Nhập môn Cơ sở Dữ liệu - Giáo trình ĐHSP Huế, Nguyễn Thế Dũng (2011)

Giáo trình nhập môn cơ sở dữ liệu của tác giả Nguyễn Thế Dũng cung cấp kiến thức nền tảng vững chắc về lý thuyết và thực hành cơ sở dữ liệu cho sinh viên.

• Tác giả: Nguyễn Thế Dũng
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm - Đại học Huế
• Chuyên ngành: Tin học
• Đề tài: Nhập môn cơ sở dữ liệu
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• Lời nói đầu
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• BẢNG ĐỐI CHIẾU THUẬT NGỮ VIỆT - ANH
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ CÁC HỆ CƠ SỞ DỮ LIỆU
• 1.1. Cơ sở dữ liệu là gì? Tại sao cần tới các hệ cơ sở dữ liệu?
• 1.2. Lược đồ và thể hiện của CSDL
• 1.3. Sự độc lập của dữ liệu
• 1.4. Những cách tiếp cận một CSDL
• 1.5. Hệ quản trị cơ sở dữ liệu (DBMS)
• 1.6. Kiến trúc của một hệ quản trị cơ sở dữ liệu
• 1.7. Sơ lược về các kiến trúc hệ quản trị CSDL đa người dùng
• 1.8. Vai trò của con người trong hệ CSDL
• 1.8.1. Người quản trị CSDL
• 1.8.2. Người thiết kế CSDL
• 1.8.3. Người lập trình ứng dụng
• 1.8.4. Người sử dụng đầu cuối
• 1.9. Tóm tắt chương 1
• 1.10. Câu hỏi ôn tập và bài tập chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: MÔ HÌNH CƠ SỞ DỮ LIỆU
• 2.1. Mô hình dữ liệu khái niệm bậc cao và quá trình thiết kế CSDL
• 2.2. Mô hình quan hệ thực thể (the entity-relationship model)
• 2.2.1. Các khái niệm trong mô hình quan hệ thực thể
• 2.2.2. Các mối quan hệ (liên kết)
• 2.2.3. Sơ đồ mối quan hệ thực thể (Entity Relationship Diagram - ERD)
• 2.2.4. Thuộc tính trên mối quan hệ
• 2.2.5. Ràng buộc tham gia
• 2.2.6. Mối quan hệ tam phân
• 2.3. Mô hình quan hệ thực thể mở rộng (Enhanced Entity Relationship Model - EER)
• 2.3.1. Chuyên biệt hóa (CBH) và tổng quát hóa (TQH)
• 2.3.2. Các loại ràng buộc trên sự chuyên biệt và tổng quát hóa
• 2.3.3. Chuyên biệt (tổng quát) phân cấp và lưới
• 2.3.4. Kiểu hợp - phạm trù
• 2.4. Mô hình dữ liệu mạng (network data model)
• 2.4.1. Nhận dạng bản ghi
• 2.4.2. Biểu diễn các tập thực thể trong mô hình mạng
• 2.4.3. Biểu diễn các mối liên hệ
• 2.5. Mô hình dữ liệu phân cấp
• 2.5.1. Chuyển đổi mô hình mạng thành mô hình phân cấp
• 2.5.2. Một số vấn đề thường gặp trong mô hình phân cấp
• 2.5.3. Các kiểu bản ghi ảo (virtual record)
• 2.5.4. Các kiểu bản ghi kết hợp (combined record type)
• 2.6. Tóm tắt chương 2
• 2.7. Câu hỏi ôn tập chương 2
• 2.8. Bài tập chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH CƠ SỞ DỮ LIỆU QUAN HỆ
• 3.1. Mô hình dữ liệu quan hệ
• 3.1.1. Nhìn nhận quan hệ trên quan điểm lý thuyết tập hợp
• 3.1.2. Lược đồ quan hệ
• 3.1.3. Ràng buộc toàn vẹn
• 3.1.4. Tham chiếu và khái niệm khóa ngoại (Foreign key)
• 3.2. Chuyển đổi từ sơ đồ thực thể - quan hệ (ERD) sang lược đồ quan hệ
• 3.3. Khóa chung và bộ khuyết
• 3.4. Các phép toán trên mô hình dữ liệu quan hệ
• 3.4.1. Các phép toán trên tập hợp
• 3.4.2. Các phép toán nhằm rút trích một phần của quan hệ
• 3.4.3. Các phép toán kết hợp các quan hệ
• 3.4.4. Một số phép toán khác
• 3.4.5. Tính đầy đủ của các phép toán
• 3.4.6. Đại số quan hệ như là ngôn ngữ hỏi
• 3.5. Tóm tắt chương 3
• 3.6. Câu hỏi ôn tập chương 3
• 3.7. Bài tập chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: NGÔN NGỮ CƠ SỞ DỮ LIỆU
• 4.1. Sơ lược về ngôn ngữ SQL
• 4.2. Ngôn ngữ thao tác dữ liệu
• 4.2.1. Truy xuất dữ liệu với câu lệnh SELECT
• 4.2.2. Các loại phép nối
• 4.2.3. Thống kê dữ liệu với GROUP BY và HAVING
• 4.2.4. Thống kê dữ liệu với COMPUTE
• 4.2.5. Bổ sung, cập nhật và xóa dữ liệu
• 4.3. Ngôn ngữ định nghĩa dữ liệu
• 4.3.1. Tạo bảng dữ liệu
• 4.3.2. Sửa đổi định nghĩa bảng
• 4.4. Khả năng bảo mật cơ sở dữ liệu trong SQL
• 4.4.1. Cấp phát quyền
• 4.4.2. Thu hồi quyền
• 4.4.3. Xây dựng mô hình mã hóa mức ứng dụng nhờ khung nhìn để bảo mật dữ liệu
• 4.5. Tóm tắt chương 4
• 4.6. Câu hỏi ôn tập và bài tập chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: RÀNG BUỘC TOÀN VẸN
• 5.1. Định nghĩa ràng buộc toàn vẹn
• 5.2. Các yếu tố của ràng buộc toàn vẹn
• 5.3. Tầm ảnh hưởng
• 5.4. Phân loại ràng buộc toàn vẹn
• 5.4.1. Ràng buộc toàn vẹn có bối cảnh là một quan hệ
• 5.4.2. Ràng buộc toàn vẹn có bối cảnh gồm nhiều mối quan hệ
• 5.5. Cài đặt ràng buộc toàn vẹn với SQL
• 5.6. Tóm tắt chương 5
• 5.7. Câu hỏi ôn tập và bài tập chương 5
• 6. CHƯƠNG 6: PHỤ THUỘC HÀM VÀ KHÓA
• 6.1. Các vấn đề thường gặp trong thiết kế cơ sở dữ liệu quan hệ
• 6.2. Phụ thuộc hàm
• 6.2.1. Hệ tiên đề Armstrong
• 6.2.2. Bao đóng của tập thuộc tính
• 6.2.3. Bài toán thành viên
• 6.3. Phủ phụ thuộc hàm
• 6.3.1. Phủ thu gọn tự nhiên
• 6.3.2. Phủ thu gọn
• 6.3.3. Phủ tối thiểu
• 6.4. Một số phụ thuộc dữ liệu mở rộng từ phụ thuộc hàm
• 6.5. Khóa của lược đồ quan hệ
• 6.5.1. Một số tính chất của khóa
• 6.5.2. Định lý Lucchesi - Osborn và bài toán tìm mọi khóa của lược đồ quan hệ
• 6.6. Bài tập chương 6
• 7. CHƯƠNG 7: LÝ THUYẾT PHÂN TÁCH
• 7.1. Phân tách có kết nối không tổn thất (không mất thông tin)
• 7.2. Phân tách bảo toàn phụ thuộc dữ liệu
• 7.3. Thuật toán kiểm tra phép tách bảo toàn phụ thuộc hàm
• 7.4. Bài tập chương 7
• 8. CHƯƠNG 8: CHUẨN HÓA
• 8.1. Một số định nghĩa và khái niệm liên quan
• 8.2. Các dạng chuẩn
• 8.3. Phân tách BCNF
• 8.4. Các vấn đề nảy sinh khi phân rã BCNF tùy tiện và một số nhắc nhở
• 8.5. Một số bài toán liên quan đến khóa và các dạng chuẩn
• 8.6. Bài tập chương 8
• 9. CHƯƠNG 9: PHỤ THUỘC ĐA TRỊ VÀ PHỤ THUỘC KẾT NỐI
• 9.1. Phụ thuộc hàm đa trị (MultiValued Dependency - MVD)
• 9.1.1. Một số định nghĩa
• 9.1.2. Hệ tiên đề cho phụ thuộc đa trị
• 9.1.3. Các luật suy dẫn và bổ sung cho phụ thuộc đa trị
• 9.1.4. Một số tính chất
• 9.1.5. Bao đóng của phụ thuộc hàm và phụ thuộc đa trị
• 9.2. Khái niệm cơ sở phụ thuộc
• 9.2.1. Tính toán cơ sở phụ thuộc
• 9.3. Kết nối không mất thông tin
• 9.4. Phụ thuộc kết nối và dạng chuẩn 5 (5NF)
• 9.5. Mối liên hệ giữa các dạng chuẩn
• 9.6. Câu hỏi và bài tập chương 9
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về giáo trình nhập môn cơ sở dữ liệu Nguyễn Thế Dũng

