Giáo Trình Kỹ Thuật Phòng Thí Nghiệm Nghề Vận Hành Thiết Bị Chế Biến Dầu Khí Cao Đẳng

Giáo trình kỹ thuật phòng thí nghiệm nghề vận hành thiết bị chế biến dầu khí cao đẳng cung cấp kiến thức chuyên sâu và thực tiễn cho sinh viên.

• Tác giả: GV Phạm Thị Hải Yến
• Trường học: Trường Cao Đẳng Dầu Khí
• Chuyên ngành: Vận Hành Thiết Bị Chế Biến Dầu Khí
• Đề tài: Giáo Trình Kỹ Thuật Phòng Thí Nghiệm Nghề Vận Hành Thiết Bị Chế Biến Dầu Khí
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Bà Rịa-Vũng Tàu

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• 1. GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN
• 1.1. CÁCH SỬ DỤNG, BẢO QUẢN CÁC DỤNG CỤ THÔNG DỤNG TRONG PHÒNG THÍ NGHIỆM
• 1.2. CHUẨN BỊ DỤNG CỤ, HÓA CHẤT VÀ KIỂM TRA DỤNG CỤ HÓA CHẤT
• 1.2.1. Dụng cụ thủy tinh
• 1.2.2. Dụng cụ chứa
• 1.2.3. Dụng cụ đo thể tích
• 1.2.4. Dụng cụ phân tách
• 1.3. Một số dụng cụ thông dụng trong phòng thí nghiệm
• 1.4. Một số loại dụng cụ chứa chịu nhiệt độ cao
• 1.5. Máy đo pH và chỉ thị pH
• 1.6. TRÌNH BÀY QUY TRÌNH SỬ DỤNG CÁC DỤNG CỤ
• 1.7. PHƯƠNG PHÁP BẢO QUẢN CÁC DỤNG CỤ
• 1.8. TIẾN HÀNH THỰC NGHIỆM
• 1.8.1. Học sinh nói đúng tên và công dụng của các dụng cụ được chỉ định
• 1.8.2. Thực hành về sử dụng các dụng cụ như pipet, erlen, becher
• 1.8.3. Thực hành thao tác chiết I2 từ dung dịch nước vào dung môi hữu cơ
• 1.8.4. Thực hành thao tác lọc tủa BaSO4
• 1.9. VIẾT BÀI TƯỜNG TRÌNH THỰC HÀNH
• 1.10. RỬA SẠCH DỤNG CỤ VÀ VỆ SINH KHU VỰC LÀM VIỆC
• 1.10.1. Xử lý dụng cụ trước khi sử dụng
• 1.10.2. Cách rửa dụng cụ thủy tinh
• 2. KỸ THUẬT CHUẨN ĐỘ
• 2.1. CHUẨN BỊ DỤNG CỤ HÓA CHẤT VÀ KIỂM TRA DỤNG CỤ HÓA CHẤT
• 2.1.1. Các dụng cụ cần sử dụng:
• 2.2. TRÌNH BÀY CÁC PHƯƠNG PHÁP CHUẨN ĐỘ
• 2.2.1. Phương pháp axít - bazơ (trung hòa)
• 2.2.2. Phương pháp oxy hóa khử
• 2.2.3. Phương pháp kết tủa
• 2.2.4. Phương pháp tạo phức
• 2.3. CÁC KỸ THUẬT CHUẨN ĐỘ
• 2.3.1. Chuẩn độ trực tiếp (chuẩn độ thẳng)
• 2.3.2. Chuẩn độ ngược (chuẩn độ thừa trừ)
• 2.4. THỰC HÀNH PHA DUNG DỊCH NaOH TỪ CHẤT RẮN
• 2.4.1. Dụng cụ và hóa chất
• 2.4.2. Cách thức pha chế:
• 2.5. THỰC NGHIỆM XÁC ĐỊNH NỒNG ĐỘ CỦA DUNG DỊCH NaOH BẰNG DUNG DỊCH HCl CHUẨN
• 2.6. Cách thức tiến hành
• 2.7. HIỆU CHỈNH DUNG DỊCH VỪA CHUẨN
• 2.8. THỰC NGHIỆM PHA DUNG DỊCH HCl CÓ NỒNG ĐỘ NHỎ TỪ DUNG DỊCH CÓ NỒNG ĐỘ CAO
• 2.8.1. Dụng cụ và hóa chất
• 2.8.2. Cách thức pha chế
• 2.9. CHUẨN ĐỘ DUNG DỊCH HCl
• 2.10. Cách thức tiến hành
• 2.11. HIỆU CHỈNH DUNG DỊCH NaOH
• 2.12. TRÌNH BÀY CÁC PHƯƠNG PHÁP SƠ CẤP CỨU NGƯỜI BỊ NGỘ ĐỘC HÓA CHẤT THEO TÌNH HUỐNG GIẢ ĐỊNH CỦA GIÁO VIÊN
• 2.12.1. Những quy tắc an toàn cần nắm rõ khi sử dụng hóa chất trong phòng thí nghiệm:
• 2.12.2. Sơ cấp cứu người bị ngộ độc hóa chất
• 2.12.3. Giải quyết các tình huống an toàn giả định trong phòng thí nghiệm
• 3. XÁC ĐỊNH CÁC CHỈ TIÊU CỦA SẢN PHẨM DẦU MỎ
• 3.1. XÁC ĐỊNH ĐƯỜNG CONG ĐIỂM SÔI THỰC (ASTM D86)
• 3.2. Thiết bị dụng cụ
• 3.3. Cách tiến hành
• 3.4. Kết quả thí nghiệm
• 3.5. Nhận xét – đánh giá
• 3.6. PHÂN TÍCH CÁC CHỈ TIÊU HÀM LƯỢNG TỪ C1-C4 (ASTM D4815)
• 3.7. Cách tiến hành
• 3.8. Kết quả thí nghiệm
• 3.9. XÁC ĐỊNH NHIỆT ĐỘ CHỚP CHÁY CỐC KÍN (ASTM D56)
• 3.10. Thiết bị dụng cụ
• 3.11. Cách tiến hành
• 3.12. Kết quả thí nghiệm
• 3.13. Nhận xét – đánh giá
• 3.14. XÁC ĐỊNH ĐỘ XUYÊN KIM CỦA BITUM (ASTM D5-97)
• 3.15. Thiết bị và dụng cụ
• 3.16. Cách tiến hành
• 3.17. Kết quả thí nghiệm
• 3.18. Nhận xét- đánh giá
• 3.19. XÁC ĐỊNH NHIỆT ĐỘ NHỎ GIỌT CỦA MỠ BÔI TRƠN (ASTM D566-02)
• 3.20. Thiết bị, dụng cụ
• 3.21. Cách tiến hành
• 3.22. Kết quả thí nghiệm
• 4. XÁC ĐỊNH CÁC CHỈ TIÊU CỦA SẢN PHẨM NHIÊN LIỆU THEO TIÊU CHUẨN ASTM HOẶC TCVN
• 4.1. ĐẶC ĐIỂM CỦA CÁC CHỈ TIÊU ASTM VÀ TCVN
• 4.2. CÁC LOẠI MÁY PHÂN TÍCH HÓA DẦU CHUYÊN DỤNG
• 4.3. Thiết bị - Dụng cụ
• 4.4. Cách tiến hành
• 4.5. Kết quả thí nghiệm
• 4.6. Nhận xét kết quả
• 4.7. XÁC ĐỊNH HÀM LƯỢNG CẶN CACBON (ASTM D189)
• 4.8. Cách tiến hành
• 4.9. Kết quả thí nghiệm
• 4.10. Nhận xét kết quả
• 4.11. Cách tiến hành
• 4.12. Kết quả thí nghiệm
• 4.13. Nhận xét kết quả
• 4.14. XÁC ĐỊNH ĐỘ ĂN MÒN TẤM ĐỒNG (ASTM D130)
• 4.15. Cách tiến hành:
• 4.16. Kết quả thí nghiệm:
• 4.17. Nhận xét kết quả
• 4.18. XÁC ĐỊNH ĐIỂM ANILIN (ASTM D611-07)
• 4.19. Cách tiến hành
• 4.20. Kết quả thí nghiệm
• 4.21. XÁC ĐỊNH TẠP CHẤT CƠ HỌC (ASTM D473 – 02)
• 4.22. Thiết bị, dụng cụ, hóa chất
• 4.23. Cách tiến hành
• 4.24. Kết quả thí nghiệm
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giáo trình kỹ thuật phòng thí nghiệm nghề vận hành thiết bị chế biến dầu khí

