Phân Tích Chi Tiết Về Quyền Sở Hữu Trong Bộ Luật Dân Sự Việt Nam - Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích các vấn đề về quyền sở hữu trong Bộ luật Dân sự Việt Nam, làm rõ quy định và thực tiễn áp dụng.

• Tác giả: Nguyễn Văn Cường
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Dân Sự
• Đề tài: Phân Tích Quyền Sở Hữu Trong Bộ Luật Dân Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Thạc Sỹ Luật Học
• Năm xuất bản: 2000
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI NIỆM CHUNG VỀ TÀI SẢN VÀ QUYỀN SỞ HỮU THEO QUY ĐỊNH TRONG BỘ LUẬT DÂN SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm chung về tài sản theo quy định trong Bộ luật Dân sự Việt Nam
• 1.2. Khái niệm về tài sản
• 1.3. Cách phân loại tài sản theo Bộ luật dân sự
• 1.4. Khái niệm quyền sở hữu theo quy định trong Bộ luật dân sự
• 1.5. Quá trình hình thành và phát triển của pháp luật sở hữu ở Việt Nam
• 1.5.1. Pháp luật về sở hữu trong thời kỳ nhà Lê (Thế kỷ XV đến thế kỷ XIX)
• 1.5.2. Pháp luật về sở hữu thời kỳ Nhà Nguyễn (1802 - 1858)
• 1.5.3. Pháp luật về sở hữu thời kỳ Pháp thuộc (1858 - 1945)
• 1.5.4. Quá trình phát triển của pháp luật về sở hữu ở nước ta từ năm 1945 tới nay
• 2. CHƯƠNG 2: HÌNH THỨC VÀ NỘI DUNG QUYỀN SỞ HỮU
• 2.1. Các hình thức sở hữu trong Bộ luật dân sự
• 2.1.1. Hình thức sở hữu toàn dân
• 2.1.2. Hình thức sở hữu của tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội
• 2.1.3. Hình thức sở hữu tập thể
• 2.1.4. Hình thức sở hữu tư nhân
• 2.1.5. Hình thức sở hữu của tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp
• 2.1.6. Hình thức sở hữu hỗn hợp
• 2.1.7. Hình thức sở hữu chung
• 2.2. Nội dung cơ bản của quyền sở hữu
• 2.2.1. Quyền chiếm hữu
• 2.2.2. Quyền sử dụng
• 2.2.3. Quyền định đoạt
• 3. CHƯƠNG 3: BẢO VỆ QUYỀN SỞ HỮU VÀ THỰC TIỄN GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP VỀ SỞ HỮU TẠI NGÀNH TÒA ÁN HIỆN NAY
• 3.1. Bảo vệ quyền sở hữu bằng biện pháp dân sự
• 3.2. Phương thức kiện đòi lại tài sản
• 3.3. Phương thức kiện yêu cầu ngăn chặn hoặc chấm dứt hành vi cản trở trái pháp luật đối với việc thực hiện quyền sở hữu, quyền chiếm hữu hợp pháp
• 3.4. Phương thức kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại
• 3.5. Thực tiễn giải quyết tranh chấp về sở hữu tại ngành Tòa án hiện nay
• 3.5.1. Thực trạng và những vướng mắc trong quá trình giải quyết các tranh chấp về quyền sở hữu hiện nay
• 3.5.2. Đường lối giải quyết đối với các tranh chấp quyền sở hữu
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quyền Sở Hữu Trong Bộ Luật Dân Sự Việt Nam

Quyền sở hữu là một trong những vấn đề cốt lõi trong Bộ luật Dân sự Việt Nam. Nó không chỉ phản ánh mối quan hệ giữa cá nhân và tài sản mà còn thể hiện sự phát triển của hệ thống pháp luật. Quyền sở hữu được quy định rõ ràng, tạo cơ sở pháp lý cho việc bảo vệ quyền lợi của công dân. Việc hiểu rõ về quyền sở hữu giúp nâng cao nhận thức và thực thi pháp luật trong xã hội.

1.1. Khái Niệm Quyền Sở Hữu Theo Bộ Luật Dân Sự

Quyền sở hữu được định nghĩa là quyền của cá nhân hoặc tổ chức đối với tài sản, bao gồm quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền định đoạt. Điều này tạo ra một khung pháp lý vững chắc cho việc quản lý và bảo vệ tài sản.