Giáo trình nhập môn cơ sở dữ liệu phần 1 của tác giả Nguyễn Thế Dũng được biên soạn tại Trường Đại học Sư phạm - Đại học Huế vào tháng 7 năm 2011. Tác giả là giảng viên Khoa Tin học, dành nhiều năm giảng dạy bộ môn này để xây dựng nội dung phù hợp với chương trình đào tạo ngành Công nghệ thông tin. Giáo trình phục vụ học phần Nhập môn cơ sở dữ liệu, cung cấp kiến thức nền tảng từ tổng quan hệ cơ sở dữ liệu đến các mô hình dữ liệu, ngôn ngữ truy vấn và lý thuyết thiết kế. Cuối mỗi chương có phần ôn tập và bài tập giúp sinh viên củng cố kiến thức. Đặc biệt, tác giả chia riêng nội dung phụ thuộc hàm, lý thuyết phân tách và chuẩn hóa thành ba chương riêng biệt để người học dễ tiếp cận. Giáo trình còn được phát triển kèm hệ thống slide bài giảng, câu hỏi trắc nghiệm và các module mô phỏng hỗ trợ học tập hiệu quả.

1.1. Mục tiêu và đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình nhập môn cơ sở dữ liệu Nguyễn Thế Dũng hướng đến đối tượng chính là sinh viên ngành Công nghệ thông tin tại các trường đại học. Mục tiêu cung cấp kiến thức nền tảng về hệ quản trị cơ sở dữ liệu, từ khái niệm tổng quan đến các kỹ thuật thiết kế và truy vấn dữ liệu. Ngoài sinh viên, giáo trình còn là tài liệu tham khảo hữu ích cho các bạn đọc quan tâm đến lĩnh vực cơ sở dữ liệu. Phần câu hỏi và bài tập cuối chương giúp người học tự đánh giá năng lực và mở rộng hiểu biết thực tiễn.

1.2. Cấu trúc nội dung và cách tiếp cận độc đáo

Giáo trình được chia thành nhiều chương bao quát toàn bộ kiến thức nhập môn cơ sở dữ liệu. Điểm đặc biệt nằm ở cách tác giả tách riêng các vấn đề phụ thuộc hàm, lý thuyết phân tách và chuẩn hóa thành ba chương độc lập thay vì gộp chung như nhiều tài liệu khác. Cách tiếp cận này giúp nội dung rõ ràng, dễ hiểu và hỗ trợ tốt hơn khi nghiên cứu cơ sở dữ liệu phân tán. Mỗi chương đều có phần ôn tập và hệ thống bài tập thực hành.

II. Các mô hình cơ sở dữ liệu và lý thuyết thiết kế

Giáo trình trình bày các mô hình cơ sở dữ liệu từ cơ bản đến nâng cao, bắt đầu bằng khái niệm tổng quan về hệ cơ sở dữ liệu và các thành phần cấu thành. Mô hình cơ sở dữ liệu quan hệ được giới thiệu chi tiết với các khái niệm quan hệ, thuộc tính, miền và ràng buộc toàn vẹn. Phần lý thuyết thiết kế tập trung vào sơ đồ thực thể quan hệ mở rộng (EER), giúp sinh viên nắm vững quy trình chuyển đổi yêu cầu thực tế thành cấu trúc dữ liệu logic. Giáo trình cũng đề cập đến các kiểu thực thể yếu, quan hệ định danh và ràng buộc min-max trong mô hình ER. Các khái niệm về phụ thuộc hàm, khóa siêu và khóa ứng viên được giải thích rõ ràng kèm theo ví dụ minh họa từ thực tiễn như hệ thống bảo tàng, ngân hàng. Cách trình bày logic và có hệ thống giúp người học xây dựng tư duy thiết kế cơ sở dữ liệu chuyên nghiệp ngay từ đầu.

2.1. Mô hình quan hệ và các khái niệm nền tảng

Mô hình cơ sở dữ liệu quan hệ là nội dung trọng tâm trong giáo trình. Các khái niệm cơ bản bao gồm quan hệ, bộ, thuộc tính, miền và khóa được trình bày tuần tự. Ràng buộc toàn vẹn như ràng buộc miền, ràng buộc thực thể và ràng buộc tham chiếu được giải thích kèm ví dụ cụ thể. Giáo trình sử dụng các ví dụ thực tế từ hệ thống quản lý bảo tàng, ngân hàng để minh họa cách xây dựng lược đồ quan hệ từ yêu cầu nghiệp vụ thực tiễn.

2.2. Phụ thuộc hàm và lý thuyết khóa trong cơ sở dữ liệu

Phần phụ thuộc hàm và khóa trong giáo trình được tách riêng thành chương độc lập, trình bày các định nghĩa về phụ thuộc hàm, phụ thuộc hàm đầy đủ và bao đóng của tập thuộc tính. Các khái niệm khóa siêu, khóa ứng viên và khóa chính được phân biệt rõ ràng. Giáo trình hướng dẫn cách xác định khóa dựa trên phụ thuộc hàm, đồng thời giới thiệu tiên đề Armstrong để suy luận các phụ thuộc hàm mới từ tập phụ thuộc đã cho.

