Giáo Trình Mô Đun Bảo Dưỡng và Sửa Chữa Cơ Cấu Phân Phối Khí Nghề Công Nghệ Ô Tô

Giáo trình mô đun bảo dưỡng và sửa chữa cơ cấu phân phối khí trong nghề công nghệ ô tô cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết cho học viên.

• Tác giả: KS. Phan Hưng Long
• Trường học: Trường Cao Đẳng Nghề Hà Nam
• Chuyên ngành: Công Nghệ Ô Tô
• Đề tài: Giáo Trình Bảo Dưỡng và Sửa Chữa Hệ Thống Phân Phối Khí Ô Tô
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nam

Mục lục chi tiết

• TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. Bài 1. NHẬN DẠNG, THÁO LẮP HỆ THỐNG PHÂN PHỐI KHÍ
• 1.1. Nhiệm vụ, yêu cầu, phân loại
• 1.1.1. Nhiệm vụ
• 1.1.2. Yêu cầu
• 1.1.3. Hệ thống phân phối khí dùng xu páp
• 1.1.4. Hệ thống phân phối khí loại ngăn kéo phân phối (van trượt)
• 1.1.5. Hệ thống phân phối khí loại kết hợp (vừa ngăn kéo vừa có xu páp)
• 1.2. Cấu tạo và nguyên lý hoạt động các loại hệ thống phân phối khí
• 1.2.1. Hệ thống phân phối khí dùng xu páp
• 1.2.1.1. Hệ thống phân phối khí loại xu páp đặt bên
• 1.2.1.2. Hệ thống phân phối khí loại xu páp treo
• 1.2.1.3. Hệ thống phân phối khí loại trục cam đặt trên nắp máy
• 1.2.1.3.1. Cơ cấu SOHC
• 1.2.1.3.2. Cơ cấu DOHC
• 1.2.2. Hệ thống phân phối khí dùng van trượt
• 1.2.3. Hệ thống phân phối khí hỗn hợp
• 1.3. Quy trình và yêu cầu kỹ thuật lắp hệ thống phân phối khí
• 1.3.1. Quy trình lắp
• 1.3.2. Yêu cầu kỹ thuật lắp hệ thống phân phối khí
• 1.4. Tháo, lắp hệ thống phân phối khí
• 1.4.1. Quy trình và yêu cầu kỹ thuật tháo hệ thống phân phối khí
• 1.4.1.1. Quy trình tháo
• 1.4.1.2. Yêu cầu kỹ thuật tháo hệ thống phân phối khí
• 1.5. Biểu đồ phân phối khí
• 1.5.1. Góc mở sớm, đóng muộn
• 1.5.2. Góc mở sớm, đóng muộn của một số động cơ
• 1.5.3. Biểu đồ phân phối khí (sơ đồ định thời xu páp)
• 1.6. Nội dung, yêu cầu về đánh giá
• 2. Bài 2. BẢO DƯỠNG HỆ THỐNG PHÂN PHỐI KHÍ
• 2.1. Mục đích, nội dung của bảo dưỡng

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Bảo Dưỡng và Sửa Chữa Hệ Thống Phân Phối Khí Ô Tô

Giáo trình "Bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống phân phối khí ô tô" được biên soạn nhằm cung cấp kiến thức cơ bản cho học sinh nghề Công nghệ ô tô. Nội dung giáo trình bao gồm các bài học từ nhận dạng, tháo lắp đến bảo dưỡng và sửa chữa các bộ phận của hệ thống phân phối khí. Mục tiêu là giúp học viên nắm vững lý thuyết và thực hành, từ đó nâng cao kỹ năng nghề nghiệp.

1.1. Mục tiêu của giáo trình

Giáo trình nhằm trang bị cho học viên kiến thức về cấu tạo, nguyên lý hoạt động và quy trình bảo dưỡng, sửa chữa hệ thống phân phối khí ô tô.

1.2. Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình phục vụ cho học sinh, sinh viên ngành Công nghệ ô tô và các giảng viên dạy nghề, giúp họ có tài liệu tham khảo hữu ích.

II. Vấn đề và Thách thức trong Bảo Dưỡng Hệ Thống Phân Phối Khí Ô Tô

Hệ thống phân phối khí ô tô đóng vai trò quan trọng trong quá trình hoạt động của động cơ. Tuy nhiên, việc bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống này gặp nhiều thách thức như độ phức tạp của cấu tạo và yêu cầu kỹ thuật cao. Các vấn đề thường gặp bao gồm hư hỏng xu páp, lò xo và trục cam.

2.1. Các vấn đề thường gặp

Hư hỏng trong hệ thống phân phối khí có thể dẫn đến hiệu suất động cơ giảm, tiêu tốn nhiên liệu nhiều hơn và gây ra tiếng ồn không mong muốn.