Giáo trình Kỹ thuật phòng thí nghiệm nghề vận hành thiết bị chế biến dầu khí cao đẳng được biên soạn nhằm cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết cho sinh viên. Nội dung giáo trình bao gồm các phương pháp thực hành, quy trình sử dụng dụng cụ và hóa chất trong phòng thí nghiệm. Mục tiêu chính là giúp sinh viên nắm vững các kỹ thuật cơ bản và ứng dụng trong ngành dầu khí.

1.1. Mục tiêu và nội dung chính của giáo trình

Giáo trình tập trung vào việc trang bị kiến thức về dụng cụ, hóa chất và quy trình thực hành trong phòng thí nghiệm. Nội dung được thiết kế ngắn gọn, dễ hiểu, phù hợp với đối tượng học sinh cao đẳng.

1.2. Đối tượng áp dụng giáo trình

Giáo trình này được áp dụng cho sinh viên ngành dầu khí tại các trường cao đẳng, nhằm chuẩn bị cho họ những kiến thức nền tảng cần thiết để làm việc trong môi trường phòng thí nghiệm.

II. Những thách thức trong việc vận hành thiết bị chế biến dầu khí

Ngành dầu khí đối mặt với nhiều thách thức trong việc vận hành thiết bị chế biến. Các vấn đề như an toàn lao động, quản lý chất lượng và bảo trì thiết bị là những yếu tố quan trọng cần được chú ý. Việc thiếu kiến thức và kỹ năng có thể dẫn đến sự cố nghiêm trọng trong quá trình vận hành.

2.1. An toàn lao động trong phòng thí nghiệm

An toàn lao động là yếu tố hàng đầu trong phòng thí nghiệm. Cần tuân thủ các quy định an toàn khi sử dụng hóa chất và thiết bị để tránh tai nạn và ngộ độc.

2.2. Quản lý chất lượng trong quy trình chế biến

Quản lý chất lượng là rất quan trọng để đảm bảo sản phẩm đạt tiêu chuẩn. Việc kiểm tra và đánh giá chất lượng sản phẩm cần được thực hiện thường xuyên.

III. Phương pháp giảng dạy hiệu quả trong giáo trình kỹ thuật phòng thí nghiệm

Phương pháp giảng dạy trong giáo trình này được thiết kế để khuyến khích sự tham gia của sinh viên. Các hoạt động thực hành, thảo luận nhóm và bài tập tình huống giúp sinh viên áp dụng lý thuyết vào thực tiễn.

3.1. Phương pháp dạy học tích cực

Áp dụng phương pháp dạy học tích cực giúp sinh viên chủ động hơn trong việc tiếp thu kiến thức. Các hoạt động như thảo luận nhóm và bài tập thực hành được khuyến khích.