III. Phương pháp chuẩn hóa và phân tách cơ sở dữ liệu

Chuẩn hóa và phân tách là nội dung quan trọng giúp loại bỏ các vấn đề bất thường trong cơ sở dữ liệu như dư thừa dữ liệu, cập nhật bất thường và mất mát thông tin. Giáo trình Nguyễn Thế Dũng trình bày các dạng chuẩn hóa từ 1NF đến BCNF một cách có hệ thống. Việc tách riêng lý thuyết phân tách và chuẩn hóa thành hai chương giúp người học hiểu rõ mối liên hệ giữa hai khái niệm này. Phương pháp phân tách không mất thông tin dựa trên phụ thuộc hàm được giải thích chi tiết qua các ví dụ minh họa. Giáo trình cũng đề cập đến điều kiện không tổn hao và bảo toàn phụ thuộc hàm khi thực hiện phân tách. Các bài tập cuối chương yêu cầu sinh viên áp dụng lý thuyết vào thiết kế lược đồ ER cho các hệ thống thực tế như bảo tàng nghệ thuật với các thực thể tác phẩm, tác giả, bộ sưu tập và triển lãm. Cách tiếp cận thực tiễn này giúp sinh viên nắm vững quy trình thiết kế từ phân tích yêu cầu đến mô hình hóa dữ liệu.

3.1. Quy trình thiết kế lược đồ ER từ yêu cầu thực tế

Giáo trình hướng dẫn quy trình thiết kế sơ đồ thực thể quan hệ mở rộng (EER) thông qua các bài tập thực tế. Ví dụ về hệ thống bảo tàng nghệ thuật yêu cầu sinh viên xác định các thực thể như tác phẩm, tác giả, bộ sưu tập, triển lãm cùng các thuộc tính và mối quan hệ tương ứng. Các giả định thiết kế cần được trình bày rõ ràng, giải thích lý do lựa chọn kiểu thực thể mạnh hay yếu, xác định ràng buộc min-max cho mỗi quan hệ tham gia.

3.2. Các dạng chuẩn hóa và điều kiện phân tách không mất mát

Các dạng chuẩn hóa từ 1NF, 2NF, 3NF đến BCNF được trình bày trong giáo trình với điều kiện xác định cụ thể cho từng dạng. Quá trình chuẩn hóa loại bỏ các phụ thuộc một phần và phụ thuộc bắc cầu để đảm bảo cơ sở dữ liệu không gặp vấn đề dư thừa hay bất thường. Điều kiện phân tách không mất mát dựa trên khái niệm bao đóng và phép chiếu được giải thích chi tiết, giúp sinh viên hiểu cách phân tách quan hệ thành các quan hệ con mà không làm mất thông tin.

IV. Ứng dụng thực tế và thực hành truy vấn SQL trong giáo trình

Phần ứng dụng thực tế trong giáo trình tập trung vào kỹ năng viết truy vấn dữ liệu bằng đại số quan hệ và ngôn ngữ SQL. Các bài tập yêu cầu sinh viên thực hiện truy vấn trên cơ sở dữ liệu mô tả hệ thống đại học với các quan hệ DAIHOC, KHOA, SINHVIEN. Các câu hỏi truy vấn đa dạng từ đơn giản như tìm trường có môn Tin học, danh sách sinh viên ở Huế đến phức tạp như tổng hợp kết quả thi theo trường, tính phần trăm trúng tuyển. Giáo trình cũng hướng dẫn sử dụng các phép toán đại số quan hệ như phép chọn, phép chiếu, phép kết tự nhiên và phép kết ngoài. Phần thực hành yêu cầu sinh viên triển khai các câu lệnh SQL trên hệ quản trị cơ sở dữ liệu cụ thể như FoxPro, Access hoặc SQL Server. Các bài tập về nhà cung cấp và mặt hàng giúp rèn luyện kỹ năng viết truy vấn lồng nhau với các toán tử EXISTS, NOT EXISTS và tập hợp. Việc kết hợp lý thuyết với thực hành giúp sinh viên có cái nhìn toàn diện về ứng dụng cơ sở dữ liệu trong quản lý thông tin thực tế.

4.1. Thực hành đại số quan hệ và câu lệnh SQL cơ bản

Giáo trình cung cấp hệ thống bài tập thực hành viết truy vấn bằng đại số quan hệ và SQL. Các phép toán cơ bản như chọn sigma, chiếu pi, kết tự nhiên và hợp được áp dụng trong nhiều tình huống khác nhau. Câu lệnh SQL với SELECT, WHERE, GROUP BY, HAVING và các hàm tổng hợp được hướng dẫn chi tiết. Sinh viên được yêu cầu thực hiện truy vấn lồng nhau sử dụng toán tử IN, EXISTS để giải quyết bài toán phức tạp về nhà cung cấp và mặt hàng.

4.2. Triển khai trên hệ quản trị cơ sở dữ liệu thực tế

Phần triển khai thực tế yêu cầu sinh viên sử dụng hệ quản trị cơ sở dữ liệu như FoxPro, Access hoặc SQL Server để chạy các câu lệnh SQL đã thiết kế. Việc thực hành trên phần mềm cụ thể giúp sinh viên hiểu rõ cách hệ quản trị xử lý truy vấn, quản lý dữ liệu và đảm bảo tính toàn vẹn. Giáo trình khuyến khích sinh viên tự xây dựng cơ sở dữ liệu mẫu và kiểm chứng kết quả truy vấn lý thuyết với kết quả thực tế thu được.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Nhập môn Cơ sở dữ liệu được biên soạn bởi tác giả Nguyễn Thế Dũng, giảng viên Khoa Tin học thuộc Trường Đại học Sư phạm – Đại học Huế (hoàn thành tháng 7 năm 2011). Đây là tài liệu học tập phục vụ trực tiếp cho học phần "Nhập môn cơ sở dữ liệu" – môn học cơ sở ngành bắt buộc trong chương trình đào tạo Cử nhân Sư phạm Tin học và Công nghệ thông tin bậc Đại học.

Mục tiêu học tập của giáo trình là trang bị cho người học hệ thống khái niệm chuẩn tắc về hệ cơ sở dữ liệu (CSDL), nguyên lý vận hành của hệ quản trị cơ sở dữ liệu (DBMS), kỹ năng mô hình hóa dữ liệu từ thực tế thông qua mô hình thực thể liên kết (E/R và EER), thành thạo thao tác đại số quan hệ và ngôn ngữ truy vấn có cấu trúc SQL. Đồng thời, giáo trình xây dựng tư duy phân tích hình thức thông qua lý thuyết thiết kế cơ sở dữ liệu quan hệ, giúp người học nhận diện và xử lý các dị thường dữ liệu thông qua kỹ thuật phân tách và chuẩn hóa lược đồ.