2.2. Thách thức trong sửa chữa

Việc sửa chữa đòi hỏi kỹ thuật viên phải có kiến thức sâu về cấu tạo và nguyên lý hoạt động của từng bộ phận trong hệ thống phân phối khí.

III. Phương pháp Bảo Dưỡng Hệ Thống Phân Phối Khí Ô Tô Hiệu Quả

Để bảo dưỡng hệ thống phân phối khí ô tô hiệu quả, cần thực hiện theo quy trình chuẩn và sử dụng các công cụ chuyên dụng. Việc kiểm tra định kỳ và bảo trì đúng cách sẽ giúp kéo dài tuổi thọ của hệ thống và đảm bảo hiệu suất động cơ.

3.1. Quy trình bảo dưỡng định kỳ

Quy trình bảo dưỡng bao gồm kiểm tra, làm sạch và thay thế các bộ phận hư hỏng, đảm bảo hệ thống hoạt động ổn định.

3.2. Công cụ và thiết bị cần thiết

Sử dụng các công cụ như panme, thước cặp và các dụng cụ tháo lắp chuyên dụng để thực hiện bảo dưỡng một cách chính xác và an toàn.

IV. Giải pháp Sửa Chữa Hệ Thống Phân Phối Khí Ô Tô

Sửa chữa hệ thống phân phối khí ô tô cần được thực hiện theo quy trình nghiêm ngặt. Việc xác định nguyên nhân hư hỏng và áp dụng các giải pháp sửa chữa phù hợp là rất quan trọng để đảm bảo hiệu suất động cơ.

4.1. Phân tích nguyên nhân hư hỏng

Nguyên nhân hư hỏng có thể do mòn, hỏng hóc hoặc lắp đặt không đúng cách. Cần phân tích kỹ lưỡng để đưa ra giải pháp sửa chữa hiệu quả.

4.2. Các phương pháp sửa chữa

Các phương pháp sửa chữa bao gồm thay thế các bộ phận hư hỏng, điều chỉnh khe hở và kiểm tra độ kín của các xu páp.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu trong Bảo Dưỡng Hệ Thống Phân Phối Khí

Việc áp dụng các kiến thức từ giáo trình vào thực tiễn giúp nâng cao kỹ năng cho học viên. Các nghiên cứu cho thấy rằng việc bảo dưỡng định kỳ có thể cải thiện hiệu suất động cơ và giảm thiểu hư hỏng.

5.1. Kết quả từ thực hành

Học viên sau khi thực hành bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống phân phối khí đã có thể nhận diện và khắc phục các vấn đề thường gặp một cách hiệu quả.

5.2. Ứng dụng công nghệ mới

Công nghệ mới trong bảo dưỡng ô tô giúp nâng cao hiệu quả và độ chính xác trong quá trình sửa chữa hệ thống phân phối khí.

VI. Kết luận và Tương lai của Giáo Trình Bảo Dưỡng Hệ Thống Phân Phối Khí Ô Tô

Giáo trình "Bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống phân phối khí ô tô" không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn giúp học viên thực hành kỹ năng cần thiết. Tương lai, giáo trình sẽ được cập nhật để phù hợp với sự phát triển của công nghệ ô tô.

6.1. Đánh giá hiệu quả giáo trình

Giáo trình đã nhận được phản hồi tích cực từ học viên và giảng viên, cho thấy tính ứng dụng cao trong thực tiễn.

6.2. Hướng phát triển trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu và cập nhật nội dung giáo trình để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của ngành công nghiệp ô tô.

Nội dung chính

TỔNG QUAN HỌC THUẬT VÀ NỘI DUNG GIÁO TRÌNH: BẢO DƯỠNG VÀ SỬA CHỮA CƠ CẤU PHÂN PHỐI KHÍ (MÃ MÔ ĐUN: MĐ 17)

---

Tổng quan về giáo trình (250-300 từ)

Giáo trình Mô đun: Bảo dưỡng và sửa chữa cơ cấu phân phối khí (Mã số: MĐ 17) là tài liệu đào tạo chuyên môn nghề bắt buộc thuộc chương trình đào tạo ngành Công nghệ ô tô ở trình độ Cao đẳng. Giáo trình được ban hành kèm theo Quyết định số 234/QĐ-CDN ngày 05 tháng 08 năm 2020 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Hà Nam. Công trình do tập thể tác giả biên soạn gồm KS. Phan Hưng Long (Chủ biên), ThS. Nguyễn Đình Hoàng (Đồng chủ biên), cùng các thành viên ThS. Nguyễn Thanh Tùng, KS. Trần Văn Thịnh, KS. Ninh Văn Hào và KS. Nguyễn Quang Hiển.