3.2. Đánh giá và phản hồi trong quá trình học

Đánh giá thường xuyên và phản hồi kịp thời giúp sinh viên nhận biết được điểm mạnh và điểm yếu của bản thân, từ đó cải thiện kỹ năng và kiến thức.

IV. Ứng dụng thực tiễn của giáo trình trong ngành dầu khí

Giáo trình không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn giúp sinh viên áp dụng vào thực tiễn. Các kỹ năng được học sẽ giúp sinh viên tự tin hơn khi làm việc trong môi trường thực tế.

4.1. Kỹ năng thực hành trong phòng thí nghiệm

Sinh viên sẽ được thực hành các kỹ năng như sử dụng dụng cụ, pha chế hóa chất và thực hiện thí nghiệm. Điều này giúp họ làm quen với công việc thực tế trong ngành dầu khí.

4.2. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng

Các kết quả nghiên cứu từ giáo trình có thể được ứng dụng vào thực tiễn, giúp cải thiện quy trình chế biến và nâng cao chất lượng sản phẩm dầu khí.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của giáo trình

Giáo trình Kỹ thuật phòng thí nghiệm nghề vận hành thiết bị chế biến dầu khí cao đẳng là một tài liệu quan trọng, giúp sinh viên trang bị kiến thức và kỹ năng cần thiết. Tương lai, giáo trình sẽ được cập nhật để phù hợp với sự phát triển của ngành dầu khí.

5.1. Đánh giá hiệu quả giáo trình

Đánh giá hiệu quả giáo trình sẽ giúp cải thiện nội dung và phương pháp giảng dạy, từ đó nâng cao chất lượng đào tạo.

5.2. Hướng phát triển giáo trình trong tương lai

Giáo trình sẽ được cập nhật thường xuyên để đáp ứng nhu cầu thực tiễn và sự phát triển của công nghệ trong ngành dầu khí.

Nội dung chính

TỔNG QUAN HỌC THUẬT VÀ NỘI DUNG GIÁO TRÌNH KỸ THUẬT PHÒNG THÍ NGHIỆM

Tổng quan về giáo trình (250-300 từ)

Giáo trình mô đun Kỹ thuật phòng thí nghiệm (Mã mô đun: PETR62114) là tài liệu đào tạo chuyên môn nghề được ban hành theo Quyết định số 209/QĐ-CĐDK ngày 01 tháng 3 năm 2022 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Dầu khí (Tập đoàn Dầu khí Việt Nam). Tài liệu do tập thể giảng viên Khoa chuyên ngành biên soạn, gồm GV. Phạm Thị Hải Yến (Chủ biên), cùng các tác giả Nguyễn Thị Thùy, Chu Thị Ngọc Anh và Phạm Công Quang.

Trong chương trình đào tạo nghề Vận hành Thiết bị Chế biến Dầu khí (áp dụng cho trình độ Cao đẳng và Trung cấp), mô đun có thời lượng 45 tiết (tương đương 2 tín chỉ, phân bổ gồm 13 giờ lý thuyết, 30 giờ thực hành/thí nghiệm/thảo luận, 1 giờ kiểm tra lý thuyết và 1 giờ kiểm tra thực hành). Về tiến trình đào tạo, mô đun được bố trí giảng dạy sau mô đun Vận hành các phân xưởng chế biến khí (PETR56118) và trước mô đun Vận hành phân xưởng chế biến dầu II (PETR64117).

Mục tiêu học tập của mô đun tập trung vào ba chuẩn đầu ra chính:

• Kiến thức (A1–A3): Trình bày tính năng, quy cách dụng cụ; phân tích nguyên lý xác định các chỉ tiêu sản phẩm dầu mỏ theo tiêu chuẩn ASTM/TCVN; nhận diện và xử lý các sai hỏng trong thực nghiệm.
• Kỹ năng (B1–B6): Lựa chọn và chuẩn bị hóa chất, dụng cụ; thao tác chuẩn độ xác định nồng độ; vận hành thiết bị kiểm nghiệm chỉ tiêu dầu khí; thực hiện sơ cấp cứu ngộ độc hóa chất.
• Năng lực tự chủ và trách nhiệm (C1–C2): Tuân thủ quy định an toàn phòng thí nghiệm, hình thành tác phong làm việc khoa học, tỉ mỉ và phối hợp nhóm hiệu quả.

Cấu trúc giáo trình được thiết kế tích hợp giữa lý thuyết phân tích hóa học cơ bản và các quy trình thử nghiệm hóa nghiệm dầu khí, hình thành năng lực thực hành nghề nghiệp trực tiếp cho người học.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi (500-600 từ)

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình được tổ chức thành 4 bài học lớn theo logic phát triển từ kỹ năng thao tác cơ bản đến kiểm nghiệm chuyên sâu:

1. Bài 1: Cách sử dụng, bảo quản các dụng cụ thông thường trong phòng thí nghiệm (7 giờ: 2 LT - 5 TH): Khảo sát cấu tạo và chức năng của dụng cụ thủy tinh chịu nhiệt (becher, erlen, bình cầu, ống nghiệm), dụng cụ đo thể tích (pipet bầu, pipet thẳng, micropipet, buret, bình định mức, ống đong), dụng cụ phân tách (phễu lọc, phễu buchner, phễu chiết), thiết bị phụ trợ (nhiệt kế, áp kế, máy đo pH, cân phân tích, tủ sấy, lò nung, tủ hút, máy cất nước) và quy tắc an toàn hóa chất.
2. Bài 2: Kỹ thuật chuẩn độ (13 giờ: 2 LT - 10 TH - 1 KT): Cơ sở lý thuyết các phương pháp phân tích thể tích (axit – bazơ, oxy hóa khử, tạo kết tủa, tạo phức); các kỹ thuật chuẩn độ trực tiếp, chuẩn độ ngược và chuẩn độ thế; thực hành pha chế dung dịch chuẩn $NaOH$ từ chất rắn, định lượng $NaOH$ bằng dung dịch $HCl$ chuẩn, hiệu chỉnh dung dịch và phương pháp sơ cấp cứu ngộ độc.
3. Bài 3: Xác định các chỉ tiêu của sản phẩm dầu mỏ (12 giờ: 5 LT - 7 TH): Quy trình phân tích các tính chất đặc thù gồm đường cong điểm sôi thực (ASTM D86), hàm lượng hydrocacbon $C_1–C_4$ bằng sắc ký khí GC (ASTM D4815), nhiệt độ chớp cháy cốc kín (ASTM D56), độ xuyên kim của Bitum (ASTM D5-97), và nhiệt độ nhỏ giọt của mỡ bôi trơn (ASTM D566-02).
4. Bài 4: Xác định các chỉ tiêu của sản phẩm nhiên liệu theo tiêu chuẩn ASTM hoặc TCVN (13 giờ: 4 LT - 8 TH - 1 KT): Tiếp cận máy phân tích hóa dầu chuyên dụng; kỹ thuật đo độ nhớt động học; xác định hàm lượng cặn cacbon Conradson (ASTM D189); đo chỉ số màu Saybolt; đánh giá độ ăn mòn tấm đồng (ASTM D130); xác định điểm anilin (ASTM D611-07) và hàm lượng tạp chất cơ học (ASTM D473-02).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Cơ sở vật liệu và phân tích thể tích: Đặc tính hóa - lý của thủy tinh borosilicat và thạch anh nấu chảy; nguyên lý phản ứng chuẩn độ thể tích $X + C \rightarrow A + B$; khái niệm điểm tương đương và điểm cuối chỉ thị; công thức tính toán khối lượng cân chất rắn: $$m_{\text{cân}}(\text{g}) = \frac{C_N \cdot Đ_{\text{NaOH}} \cdot V}{10 \cdot P%}$$
• Nguyên lý phân tích hóa dầu: Cơ chế chưng cất phân đoạn chất lỏng; nguyên lý tách sắc ký khí trên cột nhồi phân cực TCEP và cột mao dẫn WCOT; tương tác ăn mòn hóa học của hợp chất lưu huỳnh hoạt tính lên bề mặt tấm đồng; cơ chế hòa tan chuyển dịch pha tại điểm anilin.
• Quy chuẩn an toàn và hóa chất: Phân loại hóa chất theo độ tinh khiết; giới hạn lưu trữ chất gây nổ trong phòng thí nghiệm (tối đa 1 kg mỗi loại, tổng không quá 4 kg); công thức pha chế dung dịch sunfocromat làm sạch dụng cụ ($60\text{g } K_2Cr_2O_7 + 66\text{ml } H_2SO_4$ định mức 1 lít nước cất).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Thao tác chuẩn xác với buret (điều khiển khóa bằng tay trái, lắc erlen tay phải), pipet (không thổi giọt cuối đối với loại TD), cân phân tích 4 số lẻ ($0,0001\text{g}$), gấp giấy lọc (dạng rãnh và dạng côn), chiết phân bố $I_2$ qua phễu chiết bằng dung môi hữu cơ ethyl acetat/butyl acetat và làm khan bằng $Na_2SO_4$, lọc rửa kết tủa $BaSO_4$.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Xử lý số liệu, tính toán nồng độ dung dịch chuẩn, phân tích sai số do bước nhảy chỉ thị pH, so sánh kết quả thực nghiệm với bảng màu tiêu chuẩn (độ ăn mòn tấm đồng, màu Saybolt).
• Năng lực thực hành nghề nghiệp (Practical competencies): Vận hành thiết bị phân tích hóa dầu chuyên dụng; tuân thủ an toàn tủ hút khí độc và xử lý các sự cố tràn đổ hóa chất, ngộ độc dung môi trong thực tế sản xuất.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập (300-350 từ)

Giáo trình áp dụng mô hình giảng dạy tích cực, tích hợp giữa truyền thụ kiến thức lý thuyết ngắn gọn và tổ chức rèn luyện kỹ năng thực hành chuyên sâu (thời lượng thực hành chiếm 66,7% tổng thời lượng mô đun).

Về tổ chức dạy học:

• Phương pháp giảng dạy: Giảng viên thiết kế bài giảng tích hợp, chia lớp học thành các nhóm nhỏ (2–3 sinh viên) để luân phiên thực hiện các bài thí nghiệm, xử lý tình huống giả định và thảo luận kết quả.
• Bài tập và Case studies: Sinh viên giải quyết các bài toán tính toán đương lượng pha chế dung dịch chuẩn; xử lý các tình huống giả định về sai số thao tác (loại bỏ bọt khí buret, hiệu chuẩn điện cực pH bằng dung dịch đệm $4,01$, chỉnh thăng bằng giọt nước trên cân); phân tích quy trình sơ cấp cứu ngộ độc hóa chất.
• Bài tập thực hành (Practical exercises): Sinh viên thực hiện chuỗi thực nghiệm: chiết $I_2$ từ dung dịch nước sang dung môi hữu cơ; kết tủa và lọc rửa $BaSO_4$ kiểm tra ion $Cl^-$; pha chế dung dịch $NaOH\ 0,1\text{N}$; chuẩn độ dung dịch $NaOH$ bằng dung dịch chuẩn $HCl$.