Giáo trình được cấu trúc thành 9 chương, tiếp cận từ kiến trúc hệ thống tổng quan đến các mô hình dữ liệu khái niệm, mô hình quan hệ, ngôn ngữ thao tác và đi sâu vào lý thuyết toán học hình thức về thiết kế dữ liệu.

Điểm đặc sắc của giáo trình nằm ở cách phân tách cấu trúc lý thuyết thiết kế cơ sở dữ liệu quan hệ. Thay vì gộp toàn bộ các khái niệm phụ thuộc hàm, khóa, phân tách và chuẩn hóa vào một chương duy nhất gây quá tải nội dung, tác giả đã chia thành 3 chương độc lập: Chương 6 (Phụ thuộc hàm và Khóa), Chương 7 (Lý thuyết phân tách) và Chương 8 (Chuẩn hoá). Cách tiếp cận này tạo tiền đề phương pháp luận rõ ràng, hỗ trợ sinh viên mở rộng nghiên cứu sang lĩnh vực cơ sở dữ liệu phân tán.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình gồm 9 chương, được phát triển theo tiến trình logic từ trừu tượng hóa mức quan niệm đến hiện thực hóa mức vật lý và lý thuyết thiết kế chuẩn tắc:

• Chương 1: Khái quát về các hệ cơ sở dữ liệu: Phân tích sự hạn chế của các hệ thống xử lý tệp truyền thống (dư thừa, không nhất quán, cô lập dữ liệu, bất thường khi truy cập tương tranh); định nghĩa CSDL và DBMS; kiến trúc 3 mức ANSI/SPARC (mức vật lý, mức logic, mức khung nhìn); hai mức độc lập dữ liệu (vật lý và logic); các thành phần xử lý truy vấn và quản trị lưu trữ của DBMS; các kiến trúc đa người dùng gồm hệ xử lý từ xa (Teleprocessing), máy chủ - tệp (File-Server), máy khách - máy chủ (Client-Server), hệ song song và hệ phân tán; phân loại 4 vai trò con người trong hệ CSDL (DBA, người thiết kế CSDL logic/vật lý, lập trình viên ứng dụng, người dùng đầu cuối).
• Chương 2: Mô hình cơ sở dữ liệu: Trình bày quy trình thiết kế 4 giai đoạn (phân tích yêu cầu, thiết kế khái niệm, thiết kế logic, thiết kế vật lý); mô hình thực thể liên kết (E/R) với các khái niệm thực thể, tập thực thể, phân loại thuộc tính (đơn/gộp, đơn trị/đa trị, cơ sở/dẫn xuất), khóa; các loại liên kết (nhị phân, tam phân, đệ quy) và ràng buộc tỷ lệ lực lượng; mô hình thực thể mở rộng (EER) với khái niệm chuyên biệt hóa (CBH), tổng quát hóa (TQH), kiểu hợp/phạm trù; giới thiệu cấu trúc mô hình mạng và mô hình phân cấp cùng các kiểu bản ghi ảo.
• Chương 3: Mô hình cơ sở dữ liệu quan hệ: Xây dựng quan niệm quan hệ trên nền tảng lý thuyết tập hợp; định nghĩa lược đồ quan hệ (LDQH), bộ dữ liệu, miền giá trị, khóa chính và khóa ngoại; thuật toán chuyển đổi từ sơ đồ ER sang lược đồ quan hệ; hệ thống phép toán đại số quan hệ gồm các phép toán tập hợp (hợp, giao, trừ, tích Descartes), phép trích rút (chọn $\sigma$, chiếu $\pi$), phép kết hợp (kết nối tự nhiên, kết nối có điều kiện $\theta$, chia $\div$) và chứng minh tính đầy đủ của đại số quan hệ.
• Chương 4: Ngôn ngữ cơ sở dữ liệu: Cú pháp ngôn ngữ SQL chuẩn; ngôn ngữ thao tác dữ liệu (DML) với mệnh đề SELECT - FROM - WHERE, các phép nối bảng, hàm gộp, thống kê với GROUP BY, HAVING, COMPUTE BY, các lệnh INSERT, UPDATE, DELETE; ngôn ngữ định nghĩa dữ liệu (DDL) với CREATE TABLE, ALTER TABLE, DROP TABLE; quản lý khung nhìn (CREATE VIEW) và quy tắc cập nhật dữ liệu qua View; cơ chế an toàn và bảo mật với lệnh GRANT, REVOKE, các tùy chọn WITH GRANT OPTION, CASCADE, GRANT OPTION FOR; mô hình mã hóa mức ứng dụng sử dụng Proxy Database và View.
• Chương 5: Ràng buộc toàn vẹn: Định nghĩa các yếu tố của ràng buộc toàn vẹn (bối cảnh, điều kiện, tầm ảnh hưởng); phân loại ràng buộc toàn vẹn trên một quan hệ và liên quan hệ; cú pháp cài đặt ràng buộc trong SQL thông qua PRIMARY KEY, UNIQUE, CHECK, FOREIGN KEY đi kèm các tùy chọn xử lý tham chiếu (CASCADE, SET NULL, SET DEFAULT, NO ACTION).
• Chương 6: Phụ thuộc hàm và Khóa: Nhận diện các bất thường (anomalies) khi chèn, xóa, cập nhật; định nghĩa hình thức phụ thuộc hàm (PTH); hệ tiên đề Armstrong (luật phản xạ, tăng trưởng, bắc cầu và các luật dẫn xuất); thuật toán tính bao đóng thuộc tính $X^+$; bài toán thành viên; các loại phủ phụ thuộc hàm (phủ thu gọn, phủ tối thiểu); định lý Lucchesi - Osborn và thuật toán tìm tất cả khóa của lược đồ quan hệ.
• Chương 7: Lý thuyết phân tách: Khái niệm phân tách lược đồ quan hệ; điều kiện và thuật toán kiểm tra phép phân tách có kết nối không tổn thất thông tin (Lossless-Join); điều kiện và thuật toán kiểm tra phép phân tách bảo toàn tập phụ thuộc hàm (Dependency-Preserving).
• Chương 8: Chuẩn hoá: Định nghĩa và tiêu chuẩn của các dạng chuẩn 1NF, 2NF, 3NF và dạng chuẩn Boyce-Codd (BCNF); các thuật toán phân rã lược đồ về 3NF bảo toàn phụ thuộc hàm và không mất thông tin; thuật toán phân tách về BCNF; phân tích các hệ quả khi phân rã BCNF tùy tiện.
• Chương 9: Phụ thuộc đa trị và Phụ thuộc kết nối: Mở rộng lý thuyết thiết kế cho phụ thuộc phi hàm; định nghĩa phụ thuộc đa trị (MVD - MultiValued Dependency); hệ tiên đề và các luật suy dẫn cho MVD; bao đóng và cơ sở phụ thuộc; dạng chuẩn 4 (4NF); định nghĩa phụ thuộc kết nối (JD - Join Dependency) và dạng chuẩn 5 (5NF/PJNF); tổng hợp sơ đồ phân cấp mối liên hệ giữa các dạng chuẩn từ 1NF đến 5NF.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập nền tảng lý thuyết thông qua 3 trụ cột khoa học:

1. Lý thuyết tập hợp và đại số toán học: Mô hình dữ liệu quan hệ được xây dựng chặt chẽ trên khái niệm tích Descartes của các miền giá trị, quan hệ là tập con của tích này; ngôn ngữ hỏi được hình thức hóa qua hệ đại số quan hệ đóng với các toán tử chuẩn xác.
2. Hệ tiên đề hình thức: Xây dựng hệ tiên đề Armstrong cho phụ thuộc hàm và hệ tiên đề cho phụ thuộc đa trị. Đây là công cụ suy diễn toán học chứng minh tính đúng đắn của các bao đóng, phủ tối thiểu và xác định tập khóa.
3. Khung kiến trúc 3 mức ANSI/SPARC: Khái quát hóa quá trình quản trị thông tin thành mức vật lý, mức logic và mức khung nhìn; từ đó định hình nguyên lý độc lập dữ liệu vật lý và logic, giải quyết triệt để bài toán phụ thuộc dữ liệu của các hệ thống tệp tin cổ điển.