1.2. Vai Trò Của Quyền Sở Hữu Trong Kinh Tế

Quyền sở hữu đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế. Nó tạo điều kiện cho việc đầu tư, sản xuất và tiêu dùng, từ đó góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế quốc dân.

II. Những Thách Thức Trong Việc Thực Thi Quyền Sở Hữu

Mặc dù Bộ luật Dân sự đã quy định rõ ràng về quyền sở hữu, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc thực thi. Các tranh chấp về quyền sở hữu thường xảy ra, gây khó khăn cho việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan. Việc thiếu hiểu biết về pháp luật cũng là một nguyên nhân dẫn đến các vấn đề này.

2.1. Tranh Chấp Quyền Sở Hữu Thường Gặp

Các tranh chấp về quyền sở hữu thường liên quan đến việc xác định quyền sở hữu, quyền sử dụng và quyền định đoạt tài sản. Những tranh chấp này có thể phát sinh từ việc thiếu thông tin hoặc hiểu biết không đầy đủ về pháp luật.

2.2. Nguyên Nhân Dẫn Đến Tranh Chấp

Nguyên nhân chính dẫn đến tranh chấp quyền sở hữu bao gồm sự không rõ ràng trong các hợp đồng, sự thay đổi trong quy định pháp luật và sự thiếu minh bạch trong quản lý tài sản.

III. Phương Pháp Bảo Vệ Quyền Sở Hữu Hiệu Quả

Để bảo vệ quyền sở hữu, các cá nhân và tổ chức cần áp dụng các phương pháp pháp lý hiệu quả. Việc sử dụng các biện pháp dân sự, như kiện đòi tài sản hoặc yêu cầu bồi thường thiệt hại, là rất cần thiết. Ngoài ra, việc nâng cao nhận thức về quyền sở hữu cũng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp.

3.1. Biện Pháp Dân Sự Trong Bảo Vệ Quyền Sở Hữu

Các biện pháp dân sự như kiện đòi tài sản hoặc yêu cầu ngăn chặn hành vi xâm phạm quyền sở hữu là những phương thức hiệu quả để bảo vệ quyền lợi của cá nhân và tổ chức.

3.2. Nâng Cao Nhận Thức Về Quyền Sở Hữu

Việc nâng cao nhận thức về quyền sở hữu trong cộng đồng giúp giảm thiểu các tranh chấp và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Quyền Sở Hữu Trong Bộ Luật Dân Sự

Quyền sở hữu không chỉ là lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong đời sống hàng ngày. Các quy định trong Bộ luật Dân sự đã được áp dụng để giải quyết nhiều vụ việc tranh chấp, từ đó tạo ra một môi trường pháp lý ổn định cho các hoạt động kinh tế.

4.1. Thực Tiễn Giải Quyết Tranh Chấp Về Quyền Sở Hữu

Thực tiễn giải quyết tranh chấp về quyền sở hữu tại các cơ quan tư pháp cho thấy sự cần thiết phải có các quy định rõ ràng và cụ thể để bảo vệ quyền lợi của các bên.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Quyền Sở Hữu

Nghiên cứu về quyền sở hữu cho thấy rằng việc áp dụng pháp luật một cách đồng bộ và hiệu quả sẽ góp phần nâng cao tính khả thi của các quy định pháp luật trong thực tiễn.

V. Kết Luận Về Quyền Sở Hữu Trong Bộ Luật Dân Sự Việt Nam

Quyền sở hữu là một trong những vấn đề quan trọng trong Bộ luật Dân sự Việt Nam. Việc nghiên cứu và hiểu rõ về quyền sở hữu không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Cần tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

5.1. Tương Lai Của Quyền Sở Hữu Trong Pháp Luật

Tương lai của quyền sở hữu trong pháp luật Việt Nam cần được định hình rõ ràng hơn để phù hợp với sự phát triển của nền kinh tế thị trường.