Phương thức đánh giá kết quả học tập tuân thủ Thông tư số 09/2017/TT-BLĐTBXH:

• Kiểm tra thường xuyên (Hệ số 1): Đánh giá thông qua bảng kiểm quan sát kỹ năng thao tác và hỏi đáp vấn đáp sau mỗi 5 giờ học (chuẩn đầu ra A1–A3, B1–B6, C1–C2).
• Kiểm tra định kỳ (Hệ số 2): Gồm 2 cột điểm (1 bài lý thuyết trắc nghiệm/tự luận và 1 bài đánh giá sản phẩm học tập/thực hành sau 15 giờ học). Tổng trọng số đánh giá quá trình chiếm 40%.
• Thi kết thúc mô đun (Trọng số 60%): Tổ chức sau 45 giờ học, bao gồm phần thi lý thuyết và kiểm tra thao tác thực hành chuyên môn.

Quy định tự học: Người học phải nghiên cứu trước tài liệu được cung cấp, tham dự tối thiểu 70% thời lượng lý thuyết và 100% thời lượng thực hành (vắng $>30%$ lý thuyết hoặc $>0%$ thực hành phải học lại mô đun).

---

Điểm nổi bật và cập nhật (250-300 từ)

Giáo trình Kỹ thuật phòng thí nghiệm (2022) được chỉnh lý, nâng cấp từ phiên bản giáo trình lưu hành nội bộ năm 2017 của Trường Cao đẳng Dầu khí, mang các điểm nổi bật kỹ thuật:

• Cập nhật hệ thống thiết bị phân tích hiện đại: Bổ sung quy trình vận hành và nguyên lý của các thiết bị phân tích tự động hóa ứng dụng trong ngành công nghiệp chế biến dầu khí hiện nay, bao gồm máy chưng cất tự động ADU, thiết bị sắc ký khí GC với hệ cột nhồi phân cực TCEP và cột mao dẫn WCOT, máy đo độ nhớt động học tự động, thiết bị đo nhiệt độ chớp cháy cốc kín và thiết bị đo màu Saybolt.
• Chuẩn hóa theo hệ thống tiêu chuẩn ASTM và TCVN: Toàn bộ các bài thí nghiệm kiểm tra tính chất nhiên liệu và sản phẩm dầu mỏ đều được xây dựng bám sát theo các quy chuẩn quốc tế được thừa nhận trong ngành công nghiệp dầu khí:
  • ASTM D86: Xác định đường cong điểm sôi thực của sản phẩm dầu mỏ.
  • ASTM D4815: Phân tích thành phần các cấu tử $C_1–C_4$ bằng phương pháp sắc ký.
  • ASTM D56: Xác định nhiệt độ chớp cháy cốc kín (Tag Closed Tester).
  • ASTM D5-97: Xác định độ xuyên kim của Bitum.
  • ASTM D566-02: Xác định nhiệt độ nhỏ giọt của mỡ bôi trơn.
  • ASTM D189: Xác định hàm lượng cặn cacbon Conradson.
  • ASTM D130: Đánh giá độ ăn mòn tấm đồng của nhiên liệu.
  • ASTM D611-07: Xác định điểm anilin của hydrocacbon.
  • ASTM D473-02: Xác định hàm lượng tạp chất cơ học bằng phương pháp chiết.
• Tính ứng dụng công nghiệp: Giáo trình đóng vai trò liên kết trực tiếp giữa lý thuyết hóa học cơ bản và quy trình kiểm soát chất lượng sản phẩm (QC) tại các nhà máy lọc dầu, nhà máy chế biến khí và kho cảng xăng dầu.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình (200-250 từ)

Giáo trình được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống đào tạo kỹ thuật:

• Học sinh, sinh viên: Áp dụng cho đối tượng học sinh - sinh viên trình độ Cao đẳng và Trung cấp chuyên ngành Vận hành Thiết bị Chế biến Dầu khí (thuộc Khoa Công nghệ Hóa dầu). Tài liệu cung cấp cơ sở kỹ thuật phục vụ các mô đun chuyên sâu tiếp theo như Vận hành phân xưởng chưng cất dầu thô (PETR56115), Vận hành phân xưởng chế biến dầu I & II (PETR56116, PETR64117) và Khóa luận tốt nghiệp (PETR66220).
• Kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các môn học đại cương và kỹ thuật cơ sở gồm: An toàn vệ sinh lao động (SAEN512001), Tin học (COMP63006), Nhiệt kỹ thuật (PETR52002), Sản phẩm dầu mỏ (PETR53005) và Vận hành các phân xưởng chế biến khí (PETR56118).
• Giảng viên và cán bộ hướng dẫn: Dùng làm khung chuẩn để xây dựng giáo án tích hợp, thiết kế bài tập tình huống, lập bảng kiểm kỹ năng (checklist) và tổ chức đánh giá định kỳ, đánh giá kết thúc mô đun.
• Kỹ thuật viên phòng hóa nghiệm: Dùng làm tài liệu tra cứu quy trình thao tác chuẩn (SOP), kỹ thuật chuẩn độ và phương pháp thử nghiệm các chỉ tiêu hóa lý tại các phòng thí nghiệm kiểm nghiệm xăng dầu.

---

Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng đào tạo nào?

Giáo trình được thiết kế chuẩn hóa cho sinh viên trình độ Cao đẳng và học sinh Trung cấp nghề Vận hành Thiết bị Chế biến Dầu khí, đồng thời phù hợp làm tài liệu bồi dưỡng kỹ thuật viên phòng hóa nghiệm dầu khí.

2. Cần chuẩn bị những kiến thức nền tảng nào trước khi học mô đun?

Người học cần tích lũy kiến thức về an toàn vệ sinh lao động trong ngành hóa chất, nhiệt kỹ thuật, kiến thức phân loại và tính chất của các sản phẩm dầu mỏ, cùng các khái niệm hóa học đại cương về nồng độ và phản ứng thể tích.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các giáo trình hóa học phân tích thông thường là gì?

