Giáo trình Kiểm tra đánh giá trong giáo dục - GS. Nguyễn Công Khanh (Chủ biên)

Giáo trình kiểm tra đánh giá trong giáo dục cung cấp kiến thức và phương pháp đánh giá hiệu quả trong quá trình giảng dạy và học tập.

• Đề tài: Giáo Trình Kiểm Tra Đánh Giá Trong Giáo Dục

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ TRONG GIÁO DỤC
• 1.1. Vai trò của kiểm tra đánh giá trong giáo dục
• 1.2. Mục đích, mục tiêu của kiểm tra đánh giá trong giáo dục
• 1.3. Các hình thái đánh giá trong giáo dục
• 1.4. Các khái niệm cơ bản
• 1.5. Các loại hình đánh giá (types of assessment) trong giáo dục
• 1.6. Lí thuyết khảo thí cổ điển và khảo thí hiện đại
• 1.7. Quy trình và năng lực thiết lập một kế hoạch đánh giá trên lớp phù hợp
• 1.8. Câu hỏi và bài tập Chương 1
• 2. Chương 2: CÁC CÔNG CỤ KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ
• 2.1. Các phương pháp kiểm tra đánh giá
• 2.2. Một số công cụ kiểm tra đánh giá
• 2.3. Kiểm tra đánh giá năng lực của học sinh
• 2.4. Đánh giá kết quả học tập trên lớp học
• 2.5. Quy trình và kĩ thuật thiết kế đề kiểm tra, thi trắc nghiệm khách quan
• 2.6. Quy trình và kĩ thuật thiết kế đề kiểm tra, thi kiểu tự luận
• 2.7. Câu hỏi và bài tập Chương 2
• 3. Chương 3: XỬ LÍ VÀ PHẢN HỒI KẾT QUẢ KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ
• 3.1. Xu hướng đổi mới và triết lí đánh giá vì sự tiến bộ học tập
• 3.2. Yêu cầu, nguyên tắc kiểm tra đánh giá hỗ trợ cải tiến chất lượng học tập
• 3.3. Xử lí kết quả kiểm tra đánh giá
• 3.4. Phản hồi kết quả kiểm tra đánh giá
• 3.5. Các quan điểm và văn bản hiện hành về kiểm tra đánh giá
• 3.6. Câu hỏi và bài tập Chương 3
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1: Khởi động, làm quen
• Phụ lục 2: Đánh giá năng lực suy ngẫm
• Phụ lục 3: Bài tập đánh giá năng lực giải bài toán điền ô Sudoku
• Phụ lục 4: Bài tập đánh giá năng lực thực hiện nhiệm vụ
• Phụ lục 5: Đánh giá năng lực dựa trên thang nhận thức của Bloom
• Phụ lục 6: Xây dựng bộ công cụ đánh giá hoạt động dạy và học tích cực
• Phụ lục 7: Phiếu hướng dẫn đánh giá theo tiêu chí (Rubric)
• Phụ lục 8: Quy trình thiết kế công cụ đo và những kĩ thuật thiết kế câu hỏi (Item)
• Phụ lục 9: Xây dựng bộ trắc nghiệm (test) kiểm tra khảo sát đầu ra môn Toán lớp 8
• Phụ lục 10: Hướng dẫn kĩ thuật chấm điểm bài kiểm tra tự luận
• Phụ lục 11a: Thang đo áp lực cuộc sống
• Phụ lục 11b: Thang đo hài lòng cuộc sống
• Phụ lục 12: Thang đo năng lực ứng phó giải quyết vấn đề ở lứa tuổi vị thành niên
• Phụ lục 13: Bảng kiểm
• Phụ lục 14: Thang đo hành vi: CTRS-28
• Phụ lục 15: Hồ sơ học tập
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Hướng dẫn tổng quan về giáo trình kiểm tra đánh giá

Giáo trình kiểm tra đánh giá trong giáo dục là một tài liệu nền tảng, cung cấp cơ sở lý luận và phương pháp luận cho một trong những khâu quan trọng nhất của quá trình dạy học. Theo GS. Nguyễn Công Khanh và Đào Thị Oanh trong cuốn “Giáo trình kiểm tra đánh giá trong giáo dục”, hoạt động này không chỉ là một bộ phận không thể tách rời của quá trình giáo dục mà còn là động lực thúc đẩy sự đổi mới. Mục đích chính của kiểm tra đánh giá là cung cấp thông tin chính xác và kịp thời để ra các quyết định về dạy và học, từ đó cải tiến chất lượng giáo dục. Quá trình này bao gồm việc xây dựng mục tiêu, thiết kế nội dung, tổ chức hoạt động và cuối cùng là đo lường hiệu quả. Một giáo trình bài bản sẽ hệ thống hóa các khái niệm cốt lõi như đo lường trong giáo dục, kiểm tra, đánh giá và định giá trị, giúp người dạy phân biệt rõ vai trò và chức năng của từng hoạt động. Việc nắm vững các khái niệm này là yêu cầu bắt buộc để giáo viên có thể lựa chọn và thiết kế các công cụ kiểm tra đánh giá phù hợp, đáp ứng mục tiêu dạy học. Hơn nữa, giáo trình còn giới thiệu các lý thuyết khảo thí từ cổ điển đến hiện đại, đặt nền móng cho việc phân tích và diễn giải kết quả một cách khoa học, đảm bảo độ tin cậy và độ giá trị của đề kiểm tra. Nhìn chung, việc nghiên cứu và vận dụng kiến thức từ giáo trình giúp giáo viên chuyển từ vai trò người truyền thụ kiến thức sang người tổ chức, hướng dẫn và hỗ trợ quá trình hình thành năng lực của học sinh, đáp ứng yêu cầu của Chương trình giáo dục phổ thông 2018.

1.1. Vai trò của đo lường và đánh giá trong giáo dục

Hoạt động đo lường và đánh giá trong giáo dục đóng một vai trò thiết yếu, được xem là công cụ hành nghề quan trọng của giáo viên và là một bộ phận không thể thiếu của công tác quản lý chất lượng. Trước hết, đây là phương tiện để thu thập thông tin phản hồi về mức độ đạt được mục tiêu dạy học. Thông qua kết quả đo lường, giáo viên có thể điều chỉnh phương pháp giảng dạy, trong khi học sinh nhận biết được điểm mạnh, điểm yếu để cải thiện cách học. Thứ hai, kiểm tra đánh giá là động lực thúc đẩy đổi mới giáo dục. Khi việc đánh giá chuyển trọng tâm từ kiểm tra kiến thức ghi nhớ sang đánh giá năng lực học sinh, nó sẽ buộc phương pháp dạy và học phải thay đổi tương ứng, hướng tới việc vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề thực tiễn. Cuối cùng, kết quả đánh giá cung cấp dữ liệu quan trọng cho các nhà quản lý giáo dục để giám sát, đưa ra các quyết định kịp thời nhằm cải tiến chương trình và các điều kiện dạy học. Như vậy, vai trò của nó không chỉ dừng lại ở việc cho điểm, xếp loại mà còn là quá trình hỗ trợ sự tiến bộ và đảm bảo chất lượng toàn diện.

