Chương 1 NHỮNG VAN DE CHUNG VE LUẬT ĐẦU TU I. KHÁI QUAT VE DAU TƯ KINH DOANH 1. Khái niệm, đặc điểm đầu tư kinh doanh 1. Khái niệm đầu tư kinh doanh Đầu tư là khái niệm pho biến, được sử dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội.
Trên phương diện kinh tế vĩ mô, “đầu tư có nghĩa là sự hy sinh giá trị chắc chắn ở thời điểm hiện tại để đạt được giá trị (có thé không chắc chan) trong tương lai”!. Giá trị ở hiện tại có thé là tiền, tài nguyên thiên nhiên, sức lao động hoặc trí tuệ. Giá trị tương lai là sự gia tăng lợi ích trực tiếp về tài sản, cơ sở vật chất; hoặc sự gia tăng lợi ích gián tiếp như giải quyết việc làm cho người lao động, các dịch vụ phụ trợ kéo theo hoạt động đầu tư. Trong khoa học kinh tế, đầu tư được quan niệm là hoạt động sử dụng các nguồn lực hiện tại, nhằm dem lại cho nền kinh tế - xã hội những kết quả trong tương lai lớn hơn các nguồn lực đã sử dụng dé đạt được các kết quả đó.
Quan điểm này tương đồng với cách định nghĩa truyền thống của Viện Ngôn ngữ học trong Từ điển tiếng Việt, theo đó, đầu tư là việc “bỏ nhân lực, vật lực, tài lực vào công việc gi, trên cơ sở tính toán hiệu quả kinh tê, xã hội”. Nguyễn Thị Dung (Chủ biên), Luật Kinh tế (Chuyên khảo), Nxb. Lao động, Hà Nội, 2017, tr. ¬ - - ? Viện Ngôn ngữ hoc, Tir điển tiéng Việt, Nxb.
Da Nẵng, Da Nang, 2003, tr. Như vậy, đầu tư được tiếp cận là hoạt động sử dụng các nguồn lực ở thời điểm hiện tại để tạo ra các tài sản vật chất hoặc trí tuệ mới cho xã hội; hay đầu tư là hoạt động sử dụng các nguồn lực nhằm biến các lợi ích dự kiến thành hiện thực trong một khoảng thời gian nhất định. Trong mỗi lĩnh vực chuyên ngành, khái niệm đầu tư được tiếp cận cu thé hơn. Dưới góc độ tài chính, đầu tư là một chuỗi các hoạt động chi và chuỗi các hoạt động thu của chủ dau tư, theo đó, chủ đầu tư sẽ bỏ vốn mua nguyên vật liệu, thuê nhân lực dé thực hiện hoạt động nhằm tìm kiếm lợi nhuận sau một thời gian nhất định.
Dưới góc độ xây dựng, đầu tư là quá trình bỏ vốn nhằm tạo ra các tài sản vật chất dưới dạng các công trình xây dựng!'. Tóm lai, đầu tư là quá trình sử dung các nguồn lực dé làm gia tăng giá trị tai sản, gia tăng năng lực sản xuất và năng lực phục vụ của nền kinh tế. Dưới góc độ pháp lý, đầu tư được hiểu là việc sử dụng các nguồn lực trên cơ sở tính toán lợi ích kinh tế - xã hội, theo các hình thức và cách thức do pháp luật quy định nhằm mục đích thu về lợi nhuận hoặc lợi ích kinh tế - xã hội. Trong khoa học pháp lý cũng như thực tiễn xây dựng chính sách, pháp luật về đầu tư, hoạt động đầu tư chủ yếu được đề cập là đầu tư có tính chất kinh doanh, thương mại.
Theo Từ điển Luật học Blacks Law Dictionary, đầu tu (investment) được định nghĩa “là sự chi phí của cải vật chất nhằm mục đích làm tăng giá trị tài sản hay tìm kiếm lợi nhuận”2. Theo đó, đầu tư được hiểu theo nghĩa hẹp hơn, là việc thực hiện các hoạt động nhăm mục đích lợi nhuận. Dưới góc độ này, hoạt động đầu tư có mục đích giống như hoạt động kinh ! TS. Nguyễn Thị Dung (Chủ biên), Luật Kinh tế (Chuyên khảo), sdd, tr.