Giáo trình tích hợp các thao tác phân tích cơ bản (pha chế, chuẩn độ) trực tiếp vào quy trình kiểm nghiệm sản phẩm dầu mỏ chuyên dụng, bám sát các phương pháp thử nghiệm tiêu chuẩn quốc tế ASTM (D86, D56, D130, D189, D611) và TCVN.

4. Phương pháp tự học giáo trình đạt hiệu quả tối ưu là gì?

Người học cần nghiên cứu trước tài liệu kỹ thuật của từng bài học, lập sơ đồ khối quy trình thí nghiệm, nắm vững các công thức tính toán nồng độ đương lượng và thực hiện đầy đủ việc viết báo cáo tường trình kết quả sau mỗi buổi thực hành.

5. Những tài liệu bổ trợ nào được khuyến nghị tham khảo cùng giáo trình?

Các tài liệu tham khảo chính thức gồm:

• Giáo trình Kỹ thuật phòng thí nghiệm (Trường Cao đẳng Dầu khí, Lưu hành nội bộ, 2017).
• Bộ sách Kỹ thuật phòng thí nghiệm (Tập 1, 2 và 3, Nhà xuất bản Giáo dục, 1998).
• Sách chuyên khảo Các sản phẩm dầu mỏ và hóa dầu (Kiều Đình Kiểm).
• Giáo trình Hóa học dầu mỏ và khí (TS. Đinh Thị Ngọ).

---

Kết luận (150 từ)

Giáo trình Kỹ thuật phòng thí nghiệm (PETR62114) của Trường Cao đẳng Dầu khí là tài liệu đào tạo chuyên môn định hướng thực hành, cung cấp hệ thống kiến thức toàn diện từ kỹ thuật thao tác dụng cụ, an toàn hóa chất đến các phương pháp phân tích chuẩn độ và thử nghiệm chỉ tiêu dầu mỏ.

Lộ trình học tập đề xuất: $$\text{Làm chủ kỹ thuật dụng cụ, an toàn} \longrightarrow \text{Thực hành chuẩn độ hóa học} \longrightarrow \text{Phân tích tính chất sản phẩm dầu mỏ} \longrightarrow \text{Kiểm nghiệm chuyên sâu theo chuẩn ASTM/TCVN}$$

Nguồn học liệu bổ trợ được xây dựng đồng bộ với danh mục tiêu chuẩn ASTM chuyên ngành và hệ thống giáo trình hóa học dầu mỏ, bảo đảm chuẩn đầu ra năng lực phân tích cho nhân sự ngành chế biến dầu khí.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TẬP ĐOÀN DẦU KHÍ VIỆT NAM TRƯỜNG CAO ĐẲNG DẦU KHÍ  GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN : KỸ THUẬT PHÒNG THÍ NGHIỆM NGHỀ : VẬN HÀNH THIẾT BỊ CHẾ BIẾN DẦU KHÍ TRÌNH ĐỘ : CAO ĐẲNG (Ban hành kèm theo Quyết định số: 209/QĐ-CĐDK ngày 01 tháng 3 năm 2022 của Trường Cao Đẳng Dầu Khí) Bà Rịa-Vũng Tàu, năm 2022 (Lưu hành nội bộ) TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. Trang 1 LỜI GIỚI THIỆU Giáo trình Kỹ thuật phòng thí nghiệm được biên soạn theo đề cương mô đun. Nội dung biên soạn theo tinh thần ngắn gọn, dễ hiểu.

Khi biên soạn tác giả đã cố gắng cập nhật những kiến thức phù hợp với đối tượng học sinh, cũng như cố gắng gắn những nội dung lý thuyết với thực hành. Nội dung giáo trình được biên soạn với thời lượng 45 tiết nhằm phục vụ cho công tác giảng dạy nghề Vận hành Thiết bị Chế biến Dầu khí ở trình độ Cao đẳng và Trung cấp. Giáo trình được lưu hành nội bộ tại trường Cao đẳng Dầu khí. Mặc dù đã có nhiều cố gắng khi biên soạn, xong giáo trình này không tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được sự đóng góp của các bạn đồng nghiệp và các nhà chuyên môn.

Trân trọng cảm ơn. Bà rịa - Vũng Tàu, tháng 3 năm 2022 Tham gia biên soạn 1. Chủ biên: GV Phạm Thị Hải Yến 2. Nguyễn Thị Thùy 3.S Chu Thị Ngọc Anh 4.

Phạm Công Quang Trang 2 MỤC LỤC LỜI GIỚI THIỆU.2 DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ .7 DANH MỤC CÁC BẢNG.8 GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN. CÁCH SỬ DỤNG, BẢO QUẢN CÁC DỤNG CỤ THÔNG DỤNG TRONG PHÒNG THÍ NGHIỆM. CHUẨN BỊ DỤNG CỤ, HÓA CHẤT VÀ KIỂM TRA DỤNG CỤ HÓA CHẤT .1 Dụng cụ thủy tinh. Dụng cụ chứa.

