Chương I: Khaùi Quaùt Veà Kinh Teá Vó Moâ Trang 9 P LAS P1 B P2 A Y YP Hình 1.3: Tổng cung trong dài hạn 2. Tổng cầu Tổng cầu là tổng khối lượng hàng hóa và dịch vụ mà các thành phần kinh tế (dân cư, doanh nghiệp, Chính phủ và nước ngoài) muốn mua ở mỗi mức giá chung trong một khoảng thời gian nhất định và trong những điều kiện nhất định. Đường tổng cầu dốc xuống về phải thể hiện mối quan hệ nghịch biến với mức giá chung hay chỉ số giá. Mức giá chung tăng lên người ta sẽ giảm lượng cầu về các hàng hóa và dịch vụ.4: Tổng cầu Chöông III:Lyù Thuyeát Xaùc Ñònh Saûn Löôïng Caân Baèng Quoác Gia Trang 10 Chương II:CÁCH TÍNH SẢN LƯỢNG QUỐC GIA Yêu cầu: Giúp sinh viên nắm được các vấn đề sau: - Các khái niệm của các chỉ tiêu trong hệ thống đo lường sản lượng quốc gia và ý nghĩa trong phân tích kinh tế.
- Các phương pháp tính toán, đo lường tổng sản phẩm và thu nhập quốc dân theo các mức giá khác nhau. - Mối liên hệ giữa các chỉ tiêu tổng sản phẩm, thu nhập quốc dân và các đồng nhất thức kinh tế vĩ mô. Các cách tính sản lượng quốc gia được dùng để ước lượng giá trị hàng hóa và dịch vụ được sản xuất ra trong một nền kinh tế. Ở Mỹ, sản lượng quốc gia được tính bởi cục phân tích kinh tế (BEA).
ở Việt Nam, sản lượng quốc gia được tính bởi Tổng cục thống kê dựa trên cơ sở báo cáo từ các đơn vị, các tổ chức kinh tế cũng như báo cáo của các cục thống kê tỉnh, thành. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN 1. Các quan điểm về sản xuất Ngày nay, hầu hết các quốc gia đều tính sản lượng quốc gia theo hệ thống tài khoản quốc gia (SNA – System of National Accounts) với quan điểm về sản xuất là tạo ra những sản phẩm vật chất và dịch vụ có ích cho xã hội. Để có quan điểm sản xuất rộng rãi và đầy đủ như trên, nền kinh tế thế giới trải qua một quá trình phát triển lâu dài.
Vào thế kỷ 16, những người theo phái trọng nông chỉ nhìn nhận ngành nông nghiệp là ngành sản xuất vì tạo ra sản phẩm thuần tăng. Đến thế kỷ thứ 18, trường phái cổ điển cho rằng sản xuất là những ngành phải tạo ra sản phẩm hữu hình có thể nhìn thấy được, sờ mó được. Theo quan điểm này chỉ một số ngành như công, nông, lâm, ngư nghiệp và xây dựng là được tính vào sản lượng quốc gia Sau đó, Karl Marx mở rộng quan điểm của trường phái cổ điển với định nghĩa sản xuất bao gồm những ngành sản xuất các sản phẩm hữu hình và một số ngành sản xuất dịch vụ phục vụ cho các ngành sản xuất vật chất. Quan điểm này là cơ sở để hình Chöông III:Lyù Thuyeát Xaùc Ñònh Saûn Löôïng Caân Baèng Quoác Gia Trang 11 thành hệ thống sản xuất vật chất (MPS – Material Production System) được các nước xã hội chủ nghĩa sử dụng để tính sản lượng quốc gia.