1.2. Phân biệt các khái niệm cốt lõi Đo lường Kiểm tra Đánh giá

Để thực hiện đúng quy trình, việc phân biệt các khái niệm cơ bản là rất quan trọng. Đo lường (measurement) là quá trình gán các con số cho sự vật, hiện tượng theo một quy tắc nhất định nhằm lượng hóa các thuộc tính cần đo, ví dụ như cho điểm một bài thi. Kiểm tra (testing) là một hành động hoặc một công cụ cụ thể của đo lường, thường sử dụng các bài trắc nghiệm hoặc tự luận để thu thập thông tin về kiến thức, kỹ năng của học sinh tại một thời điểm. Trong khi đó, Đánh giá (assessment) là một quá trình hệ thống, rộng hơn, bao gồm cả đo lường và kiểm tra. Đánh giá là việc thu thập, tổng hợp và diễn giải thông tin để đưa ra những nhận định, phán quyết về giá trị của đối tượng được đánh giá (ví dụ: năng lực học sinh, chất lượng chương trình). Quá trình này không chỉ dựa trên điểm số mà còn kết hợp nhiều nguồn thông tin khác như quan sát, phỏng vấn, hồ sơ học tập. Nói một cách đơn giản, kiểm tra cung cấp dữ liệu, đo lường lượng hóa dữ liệu đó, và đánh giá diễn giải những con số đó để đưa ra quyết định giáo dục.

II. Top 5 thách thức trong kiểm tra đánh giá giáo dục hiện đại

Hoạt động kiểm tra đánh giá trong giáo dục, dù có vai trò quan trọng, vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt trong bối cảnh đổi mới kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực. Thách thức lớn nhất là sự thay đổi trong tư duy của giáo viên và nhà quản lý. Nhiều người vẫn quen với hình thái đánh giá truyền thống, tập trung vào việc cho điểm và xếp loại, gây áp lực thi cử và cạnh tranh không lành mạnh, thay vì tập trung vào sự tiến bộ của người học. Thách thức thứ hai là năng lực thiết kế công cụ kiểm tra đánh giá đa dạng và xác thực. Việc chỉ dựa vào các bài kiểm tra viết trên giấy thường không thể đo lường được các kỹ năng tư duy bậc cao hay năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Thách thức thứ ba liên quan đến việc đảm bảo tính khách quan và công bằng. Việc chấm bài tự luận có thể bị ảnh hưởng bởi yếu tố chủ quan, trong khi xây dựng một ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm chất lượng đòi hỏi nhiều thời gian và chuyên môn. Thách thức thứ tư là việc cung cấp phản hồi trong đánh giá một cách hiệu quả. Phản hồi cần mang tính xây dựng, chi tiết và kịp thời để học sinh thực sự hiểu và cải thiện. Cuối cùng, việc tích hợp công nghệ vào đánh giá vẫn còn hạn chế ở nhiều nơi, làm giảm hiệu quả quản lý và phân tích dữ liệu trên quy mô lớn. Vượt qua những thách thức này là yêu cầu cấp thiết để hoạt động đánh giá thực sự phục vụ mục tiêu phát triển toàn diện cho người học.

2.1. Hạn chế của hình thái đánh giá truyền thống

Hình thái đánh giá truyền thống, chủ yếu dựa trên đo lường tâm lý với các bài kiểm tra chuẩn hóa, bộc lộ nhiều hạn chế. Theo các nhà nghiên cứu như Stiggins (2005), hình thái này thường tập trung vào các kỹ năng tư duy bậc thấp như ghi nhớ và tái hiện kiến thức, ít chú trọng đến khả năng phân tích, tổng hợp và sáng tạo. Điều này tạo ra một chương trình học “dạy để thi”, nơi học sinh học vì điểm số thay vì sự hiểu biết sâu sắc. Hơn nữa, nó dễ tạo ra sự cạnh tranh không lành mạnh, gây áp lực tâm lý và làm giảm động lực học tập. Các bài kiểm tra viết chuẩn hóa cũng bị phê phán vì có thể mang định kiến về văn hóa hoặc giới tính, không phản ánh được sự đa dạng trong phong cách học và trí thông minh của mỗi cá nhân. Việc tập trung vào đánh giá tổng kết cuối kỳ khiến quá trình học tập không được hỗ trợ kịp thời, bỏ lỡ cơ hội giúp học sinh khắc phục khó khăn ngay khi chúng xuất hiện.

2.2. Yêu cầu đổi mới theo định hướng phát triển năng lực

Xu hướng đổi mới kiểm tra đánh giá hiện nay gắn liền với cách tiếp cận năng lực. Kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực đòi hỏi phải đo lường được khả năng học sinh vận dụng tổng hợp kiến thức, kỹ năng và thái độ để giải quyết các vấn đề trong bối cảnh thực tế. Điều này đặt ra yêu cầu phải đa dạng hóa các phương pháp kiểm tra đánh giá, không chỉ dừng lại ở bài thi viết. Cần kết hợp nhiều hình thức như đánh giá qua dự án, sản phẩm học tập, hồ sơ học tập (portfolio), đánh giá thực hành, và quan sát. Yêu cầu quan trọng khác là sự chuyển dịch từ đánh giá tổng kết (summative assessment) sang tăng cường đánh giá quá trình (formative assessment). Đánh giá phải được xem là một phần của quá trình học, cung cấp phản hồi liên tục để định hướng và hỗ trợ học sinh. Đây là một sự thay đổi lớn, đòi hỏi giáo viên phải được trang bị các kỹ năng mới, từ việc thiết kế nhiệm vụ đánh giá xác thực đến kỹ năng quan sát và đưa ra nhận xét mang tính xây dựng.

III. Cách phân biệt các phương pháp kiểm tra đánh giá cốt lõi

Việc lựa chọn đúng phương pháp kiểm tra đánh giá phụ thuộc vào mục đích và thời điểm đánh giá. Hai cặp phương pháp đối lập nhưng bổ sung cho nhau phổ biến nhất là đánh giá quá trình - đánh giá tổng kết, và đánh giá theo tiêu chí - đánh giá theo chuẩn. Đánh giá quá trình (formative assessment) diễn ra liên tục trong suốt quá trình dạy học, với mục tiêu chính là cung cấp thông tin phản hồi để cải thiện việc dạy và học. Nó giống như việc đầu bếp nếm thử món súp trong khi nấu để điều chỉnh gia vị. Ngược lại, đánh giá tổng kết (summative assessment) được thực hiện vào cuối một giai đoạn (học kỳ, năm học) để xác nhận mức độ đạt được của học sinh so với mục tiêu đề ra, tương tự như việc thực khách thưởng thức và cho điểm món súp. Trong khi đó, đánh giá theo tiêu chí (criterion-referenced assessment) so sánh kết quả của học sinh với một bộ tiêu chí hoặc chuẩn đầu ra đã được xác định trước. Mục tiêu là xem học sinh “có thể làm được gì”. Ví dụ điển hình là các bài kiểm tra trên lớp được thiết kế dựa trên mục tiêu bài học. Ngược lại, đánh giá theo chuẩn (norm-referenced assessment) so sánh kết quả của một học sinh với kết quả của những học sinh khác trong cùng một nhóm, nhằm mục đích xếp hạng. Các kỳ thi tuyển sinh đại học là một ví dụ. Việc kết hợp hài hòa các phương pháp này giúp giáo viên có cái nhìn toàn diện về năng lực người học.