Về vị trí đào tạo, mô đun MĐ 17 được bố trí giảng dạy sau khi người học đã hoàn thành các môn học và mô đun cơ sở, bao gồm MH 07, MH 08, MH 09, MH 10, MH 11, MH 12 và MĐ 13, MĐ 14, MĐ 15, MĐ 16. Mục tiêu đào tạo của giáo trình nhằm cung cấp kiến thức toàn diện giúp người học trình bày được nhiệm vụ, yêu cầu, phân loại, cấu tạo và nguyên lý làm việc của các loại cơ cấu phân phối khí; phân tích hiện tượng, nguyên nhân sai hỏng; đồng thời rèn luyện kỹ năng tháo lắp, kiểm tra, bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống phân phối khí đúng quy trình kỹ thuật, đảm bảo độ chính xác và an toàn lao động.

Cấu trúc giáo trình được tổ chức thành 6 bài học chuyên đề và phần câu hỏi ôn tập, phân bổ trên 100 trang tài liệu. Cách tiếp cận của giáo trình đi từ việc nhận dạng tổng quan, nguyên lý chu trình phân phối khí, quy trình bảo dưỡng định kỳ đến phương pháp sửa chữa chi tiết từng cụm bộ phận, kết hợp chặt chẽ giữa cơ sở lý thuyết kỹ thuật và các bước thực hành trên các dòng động cơ cụ thể.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi (500-600 từ)

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình gồm 6 bài học chính được sắp xếp theo trình tự logic chuyên ngành:

• Bài 1. Nhận dạng, tháo lắp hệ thống phân phối khí (Mã bài: MĐ 17-01, Trang 6–18): Cung cấp nhiệm vụ, yêu cầu và phân loại hệ thống phân phối khí (loại xu páp đặt bên, xu páp treo, trục cam trên nắp máy SOHC và DOHC, loại van trượt trên động cơ hai kỳ, loại kết hợp). Phân tích cấu tạo, chu trình nạp - xả, biểu đồ pha phân phối khí (góc mở sớm, đóng muộn, góc trùng điệp của xu páp) với số liệu cụ thể của các động cơ Toyota 1ZZ-FE, 1TR-FE, 7KE (Zace), và khái niệm công nghệ VVT-i, VVTL-i. Trình bày quy trình chuẩn bị trang thiết bị đo kiểm (panme, đồng hồ so, căn lá) và các bước tháo, lắp an toàn (bao gồm lưu ý đối với xu páp rỗng chứa sodium làm mát).
• Bài 2. Bảo dưỡng hệ thống phân phối khí (Mã bài: MĐ 17-02, Trang 19–47): Trình bày mục đích và nội dung công tác bảo dưỡng; phân tích bản chất hiện tượng giãn nở nhiệt và khe hở nhiệt xu páp; các phương pháp điều chỉnh khe hở nhiệt (dùng vít điều chỉnh, thay đổi miếng đệm, thay thế con đội). Hướng dẫn quy trình thực hành theo phương pháp chậm (từng xi lanh theo thứ tự nổ) và phương pháp nhanh (quay 2 lần 360 độ); quy trình kiểm tra, bảo dưỡng thực tế trên xe Honda Civic và động cơ 1NZ-FE (Toyota Vios 2006) với công thức tính chọn con đội mới và bảng 35 cỡ kích thước căn đệm.
• Bài 3. Sửa chữa nhóm xu páp (Mã bài: MĐ 17-03, Trang 48–68): Giới thiệu nhiệm vụ, điều kiện làm việc, phân loại kết cấu đĩa xu páp (bằng, lõm, lồi, lồi chứa Na), góc nghiêng mặt tì ($45^\circ$ hoặc $30^\circ$); hiện tượng, nguyên nhân sai hỏng; phương pháp kiểm tra độ mòn, cháy rỗ mặt nấm, độ cong vênh thân xu páp, ống dẫn hướng và độ đàn hồi của lò xo (lò xo bước xoắn thay đổi chống cộng hưởng).
• Bài 4. Sửa chữa cơ cấu dẫn động xu páp (Mã bài: MĐ 17-04, Trang 69–72): Phân tích hư hỏng và kỹ thuật sửa chữa trục đòn gánh, mỏ cò (cần bẩy), đũa đẩy.
• Bài 5. Sửa chữa con đội và trục cam (Mã bài: MĐ 17-05, Trang 73–88): Kiểm tra độ mòn mặt làm việc vấu cam, cổ trục cam, khe hở dầu, độ cong trục cam và tình trạng con đội.
• Bài 6. Sửa chữa bộ truyền động trục cam (Mã bài: MĐ 17-06, Trang 89–99): Quy trình kiểm tra, sửa chữa và thay thế bộ truyền xích cam, đai răng, bánh răng định thời và bộ tăng xích tự động.
• Câu hỏi ôn tập (Trang 100): Hệ thống câu hỏi tổng hợp kiến thức mô đun.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng nền tảng dựa trên các nguyên lý nhiệt động lực học và cơ học máy ứng dụng:

• Nguyên lý trao đổi khí động cơ đốt trong: Quá trình nạp đầy môi chất mới và xả sạch khí cháy nhờ áp suất dư và quán tính dòng khí, giải thích căn cứ vật lý của góc mở sớm và đóng muộn.
• Động học và động lực học cơ cấu phân phối khí: Quy luật chuyển động của vấu cam, con đội, đòn gánh và xu páp; hiện tượng giãn nở nhiệt kim loại khi động cơ đạt nhiệt độ làm việc; hiện tượng dao động cộng hưởng của lò xo xu páp ở dải vòng tua cao.
• Quy chuẩn lắp ghép và dung sai định lượng: Các thông số khe hở nhiệt chuẩn của xu páp nạp ($0,15 - 0,25\text{ mm}$) và xu páp xả ($0,25 - 0,35\text{ mm}$), góc nghiêng ổ đặt ($30^\circ, 45^\circ$), cùng bảng tra kích thước con đội tiêu chuẩn.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Sử dụng đúng quy chuẩn các dụng cụ đo lường cơ khí chính xác như panme đo ngoài, thước cặp, căn lá, đồng hồ so, cờ lê cân lực; thực hiện đúng lực siết bu lông nắp bạc (13 Nm, 23 Nm, 64 Nm) và kỹ thuật bôi keo làm kín nắp quy lát.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Phân tích mối quan hệ giữa góc lệch công tác động cơ ($180^\circ$ đối với động cơ 4 xi lanh, $120^\circ$ đối với động cơ 6 xi lanh, $90^\circ$ đối với động cơ 8 xi lanh) với thứ tự nổ; tính toán toán học để xác định độ dày con đội mới theo công thức: $$\text{Chiều dày mới} = \text{Chiều dày cũ} + (\text{Khe hở đo được} - \text{Khe hở tiêu chuẩn})$$
• Năng lực thực hành nghề nghiệp (Practical competencies): Độc lập thực hiện các quy trình tháo rời, đặt dấu phối khí, làm chùng xích cam bằng chốt định vị 3 mm, điều chỉnh khe hở nhiệt và lắp ráp hoàn thiện cơ cấu phân phối khí trên các dòng xe thực tế.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập (300-350 từ)

Giáo trình Bảo dưỡng và sửa chữa cơ cấu phân phối khí được biên soạn theo phương pháp sư phạm tích hợp, kết hợp đồng bộ giữa trang bị lý thuyết nguyên lý và thực hành quy trình nghề nghiệp. Cấu trúc mỗi bài học đều phân định rõ ràng giữa mục tiêu nhận thức, cơ sở kết cấu, hình ảnh sơ đồ cấu tạo và các bước thao tác kỹ thuật có định lượng thông số.

Hệ thống bài tập thực hành được thiết kế gắn liền với các tình huống kỹ thuật thực tế tại xưởng:

• Thực hành nhận dạng và phân tích kết cấu: Quan sát, phân loại các hệ thống xu páp đặt bên, xu páp treo, cơ cấu SOHC và DOHC trên mô hình và động cơ thực tế.
• Bài tập tình huống và tính toán điều chỉnh: Học viên tiến hành đo khe hở nhiệt bằng thước lá trên động cơ 1NZ-FE, đối chiếu số đo với tiêu chuẩn kỹ thuật (khe hở nạp: $0,15 - 0,25\text{ mm}$; khe hở xả: $0,25 - 0,35\text{ mm}$), áp dụng công thức để tính toán và lựa chọn con đội thay thế tương ứng trong bảng 35 cỡ kích thước (từ số 06 đến số 54).
• Quy trình tháo lắp chuẩn hóa: Thực hiện tuần tự các bước tháo nắp giàn cò, tháo cuộn đánh lửa, rút chốt bộ tăng xích, tháo nắp bạc trục cam theo đúng thứ tự nới lỏng bu lông để giữ cân bằng trục cam.

Phương pháp đánh giá kết quả học tập dựa trên bảng kiểm kỹ năng (checklist): đánh giá mức độ thuần thục trong việc chuẩn bị dụng cụ, thao tác đo kiểm chính xác, chấp hành quy chuẩn an toàn (an toàn tháo lò xo nén, xử lý xu páp natri) và chất lượng hoạt động của động cơ sau lắp ráp (quay êm, không phát sinh tiếng gõ va đập, đạt góc pha phân phối khí chuẩn). Về tự học, giáo trình yêu cầu học viên trả lời hệ thống câu hỏi ôn tập tại trang 100 và chủ động tra cứu bảng số liệu góc định thời, tem thông số dán trên từng dòng xe cụ thể.