? Black's Law Dictionary, Centennial Edition, Sixth Edition, 1991, p. doanh! hay hoạt động thương mại”, là việc nhà đầu tư bỏ các nguồn lực dé đầu tư nhằm mục đích sinh lợi. Quan điểm này được thé hiện trong các đạo luật về đầu tư của Việt Nam. Cụ thé, Luật Đầu tư năm 2005 là văn bản đầu tiên định nghĩa về đầu tư, theo đó “đầu tư là việc nhà đầu tư bỏ vốn băng các loại tài sản hữu hình hoặc vô hình dé hình thành tài sản tiến hành các hoạt động đầu tư theo quy định của Luật này và các quy định khác của pháp luật có liên quan’; mà “các hoạt động đầu tư” theo ghi nhận tại Điều | Luật Đầu tư năm 2005 là “hoạt động đầu tư nhằm mục đích kinh doanh”.
Như vậy, khái niệm đầu tư được nhìn nhận dưới góc độ pháp lý nói chung và theo quy định của Luật Đầu tư năm 2005 nói riêng có nội hàm hẹp hơn khái niệm đầu tư truyền thống. Hay nói cách khác, chỉ những hoạt động đầu tư nhằm mục đích kinh doanh, tìm kiếm lợi nhuận mới thuộc đối tượng điều chỉnh của Luật Đầu tư các nước và Luật Đầu tư Việt Nam năm 2005. Luật Đầu tư năm 2014, được thay thế bởi Luật Đầu tư năm 2020 định nghĩa cụ thể hơn về mục đích sinh lời của hoạt động đầu tư băng việc giới hạn phạm vi điều chỉnh của đạo luật này là điều chỉnh hoạt động đầu tư kinh doanh. Theo đó: “Đầu tư kinh doanh là việc nhà đầu tư bỏ vốn đầu tư để thực hiện hoạt động kinh doanh thông qua việc thành lập tổ chức kinh tế; đầu tư góp vốn, mua cô phần, phần vốn góp của tô chức kinh tế; đầu tư ! Khoản 21 Điều 4 Luật Doanh nghiệp năm 2020.
? Khoản 1 Điều 3 Luật Thuong mại năm 2005. 3 Trước Luật Đầu tư năm 2005, Luật Khuyến khích đầu tư trong nước (sửa đổi) năm 1998 và Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam năm 1996 chỉ đưa ra khái nệm “đầu tư trong nước” và “đầu tư trực tiếp nước ngoài”, theo đó, đầu tư trong nước, đầu tư trực tiếp nước ngoài là việc nhà đầu tư dùng vốn bang tiền hoặc bất kỳ tài sản nào dé sản xuất, kinh doanh hay tiến hành các hoạt động đầu tư theo quy định của luật. * Khoản | Điều 3 Luật Dau tư năm 2005. theo hình thức hợp đồng hoặc thực hiện dự án đầu tư”!; 3321, hay “Đầu tư kinh doanh là việc nhà đầu tư bỏ vốn đầu tư dé thực hiện hoạt động kinh doanh”2.
Như vậy, đến Luật Đầu tư năm 2014 và Luật Đầu tư năm 2020, khái niệm đầu tư kinh doanh mới được ghi nhận, mặc dù trước đó, Luật Đầu tư năm 2005 quy định hoạt động đầu tư được điều chỉnh bởi luật là đầu tư nhằm mục đích kinh doanh. Điều này cho thấy, Luật Đầu tư năm 2014 và Luật Đầu tư năm 2020 đã chỉ rõ khái niệm đầu tư được luật điều chỉnh là hoạt động đầu tư được thực hiện bởi các nhà đầu tư, kinh doanh băng nguồn vốn của họ, theo các hình thức đầu tư quy định nhằm tìm kiếm lợi nhuận. Trong các hiệp định quốc tế về đầu tư mà Việt Nam ký kết hoặc tham gia, khái niệm đầu tư thường được tiếp cận từ khía cạnh nguồn lực đầu tư và các hình thức pháp lý của hoạt động đầu tư. Các nội dung thuộc phạm vi của hoạt động đầu tư thường được liệt kê cụ thé theo phương pháp liệt kê không hạn định.