3.1. So sánh chi tiết đánh giá quá trình và đánh giá tổng kết

Đánh giá quá trình và đánh giá tổng kết khác nhau cơ bản về mục đích, thời điểm và cách sử dụng kết quả. Mục đích của đánh giá formative là để cải thiện, điều chỉnh. Nó diễn ra thường xuyên, thông qua các hoạt động như đặt câu hỏi, quan sát, bài tập ngắn, và kết quả được dùng để giáo viên điều chỉnh bài giảng, học sinh tự điều chỉnh cách học. Nó mang tính chẩn đoán và hỗ trợ. Ngược lại, mục đích của đánh giá summative là để chứng nhận, xếp loại. Nó diễn ra tại các thời điểm cột mốc như cuối kỳ, cuối năm học. Các công cụ thường là các bài thi lớn, bài kiểm tra cuối chương. Kết quả được sử dụng để cho điểm, cấp chứng chỉ, báo cáo thành tích cho phụ huynh và nhà quản lý. Tóm lại, đánh giá quá trình là “đánh giá VÌ sự học tập”, trong khi đánh giá tổng kết là “đánh giá KẾT QUẢ học tập”.

3.2. Sự khác biệt giữa đánh giá theo chuẩn và theo tiêu chí

Sự khác biệt cốt lõi nằm ở điểm tham chiếu để diễn giải kết quả. Đánh giá theo chuẩn (norm-referenced) lấy kết quả của một nhóm làm tham chiếu. Thành tích của một cá nhân được xác định bằng cách so sánh với những người khác (ví dụ: nằm trong top 10%). Loại hình này phù hợp cho các kỳ thi tuyển chọn cạnh tranh, nơi cần phân loại và lựa chọn một số lượng giới hạn thí sinh. Tuy nhiên, nó không cho biết cụ thể học sinh biết gì hay làm được gì. Trong khi đó, đánh giá theo tiêu chí (criterion-referenced) lấy một bộ tiêu chí hoặc chuẩn kiến thức, kỹ năng làm tham chiếu. Thành tích của học sinh được xác định bằng cách so sánh với các tiêu chí đó, không phụ thuộc vào kết quả của người khác. Ví dụ, một học sinh đạt 8/10 điểm vì đã đáp ứng được 8 trên 10 yêu cầu của bài. Đây là phương pháp chủ đạo trong đánh giá trên lớp học, phù hợp với mục tiêu đánh giá năng lực học sinh theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018.

IV. Bí quyết xây dựng công cụ kiểm tra đánh giá hiệu quả

Việc xây dựng đề kiểm tra và các công cụ đánh giá hiệu quả là một kỹ năng chuyên môn quan trọng của người giáo viên. Một công cụ tốt phải đảm bảo được hai yêu cầu cốt lõi là độ tin cậy và độ giá trị. Độ tin cậy chỉ sự ổn định, nhất quán của kết quả đo lường, trong khi độ giá trị đảm bảo rằng công cụ đo lường đúng cái cần đo. Bí quyết đầu tiên là phải xác định rõ mục tiêu đánh giá: cần đánh giá kiến thức, kỹ năng hay thái độ gì? ở mức độ nhận thức nào? Dựa trên mục tiêu đó, giáo viên tiến hành xây dựng ma trận đề thi. Đây là một bảng hai chiều, mô tả cụ thể nội dung kiến thức và cấp độ năng lực cần đánh giá, cùng với số lượng câu hỏi và điểm số tương ứng cho mỗi ô. Ma trận đề thi giúp đảm bảo đề kiểm tra có cấu trúc cân đối, bao quát được chương trình và đo lường được các mức độ tư duy khác nhau. Đối với các nhiệm vụ đánh giá phức tạp như dự án hay bài thuyết trình, việc sử dụng rubric đánh giá là công cụ không thể thiếu. Rubric cung cấp các tiêu chí rõ ràng và mô tả chi tiết các mức độ hoàn thành từ kém đến xuất sắc, giúp việc chấm điểm trở nên khách quan, minh bạch và nhất quán. Hơn nữa, rubric còn là công cụ định hướng học tập hiệu quả cho học sinh.

4.1. Quy trình 5 bước xây dựng ma trận đề thi chuẩn

Xây dựng ma trận đề thi là bước nền tảng để thiết kế một đề kiểm tra chất lượng. Quy trình này thường gồm 5 bước. Bước 1: Liệt kê các chủ đề, nội dung quan trọng cần đánh giá trong phạm vi chương trình. Bước 2: Xác định các cấp độ năng lực, nhận thức cần đánh giá cho mỗi nội dung, thường dựa trên thang đo của Bloom (Nhận biết, Thông hiểu, Vận dụng, Vận dụng cao). Bước 3: Phân bổ tỷ lệ phần trăm điểm số cho mỗi chủ đề và mỗi cấp độ năng lực, tùy thuộc vào tầm quan trọng và thời lượng giảng dạy. Bước 4: Quy đổi tỷ lệ phần trăm thành tổng số điểm và tính toán số câu hỏi tương ứng cho mỗi ô trong ma trận. Bước 5: Mô tả ngắn gọn nội dung kiến thức, kỹ năng sẽ được kiểm tra ở từng câu hỏi cụ thể trong ma trận. Việc tuân thủ quy trình này giúp đề kiểm tra không chỉ cân đối về nội dung và độ khó mà còn đảm bảo tính giá trị, đo lường chính xác mục tiêu dạy học.

4.2. Kỹ thuật thiết kế rubric đánh giá năng lực học sinh

Một rubric đánh giá hiệu quả cần được thiết kế một cách cẩn thận. Về cấu trúc, rubric bao gồm ba thành phần chính: (1) Tiêu chí: các khía cạnh hoặc đặc điểm cần đánh giá của sản phẩm/nhiệm vụ (ví dụ: nội dung, cấu trúc, khả năng sáng tạo). (2) Thang đo/Mức độ: các mức độ chất lượng để đánh giá mỗi tiêu chí (ví dụ: Xuất sắc, Tốt, Đạt, Cần cố gắng). (3) Mô tả: các mô tả chi tiết, cụ thể về biểu hiện của từng mức độ chất lượng cho mỗi tiêu chí. Phần mô tả này là quan trọng nhất, vì nó làm rõ kỳ vọng và là cơ sở để chấm điểm một cách khách quan. Khi thiết kế, cần sử dụng ngôn ngữ rõ ràng, tích cực, tập trung vào những gì học sinh đã làm được. Giáo viên cũng có thể khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình xây dựng rubric để các em hiểu rõ hơn về yêu cầu và chủ động hơn trong học tập. Rubric là công cụ đắc lực để đánh giá năng lực học sinh và cung cấp phản hồi mang tính xây dựng.

V. Phương pháp đánh giá năng lực theo chương trình mới

Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đặt ra yêu cầu cốt lõi là phải chuyển từ đánh giá kiến thức sang đánh giá năng lực học sinh. Điều này đòi hỏi sự thay đổi căn bản trong phương pháp và công cụ đánh giá. Phương pháp kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực không chỉ tập trung vào việc học sinh “biết gì” mà quan trọng hơn là “làm được gì” với kiến thức đó. Do đó, các hình thức đánh giá cần được đa dạng hóa để tạo cơ hội cho học sinh thể hiện năng lực trong các bối cảnh gần với thực tế. Thay vì chỉ có các bài kiểm tra trắc nghiệm hay tự luận truyền thống, giáo viên cần tích cực sử dụng các phương pháp đánh giá xác thực (authentic assessment) như: đánh giá qua dự án học tập, đánh giá qua sản phẩm (báo cáo, mô hình), đánh giá qua hồ sơ học tập (portfolio), và đánh giá qua các bài tập tình huống. Các công cụ kiểm tra đánh giá cũng cần được thiết kế lại, chẳng hạn như sử dụng bảng kiểm (checklist), thang đo và đặc biệt là rubric đánh giá để đo lường các thành tố của năng lực một cách chi tiết. Bên cạnh đó, chương trình cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc học sinh tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng (bạn bè đánh giá lẫn nhau), giúp các em phát triển năng lực tự chủ và tự học.