Kỹ năng phát triển

Thông qua nội dung các chương mục, giáo trình rèn luyện 3 nhóm kỹ năng cho người học:

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Viết thành thạo các câu lệnh DDL để khởi tạo cấu trúc bảng, khóa chính, khóa ngoại, chỉ mục, ràng buộc miền giá trị CHECK; viết câu truy vấn DML phức tạp (ghép nối bảng nhiều cấp, gom nhóm GROUP BY, lọc nhóm HAVING, tính toán COMPUTE BY); cấu hình phân quyền người dùng (GRANT/REVOKE) và tạo các khung nhìn View phục vụ bảo mật.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Phân tích bài toán quản lý thực tế để trích xuất các tập thực thể, thuộc tính đơn/gộp, mối kết hợp nhị phân/tam phân/đệ quy; phân tích tập phụ thuộc hàm $F$, tính bao đóng thuộc tính $X^+$, xác định các khóa dự tuyển và nhận diện bậc dạng chuẩn hiện tại của một lược đồ quan hệ.
• Kỹ năng thực hành thiết kế (Practical competencies): Thực hiện quy trình chuyển đổi chuẩn tắc từ sơ đồ ER/EER sang lược đồ quan hệ; thực hiện thuật toán phân tách lược đồ quan hệ đạt dạng chuẩn 3NF và BCNF đảm bảo tính kết nối không tổn thất và bảo toàn phụ thuộc hàm.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Phương pháp tiếp cận sư phạm (Pedagogical approach)

Giáo trình áp dụng phương pháp tiếp cận diễn dịch kết hợp quy nạp, đi từ hiện tượng thực tế đến mô hình hóa trừu tượng, sau đó quay lại cài đặt cụ thể:

• Bắt đầu từ việc phân tích những bất cập cụ thể của hệ thống xử lý tệp truyền thống (dư thừa, xung đột cập nhật, thiếu bảo mật) để dẫn nhập nhu cầu hình thành hệ CSDL.
• Chuyển hóa các bài toán quản lý thực tế sang mô hình khái niệm (ER/EER), tiếp tục quy chiếu sang mô hình quan hệ toán học, và cuối cùng hiện thực hóa bằng mã lệnh SQL.
• Sử dụng lý thuyết hình thức (hệ tiên đề, thuật toán) để giải quyết triệt để các bài toán tối ưu hóa thiết kế lược đồ.

Bài tập và bài toán tình huống (Case studies)

Hệ thống bài tập trong giáo trình được xây dựng gắn liền với các tình huống quản trị dữ liệu thực tế:

• Tình huống quản lý công ty: Khảo sát mối quan hệ giữa phòng ban, nhân viên, người phụ thuộc, dự án và số giờ tham gia để hướng dẫn xây dựng mô hình ER, EER (chuyên biệt hóa nhân viên quản lý, kỹ thuật).
• Tình huống quản lý đào tạo và thi cử: Khảo sát dữ liệu sinh viên, lớp học, môn học, điểm thi (SINHVIEN, LOP, MONHOC, DIEMTHI) để thực hành khai báo ràng buộc khóa chính kép, khóa ngoại với các quy tắc ON DELETE CASCADE, ON UPDATE CASCADE, cũng như truy vấn thống kê điểm trúng tuyển.
• Tình huống cung ứng hàng hóa: Khảo sát các lược đồ quan hệ nhà cung cấp CC(MSNCC, TEN, DCCC) và mặt hàng MH(MSNCC, MSMH, SL) nhằm rèn luyện tư duy đại số quan hệ và viết câu truy vấn SQL lồng nhau.

Phương pháp đánh giá và kiểm tra (Assessment methods)

Việc đánh giá kết quả học tập được thiết kế qua hai phần tương ứng trong từng chương:

• Đánh giá lý thuyết: Trả lời các câu hỏi ôn tập cuối chương về định nghĩa khái niệm, phân biệt các mức kiến trúc, giải thích các hiện tượng dị thường dữ liệu, chứng minh các hệ quả từ hệ tiên đề Armstrong.
• Đánh giá thực hành & giải thuật: Thực hiện các bài toán xác định khóa bằng thuật toán Lucchesi - Osborn, thuật toán phân rã BCNF, giải các bài toán truy vấn bằng cả hai công cụ: biểu thức đại số quan hệ và câu lệnh SQL.

Hướng dẫn tự học (Self-study guidelines)

• Người học cần đọc kỹ phần tóm tắt ở cuối mỗi chương để nắm vững các định nghĩa cốt lõi.
• Thực hiện tuần tự các câu hỏi ôn tập trước khi bước vào giải các bài tập tính toán hình thức.
• Cài đặt và thực thi các câu lệnh SQL mẫu trong giáo trình trên các hệ quản trị CSDL cụ thể như Microsoft SQL Server, Oracle, DB2, Microsoft Access hoặc FoxPro để kiểm chứng kết quả thực thi truy vấn và hoạt động của các ràng buộc toàn vẹn.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Phân tách hệ thống lý thuyết thiết kế

Khác với đa số tài liệu cơ sở dữ liệu cùng thời kỳ thường gộp chung lý thuyết thiết kế quan hệ thành một chương lớn duy nhất, giáo trình tách bạch thành 3 học phần kiến thức có tính kế thừa:

• Chương 6: Nghiên cứu bản chất phụ thuộc hàm và các giải thuật tìm khóa.
• Chương 7: Xây dựng lý thuyết phân tách độc lập (kết nối không tổn thất và bảo toàn phụ thuộc).
• Chương 8: Đi sâu vào kỹ thuật chuẩn hóa 1NF, 2NF, 3NF, BCNF.

Sự phân tách này giúp sinh viên nắm vững nguyên lý phân tách trước khi áp dụng vào chuẩn hóa, tạo nền tảng tư duy trực tiếp cho môn học Cơ sở dữ liệu phân tán khi xử lý bài toán phân mảnh dữ liệu ngang và dọc.