---

Điểm nổi bật và cập nhật (250-300 từ)

Nội dung giáo trình phản ánh sự phát triển của công nghệ phân phối khí trên động cơ ô tô qua các giai đoạn:

• Phân tích sự chuyển dịch công nghệ: Giáo trình so sánh đặc tính kỹ thuật giữa hệ thống xu páp đặt bên (sử dụng trên động cơ xăng 4 kỳ kiểu cũ, tỉ số nén thấp) và hệ thống xu páp treo, trục cam trên nắp máy (SOHC, DOHC). Tài liệu chỉ rõ ưu thế của buồng cháy gọn, giảm lực cản đường nạp và nâng cao hiệu suất nạp khí của các cơ cấu hiện đại.
• Tích hợp thông số định thời của động cơ hiện đại: Cập nhật số liệu góc mở sớm, đóng muộn của các dòng động cơ phổ biến gồm Toyota 1ZZ-FE (xả mở sớm $42^\circ$, nạp đóng muộn $46^\circ$), Toyota 1TR-FE (góc biến thiên mở sớm nạp $0 - 52^\circ$, đóng muộn $12 - 64^\circ$), và Toyota 7KE trên dòng xe Zace.
• Cập nhật nguyên lý điều khiển thông minh: Đưa vào nội dung giới thiệu hệ thống định thời xu páp biến thiên thông minh VVT-i (Variable Valve Timing - intelligent) và hệ thống điều khiển biến thiên kết hợp khoảng nâng xu páp VVTL-i (Variable Valve Timing and Lift intelligent).
• Quy trình kỹ thuật bám sát thực tế nhà sản xuất: Hướng dẫn bảo dưỡng chi tiết theo tài liệu kỹ thuật chuẩn của động cơ Toyota Vios 2006 (mã động cơ 1NZ-FE) và Honda Civic, bao gồm thông số mô-men siết bu lông nắp bạc số 1 (23 Nm), nắp bạc số 2 (13 Nm), bu lông bánh răng cam (64 Nm), và quy định thời gian đóng rắn của keo làm kín nắp quy lát (lắp nắp trong vòng 3 phút, chờ khô 2 tiếng trước khi khởi động).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình (200-250 từ)

Giáo trình được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp và kỹ thuật ô tô:

• Học sinh, sinh viên trình độ Cao đẳng nghề Công nghệ ô tô: Tài liệu là giáo trình bắt buộc cho học phần mô đun MĐ 17. Để tiếp thu hiệu quả nội dung, người học cần có kiến thức tiên quyết từ các môn học cơ sở MH 07 đến MH 12 (Dung sai, Cơ kỹ thuật, Vật liệu cơ khí...) và các mô đun thực hành MĐ 13 đến MĐ 16 (Bảo dưỡng động cơ, hệ thống bôi trơn, làm mát).
• Giảng viên chuyên ngành Công nghệ ô tô: Tài liệu đóng vai trò là căn cứ chuẩn hóa chuyên môn để giảng viên xây dựng giáo án tích hợp, thiết kế bài giảng lý thuyết và tổ chức các bài thực hành đo kiểm, sửa chữa tại xưởng thực tập.
• Kỹ thuật viên và người làm nghề tự học: Kỹ thuật viên bảo dưỡng, sửa chữa ô tô tại các trạm dịch vụ có thể sử dụng giáo trình làm tài liệu tra cứu các thông số kỹ thuật, quy trình căn chỉnh khe hở nhiệt bằng phương pháp nhanh/chậm và phương pháp xác định thứ tự nổ của các loại động cơ 4, 6, 8 xi lanh.

---

Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình phục vụ sinh viên hệ Cao đẳng nghề ngành Công nghệ ô tô, giảng viên dạy nghề làm tài liệu giảng dạy, cùng các kỹ thuật viên sửa chữa ô tô cần tài liệu quy chuẩn về cơ cấu phân phối khí.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học cần hoàn thành các môn học cơ bản về kỹ thuật cơ khí (MH 07 đến MH 12) và các mô đun bảo dưỡng động cơ cơ sở (MĐ 13 đến MĐ 16), nắm được cấu tạo chung của động cơ đốt trong và kỹ năng sử dụng dụng cụ đo cơ khí (thước panme, thước lá, đồng hồ so).

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các tài liệu thuần lý thuyết?

Giáo trình tích hợp các bước thực hành có hướng dẫn chi tiết theo tài liệu kỹ thuật của các dòng xe cụ thể (như Toyota Vios 2006 động cơ 1NZ-FE, Honda Civic), kèm công thức tính toán độ dày căn đệm, bảng tra 35 kích cỡ con đội và quy định mô-men siết bu lông theo đơn vị Nm.

4. Làm sao để tự học hiệu quả qua giáo trình?

Học viên cần nắm vững lý thuyết chu trình và góc phân phối khí ở Bài 1, rèn luyện kỹ năng tính toán chọn đệm ở Bài 2, kết hợp trả lời 100 câu hỏi ôn tập ở trang cuối giáo trình và đối chiếu quy trình với thực tế tháo lắp trên động cơ.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo trong văn bản?