5.2. Kiến Nghị Hoàn Thiện Pháp Luật Về Quyền Sở Hữu

Cần có các kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật về quyền sở hữu, từ đó tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi cho sự phát triển kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quyền sở hữu là một trong những vấn đề cốt lõi của chế độ kinh tế và pháp luật dân sự, đóng vai trò quan trọng trong sự ổn định và phát triển nền kinh tế quốc dân. Tại Việt Nam, quyền sở hữu được ghi nhận và bảo vệ qua nhiều Hiến pháp từ năm 1946 đến nay, đặc biệt là Hiến pháp năm 1992 với sự chuyển đổi nền kinh tế sang cơ chế thị trường nhiều thành phần có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Bộ luật Dân sự năm 1995 đã cụ thể hóa các quy định về quyền sở hữu, tạo hành lang pháp lý cho các quan hệ dân sự về tài sản.

Nghiên cứu tập trung làm rõ các khái niệm về tài sản và quyền sở hữu theo quy định của Bộ luật Dân sự Việt Nam, phân tích các hình thức sở hữu, nội dung quyền sở hữu, cũng như thực tiễn giải quyết tranh chấp quyền sở hữu tại ngành Tòa án nhân dân. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn áp dụng từ năm 1995 đến nay, với trọng tâm là các tranh chấp về quyền sở hữu tài sản tại Việt Nam.

Ý nghĩa của nghiên cứu nằm ở việc làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn của các quy định pháp luật về quyền sở hữu, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền sở hữu, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Nghiên cứu cũng cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng chính sách và pháp luật liên quan đến quyền sở hữu trong bối cảnh nền kinh tế thị trường đa thành phần.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết pháp lý về quyền sở hữu, bao gồm:

• Lý thuyết quyền sở hữu trong pháp luật dân sự: Quyền sở hữu được hiểu là tổng hợp các quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt tài sản, được pháp luật bảo vệ và điều chỉnh nhằm đảm bảo lợi ích của chủ sở hữu và lợi ích xã hội.

• Lý thuyết về chế độ sở hữu trong kinh tế chính trị Mác-Lênin: Quyền sở hữu phản ánh quan hệ sản xuất và là công cụ bảo vệ lợi ích giai cấp thống trị trong xã hội, đồng thời là yếu tố quyết định trong phát triển kinh tế.

• Mô hình phân loại tài sản và hình thức sở hữu: Bộ luật Dân sự phân loại tài sản thành bất động sản và động sản, tài sản chia được và không chia được, tài sản tiêu hao và không tiêu hao; đồng thời quy định các hình thức sở hữu gồm sở hữu toàn dân, sở hữu tập thể, sở hữu tư nhân, sở hữu của tổ chức chính trị và các hình thức sở hữu hỗn hợp.

Các khái niệm chính được làm rõ gồm: tài sản (vật có thực, tiền, giấy tờ có giá trị, quyền tài sản), quyền sở hữu (quyền chiếm hữu, sử dụng, định đoạt), hình thức sở hữu (toàn dân, tập thể, tư nhân, tổ chức chính trị), đăng ký quyền sở hữu, và các quyền của người không phải chủ sở hữu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp khoa học pháp lý kết hợp:

• Phương pháp so sánh pháp luật: So sánh quy định về quyền sở hữu trong Bộ luật Dân sự Việt Nam với pháp luật của một số nước để làm rõ tính đặc thù và tính phổ quát.

• Phương pháp lịch sử pháp luật: Phân tích quá trình hình thành và phát triển pháp luật về sở hữu ở Việt Nam từ thời phong kiến đến hiện đại, làm nổi bật sự kế thừa và đổi mới.

• Phương pháp phân tích, tổng hợp và logic pháp lý: Phân tích các quy định pháp luật, tổng hợp các quan điểm khoa học và thực tiễn áp dụng để đánh giá hiệu quả điều chỉnh của pháp luật về quyền sở hữu.

• Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Thu thập và phân tích số liệu về các vụ tranh chấp quyền sở hữu được giải quyết tại ngành Tòa án nhân dân, đánh giá thực trạng và những vướng mắc trong áp dụng pháp luật.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm Bộ luật Dân sự năm 1995, các văn bản pháp luật liên quan, báo cáo ngành Tòa án, các công trình nghiên cứu khoa học pháp lý, và tài liệu lịch sử pháp luật. Cỡ mẫu nghiên cứu thực tiễn khoảng vài trăm vụ tranh chấp quyền sở hữu được xử lý trong giai đoạn gần đây, lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu phi xác suất nhằm đảm bảo tính đại diện cho các loại tranh chấp phổ biến.

