MỞ ĐẦU *Mục Tiêu: Sau khi học xong bài này, người học có khả năng: - Thực hiện đúng nội qui xưởng thực tập; - Sử dụng thành thạo hệ thống điện và thiết bị điện trong xưởng thực tập; - Tổ chức được nơi thực tập gọn gàng, khoa học; - Thực hiện đúng các nguyên tắc an toàn khi thực tập; - Xử lý được các tình huống khi thấy người bị điện giật; - Thực hiện được các phương pháp sơ cứu người bị điện giật. Thiết Bị, Vật Tƣ Cần Thiết: - Kìm cách điện , vít cách điện, đồng hồ vạn năng, đồng hồ Ampe kẹp, đồng hồ đo nhiệt độ, đồng hồ đo áp suất, dây điện, ống đồng, mô hình thực hành đo điện, dụng cụ gia công ống đồng, bộ hàn gió đá, êtô, que hàn các loại. Nội Dung: Trình Tự Thực Hành : 1. Thực hiện nội qui xưởng : Khi thực hành xưởng phải thực hiện đúng nội qui sau: - Điều 1: Vào ca thực tập đúng giờ, trang phục gọn gàng, sạch sẽ đúng qui định, chấp hành nghiêm túc các nguyên tắc an toàn lao động.
- Điều 2: Chấp hành sự phân công của giáo viên hướng dẫn, không được tự tiện tháo lắp, di chuyển các thiết bị trong xưởng khi chưa có sự đồng ý của giáo viên hướng dẫn. - Điều 3: Tổ chức nơi thực tập gọn gàng, khoa học, có tinh thần bảo quản thiết bị, nếu làm mất hoặc hư hỏng phải bồi thường. - Điều 4: Không được tự ý sang các xưởng khác sửa chữa điện khi chưa có sự phân công của giáo viên hướng dẫn. - Điều 5: Không được làm đồ riêng hay mang vật tư, thiết bị ra khỏi xưởng khi chưa có sự đồng ý của giáo viên hướng dẫn.
- Điều 6: Không được mang các thứ không phục vụ thực tập hoặc đưa người lạ vào xưởng. - Điều 7: Không hút thuốc, văng tục, hay nằm trong xưởng. Khi ra khỏi xưởng thực tập phải xin phép giáo viên hướng dẫn. - Điều 8: Hết giờ thực tập phải thu xếp dụng cụ, thiết bị vào nơi qui định, có mất hay hư hỏng phải báo giáo viên hướng dẫn sử lý, sau đó làm vệ sinh xưởng.
Cách tổ chức nơi thực tập khoa học. Khi học xưởng phải biết cách sắp xếp dụng cụ, thiết bị, vật tư thực hành 1 cách hợp lý để vừa tạo được vẽ mỹ quan nơi thực tập, vừa thể hiện tính làm việc có kỹ thuật và nâng cao hiệu quả khi làm việc. Khi được giáo viên hướng dẫn phân công nội dung bài thực hành, phải tổ chức thực hiện bài thực hành theo trình tự sau : - Sắp xếp dụng cụ phía trước mặt bên tay thuận, theo thứ tự, dụng cụ nào sử dụng thường xuyên thì để ở nơi dễ lấy nhất, khi thao tác xong phải để lại đúng vị trí ban đầu. Trang 6 Giáo trình lạnh cơ bản Biên soạn: Trần Tấn Lộc - Sắp xếp vật tư, thiết bị loại nào thường sử dụng để trước mặt, vật tư thiết bị ít sử dụng để một bên theo thứ tự.
Khi sử dụng xong nếu còn thừa thì để lại đúng vị trí ban đầu. - Khi thực tập các phần vật tư không còn sử dụng được như giấy vụn, dây đai, ống ren…phải để gọn vào 1 chổ không vức bừa bải. - Khi thực tập xong tiến hành thu dọn dụng cụ, thiết bị, vật tư về nơi qui định sau đó làm vệ sinh sạch sẽ nơi thực tập. Các nguyên tắc an toàn điện : Khi học xưởng và tham gia công tác lắp đặt, sửa chữa điện phải chấp hành nghiêm túc các nguyên tắc an toàn điện để tránh xảy ra các tai nạn điện đáng tiếc cho bản thân.