Giáo trình cung cấp các sơ đồ kết cấu (hình vẽ chi tiết từ 1.1 đến 2.11), bảng thông số góc pha của động cơ 1ZZ-FE, 1TR-FE, 7KE, bảng quy chuẩn độ dày đệm xupáp nạp/xả và danh mục câu hỏi ôn tập tổng hợp ở trang 100.

---

Kết luận (150 từ)

Giáo trình Mô đun: Bảo dưỡng và sửa chữa cơ cấu phân phối khí (MĐ 17) hệ thống hóa toàn bộ kiến thức chuyên môn về cơ cấu phối khí trong động cơ đốt trong, từ nguyên lý định thời góc mở sớm - đóng muộn đến quy trình kỹ thuật bảo dưỡng, sửa chữa từng cụm chi tiết (xu páp, cơ cấu dẫn động, trục cam, con đội và bộ truyền động).

Lộ trình đào tạo được tổ chức logic, giúp người học phát triển năng lực từ nhận thức cấu tạo (Bài 1), kỹ năng bảo dưỡng căn chỉnh khe hở nhiệt (Bài 2), đến kỹ thuật phục hồi, đại tu chi tiết (Bài 3 đến Bài 6). Để củng cố kỹ năng chuyên môn, người học nên kết hợp nghiên cứu giáo trình cùng việc thực hành đo kiểm trực tiếp tại xưởng và tham khảo cẩm nang sửa chữa của các hãng sản xuất xe ô tô.

Trích đoạn nội dung tài liệu

SỞ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ HÀ NAM GIÁO TRÌNH Mô đun: Bảo dưỡng và sửa chữa cơ cấu phân phối khí NGHỀ: CÔNG NGHỆ Ô TÔ TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG (Ban hành kèm theo Quyết định số: 234 /QĐ-CDN ngày 5 tháng 08 năm 2020 của trường Cao đẳng nghề Hà Nam Hà Nam,năm 2020 1 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo nghề và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. 1 2 LỜI GIỚI THIỆU Ngành công nghiệp ô tô là một ngành công nghiệp nặng với công nghệ cao. Đòi hỏi các nhà nghiên cứu, thiết kế cũng như vận hành, sửa chữa có sự tích luỹ và không ngừng tìm hiểu, trau rồi kiến thức.

Để trang bị những kiến thức cơ bản cả về lý thuyết và thực hành về ô tô nói chung và hệ thống phân phối khí nói riêng, chúng tôi biên soạn giáo trình “Bảo dưỡng và sửa chữa cơ cấu phân phối khí”. Giáo trình nhằm phục vụ: - Học sinh học nghề Công nghệ ô tô trong trường cũng như các bạn yêu thích nghề cần có tài liệu tham khảo - Các thầy giáo, cô giáo dạy nghề Công nghệ ô tô làm tài liệu chính để biên soạn giáo án, tài liệu hỗ trợ giảng dạy. Nội dung giáo trình bao gồm sáu bài: Bài 1. Nhận dạng, tháo lắp hệ thống phân phối khí Bài 2.

Bảo dưỡng hệ thống phân phối khí Bài 3. Sửa chữa nhóm xu páp Bài 4. Sửa chữa cơ cấu dẫn động xu páp Bài 5. Sửa chữa con đội và trục cam Bài 6.

Sửa chữa bộ truyền động trục cam Kiến thức trong giáo trình được biên soạn theo nội dung trong chương trình dạy nghề được trường cao đẳng nghề phê duyệt, sắp xếp logic từ nhiệm vụ, cấu tạo, nguyên lý hoạt động của hệ thống phân phối khí đến cách phân tích các hư hỏng, phương pháp kiểm tra và quy trình thực hành sửa chữa. Mặc dù đã rất cố gắng nhưng chắc chắn không thể tránh khỏi sai sót, tác giả rất mong nhận được ý kiến đóng góp của bạn đọc để giáo trình được hoàn thiện hơn cho lần xuất bản sau. Hà Nam, ngày…. năm 2020 Tham gia biên soạn 1 KS.

Phan Hưng Long Chủ biên 2 ThS. Nguyễn Đình Hoàng Đồng chủ biên 3 ThS. Nguyễn Thanh Tùng Thành viên 4 KS. Trần Văn Thịnh Thành viên 5 KS.

Ninh Văn Hào Thành viên 6 KS. Nguyễn Quang Hiển Thành viên 2 3 MỤC LỤC TT ĐỀ MỤC TRANG 1 Tuyên bố bản quyền 1 2 Lời giới thiệu 2 3 Mục lục 3 4 Bài 1. Nhận dạng, tháo lắp hệ thống phân phối khí 6 5 Bài 2. Bảo dưỡng hệ thống phân phối khí 19 6 Bài 3.