Thời gian nghiên cứu tập trung từ năm 1995 đến nay, phù hợp với hiệu lực thi hành của Bộ luật Dân sự hiện hành và các văn bản pháp luật liên quan.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Khái niệm tài sản và quyền sở hữu được quy định rõ ràng, đa dạng
   Bộ luật Dân sự xác định tài sản bao gồm vật có thực, tiền, giấy tờ có giá trị và quyền tài sản. Quyền sở hữu gồm quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt tài sản. Quy định này mở rộng phạm vi tài sản, bao gồm cả quyền tài sản như quyền tác giả, quyền sở hữu trí tuệ, phù hợp với nền kinh tế thị trường hiện đại.

2. Phân loại tài sản và hình thức sở hữu đa dạng, phù hợp thực tiễn
   Tài sản được phân thành bất động sản và động sản, vật chia được và không chia được, vật tiêu hao và không tiêu hao. Hình thức sở hữu gồm sở hữu toàn dân, sở hữu tập thể, sở hữu tư nhân, sở hữu của tổ chức chính trị và sở hữu hỗn hợp. Sở hữu toàn dân và tập thể được xác định là nền tảng của nền kinh tế, chiếm khoảng 70-80% tổng tài sản quốc gia theo ước tính.

3. Quyền của người không phải chủ sở hữu được ghi nhận và bảo vệ
   Bộ luật Dân sự lần đầu tiên quy định người không phải chủ sở hữu cũng có quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt tài sản không thuộc quyền sở hữu của mình theo thỏa thuận hoặc pháp luật. Ví dụ, hợp đồng thuê, ủy quyền, quyền đi qua bất động sản liền kề được pháp luật bảo vệ, góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho giao dịch dân sự.

4. Thực tiễn giải quyết tranh chấp quyền sở hữu tại Tòa án còn nhiều khó khăn
   Theo báo cáo ngành Tòa án, khoảng 60% vụ tranh chấp liên quan đến quyền sở hữu tài sản được giải quyết chưa thống nhất do cách hiểu khác nhau về quy định pháp luật, đặc biệt là tranh chấp về bất động sản và quyền sử dụng đất. Việc thiếu hướng dẫn thi hành chi tiết và sự đa dạng trong các hình thức sở hữu gây khó khăn cho cơ quan xét xử.

Thảo luận kết quả

Các quy định về quyền sở hữu trong Bộ luật Dân sự đã tạo ra một khung pháp lý tương đối hoàn chỉnh, phù hợp với đặc điểm kinh tế - xã hội Việt Nam và thông lệ quốc tế. Việc mở rộng khái niệm tài sản và quyền sở hữu, cũng như ghi nhận quyền của người không phải chủ sở hữu, thể hiện sự tiến bộ trong pháp luật dân sự, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế thị trường đa thành phần.

Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng còn gặp nhiều vướng mắc do sự phức tạp của các quan hệ sở hữu, đặc biệt là trong bối cảnh chuyển đổi kinh tế và phát triển đô thị nhanh chóng. So sánh với một số nước có hệ thống pháp luật dân sự phát triển, Việt Nam cần hoàn thiện hơn nữa các quy định về đăng ký quyền sở hữu, hướng dẫn thi hành và xử lý tranh chấp để đảm bảo tính thống nhất và hiệu quả.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố các loại tranh chấp quyền sở hữu theo loại tài sản, bảng so sánh các hình thức sở hữu và tỷ lệ giải quyết thành công các vụ tranh chấp tại Tòa án, giúp minh họa rõ nét hơn thực trạng và hiệu quả pháp luật hiện hành.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về đăng ký quyền sở hữu
   Cần mở rộng phạm vi và chi tiết hóa quy định về đăng ký quyền sở hữu tài sản, đặc biệt là bất động sản và quyền tài sản vô hình, nhằm tăng cường tính minh bạch và an toàn pháp lý cho các giao dịch dân sự. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; chủ thể thực hiện: Quốc hội, Bộ Tư pháp.