Mở rộng dạng chuẩn bậc cao

Giáo trình dành trọn vẹn Chương 9 để khảo sát các dạng chuẩn nâng cao vượt trên BCNF:

• Khảo sát chi tiết lý thuyết phụ thuộc đa trị (MVD) và Dạng chuẩn 4 (4NF).
• Khảo sát phụ thuộc kết nối (Join Dependency - JD) và Dạng chuẩn 5 (5NF/PJNF), kèm theo hệ tiên đề mở rộng và cơ sở phụ thuộc. Nội dung này cung cấp đầy đủ bức tranh lý thuyết về chuẩn hóa dữ liệu quan hệ cho các hệ thống phức tạp.

Tích hợp mô hình bảo mật và mã hóa mức ứng dụng

Bên cạnh các cơ chế phân quyền chuẩn của SQL (GRANT/REVOKE), giáo trình cập nhật nội dung kiến trúc an ninh thông tin:

• Phân tích ưu nhược điểm của các giải pháp mã hóa mức tập tin so với mã hóa mức ứng dụng dựa trên vai trò (RBAC - Role Based Access Control).
• Xây dựng mô hình kiến trúc bảo mật trung gian: Sử dụng tầng cơ sở dữ liệu trung gian (Proxy Database) kết hợp cùng hệ thống bảng ảo (View) và các hàm giải mã/mã hóa (Stored Procedure, Trigger), cho phép mã hóa mức cột/hàng mà không làm thay đổi kiến trúc các ứng dụng hiện hữu.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Nhóm đối tượng	Yêu cầu tiên quyết / Cách thức sử dụng
Sinh viên Đại học ngành CNTT & Sư phạm Tin học	- Đối tượng chính: Sinh viên năm thứ 2 hoặc năm thứ 3. - Yêu cầu tiên quyết: Nhập môn lập trình, Cấu trúc dữ liệu và giải thuật, Toán rời rạc (lý thuyết tập hợp, quan hệ, đại số Boole). - Mục tiêu: Học phần bắt buộc, hoàn thành khối kiến thức cơ sở ngành.
Giảng viên bộ môn Cơ sở dữ liệu	- Sử dụng làm khung đề cương chuẩn cho học phần Nhập môn cơ sở dữ liệu. - Tham khảo hệ thống ví dụ, sơ đồ kiến trúc và ngân hàng bài tập cuối mỗi chương để biên soạn đề thi, đề kiểm tra định kỳ và bài tập lớn.
Lập trình viên & Kỹ sư phần mềm	- Sử dụng làm tài liệu tham khảo để tra cứu cú pháp chuẩn SQL (DDL, DML, quản lý quyền). - Nắm vững nguyên lý chuẩn hóa dữ liệu từ 1NF đến BCNF nhằm thiết kế lược đồ bảng tối ưu, hạn chế tối đa dư thừa dữ liệu trong các dự án thực tế.
Học viên cao học & Người nghiên cứu	- Sử dụng Chương 6, 7, 8, 9 làm tài liệu cơ sở lý thuyết toán học hình thức phục vụ nghiên cứu chuyên sâu về tối ưu hóa truy vấn, cơ sở dữ liệu phân tán và an toàn cơ sở dữ liệu.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được biên soạn phục vụ giảng dạy và học tập học phần Nhập môn cơ sở dữ liệu cho sinh viên ngành Công nghệ thông tin và Sư phạm Tin học bậc Đại học, đồng thời là tài liệu tham khảo cho giảng viên, lập trình viên và người tự học cần hệ thống hóa kiến thức cơ sở dữ liệu từ mức khái niệm đến mô hình quan hệ toán học.

2. Cần kiến thức nền nào để học giáo trình này?

Người học cần trang bị kiến thức về:

• Lập trình căn bản (hiểu về cấu trúc dữ liệu bản ghi, mảng, con trỏ).
• Cấu trúc dữ liệu và giải thuật (hiểu về tổ chức tệp, cây chỉ mục, bảng băm).
• Toán rời rạc (nắm vững lý thuyết tập hợp, quan hệ, tích Descartes, hàm và logic mệnh đề).

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các tài liệu CSDL khác là gì?

Giáo trình phân chia lý thuyết thiết kế cơ sở dữ liệu quan hệ thành 3 chương riêng biệt (Chương 6: Phụ thuộc hàm & Khóa, Chương 7: Lý thuyết phân tách, Chương 8: Chuẩn hóa) thay vì dồn vào một chương duy nhất. Ngoài ra, sách bao phủ trọn vẹn các dạng chuẩn bậc cao (4NF, 5NF) và trình bày mô hình kiến trúc mã hóa bảo mật thông qua tầng Proxy Database và View.

4. Làm sao để tự học hiệu quả với giáo trình này?

• Học lý thuyết theo từng chương, nắm chắc các khái niệm qua phần Tóm tắt chương.
• Vẽ lại các sơ đồ ERD cho các bài toán tình huống trước khi so sánh với lược đồ quan hệ.
• Tự giải quyết toàn bộ bài tập giải thuật (tìm khóa, kiểm tra phân tách kết nối không tổn thất, chuẩn hóa) và đối chiếu với hệ tiên đề.
• Cài đặt một hệ DBMS cụ thể (như MS SQL Server hoặc Oracle) để thực thi toàn bộ các câu lệnh mẫu DDL, DML, tạo View và phân quyền.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo giáo trình không?

Theo định hướng biên soạn của tác giả, hệ thống tài liệu hỗ trợ đi kèm bao gồm:

• Sách hướng dẫn trả lời câu hỏi và bài tập chuyên đề.
• Giáo trình điện tử tương ứng.
• Hệ thống slide bài giảng cho từng chương.
• Ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm.
• Các module phần mềm hỗ trợ thiết kế cơ sở dữ liệu và mô phỏng câu truy vấn.

---

Kết luận

Giáo trình Nhập môn Cơ sở dữ liệu của tác giả Nguyễn Thế Dũng cung cấp một hệ thống tri thức hoàn chỉnh, chuẩn xác về công nghệ và lý thuyết cơ sở dữ liệu quan hệ. Nội dung sách cân bằng chặt chẽ giữa tính ứng dụng thực tiễn trong thao tác ngôn ngữ SQL với tính chuẩn mực của lý thuyết toán học hình thức trong thiết kế và chuẩn hóa dữ liệu.

Lộ trình học tập đề xuất:

1. Giai đoạn 1 (Nền tảng & Khái niệm): Nghiên cứu Chương 1 và Chương 2 để nắm vững kiến trúc 3 mức và kỹ thuật mô hình hóa dữ liệu (ER/EER).
2. Giai đoạn 2 (Hiện thực hóa & Thao tác): Nghiên cứu Chương 3, 4, 5 để thành thạo đại số quan hệ, cú pháp SQL và thiết lập các ràng buộc toàn vẹn trên hệ quản trị CSDL.
3. Giai đoạn 3 (Thiết kế chuẩn tắc & Lý thuyết nâng cao): Nghiên cứu Chương 6, 7, 8, 9 để làm chủ các giải thuật xác định khóa, phân tách lược đồ và chuẩn hóa từ 1NF đến 5NF.