Sửa chữa nhóm xu páp 48 7 Bài 4. Sửa chữa cơ cấu dẫn động xu páp 69 8 Bài 5. Sửa chữa con đội và trục cam 73 9 Bài 6. Sửa chữa bộ truyền động trục cam 89 10 Câu hỏi ôn tập 100 3 4 GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN: TÊN MÔ ĐUN:BẢO DƯỠNG VÀ SỬA CHỮA CƠ CẤU PHÂN PHỐI KHÍ Mã mô đun: MĐ 17 I.

VỊ TRÍ, TÍNH CHẤT CỦA MÔ ĐUN: - Vị trí: Mô đun được bố trí dạy sau các môn học/ mô đun sau: MH 07, MH 08, MH 09, MH 10, MH 11, MH 12, MĐ 13, MĐ 14, MĐ 15, MĐ 16. - Tính chất: Mô đun chuyên môn nghề bắt buộc. MỤC TIÊU MÔ ĐUN: + Trình bày đúng nhiệm vụ, yêu cầu, phân loại hệ thống phân phối khí + Mô tả đúng cấu tạo và nguyên lý làm việc của hệ thống phân phối khí dùng trên động cơ + Phân tích đúng hiện tượng, nguyên nhân sai hỏng, phương pháp kiểm tra, sửa chữa sai hỏng của hệ thống phân phối khí + Tháo lắp, kiểm tra, bảo dưỡng và sửa chữa được hệ thống phân phối khí đúng quy trình, quy phạm và đúng tiêu chuẩn kỹ thuật trong bảo dưỡng, sửa chữa + Sử dụng đúng các dụng cụ tháo lắp, kiểm tra, bảo dưỡng, sửa chữa hệ thống phân phối khí bảo đảm chính xác và an toàn + Chấp hành đúng quy trình, quy phạm trong nghề công nghệ ô tô + Rèn luyện tính kỷ luật, cẩn thận, tỉ mỉ của học viên. NỘI DUNG MÔ ĐUN 4 5 Bài 1.

NHẬN DẠNG, THÁO LẮP HỆ THỐNG PHÂN PHỐI KHÍ Mã bài: MĐ 17- 01 Giới thiệu Bài học sẽ cung cấp cho học sinh những khái niệm, nguyên lý hoạt động của hệ thống phân phối khí. Ngoài ra, còn cung cấp kiến thức, hình ảnh để học sinh nhận dạng cũng như trình tự tháo, lắp hệ thống phân phối khí Mục tiêu: - Phát biểu đúng nhiệm vụ, yêu cầu, phân loại và nguyên lý làm việc của các loại hệ thống phân phối khí - Tháo, lắp hệ thống phân phối khí đúng quy trình và đúng yêu cầu kỹ thuật - Chấp hành đúng quy trình, quy phạm trong nghề công nghệ ô tô - Rèn luyện tính kỷ luật, cẩn thận, tỉ mỉ của học viên. Nội dung chính: 1. NHIỆM VỤ, YÊU CẦU, PHÂN LOẠI Mục tiêu: - Phát biểu đúng nhiệm vụ, yêu cầu của các loại hệ thống phân phối khí 1.1 Nhiệm vụ Hệ thống phân phối khí (cơ cấu phân phối khí) có nhiệm vụ đóng, mở các cửa hút (nạp), cửa xả (thải) để nạp đầy hỗn hợp (xăng + không khí) hoặc không khí vào trong xy lanh và xả sạch khí đã cháy ra ngoài theo trình tự làm việc của động cơ.2 Yêu cầu - Đảm bảo chất lượng của quá trình trao đổi khí.

- Đóng, mở các xu páp đúng thời điểm. - Đảm bảo đóng kín buồng cháy. - Độ mòn của chi tiết ít nhất và tiếng kêu nhỏ nhất. - Dễ điều chỉnh, sửa chữa và thay thế khi hư hỏng.1 Hệ thống phân phối khí dùng xu páp - Hệ thống phân phối khí loại xu páp đặt bên - Hệ thống phân phối khí loại xu páp treo - Hệ thống phân phối khí loại trục cam trên nắp máy 1.2 Hệ thống phân phối khí loại ngăn kéo phân phối (van trượt) 1.3 Hệ thống phân phối khí loại kết hợp (vừa ngăn kéo vừa có xu páp) 5 6 a b Hình 1.1: Hệ thống phân phối khí loại xu páp đặt bên (a) và xu páp treo (b) 6 7 a b Hình 1.2: Hệ thống phân phối khí loại trục cam đặt trên nắp máy (a) và loại ngăn kéo phân phối (b) 2.1 Cấu tạo và nguyên lý hoạt động các loại hệ thống phân phối khí 2.1 Hệ thống phân phối khí dùng xu páp 2.1 Hệ thống phân phối khí loại xu páp đặt bên a.