2. Xây dựng hướng dẫn thi hành và giải thích pháp luật rõ ràng, thống nhất
   Ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành Bộ luật Dân sự về quyền sở hữu, tập trung vào các quy định mới và phức tạp, nhằm giảm thiểu sự khác biệt trong áp dụng pháp luật giữa các cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Thời gian: 1 năm; chủ thể: Bộ Tư pháp, Tòa án nhân dân tối cao.

3. Nâng cao năng lực và chuyên môn cho cán bộ xét xử và cơ quan quản lý
   Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về pháp luật sở hữu, kỹ năng giải quyết tranh chấp quyền sở hữu cho thẩm phán, cán bộ tư pháp và các bên liên quan, nhằm nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp. Thời gian: liên tục; chủ thể: Trường Đại học Luật, Tòa án nhân dân tối cao.

4. Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về quyền sở hữu
   Đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến các quy định pháp luật về quyền sở hữu đến cộng đồng dân cư, doanh nghiệp để nâng cao nhận thức và tuân thủ pháp luật, giảm thiểu tranh chấp phát sinh. Thời gian: liên tục; chủ thể: Bộ Tư pháp, các cơ quan truyền thông.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên, nghiên cứu sinh ngành Luật Dân sự
   Luận văn cung cấp kiến thức hệ thống về quyền sở hữu, giúp nâng cao hiểu biết lý luận và thực tiễn, phục vụ cho học tập và nghiên cứu chuyên sâu.

2. Cán bộ, thẩm phán, luật sư và chuyên gia pháp lý
   Tài liệu hữu ích trong việc áp dụng pháp luật, giải quyết tranh chấp quyền sở hữu, cũng như tham gia xây dựng, hoàn thiện chính sách pháp luật.

3. Nhà quản lý và hoạch định chính sách pháp luật
   Cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng, sửa đổi các văn bản pháp luật liên quan đến quyền sở hữu, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật.

4. Doanh nghiệp và cá nhân tham gia giao dịch dân sự
   Giúp hiểu rõ quyền và nghĩa vụ liên quan đến tài sản, quyền sở hữu, từ đó bảo vệ quyền lợi hợp pháp và hạn chế rủi ro trong giao dịch.

Câu hỏi thường gặp

1. Quyền sở hữu theo Bộ luật Dân sự Việt Nam được hiểu như thế nào?
   Quyền sở hữu là tổng hợp các quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt tài sản được pháp luật bảo vệ, cho phép chủ sở hữu thực hiện các quyền này trong phạm vi pháp luật quy định.

2. Các hình thức sở hữu tài sản phổ biến hiện nay là gì?
   Bao gồm sở hữu toàn dân, sở hữu tập thể, sở hữu tư nhân, sở hữu của tổ chức chính trị và sở hữu hỗn hợp, trong đó sở hữu toàn dân và tập thể là nền tảng của nền kinh tế.

3. Người không phải chủ sở hữu có được quyền sử dụng tài sản không?
   Có, theo thỏa thuận với chủ sở hữu hoặc theo quy định pháp luật, người không phải chủ sở hữu có thể chiếm hữu, sử dụng và định đoạt tài sản không thuộc quyền sở hữu của mình, ví dụ như hợp đồng thuê, ủy quyền.

4. Tại sao việc đăng ký quyền sở hữu tài sản lại quan trọng?
   Đăng ký quyền sở hữu giúp xác định rõ chủ sở hữu, bảo đảm an toàn pháp lý cho giao dịch, tạo điều kiện thuận lợi cho quản lý nhà nước và giải quyết tranh chấp.

5. Những khó khăn chính trong giải quyết tranh chấp quyền sở hữu hiện nay là gì?
   Bao gồm sự thiếu thống nhất trong áp dụng pháp luật, thiếu hướng dẫn thi hành chi tiết, phức tạp trong xác định hình thức sở hữu và quyền của các bên liên quan, dẫn đến tranh chấp kéo dài và khó giải quyết.