Thực hiện theo các nguyên tắc sau: - Khi làm việc với các thiết bị trong mạch điện, cần cắt nguồn điện, nếu cắt bằng công tắc hay rút nắp cầu chì, thì phải thử lại bằng bút thử điện, để xem dây pha (dây lửa) còn hiện diện trong mạch không. - Khi thao tác với các phần mang điện, phải cách điện tốt với đất (như mang dép nhựa, đứng trên ghế gỗ hoặc nhựa khô ráo, thao tác bằng dụng cụ cách điện) Khi đó, không được chạm người vào tường, hay chạm vào người khác đứng trên đất mà không cách điện với đất. - Khi di chuyển các thiết bị mang điện đang làm việc, các dây dẫn bọc đang có điện, cần cắt nguồn điện. - Với các thiết bị mới đưa vào sử dụng, hoặc để lâu mới dùng lại, không được sờ vào vỏ kim loại của thiết bị khi thiết bị đang làm việc, mà phải dùng bút thử điện kiểm tra xem điện có rò ra vỏ kim loại không.
- Phải thường xuyên kiểm tra dây nối đất, dây nối trung tính , nhất là vào đầu và cuối mùa mưa. Học sinh quan sát các dụng cụ và thiết bị an toàn điện : Bút thử điện, bộ găng tay cách điện, ủng cao su cách điện, thảm cao su cách điện, sào cách điện… 4. Cách sử lý khi thấy ngƣời bị điện giật: Khi học xưởng hay tham gia các sinh hoạt khác nếu thấy người bị điện giật thì nhanh chóng thực hiện các bước sau : - Quan sát tìm cầu dao cắt điện khu vực có tai nạn. - Nếu không cắt được cầu dao, thì dùng các vật liệu cách điện sẳn có như : sào, gậy gỗ, vải khô ráo để kéo nạn nhân ra, hay tách dây điện khỏi người nạn nhân ( cần đề phòng điện áp bước).
Nếu nạn nhân bị điện giật trên cao cần chú ý đừng để nạn nhân té ngã gây chấn thương. - Đưa nạn nhân đến nơi thoáng mát để tiến hành các phương pháp cấp cứu, hay đưa nạn nhân đến bệnh viện gần nhất. * Chú ý: Tuyệt đối không được vẫy nước lạnh lên mặt nạn nhân, vì sẽ gây xung huyết não. Phƣơng pháp sơ cứu ngƣời bị điện giật : Thực hiện các thao tác sơ cứu sau : a.
Phƣơng pháp xoa bóp tim : Được áp dụng khi tim nạn nhân ngừng đập. Trang 7 Giáo trình lạnh cơ bản Biên soạn: Trần Tấn Lộc * Cách thực hiện : - Đặt nạn nhân nằm ngữa, chân duỗi thẳng, kê cao gáy, để hơi ngữa cổ ra phía sau. - Hai bàn tay chồng lên nhau, đặt cùi tay vào vị trí tim nạn nhân, sau đó ấn mạnh để ngực nạn nhân lõm xuống từ 3cm đến 5cm, cứ mỗi giây ấn một lần, đến khi tim nạn nhân đập lại. * Chú ý: - Nếu ấn nhẹ tay sẽ không tác dụng.
- Những nạn nhân bị gãy xương sườn thì không dùng phương pháp nầy. Phƣơng pháp hô hấp nhân tạo : Được áp dụng khi tim nạn nhân ngừng đập. * Cách thực hiện : - Dùng vãi mềm ẩm, móc đàm, dải trong miệng nạn nhân ra. - Dùng vải mềm, ẩm che lên miệng nạn nhân, sau đó hít hơi đầy phổi thổi mạnh vào miệng nạn nhân, cứ 4 đến 5 giây thực hiện 1 lần.