Người học nên khai thác Bảng đối chiếu thuật ngữ Việt - Anh, Danh mục từ viết tắt được cung cấp ở đầu tài liệu và thực hành đầy đủ hệ thống bài tập cuối mỗi chương nhằm hoàn thiện năng lực thiết kế và quản trị cơ sở dữ liệu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Khái quát vê các hệ cơ sở đữ liệu. Mô hình cơ sở dữ liệu. Mô hình cơ sở dữ liệu quan hệ.

Ngôn ngữ cơ sở dữ liệu. Nàng buộc toàn vẹn. Phụ thuộc hàm và Khoá Chương 7. Phụ thuộc đa trỊ.

Có một chút đặc biệt trong giáo trình, đó là: Không như trong một số tài liệu về môn hệ cơ sở đữ liệu khác, thường trình bày các vấn đề liên quan đến phụ thuộc hàm, khoá, phân tách và chuân hoá. thành lý thuyết thiết kế cơ sở đữ liệu quan hệ, như vậy chương này sẽ rất quá dài hay phái phân chia thành một phần tách biệt. Ở đây chúng tôi chia các vẫn đề về lý thuyết thiết kế nói trên thành 3 chương, gồm Chương 6. Phụ thuộc hàm và Khoá, Chương 7.

Lý thuyết phân tách và Chương 8. Chuẩn hoá, dé van đề được rõ ràng hơn. Tách riêng vấn đề phân tách và chuẩn hóa, theo chúng tôi sẽ giúp ta có cái nhìn tốt trong khi nghiên cứu cơ sở đữ liệu phân tán. Giáo trình là kết quả của nhiều niên khoá dạy bộ môn này, có thể xem như là một tài liệu trong học tập cho các sinh viên học ngành Công nghệ thông tin, cũng như sách tham khảo cho các bạn đọc khác.

Do hạn chế về thời gian cũng như trình độ, nên giáo trình chắc chắn có nhiều sai sót. Chúng tôi rất mong sự chỉ bảo của các bạn đọc, nhằm nâng cao chất lượng của giáo trình. Trong quá trình biên soạn giáo trình này, chúng tôi có tham khảo một số tài liệu của một số tác giá khác, nhằm mang lại những kiến thức phong phú, hay nhất cho sinh viên, nhưng có thể chưa kịp liên hệ được với chính các tác giả ấy. Mong các Thay, cô vì sự học của các sinh viên mả niệm tình bỏ quá.

Tác giả chân thành cám ơn Th.S Nguyễn Đức Nhuận, TS. Hoàng Quang và TS Hoàng Lan Giao đã cho nhiều ý kiến đóng góp quý giá, cũng như đã tận tỉnh sửa chữa bản thảo cho giáo trình, chúng tôi cũng gửi lời cảm ơn đến rất nhiều bạn sinh viên đã giúp chúng tôi đánh máy giáo trình, ghi chép bài vở đầy đủ, sưu tầm để thi, bài tập mà thời điểm trước 2006 còn rất thiếu, làm cơ sở cho chúng tôi viết giáo trình này. Tác giả gửi lời cảm ơn đến anh Dương Phương Hùng là cựu sinh viên của Khoa Tin học — DHSP Huế khóa 1996 — 2000, từ năm 1999 đã bước đầu đánh máy cho bản thảo cuốn giáo trình này, cho đến hôm nay tác giả mới hoàn thành được bước đầu, nhằm đáp lại sự giúp đỡ ấy của các Thây cô, anh chị em sinh viên và đặc biệt là anh Dương Phương Hùng. Huế - 7/2011 Nguyễn Thế Dũng Khoa Tìn học - ĐHSP Huế DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TAT CSDL Cơ sở dữ liệu QTCSDL Quản trị cơ sở dữ liệu DBMS Hệ quản trị cơ sở dữ liệu DM Hệ quản trị dữ liệu E/R Thực thể liên kết/quan hệ thực thể CBH Chuyên biệt hóa TQH Tổng quát hóa PTH Phụ thuộc hàm LDQH Lược đồ quan hệ RBTV Ràng buộc toàn vẹn BANG DOI CHIEU THUẬT NGỮ VIỆT - ANH Cơ sở dữ liệu Hệ Quản trị cơ sở dữ liệu Hệ quản trị dữ liệu Thực thể liên kết/quan hệ thực thể Sơ đồ mồi quan hệ thực thé Phụ thuộc hàm Lược đồ quan hệ Khóa Khóa ngoại Siêu khóa Khóa dự tuyển Rang buộc toàn vẹn Dạng chuẩn Dư thừa dữ liệu Bản ghi ảo Bat thường khi chèn/xóa/cập nhật bộ Database Database Management System Data Management.

Entity Relationship Entity Relationship Diagram Function Dependency Relation Schema Key Foreign key Supper Key Candidate key Integrity constraint Dang chuan Redundant Information Spurious tuples Insertion/delete/udate Anomalies Mục lục DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮTT.-se°52S2+seteE+eeeeorkkersrrkxke 5 BANG DOI CHIẾU THUẬT NGỮ VIỆT — ANH. KHÁI QUÁT VẺ CÁC HỆ CƠ SỞ DỮ LIỆU. Cơ sở đữ liệu là gì? Tại sao cần tới các hệ cơ sở đữ liệu?. Lược đỗ và thể hiện của CSDL.

Sự độc lập của dữ liệu. Những cách tiếp cận một CSDL. Hệ quản trị cơ sở dữ liệu (DBMS). Kiến trúc của một hệ quản trị cơ sở đữ liệu.

Sơ lược về các kiến trúc hệ quản trị CSDL đa người dùng. Vai trò của con người trong hệ CSDL. Nguoi quan tri CSD. Người thiét k6 CSDL ooo.

Người lập trình ứng dung. Người sử dụng đầu cuối.- 2-5 2 2122121221222 re Tóm tắt chương l.- 2 22 212212211211211211211221221212121212222 re Câu hỏi ôn tập và bài tập chương. MÔ HÌNH CƠ SỞ DỮ LIỆU .--- 5c ©ss° se csse 38 2. Mô hình dữ liệu khái niệm bậc cao và quá trình thiết kế CSDL.

Mô hình quan hệ thực thé (the entity-relationship model ) 2. Các khái niệm trong mô hình quan hệ thực "TẾ 2. Các mối quan hệ (liên kết). Sơ đồ môi quan hệ thực thé (Entity Relationship Diagram - ERD) 2.

Thuộc tính trên mối quan hỆ. Ràng buộc tham gla. Mỗi quan hệ tam phân. Mô hình quan hệ thực thể mở rộng (Enhanced Entity Relationship Model — EER) ooocccccscccssssesessssvessssvessssvevessvevssssesessvessssvesessvessssvsesssvessssieessivesssiesssseesssseeeen 2.

Chuyén biét hoa (CBH) va tong quat hoa (TQH) 2. Cac loai rang budc trén su chuyén biệt và tông quát hóa. Chuyên biệt (tông quát) phân câp và lưới. Kiểu hợp - phạm trù 2.

Mô hình đữ liệu mạng (network data model) 2. Nhận dạng bản 8Ï1. Biểu diễn các tập thực thể trong mô hình mang. Biểu diễn các mối h0.