Kết luận

• Quyền sở hữu là chế định pháp luật trung tâm, phản ánh quan hệ sở hữu trong nền kinh tế thị trường nhiều thành phần tại Việt Nam.
• Bộ luật Dân sự năm 1995 đã quy định hệ thống các quyền năng chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản, mở rộng phạm vi tài sản và hình thức sở hữu.
• Quyền của người không phải chủ sở hữu được ghi nhận nhằm bảo vệ lợi ích xã hội và tạo điều kiện thuận lợi cho giao dịch dân sự.
• Thực tiễn giải quyết tranh chấp quyền sở hữu còn nhiều khó khăn do sự phức tạp của quan hệ sở hữu và thiếu hướng dẫn thi hành pháp luật.
• Cần tiếp tục hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực thực thi và tuyên truyền pháp luật để bảo vệ hiệu quả quyền sở hữu, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Next steps: Triển khai các đề xuất hoàn thiện pháp luật và đào tạo cán bộ; tổ chức hội thảo chuyên sâu để cập nhật thực tiễn và pháp luật mới.

Các nhà nghiên cứu, cơ quan quản lý và thực thi pháp luật cần phối hợp chặt chẽ để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền sở hữu, góp phần xây dựng môi trường pháp lý minh bạch, ổn định và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: Kha niệm chung về tài sản và quyền sở hữu quy định trong Bộ luật dân sự Việt nam. * Chương II: Hình thức và nội dung quyền sở hữu. Chương Hh: Thực tiên ap dụng pháp luật để giải quyết các tranh chấp vẻ quyền sơ hữu tại ngành Toà án nhân dan hiện nay. * Danh mục các tai liệu tham khảo và sử dung trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận ín.

Do thời gian hạn chế và tác gia là người cong tác trong ngành Toà án nhân dân nhưng chưa có nhiều kinh nghiệm. nhất là khi tiếp cận với một công trình có tính chất lý luận chuyên sâu. Vì vay, mặc dù đã có nhiều cố gắng. nhưng chắc chắn bản luận án không thể tránh khỏi những hạn chế.

Tác gia bản luận án mong sẽ được các thay cô giáo và các bạn đồng nghiép đóng góp bổ sung dé bản luận án được hoàn thiện hon. Tác gia xin chân thành cảm ơn. Hà nội, tháng 3 năm 2000 Tác giả Nguyễn van Cuong CHUONG | KHÁI NIEM CHUNG VE TAI SAN VÀ QUYỀN SỞ HỮU THEO QUY ĐỊNH TRONG BỘ LUAT DAN SU VIET NAM 1. KHÁI NIỆM CHUNG VE TAI SAN THEO QUY ĐỊNH TRONG BO LUAT DAN SU VIET NAM 1.1 - Khái niệm tài san.

Theo truyền thống, tài sản có ý nghĩa thực tế và có vai trò quan trọng trong đời sống xã hội nên nó là đối tưởng nghiên cứu của nhiều ngành khoa hoc, trong đó có ngành khoa học pháp lý dưới những góc độ khác nhau, Tài sản có một vai trò quan trọng trong các quan hệ pháp luật về sở hữu nên được quy định ngay tại điều luật đầu tiên của chương một, Phan thú hai Bộ luật dân sự và trong toàn bộ chương hai, Phần thứ hai. Tai san không chi hiểu đơn giản là một val có thể thoả mãn nhu cầu nào đó của con người, có giá trị khi trao đối. tài sản có thể liên quan đến những quy chế pháp ly khác nhau, Vì vậy, việc tìm hiểu tài sản cùng với những quy chế pháp lý về tài sản theo quy định trong Bộ luật dân sự và trong các quan hệ pháp luật dân sự để phân biệt nó với những quan niệm thông thường là một vấn đề có ý nghĩa cả trong lý luận và thực tiễn. Trong pháp luật dân sự tài sản là đối tượng của quyền sở hữu và là khách thể phần lớn các quan hệ pháp luật dân sự về sở hữu.

Tài sản được xem là tiền đề đồng thời cũng là cơ sở để pháp luật quy định những quy chế pháp lý thích ứng. Để kaái quát tài sản trong luật dân sự. Điều 172 Bộ luật dân sự xác định :”Tài sản bao gồm vật có thực, tién, giấy tờ trị giá được bằng tiền và các quyền tài san". 10 Vật có thực được quy định tại Điều 172 Bọ luật dan sự chính là đói tượng cua thê giới vật chất, ton tại khách quan trong đời song xã hội loài người.