5.1. Áp dụng đánh giá theo định hướng phát triển năng lực

Việc áp dụng đánh giá theo định hướng phát triển năng lực vào thực tiễn đòi hỏi một kế hoạch bài bản. Giáo viên cần bắt đầu bằng việc phân tích mục tiêu năng lực cần hình thành trong mỗi bài học hoặc chủ đề. Dựa trên đó, các nhiệm vụ học tập và nhiệm vụ đánh giá phải được thiết kế đồng bộ, tạo điều kiện cho học sinh huy động kiến thức, kỹ năng để giải quyết vấn đề. Ví dụ, thay vì hỏi lý thuyết về ô nhiễm môi trường, giáo viên có thể giao nhiệm vụ cho học sinh thực hiện một dự án nhỏ về “Khảo sát và đề xuất giải pháp giảm rác thải nhựa tại trường học”. Quá trình thực hiện dự án này chính là cơ hội để đánh giá nhiều năng lực cùng lúc: năng lực tìm hiểu tự nhiên và xã hội, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo, năng lực giao tiếp và hợp tác. Việc đánh giá không chỉ dựa vào sản phẩm cuối cùng mà còn cần quan sát và ghi nhận cả quá trình làm việc của học sinh.

5.2. Yêu cầu đánh giá học sinh theo Thông tư 27 2020 TT BGDĐT

Đối với cấp tiểu học, Thông tư 27 về đánh giá học sinh tiểu học là văn bản hướng dẫn quan trọng, thể hiện rõ tinh thần của Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Thông tư này nhấn mạnh việc đánh giá vì sự tiến bộ của học sinh, kết hợp giữa đánh giá thường xuyên và đánh giá định kỳ. Đánh giá thường xuyên được thực hiện thông qua nhận xét của giáo viên, không dùng điểm số, tập trung vào việc động viên, hướng dẫn học sinh khắc phục khó khăn. Giáo viên sử dụng các kỹ thuật như quan sát, vấn đáp, kiểm tra viết ngắn để thu thập minh chứng. Đánh giá định kỳ vào giữa và cuối học kỳ kết hợp giữa nhận xét và điểm số (đối với các môn học có đánh giá bằng điểm số) để xác định mức độ hoàn thành nhiệm vụ học tập. Thông tư cũng đề cao vai trò của học sinh trong việc tự nhận xét và tham gia nhận xét bạn, qua đó hình thành và phát triển các phẩm chất, năng lực cốt lõi.

VI. Xu hướng đổi mới kiểm tra đánh giá trong tương lai gần

Tương lai của kiểm tra đánh giá trong giáo dục đang được định hình bởi hai xu hướng lớn: sự phát triển của công nghệ và triết lý đánh giá vì sự tiến bộ của người học. Công nghệ đang mở ra những khả năng mới cho việc đánh giá, từ các hệ thống thi trực tuyến thông minh (có khả năng thích ứng độ khó câu hỏi theo năng lực thí sinh) đến việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích dữ liệu học tập và đưa ra phản hồi trong đánh giá một cách tức thì, cá nhân hóa. Các ngân hàng câu hỏi sẽ ngày càng lớn và thông minh hơn, giúp tạo ra các đề thi đa dạng và chất lượng. Song song đó, triết lý đánh giá đang ngày càng nhấn mạnh vai trò của đánh giá quá trình (formative assessment). Đánh giá không còn là một sự kiện gây căng thẳng cuối kỳ, mà trở thành một phần tự nhiên của quá trình học tập hàng ngày, một cuộc đối thoại liên tục giữa giáo viên và học sinh. Các hình thức đánh giá phi truyền thống như đánh giá dựa trên trò chơi (game-based assessment), đánh giá qua mô phỏng (simulation-based assessment) sẽ trở nên phổ biến hơn, giúp đo lường các kỹ năng phức hợp trong một môi trường hấp dẫn và ít áp lực. Nhìn chung, xu hướng đổi mới kiểm tra đánh giá sẽ hướng tới việc làm cho hoạt động này trở nên nhân văn hơn, chính xác hơn và hữu ích hơn cho sự phát triển của mỗi cá nhân.

6.1. Tầm quan trọng của phản hồi trong đánh giá hiện đại

Phản hồi trong đánh giá được coi là yếu tố có tác động mạnh mẽ nhất đến kết quả học tập. Một phản hồi hiệu quả không chỉ đơn thuần là chỉ ra lỗi sai hay cho một điểm số. Nó cần phải cụ thể, kịp thời, mang tính xây dựng và tập trung vào nhiệm vụ, không phải vào cá nhân học sinh. Phản hồi tốt sẽ trả lời ba câu hỏi cốt lõi cho người học: (1) Bạn đang ở đâu? (mức độ hiện tại), (2) Bạn cần đi đến đâu? (mục tiêu cần đạt), và (3) Làm thế nào để đi từ đây đến đó? (gợi ý các bước tiếp theo). Cung cấp phản hồi hiệu quả là một kỹ năng quan trọng mà mọi giáo viên cần trau dồi. Nó giúp học sinh hiểu rõ mình cần cải thiện điều gì, tạo động lực và thúc đẩy tinh thần tự học, biến mỗi lần đánh giá thành một cơ hội học tập quý giá.

6.2. Triển vọng khoa học đo lường trong giáo dục và xã hội

Khoa học đo lường và đánh giá trong giáo dục đang ngày càng khẳng định vai trò không chỉ trong phạm vi lớp học mà còn trên bình diện xã hội. Các kỳ đánh giá trên diện rộng cấp quốc gia và quốc tế (như PISA) cung cấp những dữ liệu quý giá giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra quyết định dựa trên bằng chứng để cải cách hệ thống giáo dục. Trong thị trường lao động, việc đánh giá năng lực (competence-based assessment) ngày càng được các doanh nghiệp ưa chuộng để tuyển dụng và phát triển nhân sự, thay vì chỉ dựa vào bằng cấp. Với sự bùng nổ của dữ liệu lớn (Big Data) và học máy (Machine Learning), lĩnh vực đo lường giáo dục có triển vọng tạo ra những mô hình dự báo và phân tích phức tạp, giúp cá nhân hóa lộ trình học tập và tối ưu hóa hiệu quả giáo dục trên quy mô lớn. Đây là một lĩnh vực đầy tiềm năng, đóng góp trực tiếp vào việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho tương lai.

Nội dung chính

THÔNG TIN THƯ MỤC VÀ TỔNG QUAN HỌC THUẬT: GIÁO TRÌNH KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ TRONG GIÁO DỤC

• Tên tài liệu: Giáo trình Kiểm tra Đánh giá trong Giáo dục (In lần thứ năm)
• Tác giả: PGS.TS. Nguyễn Công Khanh (Chủ biên), PGS.TS. Đào Thị Oanh
• Hội đồng thẩm định: GS. Đinh Quang Báo, PGS.TS. Nguyễn Trọng Khanh, PGS. Đinh Thị Kim Thoa, GS. Lê Đức Ngọc, PGS. Trần Trung Ninh
• Nhà xuất bản: Nhà xuất bản Đại học Sư phạm (Hà Nội, 2019)
• Mã số tiêu chuẩn quốc tế: ISBN 978-604-54-3445-1
• Quyết định xuất bản: Số 50/QĐ-NXBĐHSP ngày 15/01/2019; Số xác nhận đăng ký xuất bản: 64-2019/CXBIPH/50-01/ĐHSP

---

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Kiểm tra Đánh giá trong Giáo dục là tài liệu học tập chính quy được biên soạn theo sự phân công của Bộ Giáo dục và Đào tạo giao cho Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, trong khuôn khổ chương trình Hỗ trợ Giáo dục Nga vì sự Phát triển (READ - Russia Education Aid for Development). Học phần này được thiết kế với thời lượng 3 tín chỉ (tương đương 15 tuần học trong một học kỳ) dành cho sinh viên thuộc các khoa, trường đào tạo giáo viên.