Mô hình dữ liệu phân cấp. Chuyển đổi mô hình mạng thành mô hình phân cấp. Một số vấn đề thường gặp trong mô hình phân cấp 2. Các kiểu bản ghi ảo (virtual record record).

Các kiểu ban ghi két hop (combined record type) Tóm tắt ChuUOMg 2 occ ccc cecccssesseessessessesesssessesressesssesresresitsstsssesreseesetsaseaseseesees Cau hoi 6n tap chuong 2 Bài tập chương 2. cài Chương 3. MÔ HÌNH CƠ SỞ DỮ LIỆU QUAN HỆ,. Mô hình dữ liệu quan hệ.

Nhìn nhận quan hệ trên quan điểm lý thuyêt tập hợp. Lược đô quan hỆ. Ràng buộc toàn vẹn. Tham chiếu và khái niệm khóa ngoại (Foreign key).

Chuyển đổi từ sơ đồ thực thể - quan hệ (ERD) sang lược đồ quan hệ. Khóa chung và bộ khuyết. Các phép toán trên mô hình dữ liệu quan hệ. Các phép toán trên tập hợp.

Các phép toán nhằm rút trích một phần của quan hệ. Các phép toán kết hợp các quan hệ 3. Một số phép toán khác. Tính đầy đủ của các phép toán.

Đại số quan hệ như là ngôn ngữ hỏi Tóm tắt chương 3.-- 5s 5c: Câu hỏi ôn tập chương 3 " Bài tập chương 3. NGÔN NGỮ CƠ SỞ DỮ LIỆU. Sơ lược về ngôn ngữ SQL. Ngôn ngữ thao tác dữ liệu.

Truy xuất dữ liệu với câu lệnh SELECT 4. Các loại phép nối. Thống kê dữ liệu với GROUP BY va HAVING. Thống kê dữ liệu với COMPUTE.

Bổ sung, cập nhật và xoá đữ liệu. Ngôn ngữ định nghĩa dữ liệu. Tạo bảng đữ liệu. Sửa đối định nghĩa bảng.

Khả năng bao mật cơ sở dữ liệu trong SQL. Cấp phát quyển ve 4. Thu Oi Quy6t. coco ccc ccccccccssessessessesssessessesssaressesiessesressessesiteasenetteeseess 4.

Xây dựng mô hình mã hóa mức ứng dụng nhờ khung nhìn để báo mật đữ 0. 175 Tóm tắt chương 4.- 2222 2112212212121121121212122222121 212122 rg 176 Câu hỏi ôn tập và bài tập chương 4. S222 122121111121121121121 1E Erreg 177 Chương 5. RẰNG BUỘC TOÀN VEN „181 5.

Định nghĩa ràng buộc toàn vẹn. Cac yếu tố của ràng buộc toàn vẹn. 212 1211 Hà Hà Hà nà re 182 5. Tầm ảnh hưởng.

Phân loại ràng buộc toản vẹn. Rang buộc toàn vẹn có bối cảnh là một quan hỆ. Ràng buộc toàn vẹn có bối cảnh gồm nhiều mối quan hệ. Cài đặt ràng buộc toàn vẹn với SQL " Tóm tắt chương 5.

1 SE 2E 1121122221 121221 222gr yeu Câu hỏi ôn tập và bài tập chương 5. ng Hà Hà Hà Hà Hà Hà Hà no na CHƯƠNG 6. PHU THUQC HAM VA KHÓA. Cac van dé thường gặp trong thiết kế cơ sở dữ liệu quan hệ.

Phụ thuộc hàm. 2 0 0022221111222 1n n ng KH kh kh yêu 6. Hé tién dé Armstrong sẻ L2. Bao đóng của tập thuộc tính.

2112112111111 112 Hy HH nà re 205 6. Bài toán thành viên. Phủ phụ thuộc hàm. Phủ thu gọn tự nhiên.

Phủ thu gọn. Phủ tối tiỂu. Một số phụ thuộc dữ liệu mở rộng từ phụ thuộc hàm. Khóa của lược đồ quan hệ.

Một số tính chất của khóa. Dinh ly Luccheisi - Osborn va bai toan tim moi khoá của lược đô quan hệ Bai tap chuong 6 CHƯƠNG 7. Phân tách có kết nối không tốn thất (không mắt thông tin). Phân tách bảo toàn phụ thuộc dữ liệu.

Thuật toán kiểm tra phép tách bảo toàn phụ thuộc hàm Bài tập chương 7.1 Một số định nghĩa và khái niệm liên quan. Cac dạng CHUAN ooo cc ccececcccceceseecscecevsesveveveveseseseavsvavsvevereseseavavevsveveveveveresees 8. Phân tách BCNE. Cac van dé nay sinh khi phan ra BCNF tuy tién va mét số nhắc nhở.

Một số bài toán liên quan đến khóa và các dạng chuẩn (xem [9]). 257 Bài tập chương 8. PHỤ THUỘC ĐA TRỊ VÀ PHỤ THUỘC KÉT NÓI. Phu thuộc hàm đa trị (MultiValued Dependency - MVD).

Một số định NIA eee ee ee ce ceeeteeteeeeeeeeeteeneeees. Hé tién dé cho phụ thuộc đa trị 9. Các luật suy dẫn và bỗ sung cho phụ thuộc đã trị. Một số tính chất sẻ 9.

Bao đóng của phụ thuộc hàm và phụ thuộc đa trị. Khái niệm cơ sở phụ thuỘCc.- c1 1211 1111111111 tà Hà Hà Hà nà na 272 9. Tính toán cơ sở phụ thuộc 9. Kết nối không mắt thông tin 9.

Phụ thuộc kết nối và đạng chuẩn 5 (SNF). Mối liên hệ giữa các dạng chuẩn ve Câu hỏi và bài tập chương ©. eee ett e ene tetnetsetetettenensee Tài liệu tham khảo. KHAI QUAT VE CAC HE CO SO DU LIEU Muc dich Khái quát các nguyên lý của hệ cơ sở dữ liệu (CSDI) gầm CSDI, hệ quản trị CSDL, con người và các trang thiết bị lưu trữ xử {ý dữ liệu.

Trình bày về quá trình quản lý đữ liệu bao gôm định nghĩa các cấu trúc lưu trữ thông tin, cung cấp các cơ chế cho việc thao tác thông tin, đâm bảo an toàn cho các sự có và tru) cập không được phép, đâm bảo các dị thường dữ liệu khi có nhiều người cùng chia sẻ dữ liệu. Kiến trúc 3 nức của một hệ CSDL nhằm thê hiện các mức trừu tượng dit liệu, giúp cho đa số người sử dụng tránh phải quan tâm đến chỉ tiết về lưn trữ và bao tri dit liéu. Ba muc thiét ké CSDL cing céc sản phẩm tương ứng là các lược đồ ngoài, lược đồ khái niệm, lược đô trong được trình bày, khái niệm độc lập đữ liệu cũng được đề cập. Các chức năng và thành phần chủ yếu của hệ quén tri CSDL (DBMS).

Vai trò và chức năng của con người trong mối quan hệ tương tác với hệ CSDL. Yêu cầu Hiểu và cho ví dụ mình họa các khái niệm cơ bản của hệ CSDI.