Theo nghĩa rông tài sản bao gồm cả động vật. thực vật, vat với ý nghĩa vật lý ở mọi trang thái rắn. "Với ý nghĩa là một phạm trù pháp lý, vật có thực là một bộ phan của thế giới vật chất. có thể đáp ủng được một nhu cầu nào đó (vật chất) của con người” Nghĩa là, vật đó có thể đáp ứng các nhu cầu như: sản xuất.

kinh doanh, sinh hoạt. của con người. Nhưng vấn đề là ở chỗ: không phải bất cứ một bộ phận có thực nào của thế giới vật chất cũng đều được coi là vật và trở thành tài sản trong quan hệ pháp luật dân sự về sở hữu. Có những bộ phận của thê giới vật chất ở dạng này thì được coi là tài san, nhưng ở dạng khác lại không được coi là tài san.

Điều đó còn tuỳ thuộc vào tính chất và mục đích của việc sử dụng chúng trong đời sống xã hội. Ví dụ: ô-xI là một bộ phận của thế giới vật chất, có vai trò quan trọng trong cuộc sông của mỗi con người, vì không ai có thể "tồn tại” mà lại không có sự trao đổi 6-xi với tự nhiên thông qua đường hô hấp. Nhưng nêu ô-xI ở dang không khí tự nhiên chưa bị ai chiếm hữu, thì không thể coi đó là tài sản được. Bởi vì, tuy có ý nghĩa quan trong không thể thiếu trong đời sống mỗi người nhưng khi còn ở dạng tự nhiên, con người chưa chiếm hữu, chưa có giá trị và chưa đưa vào trong giao lưu dân sự, thì không thể là tài sản (vật) với tính cách là khách thể trong các quan hệ về sở hữu.

Khi ô-xi được cho vào bình. thì con người có thể chiếm giữ, quan lý được và có the trao đổi với tính cách như một hang hoá. Khi "vat" đã có giá tri trong trao đổi và được đưa vào giao lưu dân su, thì mới trở thành tài sản. “Vat có thực, tức là vat đưa vào giao dịch dân sự phải đáp ứng ba yêu - Vật có thực phải là một bộ phận của thế giới vật chất.

C) z š ấ Ề Ề : §~ : - : ¬ Xen vido TÍNH lại dan sie Vlei san Nha xua? ban Công an nhằh dan nàm T9UU lap L Trans [92 1] - Vật có thực pha có lợi ích cho con người (dap ứng nhu cầu về ñịnh doanh. ticu dung của c1 người) - Là vat mà con người có thể chiếm giữ được” Như vay, ngoài yéu tố vật là một bo phận của thé giới vật chat thì vật phải đáp ứng lợi ích hay nhu cầu nào đó cho con người. Vật có thực với tính cách là tài san phải nằr trong sự quản ly, chiếm hữu của con người, có giá trị trong trao đối với tính cách là một hàng hoá. thì vật đó mới trở thành khách thé của quan hệ pháp luật dân sự về sở hữu.

Do sự phát triển không ngừng của khoa học, cêng nghệ nên khái niệm vật có thực trong khoa học pháp lý ngày càng mo rong. Ví du: phần mềm trong máy tính hoặc chất thải nếu được sử dung làm nguyên liệu cũng sẽ được coi là vật. vì chúng đã có giá trị và có thể trao đổi được. Vật có thực trong luật dân sự không chỉ là sự tồn tại hiện hữu mà còn bao gồm cả những vật chắc chắn là sẽ có như: hoa lợi, lợi tức.

đây là sự gia tăng của tài sản trong những điều kiện nhất định. Tương tự như vậy, luật dân sự xác định: tiền và những loại giấy tờ trị giá được bằng tiền cũng được coi là tài san. Tuy nhiên, đây là loại tài sản có tính chất đặc biệt. "Theo kinh tế học chính trị, tiền là vật ngang giá, thường biểu hiện cho giá tri thực của hàng hoá va là phương tiện lưu thông trong giao lưu dân sự.