Trong chương trình đào tạo cử nhân sư phạm, học phần giữ vị trí cốt lõi thuộc khối kiến thức nghiệp vụ, kết nối trực tiếp giữa lý luận dạy học bộ môn, tâm lý học giáo dục và thực hành sư phạm tại trường phổ thông. Mục tiêu đào tạo của giáo trình hướng tới việc hình thành 5 năng lực thực hành nghề nghiệp cụ thể cho người học:

1. Thực hiện đánh giá trên lớp để phát triển học tập, tích hợp hoạt động đánh giá với tiến trình dạy học;
2. Thiết kế các công cụ đánh giá cơ bản nhằm phát triển năng lực học sinh;
3. Xử lý kết quả đánh giá bằng các mô hình thống kê trong lý thuyết khảo thí cổ điển và hiện đại;
4. Phản hồi thông tin kết quả đánh giá để hỗ trợ điều chỉnh phương pháp học tập;
5. Lập kế hoạch đánh giá toàn diện cho từng đối tượng học sinh và bối cảnh lớp học cụ thể.

Cấu trúc giáo trình gồm 3 chương lý thuyết - phương pháp luận kết hợp hệ thống 15 phụ lục hướng dẫn kỹ thuật chi tiết. Cách tiếp cận của tài liệu dựa trên định hướng chuyển dịch từ đo lường thành tích kiến thức sang đánh giá năng lực thực hiện (competence-based assessment) và đánh giá vì sự tiến bộ của người học (assessment for learning).

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Chương 1: Cơ sở lí luận về kiểm tra đánh giá trong giáo dục (Trang 10 - 83)

Chương 1 thiết lập khung lý thuyết hoàn chỉnh về đo lường và đánh giá giáo dục.

• Phân tích vai trò của kiểm tra đánh giá như một thành tố hữu cơ của quá trình dạy học, công cụ hành nghề của giáo viên và phương thức giám sát quản lý chất lượng giáo dục.
• Phân định mục đích đánh giá theo 3 cấp độ: Cấp độ trực tiếp dạy và học (giáo viên, học sinh, phụ huynh), Cấp độ hỗ trợ (cán bộ quản lý trường học) và Cấp độ chính sách (cơ quan quản lý vĩ mô).
• Trình bày tiến trình lịch sử qua 3 hình thái đánh giá: Hình thái đo lường tâm lý cổ điển (Mabry 1999, Stiggins 2005); Hình thái đánh giá gắn với bối cảnh giáo dục (Griffin & Nix 1991, Wiggins 1992); Hình thái đánh giá cá nhân hóa (Brown & Hudson 1998, Dierick & Dochy 2001).
• Hệ thống hóa các khái niệm nền tảng: Đo lường (Measurement), Trắc nghiệm (Test), Kiểm tra (Testing), Đánh giá (Assessment), và Định giá trị (Evaluation) theo mô hình Nitko (2011).
• Phân tích chi tiết các loại hình đánh giá: Đánh giá tổng kết (Summative assessment) đối chiếu Đánh giá quá trình (Formative assessment); Đánh giá sơ khởi (Placement assessment) đối chiếu Đánh giá chẩn đoán (Diagnostic assessment); Đánh giá theo chuẩn (Norm-referenced) đối chiếu Đánh giá theo tiêu chí (Criterion-referenced).
• Giới thiệu quy trình 7 bước xây dựng phiếu hướng dẫn đánh giá theo tiêu chí (Rubric) và giới thiệu tổng quan về Lý thuyết khảo thí cổ điển (CTT) cùng Lý thuyết khảo thí hiện đại (IRT).

Chương 2: Các công cụ kiểm tra đánh giá (Trang 84 - 173)

Tập trung vào khía cạnh công nghệ đo lường và kỹ thuật biên soạn công cụ:

• Phương pháp và công cụ đánh giá năng lực nhận thức và phi nhận thức của học sinh trên lớp học.
• Quy trình và kỹ thuật biên soạn câu hỏi/đề thi trắc nghiệm khách quan (Item writing).
• Quy trình, tiêu chí và kỹ thuật thiết kế bài kiểm tra tự luận kèm hướng dẫn kỹ thuật chấm điểm.
• Phương pháp xây dựng bộ công cụ đánh giá hoạt động dạy - học tích cực, hồ sơ học tập (Portfolio) và bảng kiểm (Checklist).

Chương 3: Xử lí và phản hồi kết quả kiểm tra đánh giá (Trang 174 - 199)

Tập trung vào phân tích định lượng và ứng dụng kết quả sau đánh giá:

• Triết lý và nguyên tắc kiểm tra đánh giá hỗ trợ cải tiến chất lượng học tập.
• Kỹ thuật xử lý thống kê kết quả đánh giá (chuyển đổi điểm thô sang điểm chuẩn hóa Z, tính toán độ khó, độ phân biệt, độ tin cậy và độ giá trị).
• Phương pháp sư phạm trong việc cung cấp phản hồi định tính và định lượng cho học sinh và phụ huynh.
• Hệ thống quan điểm chỉ đạo và các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành về đổi mới đánh giá giáo dục phổ thông.

---

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng hệ thống tri thức dựa trên các khung phân loại và lý thuyết đo lường kinh điển:

1. Khung mục tiêu giáo dục đa lĩnh vực:

   • Lĩnh vực nhận thức: 6 mức độ của Bloom (Nhận biết, Thông hiểu, Áp dụng, Phân tích, Tổng hợp, Đánh giá; mở rộng mức Sáng tạo và Chuyển giao).
   • Lĩnh vực kỹ năng: 5 cấp độ theo R.H. Dave (1970) gồm Bắt chước thụ động, Thao tác theo, Tự làm đúng, Khớp nối được, Thao tác thành thạo.
   • Lĩnh vực tình cảm - thái độ: 5 cấp độ gồm Tiếp nhận, Đáp ứng, Chấp nhận giá trị, Tổ chức, Đặc trưng hóa.
   • 5 nhóm mục tiêu học tập của Stiggins: Nhận thức, Suy luận, Kỹ năng, Sản phẩm, Tình cảm - thái độ.

2. Lý thuyết đo lường và thang đo trong khoa học giáo dục:

   • Phân tích đặc trưng của Thang định hạng (Ordinal scale) và Thang định khoảng (Interval scale).
   • Xác lập nguyên lý: Đo lường giáo dục không tồn tại Thang tỷ lệ (Ratio scale có số 0 tuyệt đối); điểm 0 môn học không biểu thị sự triệt tiêu hoàn toàn kiến thức mà thể hiện năng lực thấp đối với bài đo cụ thể. Do đó, so sánh thành tích liên môn hoặc liên nhóm bắt buộc phải quy đổi điểm thô sang điểm chuẩn hóa Z.