Hệ thống tài khoản quốc gia SNA Hệ thống tài khoản quốc gia (SNA – System ò National Accounts) được sử dụng đầu tiên trên thế giới năm 1940 Ở Việt Nam, hệ thống tài khoản quốc gia được thực hiện đầu tiên năm 1993 và được tính trở lại cho cả thời kỳ 1986 – 1992, và chính thức áp dụng từ năm 1996, thay cho cách tính chỉ tiêu tổng hợp như Tổng sản phẩm quốc dân, thu nhập quốc dân theo MPS.1 Các chỉ tiêu trong SNA Các chỉ tiêu theo lãnh thổ hay các chỉ tiêu quốc nội bao gồm: Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và sản phẩm quốc nội ròng (NDP). Các chỉ tiêu theo sở hữu hay các chỉ tiêu quốc gia bao gồm: Tổng sản phẩm quốc gia (GNP), sản phẩm quốc nội ròng (NNP), thu nhập quốc gia (NI), thu nhập cá nhân (PI) và thu nhập khả dụng (DI) Trong hệ thống các chỉ tiêu trên, GDP và GNP là hai chỉ tiêu cơ bản nhất để đánh giá thành quả kinh tế một nước. Ta sẽ nghiên cứu kỹ hơn ở phần sau: 2.2 Giá cả trong SNA Đơn vị tính của các chỉ tiêu trong SNA là tiền, do đó vấn đề giá cả được đặt ra. Có 4 loại giá được sử dụng để tính các chỉ tiêu trong SNA là giá thị trường, giá các yếu tố sản xuất, giá hiện hành và giá cố định.
Tùy thuộc vào mặt bằng giá mà chúng ta có các chỉ tiêu tương ứng. Nếu tính theo giá thị trường – còn gọi là giá tiêu thụ - là giá mà người mua phải trả, nó bao gồm cả thuế gián thu; thì chỉ tiêu được gọi là chỉ tiêu theo giá thị trường. Ví dụ GDP theo giá thị trường, ký hiệu là GDPmp hay GDP. Nếu tính theo giá sản xuất hay còn gọi là chi phí của các yếu tố sản xuất – giá mà người bán thực nhận – thì chỉ tiêu tính được gọi là chỉ tiêu theo giá sản xuất hay chỉ tiêu theo chi phí yếu tố.
Ví dụ NDP theo chi phí yếu tố ký hiệu là NDP fc. Chỉ tiêu theo chi phíyếu tố sản xuất và chỉ tiêu theo giá thị trường chỉ lệch nhau phần thuế gián thu (Ti). Chöông III:Lyù Thuyeát Xaùc Ñònh Saûn Löôïng Caân Baèng Quoác Gia Trang 12 Ví dụ: GDPfc = GDP mp - Ti Nếu tính theo giá hiện hành – giá của năm sản xuất – thì chỉ tiêu tính được gọi là chỉ tiêu dnah nghĩa. Ví dụ GDP của năm 2008 thì gọi là GDP danh nghĩa (theo giá thị trường) của năm 2008, ký hiệu GDPN 2008 hay GDP 2008.
Nếu tính theo giá cố định – giá của năm được chọn làm gốc – thì chỉ tiêu tính được gọi là chỉ tiêu thực. Ví dụ GDP của năm 2008 được tính theo giá năm được chọn làm năm gốc ( ví dụ năm 2000) thì được gọi là GDP thực của năm 2008, ký hiệu là GDPR2008 2.3 Mối liên hệ giữa các chỉ tiêu Chỉ tiêu theo chi phí yếu tố có thể được tính từ việc trừ các khoản thuế gián thu (Ti) ra khỏi các chỉ tiêu theo giá thị trường. Ví dụ: GDPfc = GDP - Ti GNPfc = GNP - Ti Chỉ tiêu thực của một năm nào đó, có thể được tính bằng cách lấy chỉ tiêu danh nghĩa chia cho chỉ số giá của năm đó. Chỉ tiêu thực được dùng để tính tốc độ tăng trưởng kinh tế qua các năm.
Mối quan hệ giữa GDP thực và GDP danh nghĩa được hiểu qua chỉ số điều chỉnh lạm phát (hay chỉ số giảm phát) thoe GDP (Id) như sau: Chỉ số giá là chỉ tiêu phản ánh tỷ lệ thay đổi của giá cả ở một thời điểm nào đó so với năm gốc. Chỉ tiêu quốc gia có thể tính được bằng cách cộng thêm thu nhập yếu tố ròng từ nước ngoài (NFFI) vào chỉ tiêu quốc nội tương ứng. CÁCH TÍNH MỨC HOẠT ĐỘNG CỦA MỘT NỀN KINH TẾ 1. Dòng chu chuyển kinh tế Chu chuyển kinh tế được định nghĩa như là sự trình bày đơn giản những mối quan hệ giữa các tác nhân kinh tế khác nhau: Chöông III:Lyù Thuyeát Xaùc Ñònh Saûn Löôïng Caân Baèng Quoác Gia Trang 13 Để có thể hiểu được các quan hệ này, các nhà kinh tế đã đưa ra 3 mô hình kinh tế là: Nền kinh tế đơn giản: là nền kinh tế không có chính phủ, không có ngoại thương, nghĩa là nền kinh tế chỉ có 2 khu vực là các hộ gia đình và doanh nghiệp.