Dụng cụ đo thể tích. Dụng cụ phân tách .2 Một số dụng cụ thông dụng trong phòng thí nghiệm. Một số loại dụng cụ chứa chịu nhiệt độ cao. Máy đo pH và chỉ thị pH .2 TRÌNH BÀY QUY TRÌNH SỬ DỤNG CÁC DỤNG CỤ .3 PHƯƠNG PHÁP BẢO QUẢN CÁC DỤNG CỤ .4 TIẾN HÀNH THỰC NGHIỆM .1 Học sinh nói đúng tên và công dụng của các dụng cụ được chỉ định .2 Thực hành về sử dụng các dụng cụ như pipet, erlen, becher .3 Thực hành thao tác chiết I2 từ dung dịch nước vào dung môi hữu cơ .4 Thực hành thao tác lọc tủa BaSO4 .5 VIẾT BÀI TƯỜNG TRÌNH THỰC HÀNH .6 RỬA SẠCH DỤNG CỤ VÀ VỆ SINH KHU VỰC LÀM VIỆC .1 Xử lý dụng cụ trước khi sử dụng .2 Cách rửa dụng cụ thủy tinh.

KỸ THUẬT CHUẨN ĐỘ. CHUẨN BỊ DỤNG CỤ HÓA CHẤT VÀ KIỂM TRA DỤNG CỤ HÓA CHẤT .1 Các dụng cụ cần sử dụng: .2 TRÌNH BÀY CÁC PHƯƠNG PHÁP CHUẨN ĐỘ .1 Phương pháp axít - bazơ (trung hòa) .2 Phương pháp oxy hóa khử .3 Phương pháp kết tủa .4 Phương pháp tạo phức .3 CÁC KỸ THUẬT CHUẨN ĐỘ .1 Chuẩn độ trực tiếp (chuẩn độ thẳng) .2 Chuẩn độ ngược (chuẩn độ thừa trừ) .4 THỰC HÀNH PHA DUNG DỊCH NaOH TỪ CHẤT RẮN .1 Dụng cụ và hóa chất .2 Cách thức pha chế: .5 THỰC NGHIỆM XÁC ĐỊNH NỒNG ĐỘ CỦA DUNG DỊCH NaOH BẰNG DUNG DỊCH HCl CHUẨN .4 Cách thức tiến hành .6 HIỆU CHỈNH DUNG DỊCH VỪA CHUẨN .7 THỰC NGHIỆM PHA DUNG DỊCH HCl CÓ NỒNG ĐỘ NHỎ TỪ DUNG DỊCH CÓ NỒNG ĐỘ CAO .1 Dụng cụ và hóa chất .2 Cách thức pha chế .8 CHUẨN ĐỘ DUNG DỊCH HCl.3 Cách thức tiến hành .9 HIỆU CHỈNH DUNG DỊCH NaOH.10 TRÌNH BÀY CÁC PHƯƠNG PHÁP SƠ CẤP CỨU NGƯỜI BỊ NGỘ ĐỘC HÓA CHẤT THEO TÌNH HUỐNG GIẢ ĐỊNH CỦA GIÁO VIÊN .1 Những quy tắc an toàn cần nắm rõ khi sử dụng hóa chất trong phòng thí nghiệm: 54 2.2 Sơ cấp cứu người bị ngộ độc hóa chất .3 Giải quyết các tình huống an toàn giả định trong phòng thí nghiệm. XÁC ĐỊNH CÁC CHỈ TIÊU CỦA SẢN PHẨM DẦU MỎ.1 XÁC ĐỊNH ĐƯỜNG CONG ĐIỂM SÔI THỰC (ASTM D86) .2 Thiết bị dụng cụ .3 Cách tiến hành .4 Kết quả thí nghiệm .5 Nhận xét – đánh giá .2 PHÂN TÍCH CÁC CHỈ TIÊU HÀM LƯỢNG TỪ C1-C4 (ASTM D4815) .3 Cách tiến hành .4 Kết quả thí nghiệm .3 XÁC ĐỊNH NHIỆT ĐỘ CHỚP CHÁY CỐC KÍN (ASTM D56) .2 Thiết bị dụng cụ .3 Cách tiến hành .4 Kết quả thí nghiệm .5 Nhận xét – đánh giá .4 XÁC ĐỊNH ĐỘ XUYÊN KIM CỦA BITUM (ASTM D5-97) .2 Thiết bị và dụng cụ .3 Cách tiến hành .4 Kết quả thí nghiệm .5 Nhận xét- đánh giá .5 XÁC ĐỊNH NHIỆT ĐỘ NHỎ GIỌT CỦA MỠ BÔI TRƠN (ASTM D566-02) .2 Thiết bị, dụng cụ .3 Cách tiến hành .4 Kết quả thí nghiệm. XÁC ĐỊNH CÁC CHỈ TIÊU CỦA SẢN PHẨM NHIÊN LIỆU THEO TIÊU CHUẨN ASTM HOẶC TCVN.

ĐẶC ĐIỂM CỦA CÁC CHỈ TIÊU ASTM VÀ TCVN. CÁC LOẠI MÁY PHÂN TÍCH HÓA DẦU CHUYÊN DỤNG. Thiết bị - Dụng cụ. Cách tiến hành.

Kết quả thí nghiệm. Nhận xét kết quả .4 XÁC ĐỊNH HÀM LƯỢNG CẶN CACBON (ASTM D189) .3 Cách tiến hành .4 Kết quả thí nghiệm .5 Nhận xét kết quả .4 Cách tiến hành .5 Kết quả thí nghiệm .6 Nhận xét kết quả .6 XÁC ĐỊNH ĐỘ ĂN MÒN TẤM ĐỒNG (ASTM D130) .3 Cách tiến hành:.4 Kết quả thí nghiệm:.5 Nhận xét kết quả .7 XÁC ĐỊNH ĐIỂM ANILIN (ASTM D611-07) .3 Cách tiến hành .4 Kết quả thí nghiệm .8 XÁC ĐỊNH TẠP CHẤT CƠ HỌC (ASTM D473 – 02) .2 Thiết bị, dụng cụ, hóa chất .3 Cách tiến hành .4 Kết quả thí nghiệm .91 TÀI LIỆU THAM KHẢO.95 Trang 6 DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Hình 1. Một số loại bình cầu 20 Hình 1. Một số loại ống nghiệm 20 Hình 1.