3. Nguyên lý tham chiếu phân phối chuẩn và tham chiếu tiêu chí:

   • Tham chiếu chuẩn (Norm-referenced): Ứng dụng đường cong phân bố chuẩn (mô hình $\mu \pm \sigma$, $\mu \pm 2\sigma$, $\mu \pm 3\sigma$) trong các kỳ thi quy mô lớn, kỳ thi tuyển sinh và trắc nghiệm chuẩn hóa tâm lý (như Thang trí tuệ WISC-IV của Wechsler).
   • Tham chiếu tiêu chí (Criterion-referenced): Đánh giá mức độ làm chủ kiến thức dựa trên chuẩn đầu ra cố định thông qua bài kiểm tra tiêu chí và bảng tiêu chí (Rubrics).

---

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật khảo thí: Thiết kế ma trận đề kiểm tra; kỹ thuật viết câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn (Multiple-choice items); xây dựng rubric định lượng và định tính với các mức độ chẵn/lẻ hoặc thang Likert 5 điểm; kỹ thuật chấm bài tự luận hạn chế sai số người chấm.
• Kỹ năng phân tích và chẩn đoán: Vận dụng các công cụ đo lường hành vi và tâm lý học đường (như Thang đo hành vi CTRS-28, Thang đo áp lực cuộc sống, Thang đo hài lòng cuộc sống, Thang đo năng lực ứng phó giải quyết vấn đề vị thành niên) để phát hiện sớm các khó khăn học tập và rối loạn tâm lý học đường.
• Kỹ năng quản lý và tổ chức sư phạm: Thiết lập kế hoạch kiểm tra đánh giá tổng thể cho một môn học; kỹ thuật giao tiếp cá nhân (vấn đáp, nhật ký học tập, thảo luận nhóm) để thu thập thông tin đánh giá sơ khởi đầu năm học; cung cấp phản hồi mô tả có tính xây dựng giúp thúc đẩy tự điều chỉnh việc học.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình triển khai đường hướng sư phạm kết hợp chặt chẽ giữa trang bị lý thuyết đo lường và rèn luyện kỹ năng thực hành nghề nghiệp thông qua hệ thống tài liệu minh họa:

Thành phần sư phạm	Nội dung triển khai trong giáo trình	Mục tiêu hình thành năng lực
Phân tích ca thực tiễn (Case Studies)	Tình huống điều chỉnh phương pháp dạy học giữa giờ học; xử lý phản ứng tâm lý học sinh khi nhận điểm số; xử lý sai số khi chấm bài tự luận.	Rèn luyện năng lực ra quyết định sư phạm dựa trên dữ liệu đánh giá lớp học.
Hệ thống bài tập chương	Câu hỏi lý thuyết và bài tập tình huống cuối mỗi chương (trang 83, 173, 199).	Củng cố kiến thức nền tảng và tư duy phản biện về khảo thí.
Thực hành công cụ mẫu (15 Phụ lục)	Hướng dẫn thiết kế đề thi khảo sát môn Toán lớp 8 (Phụ lục 9); bài tập giải Sudoku đánh giá tư duy (Phụ lục 3); bảng kiểm dạy học tích cực (Phụ lục 6); hồ sơ học tập (Phụ lục 15).	Rèn luyện kỹ năng biên soạn và chuẩn hóa công cụ đo lường học tập thực tế.
Quy trình 7 bước Rubric	Hướng dẫn từ việc phân tích bài mẫu tốt/chưa tốt, xác định tiêu chí, phân bậc mức độ chất lượng đến áp dụng thử nghiệm trên lớp học (trang 49).	Giúp người học tự thiết kế và vận hành các bộ tiêu chí đánh giá sản phẩm học tập.

Về phương pháp tự học, tài liệu hướng dẫn sinh viên không ghi nhớ máy móc các định nghĩa mà tập trung đối chiếu các hình thái đánh giá, tự phân tích mối quan hệ logic trong Sơ đồ 1.1 (quan hệ giữa Measurement, Test, Assessment và Evaluation theo Nitko) và thực hành xây dựng các đề thi thử nghiệm theo đúng quy chuẩn kỹ thuật khảo thí.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

1. Khung tham chiếu quốc tế từ dự án READ: Giáo trình kế thừa trực tiếp các thành tựu khảo thí hiện đại từ Ngân hàng Thế giới và chương trình Hỗ trợ Giáo dục Nga vì sự Phát triển (READ), bảo đảm tính chuẩn hóa về thuật ngữ và phương pháp luận đo lường giáo dục quốc tế.
2. Chuyển trọng tâm sang đánh giá năng lực: Giáo trình không dừng lại ở đánh giá sự ghi nhớ hay tái hiện tri thức đơn thuần mà cung cấp cơ sở đo lường các năng lực phức hợp gồm năng lực nhận thức (ngôn ngữ, tính toán, suy luận logic, siêu nhận thức) và năng lực phi nhận thức (vượt khó, thích ứng, ứng phó stress, làm việc nhóm).
3. Tích hợp các công cụ tâm lý học đường chuyên sâu: Khác với các tài liệu thuần túy về phương pháp dạy học bộ môn, giáo trình bổ sung hệ thống đo lường hành vi và trạng thái cảm xúc của học sinh (Thang đo CTRS-28, Thang đo áp lực cuộc sống, Thang đo năng lực ứng phó giải quyết vấn đề ở tuổi vị thành niên), tạo cơ sở cho việc đánh giá chẩn đoán toàn diện người học.
4. Hài hòa ba hình thái đánh giá: Tài liệu chỉ rõ ưu thế và giới hạn của cả 3 hình thái trong lịch sử (đo lường tâm lý, bối cảnh giáo dục và cá nhân hóa), khẳng định sự tồn tại song song và tính bổ trợ lẫn nhau giữa đánh giá chuẩn hóa diện rộng và đánh giá linh hoạt trên lớp học.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên đại học và học viên cao học ngành Sư phạm: Là tài liệu học tập bắt buộc cho học phần "Đánh giá trong giáo dục" (thời lượng 3 tín chỉ, bố trí trong 15 tuần học).
  • Kiến thức tiên quyết: Sinh viên cần hoàn thành các học phần cơ sở về Giáo dục học đại cương, Tâm lý học lứa tuổi và sư phạm, và Lý luận dạy học chuyên ngành.
• Giảng viên các cơ sở đào tạo giáo viên: Sử dụng làm đề cương chuẩn để tổ chức hoạt động giảng dạy, hướng dẫn thực hành thiết kế công cụ đo lường và ra đề kiểm tra.
• Cán bộ quản lý giáo dục (Hiệu trưởng, Tổ trưởng chuyên môn, Chuyên viên Sở/Phòng GD&ĐT): Tài liệu tham khảo để tổ chức kiểm định chất lượng, xây dựng ngân hàng câu hỏi và thiết lập quy trình kiểm tra đánh giá định kỳ trong nhà trường.
• Giáo viên phổ thông các cấp: Sử dụng làm tài liệu tra cứu kỹ thuật để biên soạn ma trận đề thi trắc nghiệm, bài kiểm tra tự luận, phiếu đánh giá tiêu chí (Rubric) và hồ sơ theo dõi học tập của học sinh.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho sinh viên khối ngành Sư phạm (bậc cử nhân và sau đại học) thuộc các trường đại học sư phạm và khoa sư phạm, đồng thời phục vụ công tác bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên phổ thông và cán bộ quản lý giáo dục.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi tiếp cận giáo trình?