Câu hỏi ôn tập: 1. Trình bày nội quy xưởng? 2. Trình bày nguyên tắc an toàn điện? 3. Trình bày cách xử lý khi thấy người bị điện giật? Trang 8 Giáo trình lạnh cơ bản Biên soạn: Trần Tấn Lộc BÀI 2: ĐO ĐIỆN TRỞ * Mục Tiêu: Sau khi học xong bài này, người học có khả năng: - Tính toán được các thông số điện trở trong mạch; - Trình bày quy trình đo điện trở; - Đo được điện trở của các thiết bị trong quá trình làm việc; - Đảm bảo an toàn cho người và thiết bị.
Thiết Bị, Vật Tƣ: - Các nguồn điện điện trở, mô hình thực tính toán và thực hành đo điện trở. - Đồng hồ vạn năng các loại. Khái niệm Điện trở là một trong những đại lượng điện quan trọng. Người ta phân loại điện trở theo giá trị Ohm của chúng, điện trở được phân thành 3 cấp Điện trở có giá trị lớn là điện trở có giá trị từ 0.000) trở lên Điện trở có giá trị trung bình từ 1K đến 0.1M Điện trở có giá trị nhỏ từ 1k trở xuống 1.
Đo điện trở bằng vôn kế và ampe kế Theo định luật Ohm, ta có R = U/I Như vậy để xác định giá trị điện trở ta sử dụng ampe kế và volt kế. Ở phương pháp này, ta xác định giá trị điện trở đang hoạt động (đo nóng) theo yêu cầu. Có hai đấu mạch là “Mắc rẽ dài “hay “Ampe kế mắc sau “Nghĩa là mắc volt kế trước – ampe kế mắc sau “Mắc rẽ ngắn “hay “Ampe kế mắc trước “Nghĩa là mắc ampe kế trước – volt kế mắc sau Hình 1. Mắc rẽ ngắn (Ampe kế mắc trƣớc) Do volt kế mắc song song với điện trở tải nên ta có IA = IV + IR Nếu IR >> IV thì sai số do ảnh hưởng của volt kế không đáng kể Trang 9 Giáo trình lạnh cơ bản Biên soạn: Trần Tấn Lộc Thật vậy, nội trở của volt kế và điện trở tải điện trở tương đương được xác định RV .RX RX RX RV RX R 1 X RV Sai số tương đối của phép đo ∆% 1 % .100% T RX 1 R V Để sai số ∆% nhỏ nhất thì biểu thức (1+RX/RV) → 1 Nghĩa là RX 0 RV>>RX RV 1.
Mắc rẽ dài (Ampe kế mắc sau) Do ampe kế mắc nối tiếp với điện trở cần đo nên tổng trở được xác định theo biểu thức RX’ = RA + RX hay U = UA + URX Sai số tương đối của phép đo RX RA RX R % A .100% RX RX Để giảm thiểu sai số tương đối ∆% thì RX >> RA (nghĩa là URX >> UA) 2. MẠCH ĐO ĐIỆN TRỞ TRONG OHM KẾ 2. Nguyên lý đo điện trở Trong đồng hồ đo vạn năng còn cò tên gọi khác là multimeter VOM, đây là loại đồng hồ dùng để đo điện áp, dòng điện và điện trở. Trong trường hợp dùng Ohm kế để đo điện trở thì trạng thái đo là phần tử điện trở đo RX không có năng lượng (đo nguội) mạch đo sẽ sử dụng nguồn pin riêng Đây là mạch Ohm kế mắc nối tiếp, dòng điện qua cơ cấu chỉ thị Im EB Im Rx R1 Rm R1 điện trở chuẩn của tầm đo.
Rm điện trở nội của cơ cấu. Khi Rx → 0Ω, Im → Imax (dòng cực đại của cơ cấu từ điện) Khi Rx → ∞, Im → 0 (không có dòng qua cơ cấu) Ví dụ: Cho mạch đo điện trở như hình vẽ. Biết rằng điện áp nguồn pin là Eb = 1.5V và R1 + Rm = 15 kΩ - Imax = 100µA. Xác định độ lệch kim của cơ cấu đo khi a.
RX được nối tắt b.