Một số loại pipet 21 Hình 1. Bình định mức 22 Hình 1. Ống đong 22 Hình 1. Phễu lọc 23 Hình 1.

Phễu buchner và bình lọc hút chân không 23 Hình 1. Một số loại phễu chiết 24 Hình 1. Một số loại bình hút ẩm 24 Hình 1. Một số loại nhiệt kế 25 Hình 1.

Một số loại áp kế 26 Hình 1. Máy đo pH và chỉ thị pH 26 Hình 1. Một số loại cân 27 Hình 1. Tủ sấy 27 Hình 1.

Máy cất nước một lần 29 Hình 1. Các trường hợp khi định mức dung dịch 32 Hình 1. Thao tác khi sử dụng buret 33 Hình 1. Các thao tác khi sử dụng pipet 33 Hình 1.

Cách gấp giấy lọc ấy lọc 34 Hình 3. Sơ đồ chưng cất đơn giản 61 Hình 3. Thiết bị chưng cất tự động ADU 61 Hình 3.Thiết bị GC 64 Hình 3. Cột nhồi phân cực TCEP 64 Hình 3.

Cột mao dẫn không phân cực WCOT 65 Hình 3. Thiết bị xác định điểm chớp cháy cốc kín 67 Hình 3. Thiết bị xác định độ xuyên kim 69 Hình 3. Thiết bị xác định độ nhỏ giọt của mỡ 70 Hình 3.

Các thao tác điền đầy mẫu vào cốc 71 Hình 4. Máy đo độ nhớt động học tự động 78 Hình 4. Thiết bị xác định cặn Cacbon 80 Hình 4. Thiết bị đo chỉ số màu Saybolt 82 Hình 4.

Thiết bị xác định độ ăn mòn tấm đồng 84 Hình 4. Bình áp lực, bảng màu tiêu chuẩn và các tấm đồng 85 Hình 4. Bảng màu tiêu chuẩn 85 Hình 4. Bộ thiết bị xác định tạp chất cơ học trong dầu 91 Trang 7 DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 4.1 Các cấp độ ăn mòn tấm đồng trong bảng màu tiêu chuẩn Trang 57 Trang 8 GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN 1.

Tên mô đun: KỸ THUẬT PHÒNG THÍ NGHIỆM 2. Mã mô đun: PETR62114 3. Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của mô đun: 3. Vị trí: Là mô đun thuộc các môn học, mô đun chuyên môn nghề của chương trình đào tạo.

Mô đun này được dạy trước mô đun Vận hành phân xưởng chế biến dầu II và sau mô đun Vận hành các phân xưởn chế biến khí. Tính chất: Mô đun này trang bị những kiến thức, kỹ năng phân tích trong lĩnh vực lọc, hóa dầu. Ý nghĩa và vai trò của mô đun: Mô đun giúp cho người học có những keiens thức nền tảng để làm việc trong phòng thí nghiệm. Mục tiêu của mô đun: 4.

Về kiến thức: A1. Trình bày được tính năng của các dụng cụ thông dụng trong PTN. Trình bày được các phương pháp xác định các chỉ tiêu của sản phẩm dầu mỏ, ý nghĩa của các chỉ tiêu theo ASTM và TCVN. Trình bày được một số sai hỏng thường gặp trong quá trình sử dụng dụng cụ, thực hiện thí nghiệm và các biện pháp khắc phục.

Về kỹ năng: B1. Xây dựng được các bước cơ bản trong quy trình sử dụng dụng cụ và thực hiện thí nghiệm. Lựa chọn, chuẩn bị đầy đủ hóa chất, dụng cụ và trang thiết bị phù hợp. Sử dụng được các dụng cụ thông dụng trong PTN theo đúng hướng dẫn, qui trình B3.

Thực hiện được thao tác chuẩn độ để xác định nồng độ các chất. Tính toán được kết quả sau khi thực hiện thí nghiệm. Xác định được các chỉ tiêu chính của sản phẩm dầu mỏ và sản phẩm nhiên liệu theo tiêu chuẩn ASTM hoặc TCVN. Thực hiện sơ cấp cứu người bị ngộ độc hóa chất theo tình huống giải định của giáo viên.

Phát hiện và xử lý được một số sai hỏng thường gặp trong quá trình sử dụng dụng cụ, thực hiện thí nghiệm. Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: C1. Tuân thủ đúng nội quy và quy định phòng thí nghiệm. Rèn luyện tác phong làm việc khoa học, tính cẩn thận, tỉ mỉ, chính xác và khả năng làm việc theo nhóm.

Nội dung của mô đun: 5. Chương trình khung Thời gian đào tạo (giờ) Trong đó Số Mã Tên môn học, mô đun tín Tổng Thực Thi/ MH/MĐ/HP hành/ Kiểm chỉ số Lý thí nghiệm/ tra thuyết bài tập/ thảo luận LT TH I Các môn học chung/ đại cương 23 465 183 257 17 8 COMP64002 Giáo dục chính trị 4 75 41 29 5 0 COMP62004 Pháp luật 2 30 18 10 2 0 COMP62008 Giáo dục thể chất 2 60 5 51 0 4 COMP64010 Giáo dục quốc phòng và An ninh 4 75 36 35 2 2 COMP63006 Tin học 3 75 15 58 0 2 FORL66001 Tiếng Anh 6 120 42 72 6 0 SAEN512001 An toàn vệ sinh lao động 2 30 26 2 2 0 Các môn học, mô đun chuyên II 70 1825 530 1180 36 79 môn ngành, nghề II.