuật quần vợt. Giai đoạn hình thành. Giai đoạn tập luyện (lặp lại và liên kết). Giai đoạn tự động hóa/giai đoạn phân hóa. PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC THI ĐẤU VÀ TRỌNG TÀI QUẦN VỢT. Công tác tổ chức thi đấu quần vợt. Nhiệm vụ thi đấu. Tính chất thi đấu. Các giai đoạn tổ chức thi đấu. Ban tổ chức quần vợt . Thể thức thi đấu quần vợt. Thể thức thi đấu đồng đội. Thể thức thi đấu loại. Thể thức thi đấu vòng tròn. Thể thức thi đấu hỗn hợp. Điều lệ thi đấu quần vợt. Đăng ký và bốc thăm xếp lịch thi đấu. Đăng ký thi đấu. Bốc thăm xếp lịch. Phương pháp trọng tài quần vợt. Những yêu cầu đối với trọng tài quần vợt. Nhiệm vụ quyền hạn và sự phối hợp của các trọng tài trong điều hành trận đấu. LUYỆN TẬP THỂ LỰC TRONG QUẦN VỢT. Khái quát về thể lực. Yếu tố di truyền. Yếu tố huấn luyện. Yếu tố lứa tuổi và giới tính. Yếu tố chế độ dinh dưỡng. Yếu tố môi trường và vị trí địa lý. Trạng thái tâm lý. Luyện tập thể lực trong quần vợt. Tập luyện phần cơ bắp phía trên. Tập luyện phần cơ bắp phía dưới. CHẤN THƯƠNG THƯỜNG GẶP TRONG QUẦN VỢT VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA, SƠ CỨU. Khái quát chấn thương trong quần vợt. Nguyên nhân chấn thương trong quần vợt. Phân loại chấn thương và cách sơ cứu trong quần vợt. Chấn thương tay. Chấn thương chân. Chấn thương khớp vai. Chấn thương lưng. Phòng tránh chấn thương trong quần vợt. Công tác chuẩn bị.