Người học cần nắm vững các kiến thức nền tảng về Tâm lý học đại cương, Tâm lý học lứa tuổi và sư phạm, Giáo dục học và các nguyên lý cơ bản về Lý luận dạy học bộ môn để có thể hiểu rõ bối cảnh và mục tiêu của các hoạt động kiểm tra đánh giá.

3. Điểm khác biệt cốt lõi giữa giáo trình này và các tài liệu đánh giá truyền thống là gì?

Tài liệu không chỉ tập trung vào kỹ thuật ra đề kiểm tra viết trên giấy truyền thống mà mở rộng sang triết lý đánh giá vì sự tiến bộ của người học (Assessment for learning), tích hợp các lý thuyết khảo thí hiện đại (IRT), kỹ thuật xây dựng Rubric 7 bước và hệ thống các công cụ đo lường tâm lý - hành vi học đường.

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả cao?

Người học nên kết nối chặt chẽ giữa các khái niệm lý thuyết ở Chương 1 (Sơ đồ mối quan hệ Nitko, các thang đo định hạng, định khoảng) với các kỹ thuật thiết kế ở Chương 2 và thực hành trực tiếp trên 15 bộ công cụ mẫu tại phần Phụ lục (như biên soạn thử câu hỏi theo thang Bloom hoặc lập ma trận đề trắc nghiệm).

5. Giáo trình có những tài liệu bổ trợ và công cụ thực hành nào kèm theo?

Cuốn sách tích hợp sẵn hệ thống 15 phụ lục hướng dẫn kỹ thuật chi tiết (từ trang 200 đến 276), bao gồm: bài tập đánh giá năng lực suy ngẫm, bài toán Sudoku, mẫu phiếu đánh giá theo tiêu chí (Rubric), bộ công cụ đánh giá dạy học tích cực, đề trắc nghiệm mẫu môn Toán 8, hướng dẫn chấm tự luận, các thang đo tâm lý (áp lực cuộc sống, sự hài lòng, ứng phó stress, thang CTRS-28) và quy cách lập hồ sơ học tập.

---

Kết luận

Giáo trình Kiểm tra Đánh giá trong Giáo dục của PGS.TS. Nguyễn Công Khanh và PGS.TS. Đào Thị Oanh (NXB Đại học Sư phạm, 2019) là tài liệu học thuật hoàn chỉnh, cung cấp hệ thống cơ sở lý luận và công nghệ đo lường hiện đại trong khoa học giáo dục. Tác phẩm xác lập rõ mối quan hệ biện chứng giữa dạy học và đánh giá, định hướng người học tiếp cận toàn diện các phương pháp đánh giá định lượng, định tính và đánh giá vì sự tiến bộ của học sinh.

Để nghiên cứu học phần một cách tối ưu, người học được khuyến nghị tiếp cận tuần tự theo lộ trình: nắm vững các phạm trù lý luận và thang đo ở Chương 1 $\rightarrow$ thực hành kỹ thuật biên soạn công cụ ở Chương 2 và hệ thống Phụ lục $\rightarrow$ vận dụng các mô hình xử lý thống kê, phản hồi sư phạm ở Chương 3. Việc kết hợp đối chiếu với danh mục tài liệu tham khảo chuyên khảo (trang 277) sẽ giúp hoàn thiện năng lực khảo thí chuyên nghiệp trong môi trường giáo dục hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I CƠ SỞ LÍ LUẬN VE KIEM TRA DANH GIA TRONG GIAO DUC MUC TIEU Sau khi học xong chương này, sinh viên sẽ: ~ Hiểu được vai trò và phân biệt được các mục đích, mục tiêu khác nhau của kiêm tra đánh giá trong giáo dục, đặc biệt là các mục tiêu của kiểm tra đánh giá trên lóp học. - Hiểu được bản chất và sự cần thiết phải sử dụng phối hợp các hình thái đánh giá trong giáo dục. on Phân biệt được các khái niệm cơ bản liên quan đến kiêm tra đánh giả. ~ Hiểu rõ tru thế, hạn chế của lí thuyết khảo thí cổ điển và khảo thí hiện dai dé van dung.

— Triển khai được các loại hình đánh giá cơ bản trên lớp học. - Hiểu quy trình và biết cách thiết lập một kế hoạch đánh giá lớp học phù hop. NỘI DUNG — Vai trò của kiểm tra đánh giá trong giáo dục. — Mục đích, mục tiêu của kiểm tra đánh giá trong giáo dục.

— Các hình thái đánh giá trong giáo dục. — Các khái niệm cơ bản. — Các loại hình đánh giá (pes 0ƒ assessmenf) trong giáo dục. — Lí thuyết khảo thí cổ điển và khảo thí hiện đại.

— Quy trình và năng lực thiết lập một kế hoạch đánh giá trên lớp học phù hợp. Vai trò của kiểm tra đánh giá trong giáo dục 1. Kiểm tra đánh giá là một bộ phận không thể tách rời của quá trình dạy học Các nhà nghiên cứu lí luận dạy học đều cho răng, dạy học là một quá trình hoạt động có tính mục đích, nó thường phải bao gồm đầy du các thành tố cơ bản sau: xây đựng mục tiêu, thiết kế nội dung, tổ chức hoạt động dạy — học và kiểm tra đánh giá. Do vậy, kiểm tra đánh giá là một khâu rất quan trọng, không thể tách rời của quá trình dạy học.

Kiểm tra đánh giá nhằm cung cấp thông tin để đánh giá chất lượng và hiệu quả của quá trình đạy và học. | Kiểm tra đánh giá là bộ phận không thể tách rời của quá trình đạy học, đối với người giáo viên, khi tiến hành quá trình dạy học, họ phải xác định rõ mục tiêu của bài học, nội dung và phương pháp cũng như kĩ thuật tổ chức quá trình đạy học sao cho phù hợp với đối tượng người học và đạt chất lượng hiệu quả theo mục tiêu đã đề ra. Muốn biết quá trình day — học có chất lượng, hiệu quả hay không, người giáo viên phải thu thập thông tin phản hồi từ học sinh để đánh giá và qua đó điều chỉnh phương pháp dạy, kĩ thuật dạy của mình, đồng thời, giúp học sinh điều chỉnh các phương pháp học. Như vậy, kiểm tra đánh giá là bộ phận không thê tách rời của quá trình dạy học và có thê nói kiểm tra đánh giá là động lực để thúc đây sự đổi mới quá trình dạy và học.

Kiểm tra đánh giá là công cụ hành nghề quan trọng của giáo viên : Giáo viên là người trực tiếp tác động tạo ra những thay đổi ở người học nhằm đạt được mục tiêu giáo dục. Muốn xác định người học — sản phâm của quá trình giáo dục đáp ứng như thế nào so với mục tiêu giáo dục đã đề ra thì người giáo viên phải tiến hành kiểm tra đánh giá. Kết quả kiểm tra đánh giá trên cơ sở tổng hợp từ nhiều nguồn thông tin do sử đụng đa đạng các loại hình kiểm tra đánh giá là vô cùng quan trọng để đi đến những nhận định, những quyết định đánh giá khách quan, điều chỉnh kịp thời nội dung, phương pháp giáo dục. Kiểm tra đánh giá chỉ thực sự trở thành công cụ hành nghề quan trọng, đạt hiệu quả khi giáo viên xác định rõ mục đích đánh giá, hiểu rõ thế mạnh của mỗi loại hình đánh giá, lập được kế hoạch, quy trình đánh giá, chọn lựa hay thiết kế được công cụ đánh giá phù hợp, đáp ứng các yêu cầu, đặc tính thiết kế và đo lường.