Cấu tạo: 8 7 6 9 5 4 3 2 1 Hình 1.3: Sơ đồ cấu tạo hệ thống phân phối khí loại xu páp đặt bên 1- Trục cam; 4- Móng hãm 7- Xu páp 2- Con đội; 5- Lò xo xu páp; 8- Ổ đặt xu páp 3- Bu lông chỉnh khe hở nhiệt; 6- Bạc dẫn hướng; 9- Khe hở nhiệt Thông thường, hệ thống phân phối khí loại xu páp đặt bên thường chia ra các bộ phận sau: 7 8 - Bộ phận đóng kín: để đóng kín cửa hút và cửa xả, đóng kín gồm: ổ đặt xu páp, lò xo, đĩa tựa, móng hãm và bạc hướng dẫn. - Bộ phận truyền lực: Truyền lực từ trục phân phối đến các xu páp: con đội. - Bộ phận trục phân phối: Điều khiển sự đóng mở của các xu páp. - Bộ phận truyền động cho trục phân phối: truyền chuyển động quay từ trục cơ đến trục phân phối, bộ phận truyền động thường dùng bánh răng đai, xích.

Nguyên lý hoạt động: Khi động cơ hoạt động, trục khuỷu quay thông qua cặp bánh răng phân phối (hình 1.3) làm quay trục cam 1. Tới lúc đỉnh vấu cam tì và đẩy con đội đi lên, qua con đội đẩy xu páp 7 đi lên mở đưa hỗn hợp vào trong buồng đốt, lúc đó đĩa lò xo 4 cũng ép lò xo 5 ngắn lại. Khi vấu cam trượt qua đáy con đội thì lực đàn hồi của lò xo 5, thông qua đĩa 4, đẩy xu páp đi xuống đóng cửa nạp, đồng thời cũng đẩy con đội đi xuống tiếp xúc với mặt cam. Bu lông con đội dùng để điều chỉnh khe hở nhiệt giữa con đội và đuôi xu páp tránh làm kênh khi đóng kín xu páp.

Hệ thống điều khiển mở xu páp là do vấu cam 1 thực hiện, điều khiển đóng xu páp là lực đàn hồi của lò xo xu páp 5 thông qua đĩa lò xo 4 thực hiện. Hiện nay, chỉ dùng hệ thống phân phối khí dùng xu páp đặt bên trên các động cơ xăng 4 kì kiểu cũ, có tỉ số nén  thấp hoặc trên động cơ 4 kì chạy bằng dầu hoả.2 Hệ thống phân phối khí loại xu páp treo a. Cấu tạo: 8 9 Hình 1.4: Sơ đồ cấu tạo hệ thống phân phối khí loại xu páp treo 1- Ổ đặt 6- Móng hãm 11- Đũa đẩy 2- Xu páp 7- Đòn gánh 12- Con đội 3- Bạc dẫn hướng 8- Trục đòn gánh 13- Trục cam 4- Lò xo 9- Vít điều chỉnh 14- BR phân phối 5- Đĩa tựa 10- Giá đỡ Thông thường, hệ thống phân phối khí loại xu páp treo cũng thường chia ra các bộ phận sau: - Bộ phận đóng kín: để đóng kín cửa hút và cửa xả, đóng kín gồm: ổ đặt xu páp, lò xo, đĩa tựa, móng hãm và bạc hướng dẫn. - Bộ phận truyền lực: Truyền lực từ trục phân phối đến các xu páp, gồm: cụm đòn gánh, thanh đẩy, con đội.

- Bộ phận trục phân phối: Điều khiển sự đóng mở của các xu páp. - Bộ phận truyền động cho trục phân phối: truyền chuyển động quay từ trục cơ đến trục phân phối, bộ phận truyền động thường dùng bánh răng đai, xích. Nguyên lý hoạt động: Khi động cơ hoạt động, trục khuỷu quay làm cho trục cam 13 quay khiến các vấu cam quay theo. Vấu cam đẩy con đội 12, đũa đẩy 11 đi lên ép cần bẩy 7 quay quanh trục 8 tì ép đuôi xu páp, qua đĩa lò xo 5 ép lò xo 4 để đẩy xu páp 2 đi xuống mở cửa nạp.

Khi đỉnh vấu cam trượt qua đáy con đội thì lò xo xu páp 4, thông qua đĩa lò xo 5 đẩy xu páp đi lên đóng cửa nạp, đồng thời qua cần bẩy 7 ép đũa đẩy 11 và con đội 12 đi xuống để đẩy con đội tiếp xúc với mặt cam. Như vậy, lực mở xu páp là lực đẩy của vấu cam, còn lực đóng kín xu páp là lực dãn của lò xo tác dụng lên đĩa lò xo 5.