Vi dụ: Theo Hiệp định thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ (BTA), đầu tư được hiểu bao gồm mọi hình thức đầu tư trên lãnh thô của một bên (Việt Nam hoặc Hoa Kỳ), do các công dân hoặc công ty của bên kia sở hữu hoặc kiểm soát trực tiếp hay gián tiếp, bao gồm: (i) một công ty hoặc một doanh nghiệp; (ii) cỗ phan, cổ phiếu và các hình thức góp vốn khác, trái phiếu, giấy ghi nợ và các quyền lợi đối với khoản nợ dưới các hình thức khác trong một công ty; (iii) các quyền theo hợp đồng: (iv) tài sản hữu hình và tài sản vô hình; (v) quyền sở hữu trí tuệ; (vi) các quyền khác theo quy định của pháp luật như các giấy phép và sự cho phép. ! Khoản 5 Điều 3 Luật Dau tư năm 2014. ? Khoản 8 Điều 3 Luật Đầu tư năm 2020. 3 Điều 1 Chương IV Hiệp định giữa Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Hợp chủng quốc Hoa Kỳ về quan hệ thương mại ngày 13/7/2000.
10 Trong Hiệp định về thúc day va bảo hộ đầu tư lẫn nhau giữa Việt Nam và Australia, đầu tư được hiểu là các loại tài sản do đối tượng có quốc tịch của một bên ký kết sở hữu hoặc kiểm soát và được bên ký kết kia chấp thuận phù hợp với luật và chính sách đầu tư của nước minh trong từng thời gian, và bao gồm: (i) sở hữu về bat động sản và động sản, gồm cả các quyền như thé chấp, bao lãnh và cầm cố; (ii) cỗ phiếu, tín phiếu và trái phiếu và các hình thức tham gia khác vào công ty; (11) khoản cho vay hoặc trái vụ hoặc quyền về việc thực hiện các dịch vụ có giá trị kinh tế: (iv) các quyền về sở hữu trí tuệ va công nghiệp, gồm quyền tac giả, bằng phát minh sáng chế, nhãn hiệu thương mại, bí quyết thương mại, kiểu dáng công nghiệp, bí mật thương mại, bí quyết kỹ thuật và đặc quyền kế nghiệp; (v) tô nhượng kinh doanh và các quyền cần thiết khác để thực hiện các hoạt động kinh té và các quyền có giá trị kinh tế theo luật hoặc theo hợp đồng, gồm các quyền tham gia vào nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp và chăn nuôi, quyền tìm kiếm, thăm dò hoặc khai thác tài nguyên thiên nhiên và quyền sản xuất, sử dụng và bán sản phẩm; và (vi) các hoạt động liên quan đến đầu tư, như việc tô chức và điều hành các cơ sở kinh doanh, việc mua, thực hiện và chuyển nhượng các quyền và tài sản gồm cả các quyền sở hữu trí tuệ, việc thành lập các quỹ và việc mua bán ngoại tệ. Như vậy, so với quy định của Luật Đầu tư năm 2020 của Việt Nam, khái niệm đầu tư theo các Hiệp định giữa Chính phủ Việt Nam và Chính phủ các nước được hiểu khá rộng, không chỉ bao gồm các hình thức đầu tư như quy định của Luật Đầu tư Việt Nam, mà còn bao gồm các hoạt động đầu tư trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, chuyên giao công nghệ; đầu tư trái phiếu công ty ' Điều 1 Hiệp định giữa Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Australia về thúc đây và bảo hộ đầu tư lẫn nhau ngày 05/3/1991. 11 hoặc trái phiếu nhà nước; các hoạt động liên quan đến việc tổ chức và điều hành các cơ sở kinh doanh, việc mua, thực hiện và chuyên nhượng các quyền và tài sản gồm cả các quyền sở hữu trí tuệ, việc thành lập các quỹ và việc mua bán ngoại tệ.