Đồng thời, giáo viên phải biết xử lí, phân tích, sử dụng các kết quả đánh giá đúng mục đích, biết cách phản hồi, tư van cho phụ huynh và học sinh. Kiểm tra đánh giá là một bộ phận quan trọng của quản lí giáo dục, quản lí chất lượng dạy và học Công tác quản lí giáo dục, quản lí chất lượng dạy và học rất cần các thông tin từ hoạt động kiểm tra đánh giá. Bản chất của kiểm tra đánh giá là cụng cấp thông tin nhằm xác định xem mục tiêu của chương trình giáo dục có đạt được hay chưa, mức độ đạt được như thế nào?. Các thông tin khai thác được từ kết quá kiểm tra đánh giá sẽ rất hữu ích cho các nhà quản lí, cho giáo viên, giúp họ giám sát quá trình giáo dục, phát hiện các vẫn đề, đưa ra các quyết định kip thoi nham diéu chỉnh nội dung, cách thức và điều kiện để đạt được mục tiêu.

lãi Kiểm tra đánh giá luôn được xem là phương thức quan trọng để giám sát, quản lí con người trong một lớp học, trong tổ chức vận hành nhà trường. Trong lộ trình đổi mới căn bản, toàn diện chương trình giáo dục phổ thông hiện nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã xác định đổi mới kiểm tra đánh giá là khâu đột phá nhằm thúc đẩy các quá trình khác như: đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới hình thức tổ chức hoạt động dạy học, đổi mới quan li. Nếu thực hiện được việc kiểm tra đánh giá theo hướng vì sự tiễn bộ của người học như là quá trình thúc đây phát triển học tập bền vững, giúp phát triển năng lực người học thì lúc đó, quá trình dạy học trở nên tích cực hơn rất nhiều. Quá trình đó sẽ nhắm đến mục tiêu xa hơn, đó là nuôi đưỡng hứng thú học đường, tạo sự tự giác trong học tập và quan trọng hơn là gieo vào lòng học sinh sự tự tin, niềm tin “người khác làm được mình cũng sẽ làm được”.

Điều này vô cùng quan trọng dé tạo ra mã số thành công của mỗi học sinh trong tương lai. Mục đích, mục tiêu của kiểm tra đánh giá trong giáo dục 1. Mục đích chung của kiểm tra đánh giá trong giáo dục Kiểm tra đánh giá trong giáo dục có mục đích chung là cung cấp thông tin để ra các quyết định về dạy học và giáo dục. Có ba cấp độ đối tượng sử dụng các thông tin này: ~ Cấp độ trực tiếp đạy và học: Người sử dụng thông tin là người dạy, người học và phụ huynh người học.

Thông tin quan trọng ở cấp độ này cho biết việc dạy và học có tạo nên kết quả mong muốn hay không? Từng cá nhân người học có đạt được các kết quả đầu ra như mục tiêu hay chuẩn đã đề ra hay không? Ở cấp độ này, thông tin không chỉ 12 cung cấp ở cuối mỗi giai đoạn dạy và học mà phải được cung cấp trong suốt cả quá trình đạy và học. — Cấp độ hỗ trợ hoạt động dạy và học: Người sử dụng thông tin là người quản lí việc dạy và học như: hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn, cố vấn học tập, chuyên gia tư van hoc đường. Ở cấp độ này, người ta quan tâm đến các thông tin về chất lượng chương trình, đội ngũ giáo viên, các điều kiện cơ sở vật chất đảm bảo cho hoạt động dạy và học. nhằm đưa ra các biện pháp cải tiến nâng cao chất lượng.

Như vậy, thông tin thường được cung cấp không phải liên tục mà theo định kì và quan tâm chủ yếu đến các nhóm người học hơn là từng cá nhân học sinh. — Cấp độ ra chính sách: Người sử dụng thông tin là người giám sát, thường là các cấp quản lí bên trên như phòng, sở, Bộ Giáo dục và Đào tạo. Đánh giá ở cấp độ này thường mang tính tổng hợp, theo diện rộng và phải đảm bảo tính tiêu chuẩn hoá để có thé so sánh, đối chiếu nhiều chiều nhằm xác định chất lượng giáo dục (điểm mạnh, điểm yếu.) và các nhân tố ảnh hưởng, chỉ phối. Từ các mục đích chung nhất này, người ta xác định ra các mục tiêu giáo dục.

Ba mục tiêu cơ bản nhất mà các hoạt động kiểm tra đánh giá giáo dục phải hướng đến và cũng là ba lĩnh vực giáo dục các nhà trường phải tập trung đánh giá là: lĩnh vực nhận thức; lĩnh vực kĩ năng; lĩnh vực tình cảm — thái độ. — Lĩnh vực nhận thức: các mức độ mục tiêu của lĩnh vực nhận thức được Bloom và những người cộng tác cụ thé hoa thành sáu mức độ từ thấp đến cao: nhận biết, thông hiểu, áp dụng, phán tích, tổng hợp, đánh giá. Sau này, các nhà nghiên cứu giáo dục thuộc lĩnh vực nhận thức bổ sung thêm _ các mức cao hon: sdng tao, chuyén giao. 13 — Lĩnh vực kĩ năng được chia thành các mức độ từ đơn giản đến phức tạp nhất (Dave R.H, 1970) gồm: bắt chước thụ động, thao tác theo, tự làm đúng, khóp nỗi được, thao tác thành thạo.

— Lĩnh vục tình cảm — thái độ cũng được chia thành các mức độ từ đơn giản đến phức tạp nhất, gồm: điệp nhận, đáp ứng, chấp nhận giá trị, tổ chức, đặc trưng hoá. Ngoài ra, còn một số cách phân loại khác nhưng không phổ biến. Các mục tiêu học tập cụ thể Từ ba nhóm mục tiêu giáo dục đã nêu trên, Stiggins đã đưa ra năm nhóm mục tiêu học tập cụ thê như sau: 1. Các mục tiêu về nhận thức Nhóm mục tiêu cụ thể này liên quan đến yêu cầu nắm vững các yếu tố kiến thức đơn lẻ.

Nắm vững kiến thức khác với ghi nhớ, nắm vững có nghĩa là phải thông hiểu các kiến thức ấy chứ không chỉ đơn thuần là nhớ lại; mặt khác, nhiều khi không cần thiết phải ghi nhớ máy móc. Trong thời đại công nghệ thông tin, khối lượng thông tin tăng nhanh, do đó, phải biết cách tìm kiếm và thu nhận được các kiến thức cần thiết nhờ các công cụ khác nhau khi ta cần đến chúng chứ không chỉ ghi nhớ máy móc. Các mục tiêu cụ thể về nhận thức này có thể bao gồm hai cấp độ đầu của thang nhận thức Bloom (nhận biết, thông hiểu). Các mục tiêu về suy luận Nhóm mục tiêu này liên quan với yêu cầu biết suy luận để giải quyết vấn đề.

Các loại thao tác suy luận cần thiết có thể là: phân loại, so sánh, quy nạp, diễn dịch, hỗ trợ dé cầu trúc tri thức, trừu tượng hoá, hoặc: phân tích lí lẽ, phán xét 14 độ tin cậy của nguồn thông tin, xác định sự chấp nhận, quyết định hành động. Các mục tiêu cụ thể về suy luận có thể bao gồm bốn cấp độ sau của thang nhận thức Bloom (áp dụng, phân tích, tổng hợp, đánh giá).