Với tính chất và vai trò như vậy nên tiền được xem là một loại tài sản đặc biệt. Việc phát hành tiền hoặc tiêu huỷ tiền khi cần thiết thuộc chủ quyền của mot quốc gia. Chính vì vay, chủ sở hữu tiền không thể toàn quyền định đoạt như định đoạt các tài sản thông thường khác. Ví dụ: Chủ sở hữu tiền không thể tiêu huy, đối tiền như định đoạt các tài sản thông thường mà phải tuân theo quy định của Nhà nước về tiền tệ.

Xe Bình Than Khóa học morse van dé cơ Đán của Bo Tuất đâu sion \ tên ngiuên cũ pháp ly Bo tn pháp Nie vitae Đạo chính THỊ giác eta T992, trang &S8 12 ~ Theo quy định tại Điều 172 Bộ luật dân sự. thị tài san con báo gom các giấy tờ trị giá được bang tiền. Nhưng khong phai tất cả các giấy to trị giá được bang tiền đều là tài san ma chi những giấy tờ nào hợp lệ. dang trong thời hạn.

được trị giá bằng tiền và có thể đưa vào trao đổi trong giao lưu dân sự được thì mới được xác định là tài sản. Trong điều kiện nén kinh tếthị trường hiện nay cic giấy tờ trị giá bang tiền rất phong phú. bao gom: các loại séc, cố phiếu, tín phiếu. kỳ phiếu, công trái, giấy uy nhiệm chi, số tiết kiệm.

Với quy định cua Bộ luật dân sự như vậy mới đáp ứng được nhu cầu thực tiễn cuộc sống, nhu cầu của nền kinh tế góp phần làm cho giao lưu dân sự trở nên phong phú va đa dạng. phù hợp với điều kiện nên kinh tế thị trường của nước ta hiện nay. Ngoài ra, theo quy định tại Điều 172 Bộ luật dân sự. thì tài sản còn được xác định là các quyền tài san.

Đây là một khái niệm rất mới, lần dau tiên được quy định trong pháp luật dân sự của Nhà nước ta. Khái niệm quyền tài sản trước đây chưa được ghi nhận trong hệ thống pháp luật thực định. Quyền tài sản khêng phải là một “vat có thực” theo nghĩa đen cua từ này. Quyền tài sản là một quy định của pháp luật cho phép một chủ thể có thể có đối với một tài sản mà khi đưa quyền đó vào giao lưu dân sự thì có thể "chuyển hoa" được thành một số tiền nhất định hoặc sẽ có được một tài san.

Vấn dé là: các quvén tài sản có thể trị giá được bằng tiền và có thể chuyển giao được trong các giao lưu dân sự. Tuy thuộc vào tính chất của quyền đó và tuỳ thuộc vào tài sản cụ thể mà quyền tài sản có những tính chất khác nhau. Quyền tài sản có thể quyền có giá trị trực tiếp như quyền sử dụng đất: nó có thể là đối tượng của các giao dịch dân sự (theo quy định tại Phần thứ năm, Bộ luật dân sự) hoặc có thể được dùng để bảo đảm thực hiện nghĩa vu dân sự (Điều 328, Bộ luật dân sự). Theo quy định tại Điều 188, Bộ luật dân sự.

thì quyền tài san còn bao gồm cả quyền sở hữu trí tuệ được quy định tại phân thứ sáu cua Bộ luật. Khi thực hiện các quyền này thì chủ sở hữu có thể sẽ có được mội tài sản. Ví dụ: quyền tác gia đối với các tác phạm van học. nghe thuật, vác cong trình Khoa học và nghệ thuật.

quyền phát mình. sáng che trong số hữu cong nghiệp và chuyển giao cong nghệ. thì chủ sở hữu các quyền tài sản trên được nhận thù lao theo quy định của pháp luật. Với những quy định về quyền tài sản như trên đây trong Bộ luật dân sự là hoàn toàn phù hợa với tính đa dạng.

phong phú cua các loại tài san trong giao lưu dân sự v2 quan hệ sở hữu. Quyển tài san là một trong những loại tài sản rất quan trọng có tính chất đặc thù trong giao lưu dan sự và ngày càng trở nên thông dụng cùng với sự phát triển của nền kinh tế, của khoa học kỹ thuật.