Nền kinh tế đóng: nền kinh tế có chính phủ, không có khu vực nước ngoài, nền kinh tế có ba khu vực đó là: các hộ gia đình, doanh nghiệp và chính phủ. Nền kinh tế mở: là nền kinh tế có chính phủ, ngoại thương; nền kinh tế có bốn khu vực là: hộ gia đình, các doanh nghiệp, chính phủ và khu vực nước ngoài. Để tính mức hoạt động của nền kinh tế (được ký hiệu là Y) ta có thể tính theo một trong ba cách sau: - Tính tổng giá trị sản xuất. - Tính tổng thu nhập từ các yếu tố sản xuất - Tính tổng chi tiêu cho hàng hóa và dịch vụ 2.
Gía trị gia tăng Giá trị gia tăng (VA– Value Added) là lượng gia tăng trong giá trị hàng hóa do kết quả của quá trình sản xuất, nó là phần chênh lệch giữa giá trị sản lượng và giá trị sản phẩm trung gian. Vậy sản phẩm trung gian là gì? Câu trả lời sẽ rõ ràng khi nắm rõ các quy ước về sản phẩm trung gian và sản phẩm cuối cùng. Sản phẩm trung gian là sản phẩm đóng vai trò là yếu tố đầu vào của một quá trình sản xuất và được sử dụng hết trong quá trình sản xuất đó. Còn sản phẩm cuối cùng là những sản phẩm mà người sử dụng cuối cùng mua, gồm hàng hóa hộ gia đình mua để tiêu dùng, hàng hóa doanh nghiệp mua để đầu tư sản xuất và hàng hóa dành cho xuất khẩu.
Tiết kiệm và đầu tư Tiết kiệm là phần còn lại của thu nhập sau khi chi dùng để mua hàng hóa hay dịch vụ, nó dược xem là một khoản rò rỉ. Khoản rò rỉ khỏi dòng luân chuyển là lượng tiền mà các hộ gia đình nhận được nhưng không trở lại các hãng. Chöông III:Lyù Thuyeát Xaùc Ñònh Saûn Löôïng Caân Baèng Quoác Gia Trang 14 Theo định nghĩa tiêu dùng mua sắm các tư liệu lao động mới, tạo ra tài sản tư bản dưới dạng hiện vật như máy móc, thiết bị, nhà xưởng. được gọi là đầu tư (I - investment) nó được xem là một khoản bơm vào (injection).
Khoản bơm vào dòng luân chuyển là lượng tiền các hãng nhận được, mà không bắt nguồn từ hộ gia đình. Khi Y biểu hiện cho tổng thu nhập thì một phần thu nhập này được các hộ gia đình tiêu dùng (C) và phần còn lại sẽ là tiền tích lũy hay tiền tiết kiệm (S) Y=C+S 4. Hàng tồn kho hay dự trữ Theo quy ước trong tầm vĩ mô, những sản phẩm hiện được giữ lại để sản xuất hay tiêu dùng sau này được xem như một khoảng đầu tư. Ví dụ: nếu một hộ gia đình chỉ mua một lượng ô tô có giá trị là 4000 USD, thì giá trị ô tô không bán được trong kỳ này là 1000 USD.
Lượng ô tô và tồn kho này được xem là một khoản đầu tư 5. Khấu hao (De - Depreciation) Máy móc thiết bị dùng trong sản xuất sẽ hao mòn theo thời gian. Vì vậy một phần giá trị sản lượng của nền kinh tế phải được sử dụng để thay thế phần hao mòn đó. Phần giá trị này sẽ hình thành nên quỹ khấu hao và đầu tư lấy từ quỹ khấu hao nhằm mục đích thay thế các máy móc đã hư hỏng, gọi là khấu hao (De).